अन्ना हजारे

किसन बापट बाबुराव हजारे

भ्रष्टाचार विरुद्ध अनशनमा अन्ना हजारे
जन्म:	१५ जुन, १९३८ महाराष्ट्रको अहमद नगरको भिंगर गाउँ
कार्यक्षेत्र:	सेना, समाजसेवा, भ्रष्टाचार विरुद्ध आन्दोलन
राष्ट्रियता:	भारतीय
भाषा:	मराठी
वेबपेज:	www.annahazare.org

किसन बाबूराव हजारे (जन्म १५ जुन, १९३८), भारतका प्रसिद्ध गान्धीवादी सामाजिक कार्यकर्ता हुन्। अधिकांश मानिसहरू उनलाई 'अन्ना हजारे'को नामले चिन्दछन्। सन् १९९२मा उनलाई पद्मभूषणले सम्मानित गरियो। सूचनाको हकको लागि कार्य गर्नेहरूमा उनी प्रमुख थिए। स्वच्छ छबि भएका हजारे भ्रष्टाचारका विरुद्ध संघर्ष गर्नमा प्रसिद्ध छन्। जन लोकपाल विधेयक पारित गराउनको लागिउनले आमरण अनशन आरम्भ सुरु गरे जसलाई अपार समर्थन प्राप्त भएको हुँदा यसबाट डराएर उनका मागहरू मान्न भारत सरकार विवश भयो।

अनशनमा अन्ना हजारे

परिचय

१५ जून १९३८को दिन महाराष्ट्रको अहमद नगरको भिंगर गाउँमा जन्मेका अन्नाको बालापन चरम गरीबीमा बित्यो। पिता मजदूर थिए। हजुरबा फौजमा। हजुरबाको स्थानान्तरण भिंगनगरमा भएको थियो। त्यसै पनि अन्नाका पुर्खाहरूको गाउँ अहमद नगर जिल्लमा स्थित रालेगन सिद्धिमा नैं थियो। हजुरबाको मृत्युको सात वर्ष पछि अन्नाको परिवार रालेगन आएर बस्यो। अन्नाका छ जना दाजुभाइ छन्। परिवारमा अभावको समस्या देखेर अन्नाकी फुपूले उनलाई मुम्बई लगिन्। त्यहाँ उनले सात कक्षासम्म पढाई गरे। परिवारमा कष्टहरूको बोझ देखेर उनले दादर स्टेशन बाहिर एक फूल बेचने पशलमा ४० रूपियाँको तलबमा काम गर्न थाले। यसपछि उनले आफ्नो फूलको पसल थापे र आफ्ना दुई भाइहरूलाई रालेगनबाट बोलाए।

सैनिक अन्ना

साठीको दशकतिर उनी फौजमा लागे। उनको पहिलो पोस्टिङ्ग बतौर ड्राइवर पन्जाबमा भयो। त्यहा भारत पाकिस्तान युद्धमा उनी मृत्युको सम्मुख पुगेर बाँचेका थिए। यसै बेला नयाँ दिल्ली रेलवे स्टेशनबाट उनले विवेकानन्दको एक बुकलेट 'कल टु दि यूथ फर नेशन' किने र त्यसलाई पढेर उनले आफ्नो जीन्दगी समाजलाई समर्पित गरे। उनले गान्धी र विनोबालाई पनि पढे। सन् १९७०मा उनले आजीवन अविवाहित रहने सङ्कल्प गरे। मुम्बई पोस्टिङ्गको बेला उनी आफ्नो गाउँ रालेगन आउँदै गरे। चट्टानमा बसेर गाँउ सुधार्ने कुरा सोची रहन्थे। जम्मू पोस्टिङ्गको बेला १५ साल फौजमा पूरा गरेपछि सन् १९७५मा उनले भीआरएस( आफै सेवा निवृत्त हुने निर्णय) लिए र गाँउमा आएर भ्रष्टाचार विरुद्ध डटे।

गाउँको सेवा

उनले गाउँको तस्वीर नै परिवर्तन गरिदिए। उनले आफ्नो जमीन नानीहरूको छात्रावासको निम्ति दान गरे। आज उनको पेन्सनको सबै पैसा गाँउको विकासमा खर्च हुन्छ। उनी गाँउको एउटा मन्दिरमा बस्छन् र छात्रावासमा बस्ने नानीहरूका लागि बनिने भोजन नानीहरूसित बसी खान्छन्। अहिले गाँउका सबै मानिसहरू आत्मनिर्भर छन्। छेउका गाउँहरूमा पनि यस गाउँबाट पशुहरूको लागि चारो र दूध आदि पठाइन्छ। गाँउमा रामराज्य छाएको छ। अब उनी आफ्नो दलबलका साथ देशमा रामराजको स्थापनाको काममा लागि परेकाछन् : भ्रष्टाचार रहित भारत बनाउन जुटेकाछन्।

