अथर्ववेद

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

अथर्ववेद संहिता हिन्दू धर्मका पवित्रतम र सर्वोच्च धर्मग्रन्थ वेदहरूमा देखि चौथो वेद अथर्ववेदको संहिता अर्थात मन्त्र भाग छ। यसमा देवताहरूको स्तुतिका साथ जादू, चमत्कार, चिकित्सा, विज्ञान र दर्शनका पनि मन्त्र छन्। अथर्ववेद संहिताका बारेमा भनिएको छ कि जस राजाका रज्यमा अथर्ववेद जानने वाला विद्वान् शान्तिस्थापनका गर्ममा निरत रहन्छ, त्यो राष्ट्र उपद्रवरहित भएर निरन्तर उन्नति करतिन्छः

यस्य राज्ञो जनपदे अथर्वा शान्तिपारगः।

निवसत्यपि तद्राराष्ट्रं वर्धतेनिरूपद्रवम्।। (अथर्व०-१/३२/३)।

भूगोल, खगोल, वनस्पति विद्या, असंख्य जडी-बूटीहरू, आयुर्वेद, गंभीरदेखि गंभीर रोगहरूको निदान र तिनको चिकित्सा, अर्थशास्त्रका मौलिक सिद्धान्त, राजनीतिका गुह्य तत्त्व, राष्ट्रभूमि तथा राष्ट्रभाषाको महिमा, शल्यचिकित्सा, कृमिहरूदेखि उत्पन्न हुने रोगहरूको विवेचन, मृत्युलाई टाडा गर्नका उपाय, प्रजनन-विज्ञान अदि सैक्ने लोकोपकारक विषयहरूको निरूपण अथर्ववेदमा हो। आयुर्वेदको दृष्टिले अथर्ववेदको महत्व अत्यन्त सराहनीय हो। अथर्ववेदमा शान्ति-पुष्टि तथा अभिचारिक दुइटै प्रकारका अनुष्ठन वर्णित छन्। अथर्ववेदलाई ब्रह्मवेद पनि भन्दछन्। चरणव्युह ग्रन्थका अनुसार अथर्व संहिताको नौ शाखाहरू- १.पैपल, २. दान्त, ३. प्रदान्त, ४. स्नात, ५. सौल, ६. ब्रह्मदाबल, ७. शौनक, ८. देवदर्शत र ९. चरणविद्य बतलाई गई छन्। वर्तमानमा केवल दो- १.पिप्पलाद संहिता तथा २. शौनक संहिता नैं उपलब्ध छ। जसमा देखि पिप्लाद संहिता नैं उपलब्ध हुन पाउँछ। वैदिकविद्वानहरूका अनुसार ७५९ सूक्त नैं प्राप्त हुन्छन्। सामान्यतः अथर्ववेदमा ६००० मन्त्र हुने मिल्दछ परन्तु कुनै-कुनैमा ५९८७ वा ५९७७ मन्त्र नैं मिल्दछन्।

अथर्ववेदका विषयमा केही मुख्य तथ्य निम्नलिखित छ-
  • अथर्ववेदको भाषा र स्वरूपका आधारमा यस्तो मानिन्छ कि यस वेदको रचना सबैभन्दा पछि भएको हो।
  • इसमा ॠग्वेदसामवेददेखि पनि मन्त्र लागि गये छन्।
  • जादूदेखि सम्बन्धित मन्त्र-तन्त्र, राक्षस, पिशाच, आदि भयानक शक्तीहरू अथर्ववेदका महत्वपूर्ण विषय छन्।
  • इसमा भूत-प्रेत, जादू-टोने आदिका मन्त्र छन्।
  • ॠग्वेदका उच्च कोटिका देवताहरूलाई यस वेदमा गौण स्थान प्राप्त भएको हो।
  • धर्मका इतिहासको दृष्टिले ॠग्वेद र अथर्ववेद दुइटैको ठूलो नैं मूल्य हो।
  • अथर्ववेददेखि स्पष्ट छ कि कालोन्तरमा आर्हरूमा प्रकृति-पूजाको उपेक्षा हो गयी थियो र प्रेत-आत्माहरू अनि तन्त्र-मन्त्रमा विश्वास गरिने लागेको थियो।


यी पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

बाह्य कडीहरू[सम्पादन गर्ने]