अरविन्द केजरीवाल

अरविन्द केजरीवाल
अरविन्द केजरीवाल
जन्म	(1968-06-16) 16 जुन 1968 हिसार, हरियाणा
संस्थान	परिवर्तन - नागरिक आंदिलन
राजनीतिक कृयाकलाप	सूचनाको हक जन लोकपाल विधेयक
पुरस्कार	रमन मगसेसे सम्मान

अरविन्द केजरीवाल (जन्म: १९६८) एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्ता हुन् र सरकारमा धेरै पारदर्शिता ल्याउनको लागि संघर्षरत छन्। तिनलाई २००६मा उत्कृष्ट नेतृत्वको लागि रमन मेगसेसे पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो, किन भनें उनले भारतको सूचनाको हक आन्दोलनलाई तल्लो स्तरमा सक्रिय बनाए, र सरकारलाई जनता प्रति जवाबदेह बनाएर सबै भन्दा गरीब नागरिकहरूलाई भ्रष्टाचारसँग लड्न लागि सशक्त बनाउने उदेश्यले सामाजिक आन्दोलन गरे.

जीवनी

अरविन्द केजरीवाल

अरविन्द केजरीवालको जन्म १९६८मा हरियाणा को हिसार सहरमा भयो, र उनले १९८९मा आई. आई. टी., खडगपुर बाट याँत्रिक अभियाँत्रिकीमा स्नातकको उपाधि पाए। त्यस पछि, १९९२मा उनी भारतीय नागरिक सेवा (आईसीएस)को एक भाग,भारतीय राजस्व सेवा (आईआरएस)मा आए, र उनलाई दिल्लीमा आयकर आयुक्त कार्यालयमा नियुक्त गरियो। छिट्टै उनले महसूस गरे कि सरकारमा बहुप्रचलित भ्रष्टाचारको कारण प्रक्रियामा पारदर्शिताको कमी छ। आफ्नो अधिकारिक स्थितिमा रहँदैका नैं उनले, भ्रष्टाचारको विरुद्ध लडाई शुरू गरे। प्रारंभमा, अरविंदले आयकर कार्यालयमा पारदर्शिता बढाउनको लागि धेरै परिवर्तन ल्याउने महत्वपूर्ण भूमिका निभाए।

जनवरी २००० मा, उनले कामबाट विश्राम लिए र दिल्ली आधारित एक नागरिक आन्दोलन-परिवर्तनको स्थापना गए, जुन एक पारदर्शी र जवाबदेह प्रशासनलाई सुनिश्चित गर्नको लागि काम गर्दछ। यसपछि, फेब्रुअरी २००६ मा, उनले नोकरीबाट राजीनामा दिए, र पूरा समयको लागि खालि 'परिवर्तन'मा नैं काम गर्न लागे। अरुणा रय र धेरै अन्य मानिसहरू सहित मिलेर, उनले सूचनाको हक ऐनको लागि अभियान शुरू गरे, जुन चाँडै नैं एक मूक सामाजिक आन्दोलन बन्यो, दिल्लीमा सूचनाको हक ऐनलाई २००१मा पारित गरियो र अंतमा राष्ट्रीय स्तरमा भारतीय संसदले २००५मा सूचना हक ऐन (आर.टी.आई.)लाई पारित गरे।

यसपछि, जुलाई 2006 मा, उनले पूरा भारतमा आर.टी.आई.को बारेमा जागरूकता फैलाउनको लागि एक अभियान शुरू गरे. अरुहरूलाई प्रेरित गर्नको लागि अरविन्दले अब आफ्नो संस्थानको माध्यम भन्दा एक आर.टी.आई. पुरस्कारको शुरुआतको छ। सूचनाको हक गरीब मानिसहरूको लागि त महत्वपूर्ण छ नै, साथै साधारण जनता र पेशेवर मानिसहरूको लागि पनि यो त्यति नैं महत्वपूर्ण छ। आज पनि धेरै भारतीय सरकारको निर्वाचनको प्रक्रियामा निष्क्रिय दर्शक नैं बनेका छन्। अरविन्द सूचनाको हकको माध्यमबाट प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो सरकारसँग प्रश्न सोध्नको शक्ति दिन्छन्। आफ्नो संगठन परिवर्तनको माध्यमबाट ति मानिसहरूलाई प्रशासनमा सक्रिय रूपबाट हिस्सा लिनको लागि प्रेरित गर्दछन्। आर.टी.आई.लाई साधारण नागरिकको लागि एक शक्तिशाली उपकरण बननमा लामो समय लाग्नेछ। हुनत अरविन्दले हामीलाई देखाई दिएका छन कि वास्तवमा यसका लागि एक सम्भव रास््दछ।

६ फेब्रुअरी २००७ को, अरविन्दलाई वर्ष 2006को लागि लोक सेवामा सीएनएन आईबीएन 'इन्डियन अफ द इयर'को लागि नामित गरियो। अरविंदले सूचनाको हक ऐनलाई स्पष्ट गर्दै गूगलमा भाषण दिए।

पुरस्कार

• २००४: अशोक फैलो, सिविक अङ्गेजमा ट
• २००५: 'सत्येन्द्र दुबे मेमोरियल अवार्ड', आई.आई.टी. कानपुर, सरकार पारदर्शितामा ल्याउनको लागि तिनको अभियान हेतु .
• २००६: उत्कृष्ट नेतृत्वको लागि रमन मेगसेसे अवार्ड
• २००६: लोक सेवामा सीएनएन आईबीएन, 'इन्डियन अफ द इयर'

• २००९: विशिष्ट पूर्व छात्र पुरस्कार, उत्कृष्ट नेतृत्वको लागि आई.आई.टी. खडगपुर.

पुस्तकहरू

सूचनाको हक: व्यवहारिक मार्गदर्शिका- सह लेखक - विष्णु राजगडिया, राजकमल प्रकाशन, नयाँ दिल्ली द्वारा वर्ष 2007मा प्रकाशित.

यो पनि हेर्नुहोस्

• सूचनाको हक ऐन
• [३] लोक कारण रिसर्च फाउंडेशन
• [४] लोगराज आन्दोलन
• [५] राष्ट्रीय आरटीआई पुरस्कार

बाहिरी लिंक

• 'परिवर्तन' आधिकारिक वेबसाइट
• 'लोक कारण रिसर्च फाउंडेशन' आधिकारिक वेबसाइट
• अरविन्द केजरीवाल साक्षात्कार बीबीसी हिन्दी
• अरविन्द केजरीवाल साक्षात्कार बीबीसी हिंदी- अडियो
• जागो रे! "त्यससित केही फर्क पड्नेछ क्या?": भारतमा अरविन्द केजरीवाल भ्रष्टाचारबाट लडँदै
• अरविन्द केजरीवाल सहित एक साक्षात्कार
• 'लोगराज आन्दोलन'
• 'भ्रष्ट मानिसहरुलाई मिले कडी सजा' (श्री अरविन्दको साक्षात्कार)
• भ्रष्टाचारिहरुलाई बचाउनछ सरकारी लोकपाल (अरविन्द केजरीवाल)
• अरविन्द केजरीवाल: हिसारबाट छ अन्नाको यो सेनानी