मदपान विरुद्धको मोर्चा

उनको अर्को सामाजिक एवं आर्थिक परिवर्तनको लागि महत्वपूर्ण कार्य थियो, मद्यपान विरुद्धको आन्दोलन। उनले युवा पींढीसँग मिलेर मदिरा पानको बिरोधमा आन्दोलन चलाए। उनको भनाई थियो मद मदिराको लत पूर्ण रूपामा नछोडाएसम्म गाँउमा कुनै पनि प्रगति तथा खुशियाली ल्याउन सकिन्न। यसलाई कर्य रूपमा परिणत गर्न गाउँको मन्दिरमा गाउँलेहरूको एउटा सभा राखी प्रस्ताव पारित गरियो। यसमा सबै गाउँले, युवाहरू सामेल थिए। धेरै भट्टी पसलेले स्यवंसेवकको रूपमा आफ्ना पशलहरू सधैंको लागि बन्द गरे। केही पशलेले यसो गर्न नमान्दा गाउँका युवाहरू उनीहरू पशल जबर्जस्ती तोडी बन्द गराई दिए, यसमा पशल भत्काइएका मालिकहरूले कति उजुर गर्न सकेनन् किन भनें उनीहरूको बेपार अबैध थियो। पशल त बन्द भए तर पनि रालेगन सिद्दिका मानिसहरूले मदिरा खान छोडेनन्, उनीहरूले अर्को गाउँबाट रक्सी ल्याएर खान थाले। पुनः ग्रामीणहरूले निर्णय लिए कि जसले बाहिरबाट रक्सी ल्याएर खान्छ उनीहरूलाई तीन पल्टसम्म चेतावनी दिइनेछ त्यसपछि पनि नछोडेमा शारीरिक दण्ड दिइनेछ । अन्ना हजारे भन्छन्; आमाले आफ्नो नानी बिरामी परेको बेलामा जाति बनाउन तीतो दवाई खुवाउन पछि पर्दिन जब कि नानी आफैं त्यो दवाई खान चाँहदैन किन भने उ आफ्नो नानीलाई माया गर्छे, त्यसै गरि गाउँका मानिसहरूलाई ठीक बाटोमा ल्याउन शारीरिक दण्ड दिन पछि पर्नु हुँदैन।

अन्नासित झुक्यो सरकार

देशभित्र भ्रष्टाचार विरुद्ध दह्रो कार्य गर्न, लोकपाल विधेयक बनाउन र त्यसमा जनताको हिस्सेदारीको आमागलाई लिएर ईमानदारी र इंसाफको लडाई लडन अनशनमा बसेका अन्ना हजारेले पहिले नै सीमानामा देशका दुश्मनहरू विरुद्ध लडि सकेका हुन्। १९६२ माचीनसितको युद्धपछि भारत सरकारद्वारा युवाहरूलाई सेनामा भर्ती हुने अनुरोधमा अन्ना भारतीय सेनाको ड्राइवरको रूपमा भर्ती भएका थिए। १९६५को लडाईमा खेमकरण सेक्टरमा आफ्नो चौकीमा भएको बमबारीपछि अन्नाको जिंदगी सधैंको लागि बद्ल्यो। पाकिस्तानी हमलामा उनको चौकीमा तैनात सबै सैनिकहरू शहीद भए। अन्ना यस हमलामा सुरक्षित रहे। आफ्ना साथीहरूको मृत्युमा दुखी बनेका अन्नाले आफ्नो जीवन समाजको हितमा लगाउने संकल्प गरे।

समाजसेवी अन्ना हजारेको मूल नाम ड. किशन बाबूराव हजारे हो। उनले सन् १९७५मा आफ्नो सामाजिक जीवनको शुरुवात गरेकाहुन्। राष्ट्रिय स्तरमा भ्रष्टाचारको घोर विरोधी सामाजिक कार्यकर्ताको रूपमा अन्नाको चिन्हारी सन् १९९५मा देख परेको हो जब उनले शिवसेना-बीजेपीको सरकारका केही 'भ्रष्ट' मन्त्रीहरूलाई हटाउने माँग गर्दै अनशनमा बसेका थिए। सन् १९९० सम्ममा हजारेको चिनारी एउटा यस्तो सामाजिक कार्यकर्ताको थियो कि जसले अहमदनगर जिल्लाको रालेगांव सिद्धि नामको गाँउको कायापलट गरिदिएका थिए। पहिला यस गाँउमा बिजुली र पानीको अति अभाव थियो। हजारेले गाँउका मानिसहरूलाई नहर बनाउन र खाडला खनेर परेको पानी जम्मा गर्न प्रेरित गरे। उनको भनाईमा नै गाँउमा ठाउँ-ठाउँमा वृक्षारोपण गरियो। गाँउमा सौर ऊर्जा र गोबर गैसको माध्यमले बिजुलीको आपूर्ति गरियो। यसपछि ता हजारेको अझ लोकप्रियता बढेर गयो।

अन्ना हजारे देशका दोस्रा गान्धी

अन्ना हजारेको समर्थनमा मिस कल गर्नुहोस् ०२२-६१५५०७९२ , ०२२-६१५५०७८९

सख्त लोकपाल विधेयकको लागि वरिष्ठ सामाजिक कार्यकर्ता अन्ना हजारेको आमरण अनशन बुधवारको दोस्रो दिन पनि जारी रहयो। अन्नाको गांउमा राले गाँउ सिद्धीमा पनि प्रदर्शन जारी छ। वहां पनि मान्छेहरूले सरकारको बिरुद्ध विरोध गर्दै छन्। मंगलवारको अन्नाको पूरा गाँउ भोको थियो। अन्नाको गांउमा नारा गूंञ्जन्छ ‘अन्ना हजारे आंधी हुन्।..देशको दोस्रो गांधी हुन्।...।

देश भरमा भ्रष्टाचारको बिरुद्ध आंदोलनलाई मिलेको समर्थनको बीच जाने-माने गांधीवादी हजारेले भनेका छन् कि सरकार भ्रष्टाचार रोकनको लिएर गम्भीर छैन। उनले भने कि राजनेताहरूमा अब विश्वास गर्न सकिन्न।

इस बीच भारतीय जनता पार्टी (बीजेपी) र जनता दल (युनाइटेड)ले हजारेको अनशनको आफ्नो समर्थन दिए भनें कांग्रेसले हजारेको उपवासको 'असामयिक' करार दिएको छ।

५ अप्रिल २०११ मंगलवारको महात्मा गांधीको समाधि स्थल राजघाट गएर उनिलाई श्रद्धांजलि दिन पछि हजारेले जंतर-मंतरमा आफ्नो अनशन शुरू गर्‍यो। अनशनमा बस्न भन्दा पहिले हजारेले भने, ‘यो दोस्रो 'सत्याग्रह' छ।‘

हजारे समर्थक लोकपाल विधेयकको समर्थनमा राष्ट्र ध्वज र तख्तिहरू संग राजघाट र जंतर-मंतरमा एकत्रित छन्। हजारेको समर्थनमा सूचनाको हक (आरटीआई) कार्यकर्ता अरविंद केजरीवाला, स्वामी अग्निवेश, मैगसेसे पुरस्कार विजेता किरन बेदी, संदीप पांडे सहित अन्य मान्छे शामिल भए।

प्रमुख कार्य

• अन्ना हजारेले १९७५ देखि सुकेको प्रभावित रालेगांउ सिद्धिमा काम शुरू गर्‍यो। वर्षा जल संग्रह, सौर ऊर्जा, बायो ग्याँसको प्रयोग र पवन ऊर्जाको उपयोग देखि गांउको स्वावलंबी र समृद्ध बनयो दिए। यो गाँउ विश्वको अन्य समुदायहरूको लागि आदर्श बन्यो छ।

महात्मा गांधी पछि अन्ना हजारेले नै भूख हडताल र आमरण अनशनको सबै भन्दा ज्यादा पल्ट बतौर हथियार प्रयोग गरेको छ। भ्रष्ट प्रशासनको खिलाफत हो या सूचनाको हकको प्रयोग, हजारे संधै साधारण मानिसको आवाज उठानेको लागि अगाडी आि रहे छन्। अन्ना हजारेले १९९७मा मुंबईको आजाद मैदान देखि सूचनाको हकको लडाई शुरू गरेको थियो।

९ अगस्त, २००३मा मुंबईको आजाद मैदानमा नै अन्ना हजारे आमरण अनशनमा बस्ए। १२ दिन सम्म चले आमरण अनशनको समयमा अन्ना हजारे र सूचनाको हक आंदोलनको देशव्यापी समर्थन मिलन पछि महाराष्ट्र सरकारको मजबूरन यस बिलको नजीकै गर्न पर्‍यो। १२ अक्टोबर २००५को केन्द्र सरकारले पनि यस कानूनको लागू गर्‍यो। अगस्त, 2006मा सूचनाको हकमा संशोधन प्रस्तावको बिरुद्ध अन्नाले ११ दिन सम्म आमरण अनशन गर्‍यो, जसलाई देशभरमा समर्थन मिलयो। नतीजन, सरकारले संशोधन देखि हात खींच लिए।आमरण अनशनको बनाया हथियार महात्मा गांधी पछि सबै भन्दा ज्यादा पल्ट आमरण अनशन र भूख हडतालमा बस्न वाला सामाजिक कार्यकर्ता हैं हजारे। १९९१मा अन्ना हजारेले पुणोको अलांडीमा सरकारको भ्रष्ट मशीनरीको बिरुद्ध आमरण अनशन शुरू गर्‍यो। ६ मन्त्रिहरू र ४०० अधिकारीहरूलाईउनिलाई पदों देखि हटा दिइएको। १९९५मा अन्ना हजारेले महाराष्ट्रको 2 भ्रष्ट कैबिनेट मन्त्रिहरूको बिरुद्ध अनशनको बिगुल फूंका। अन्नाको व्यापक समर्थन मिलन पछि शिव सेना - भाजपा सरकारको दुवै मन्त्रियहरूलाई हटान पर्‍यो। 2003मा महाराष्ट्रमा काङ्ग्रेस - एनसीपी गठबंधन सरकारको चार मन्त्री सुरेश हजुरवुवा जैन, नवाब मलिक. विजय कुमार गवित र पद्म सिंह पाटिलअन्ना हजारेको अनशनको शिकार भए।

विचार

पछिल्लो दिनहरू गांधीजीको विचारधाराको जिवंत रूपमा देखनेको अवसर मिलयो। मौका थियो पद्मश्री अन्ना हजारेको संबोधन का. महाराष्ट्रको रालेगाँवमा ग्राम स्वराजको आफ्नो अनुभव बांटने त्यो B. H. U.मा आमन्त्रित थिए। उनले गांधीजीको यस सोचको पुरी मजबूती देखि उठाया कि ' बलशाली भारतको लागि गाँवहरूलाई आफ्नो खुट्टाहरूमा खडा गर्न हुनेछ।' उनको अनुसार विकासको लाभ समान रूपले वितरित न हो पानको कारण रहयो गाँवहरूलाई केन्द्रमा न राखन.

व्यक्ति निर्माण देखि ग्राम निर्माण र तब स्वाभाविक नै देश निर्माणको गांधीजीको मन्त्रको उनले हकीकतमा उतार गरेर दिखाया, र एक गाँव देखि आरम्भ उनको यो अभियान आज 85 गावों सम्म सफलतापूर्वक जारी छ। व्यक्ति निर्माणको लागि मूल मन्त्र दिदै उनले युवाहरूमा उत्तम चरित्र, शुद्ध आचार-विचार, निष्कलंक जीवन तथा त्यागको भावना विकसित गर्न तथा निर्भयताको आत्मसात गरेर साधारण मानिसको सेवाको आदर्शको रूपमा स्वीकार गर्नको आह्वान गर्‍यो।

भ्रष्टाचारको विरुद्ध

सामाजिक कार्यकर्ता अन्ना हजारे भ्रष्टाचारको विरोध र जन लोकपाल बिलको लागि आफ्नो धेरै सहयोगिहरू संग जंतर - मंतरमा आमरण अनशनमा बस्ए छन्। अन्ना हजारे चाहते हैं कि सरकार जन लोकपाल बिल तुरुन्त लाए , लोकपालको सिफारिशें अनिवार्य तरिकामा लागू हुन् र लोकपालको जजों , सांसदों , विधायकहरू आदिमा पनि मुद्दा चलानको अधिकार हो। तर सरकार यिनी खास मुद्दोंमा बहस र चर्चाको आवश्यकता मानदैछ।

72 वर्षीय हजारेले 5 अप्रिल सुबह 9 बजे राजघाटमा महात्मा गांधीको श्रद्धांजलि दिन पछि एक मार्च निकालयो र जंतर - मंतरमा अनशनमा बस्ए। हजारेले यहाँ भन्यो , ' जब सम्म सरकार हाम्रो देशमा भ्रष्टाचार देखि निपटनेको लागि जन लोकपाल बिलको प्रभावमा हैन लाती तब सम्म त्यो आमरण अनशनमा रहेंगे। यस समयमा सामाजिक कार्यकर्ता स्वामी अग्निवेश , पूर्व आएपीएस अधिकारी किरण बेदी र संदीप पांडेय पनि मौजूद थिए।

सोमवारको पत्रकारों देखि बातचीतमा हजारेले आमरण अनशनमा बस्नको घोषणा गरेको थियो। उनले भन्यो थियो , ' उनिलाई यस कुराले एकदम दुख भयो कि प्रधानमन्त्रीले जन लोकपाल बिलको मसौदा तैयारएरने वाला संयुक्त समितिमा वरिष्ठ मन्त्रिहरू संग समाजको जाने माने मान्छेहरूलाईशामिल गर्नको उनको प्रस्तावको खारिज गर्‍यो। यसैले पूर्व माको गई घोषणाको अनुसार म आमरण अनशनमा बैठूंगा। यदि यस समयमा मेरी जिंदगी पनि कुर्बान हो जाए त मलाई यसको अफसोस हैन हुनेछ। मेरो जीवन राष्ट्रको समर्पित छ। '

हजारेले भन्यो कि न्यायमूर्ति ( रिटायर्ड ) सन्तोष हेगडे , वकील प्रशांत भूषण र स्वामी अग्निवेश जस्तै जानेमाने मान्छेहरूको विचारहरूलाई सरकारले महत्वपूर्ण हैन समझा र शरद पवार सरीखे एक मन्त्री बिलको मसौदा तैयारएरने वाला समितिको प्रमुख हैं , जुन महाराष्ट्रमा ठूलो स्तरमा जमीन राखनको लागि जाने जान्छन्।

इस बीच प्रधानमन्त्री कार्यालयले हजारेको आमरण अनशनमा जानेको फैसलेमा निराशा प्रकटको र भन्यो कि यस कुराले गहरी निराशा भए छ कि हजारे अब पनि भूख हडतालमा जानेको बारेमा सोच रहे छन्। पीएमओ द्धारा जारी वक्तव्यमा भनाइएको छ कि हुनत प्रधानमन्त्रीको मनमा हजारे र उनको मिशनको लागि एकदम सम्मान छ।

प्रधानमन्त्री कार्यालयको बयानमा लोकपाल विधेयकमा उठिएका कदमोंको बारेमा बतायाइयो छ कि हजारे र उनको समूहले प्रधानमन्त्रीको लोकपालमा आफ्नो प्रस्तावहरूको मसौदा दिए थियो। पीएमओको अनुसार , मन्त्री ए .को . एंटनीको अध्यक्षता वाला समितिले हजारेको सहयोगी कार्यकर्ताओं देखि भेटको तर बातचीत विफल रही किन भनें कार्यकर्ता सरकार द्धारा पूरी तरिका आफ्नो मसौदा स्वीकार गरियो पछि जोर दिइरहेका थिए।

अन्ना हजारेलाई देशभरिको समर्थन

हरिद्वारमा योगगुरू बाबा रामदेवको पतंजलि योगपीठको सबै कार्यकर्ताओंले मंगलवारको उनको समर्थनमा एक दिनको उपवास राखएको छ । योगपीठको महामन्त्री आचार्य बालकृष्णले भन्यो कि यो हाम्रो संयुक्त अभियान छ र हामी सबै साथ मिलएर भ्रष्टाचारको बिरुद्ध लडाई लड रहे छन्।

हरिद्वारको सन्त समाजले पनि अन्ना हजारेको आंदोलनको आफ्नो समर्थन दिए छ।

अन्ना हजारेको आंदोलनको समर्थनमा लखनऊमा वकीलहरूले कोर्ट परिसरमा धरना दिए र आमागको कि सरकार जल्दी भन्दा चाँडैी लोकपाल विधेयक नजीकै करे जसबाट भ्रष्टाचारमा लगाम लगाया जा सके. वकीलहरूले हरेक कदममा अन्ना हजारेको साथ दिनको एलान गर्‍यो।

मेरठमा पनि मान्छेहरूले अन्ना हजारेको समर्थनमा धेरै ठाउँ धरना दिए।

गोरखपुरमा धेरै स्वयंसेवी संगठनोंले अन्ना हजारेको समर्थनमा जगह-जगह धरना प्रदर्शन गर्‍यो। यहाँ पूर्वांचल ग्रामीण सेवा समितिको महिला कार्यकर्ताओंले हातमामा तख्तियां लिएर अन्ना हजारेको समर्थनमा उपवास गर्‍यो।

वहीं मध्य प्रदेशको भोपालमा पनि अन्ना हजारेको समर्थनमा धेरै संगठनोंले यादगार शाहजनी पार्कमा प्रदर्शन गर्‍यो।

इन मान्छेहरूले तीन घन्टा सम्म उपवास राखएर आफ्नो समर्थन जताया. अन्ना हजारेको समर्थकोंले भ्रष्टाचारको लिएर रोज होने वाला खुलासोंमा चिंता जताई र भ्रष्टाचारिहरूमा नकेल कसनेको लागि जन लोकपाल बिल जस्तो कडा कानून बनाउनको आमाग गरे।

एसएमएसमा भन्यो जा रहेको छ कि 72 सालको अन्ना हजारे देशको जनताको लागि भूख हडतालमा बैठे हैं अत : तपाईं सबै आफ्नो कार्यक्रम र कार्यालय देखि छुट्टी लिएर जंतर - मंतर पहुंचे।

जंतर - मंतरमा आएर यस आंदोलनमा सरीक होने वाला ज्यादातर मान्छेहरूले बातचीतको समयमा भन्यो कि उनको मोबाइलमा आए एक एसएमएस पछि उनिलाई यहाँ आनको प्रेरणा मिली। रोहिणी निवासी नवीन जैन पत्नी र दुई साना - साना बच्चाहरू संग यहाँ आंदोलनमा शरीक होने आए थिए।

नवीनले बताया कि मोबाइलमा पठाियो एक एसएमएसको कारण देखि नै हामी यहाँ आनको लागि मजबूर भए। बच्चाहरूले आनको जिदको त यहाँ आउन पर्‍यो। नवीनको तरिका नै सैकडों मान्छे यस्तो थिए जुन केवल एक एसएमएसमा यहाँ खींचे चले आए।

एसएमएसको वाहेक जंतर - मंतरमा हस्ताक्षर अभियान पनि चलाया जा रहेको छ । धरनास्थलमा नै मान्छेहरूको हस्ताक्षरको लागि रजस्टर राखियो हैं , जसमा मान्छे आफ्नो हस्ताक्षर गर्दै छन्। यस रजस्टरमा मान्छे आफ्नो नाम , ठेगाना , मोबाइल नम्बर , ई - मेल आएडी दर्ज गर्दै छन्।

अन्ना हजारेको साथ बलीवुड

बलीवुडको हस्तिहरूले प्रमुख सामाजिक कार्यकर्ता अन्ना हजारेको प्रति समर्थन जाहिर गरेको छ।

हजारे एक कठोर लोकपाल विधेयकको आमागको लिएर आमरण अनशनमा बस्एको छन्।

लोकपाल विधेयक,१०१०मा प्रधानमन्त्री, मन्त्रिहरू तथा सांसदोंको बिरुद्ध लोकायुक्तको यहाँ भ्रष्टाचारको शिकायत दर्ज गरानको प्रस्ताव छ। तर अन्ना हजारेको भन्न छ कि लोकपाल विधेयकको वर्तमान रूपमा लोकायुक्तको कुनै अधिकार छैन र उनको समर्थकोंले एक दोस्रो जन लोकपाल विधेयक तैयार गरेको छ। जसमा समाज एवं साधारण मानिसको विचारै तथा सुझावहरूलाई ध्यानमा राखाइएको छ। अन्नाको समर्थक त्यहि विधेयकको पारित गराउनु चाहते छन्।

बलीवुडको जस हस्तिहरूले अन्नाको प्रति आफ्नो समर्थन जाहिर गरेको छ, उनी निम्न प्रकार छन्।

अनुपम खेर : जब कुनै व्यक्ति भ्रष्टाचारको बिरुद्ध लड रहयो हुन्छ त म उनको तरीकोंमा कुनै सोच-विचार हैन करता. म उनको इरादों तथा कार्रवाइहरूको सराहना करता हूं. म अन्ना हजारे संग हूं. के तपाईं पनि है?

शेखर कपूर : म लोकपाल विधेयकमा राष्ट्रिय बहस कराए जानेको लागि अन्ना हजारेको अनशनको समर्थन करता हूं. कम देखि कम संसद अगाडी आए र यस मुद्देमा प्रतिक्रिया दे. अन्ना हजारे जस्तै मान्छे व्यवस्थाको बिरुद्ध जनांदोलनको दबाव बनाएंगे, जस तरिका गांधीले अङ्ग्रेजहरूको बिरुद्ध गरेको थियो।

राहुल बोस : व्यवस्था परिवर्तनको लागि अन्ना हजारेको आमरण अनशन आफैमा पर्याप्त टिप्पणी छ। भ्रष्ट्राचार हाम्रो डीएनएको हिस्सा छ।

दिए मिर्जा : अंतत: मान्छे एक यस्तो व्यक्तिको लागि आफ्नो जोडदार समर्थन दे रहे छन्, जुन हमारी पीढीको लागि एक महान उदाहरण छ, हुनु चाहिए र हुनेछ। म अन्ना हजारेको समर्थन करती हूं.

जूही चावला : म श्री अन्ना हजारेको पूर्ण एवं अंध समर्थक हूं.

पूरब कोहली : जियो 'हजारे' साल 'अन्ना साहेब'.

मधुर भंडारकर : भ्रष्टाचारको बिरुद्ध अन्ना हजारेको लडाईको लागि व्यापक समर्थन तैयार भइ रहेको छ । कहीं भारत अगला मिस्र त हैन बनन जा रहे?

प्रीतिश नंदी : अन्ना हजारेको समर्थनमा साधारण मानिसको आते देखेर गर्व हुन्छ। 72 वर्षीय यस व्यक्तिले हामीलाई जगानेको लागि आमरण अनशनको निर्णय लिएको छ।

रणवीर शौरी : अन्ना हजारेको धर्मयुद्ध यस कुराको महान अग्निपरीक्षा छ कि के देशमा केही चरित्रबल बचा छ, या हामी बिल्कुल भ्रष्ट मान्छेहरूको देश बनए छन्।

अन्ना हजारेको लडाईको बलीवुडको अभिनेता अमिताभ बच्चनले यो कहते भएका समर्थन गरेको छ कि त्यो देश हित वाला सबै मुद्दों संग छन्।

अमिताभले मीडिया भन्दा पनि अपीलको छ कि त्यो यस उद्देश्यको लागि प्रतिबद्धता प्रदर्शित करे। अमिताभले आफ्नो ब्लगमा लेखएको छ , देशको हितको कुनै पनि मुद्देको म संधै समर्थन करता हूं। कुनै पनि काम या योजना जुन देशको हितमा हुन्छ, उनको हामी सराहना गर्छन।. र हामी यसको ढिंढोरा हैन पीटना चाहते.. र न त हामीलाई यसको ज्ञान छ कि यसलाई पीटा कसरि जान्छ।

अमिताभको पोस्टमा आए एक प्रतिक्रियाले आहत महानायकले भने, यो जानना दुखद छ कि बिना मेरो पक्ष जाने, उनी महिलाले यस्तो तथ्य मान लिए, जसको अस्तित्व नै थिएन। यो भन्न कि म व्यस्त हूं, सिर्फ पैसे कमाने देखि मतलब रखता हूं र सामाजिक सरोकारोंको मुद्दहरूमा मेरी कुनै रुचि छैन, पूरी तरिका अस्वीकार्य र गलत छ। उनले प्रश्न गर्‍यो, कितने च्यानल यस्तो छन्, जुन यसको लागि प्रतिबद्ध छन्।

अमिताभले चैनलों देखि जवाब आमागते भएका भने, सिर्फ आफ्नो व्यावसायिक लाभको लागि रिपोर्ट तैयारएरना र दूसरों देखि जवाब आमागना पर्याप्त छैन। यदि कुनै चैनलको स्ट्रिंगर, जुन वहां रिपोर्ट तैयारएरने जाए र वहां माइक्रोफोन र रिपोर्टिंग छोडएर अनशन गर्न बैठ जाए, त यो कुरा प्रभावित करेगी, केही यस्तो करें, जुन गर्नको लागि यो हमसे भन्छन्ं।

इंटरनेटमा अन्नाको आन्दोलन

अन्ना हजारेको आमरण अनशन लगातार ९ दिन जारी छ। फेसबुक र ट्विटर जस्तो सोशल नेटवर्किंग साइटोंमा पनि यस मुद्देको लिएर सरगर्मी बढ गई छ।क्या साधारण नागरिक र र के नामी गिरामी हस्तियाँ सबै लोकपाल विधेयकमा आफ्नो-आफ्नो राय रख रहे छन्।आमरण अनशन देखि जोडनको लागि एक फोन नम्बर पनि जारी गरिएको छ। ०२२-६१५५०७८९ यस नम्बरमा तपाईं मिस्ड कल मारकर यस मुहिम देखि जुड सकते छन्। यस अभियान देखि जुडे सोशल ऐक्टिविस्ट अरविंद केजरीवालको अनुसार, 'इस अभियान देखि युवाओंको जुडना धेरै अहम छ। करप्शनको बिरुद्ध हाम्रो यस अभियानमा सोशल मीडियाको खास भूमिका रही छ। फेसबुक र ट्विटरमा देश भर देखि लाखों मान्छे हामीलाई समर्थन गर्दै छन् र हमसे कन्टैक्ट गर्दै छन्। यस अभियानमा हाम्रो साथ दिनको लागि करीब 400 शहरहरूको युवा हाम्रो साथ दे रहे हैं र लगातार यस अभियान संग जुड रहे छन्। देश संग-साथ अस्ट्रेलिया र दोस्रो देशहरूमा रहन वाला भारतीयको पनि हामीलाई समर्थन मिल रहेको छ ।'

भ्रष्टाचार तथा हिंसाको बिरुद्ध वयोवृद्ध गांधीवादी अन्ना हजारेको "आजादीको दोस्रो जंग"ले पुरा देशको उद्वेलित गरेर हालएको छ । अन्ना हजारेको भ्रष्टाचार विरोधी आमरण अनशनको असर सोशल नेटवकिंüग साइटोंमा पनि भरपूर दिख रहेको छ । फेसबुक, टि्वटर संग-साथ खासखबरडटकम सहित लगभग सबै साइटोंमा अन्नाको मान्छेहरूको सपोर्ट मिल रहेको छ । स्कूली बच्चाहरू सम्म यस मुहिम देखि जुडते जाँदैछन्। विद्धार्थी वर्ग, बुद्धिजीवी, कलाकार, रंगकर्मी नै हैन बलीवुडको हस्तियां पनि उनसंग छन्। मशहूर लेखक चेतन भगत पनि यस मुहिममा अन्ना हजारेको साथ दे रहे छन्। उनले यस मुहिमको समर्थनको लागि आफ्नो टि्वटर अकाउंटमा एक फोटो पोस्टको छ र उसलाई प्रोफाइल पिक्चर पनि बनाएको छ। उनी पिक्चरमा हातमा लेखएको छ- मेरो नेता चोर छ। आमिर खान, मधुर भंडारकर र अनुपम खेर समेत धेरै स्टार आफ्नो समर्थन पेश गरेर चुके छन्। साधु-सन्त पनि यस मुहिममा साथ हो लागि छन्। बताछन कि फेसबुकमा बने इंडिया अंगहरूस्ट करप्शनको नामको पेजले अब सम्म 85 हजार भन्दा ज्यादा मान्छे जुड चुके छन्। इंडिया अंगहरूस्ट करप्शनको वेबसाइटले अब सम्म 5 लाख 70 हजार मान्छे जुड चुके छन्। लोग बढ चढकर अन्नाको समर्थनमा आ रहे छन्। यस अभियान देखि जुडे सोशल एक्टिविस्ट अरविंद केजरीवालको अनुसार, यस अभियान देखि युवाओंको जुडना धेरै अहम छ। करप्शनको बिरुद्ध हाम्रो यस अभियानमा सोशल मीडियाको खास भूमिका रही छ। देश संग-साथ अस्ट्रेलिया र दोस्रो देशहरूमा रहन वाला भारतीयको पनि हामीलाई समर्थन मिल रहेको छ । अन्ना हजारे भ्रष्टाचारको बिरुद्ध जन लोकपाल बिल ल्यानको लागि आन्दोलन गर्दै छन्। अन्ना चाहते हैं कि एसा कानून बने जसको तहत भ्रष्ट राजनेताओं र अधिकारीहरूलाईतय सीमाको भित्र सजिलै संग दंडित गरे जा सके। साथ नै अन्ना चाहते हैं कि जुन कमेटी यस बिलमा काम करे उनमा आधा मान्छे गैर-राजनीतिज्ञ हुन् । अझै सरकार जस्तो बिल तैयार गरदैछ , उनमा भ्रष्ट नेताहरू र अफसरोंको बच निकलनेको चोर बाटोहरू र मामलाहरूको लामो ताननको तमाम सम्भावनाहरू छन्।

आमरण अनशन

हाराष्ट्रको प्रसिद्ध समाजसेवी अन्ना हजारे लोकपाल विधेयकको पारित गराउनको लागि दिल्लीमा भोलि बाट आमरण अनशन गर्ने छन्।

मध्य मुंबईमा परेलमा हिजो शाँझ धार्मिक नेताहरूले एक जनसभामा भने कि यदि सरकारले हजारेको लोकपाल विधेयक पारित गराउने आमाग मानेन भने उनी आमरण अनशन गर्नेछन्।

जनसभामा बौद्ध, ईसाई, मुसलमान र जैन धर्म का नेताहरूको वाहेक सामाजिक कार्यकर्ता मेधा पाटकर, पूर्व पुलिस अधिकारी किरण बेदी, आर्ट अफ लिविंग का संस्थापक श्री श्री रविशंकरले ‘भ्रष्टाचार मुक्त भारत’को परचम एकत्र भएर लोकपाल विधेयक पारित गरउने आमाग गरे।

उनिले देशमा व्याप्त भ्रष्टाचारको लागि नेताहरूमा निशाना ताके र देशले भ्रष्टाचारको जरा उखलेर फेंकने संकल्पको समर्थन गरे।

इस समयमा हजारेले भ्रष्टाचारको उखाड फेंकनेको आफ्नो संकल्पको दोहराते भएका यसलाई भारतको सामाजिक ढांचेको लागि सबै भन्दा ठूलो खतरा बताया।

अन्ना हजारेले भ्रष्टाचार निरोधी लोकपाल विधेयकको स्वरूप तय गर्नमा नागरिक समाजको शामिल गरे जानेको आमागको लिएर आमरण अनशन शुरू गर्‍यो छ। उनिलाई व्यापक जनसमर्थन मिल रहेको छ ।

सामाजिक कार्हरू देखि जुडे मान्छेहरूको उनिलाई अपार समर्थन मिल रहेको छ । हजारे मंगलवार सुबह नौ बजे राजघाट गए र उसपछि उनले इंडिया गेट देखि जंतर-मंतरको रुख गर्‍यो। जंतर-मंतरमा उनले आफ्नो उपवास शुरू गर्‍यो।

हजारेले सोमवारको यहाँ आयोजित एक संवाददाता सम्मेलनमा भने, ‘‘चूंकि प्रधानमन्त्रीले लोकपाल विधेयकको स्वरूप तय गर्नको लागि नागरिक समाजको मान्छेहरू संग एक संयुक्त समिति गठित गरे जानेको आमागको अस्वीकार गर्‍यो छ, यसैले पूर्व माको गई घोषणाको अनुसार म आमरण अनशनमा बैठूंगा।’’

उनिले भने, ‘‘यदि यस समयमा मेरी जिंदगी पनि कुर्बान हो जाए त मलाई यसको अफसोस हैन हुनेछ। मेरो जीवन राष्ट्रको समर्पित छ।’’

हजारे मंगलवार सुबह सबै भन्दा पहिले सुबह नौ बजे राजघाट जाएंगे र फेरि उसपछि इंडिया गेट देखि जंतर-मंतरको रुख गर्नेछन्। जंतर-मंतरमा त्यो आफ्नो उपवास आरम्भ गर्नेछन्।

सामाजिक कार्यकर्ता अरविंद केजरीवालले भने, ‘‘म देशको जनता देखि अपील करता हूं कि उनी यस भूख हडम्तालमा शामिल हुन् र भ्रष्टाचार विरोधी आंदोलनको आफ्नो समर्थन दें।’’

सम्मान

सारा धोति हरू मर्नु पर् ६

• पदम् भूषण अवार्ड (१९९२)
• पदम श्री अवार्ड (११९०)
• इंदिरा प्रियदर्शिनी वृक्षमित्र पुरस्कार (१९८६)
• महाराष्ट्र सरकारको कृषि भूषण पुरस्कार (१९८९)
• यंग इंडिया अवार्ड ()
• मैन अफ द ईयर अवार्ड (१९८८)
• पल मित्तल नेशनल अवार्ड (२०००)
• ट्रांसपेरेंसी इंटरनेशनल इंटेग्रीटि अवार्ड (२००३)
• विवेकानंद सेवा पुरुस्कार (१९९६)
• शिरोमणि अवार्ड (१९९७)
• महावीर पुरुस्कार (१९९७)
• दिवालीबेन मेहता अवार्ड (१९९९)
• केयर इन्टरनेशनल (१९९८)
• BASAVSHRI PRASHASTI 2000 AWARD (२०००)
• GIANTS INTERNATIONAL AWARD (२०००)
• नेशनलइंटरग्रेसन अवार्ड (१९९९)
• VISHWA-VATSALYA & SANTBAL AWARD ()
• जनसेवा अवार्ड (१९९९)
• ROTARY INTERNATIONAL MANAV SEVA PURASKAR (१९९८)
• विश्व बैंकको 'जित गिल स्मारक पुरस्कार' (२००८)

यिनलाई पनि हेर्नुहोस

• जन लोकपाल विधेयक
• इंडिया अगेंस्ट करप्शन

बाहिरी कडिहरू

• अन्ना हजारेको जालघर
• अन्नाको ब्लग
• हुन अन्‍ना हजारे?
• The Anna Hazare Homepage
• अन्नाको चाहिए पुरा समाजको समर्थन
• A successful case of participatory watershed management at Ralegan Siddhi Village in, Maharastra, India
• अन्ना हजारे संग आज देखि देशवासियहरूको अनशन
• अन्ना हजारेको देशभर देखि समर्थन
• अन्‍ना हजारेले शुरूको 'आजादीको दोस्रो लडाई', देश भर देखि साथ आए समर्थक
• अन्ना हजारेको अनशन देखि हरकतमा आए सरकार
• अन्ना हजारेको पक्षमा आमिर खानको पत्र
• जिउँदो कौमें पांच साल इंतजार हैन करतीं...
• अन्ना अडे, 12 देखि जेल भरो आंदोलन
• अन्ना हजारेले तोडयो राहुलको करिश्मा
• जेपी र अन्ना हजारे