अस्ट्रेलियाको इतिहास

यो लेख हिन्दीबाट अनुवाद गरिएको हो। यहाँ क्लिक गरेर यस लेखमा रहेका त्रुटिहरु सुधार्न सक्नुहुन्छ।

अस्ट्रेलियाको इतिहास कमनवेल्थ अफ अस्ट्रेलिया र यसभन्दा पूर्वका मूल-बासिन्दा तथा औपनिवेशिक समाजको क्षेत्र र मानिसहरुको इतिहासलाई सन्दर्भित गर्दछ। यस्तो मानिन्छ कि अस्ट्रेलियाको मुख्य भूमिमा अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको पहिलो पटक आगमन लगभग ४०,००० देखि ६०,००० वर्षहरु पूर्व इंडोनेशियाई द्वीप-समूहबाट नाव द्वारा भयो। उनले पृथ्वीमा सबैभन्दा लामो समयसम्म बची रहने कलात्मक, संगीतमय र आध्यात्मिक परम्पराहरु मध्ये केहीको स्थापना गरे.

सन १६०६ मा अस्ट्रेलिया पुगेका डच नाविक विलेम जैन्सजून (Willem Janszoon) यहाँ निर्विरोध उत्रिने पहिलो यूरोपीय व्यक्ति थिए। यस पछि यूरोपीय खोजकर्ता लगातार यहाँ आउँदै रहे, जबसम्म कि सन १७७० मा, जेम्स कुकले अस्ट्रेलियाको पूर्वी किनारालाई संयुक्त अधिराज्यको लागि चित्रित छैन गरिदिए र ती बटनी बे (अब सिडनीमा), न्यू साउथ वेल्समा उपनिवेश बनाउने समर्थन गर्ने विवरणहरुको साथ फिर्ता गए। एक दण्डात्मक उपनिवेशको स्थापना गर्नको लागि बेलायती जहाजहरुको पहिलो बेड़ा (First Fleet) जनवरी १७८८ मा सिडनी पुग्यो। बेलायतले पूरा महाद्वीपमा अन्य उपनिवेश पनि स्थापित गरे र पूर्ण उन्नाइसौं शताव्दीको बेला आन्तरिक भागहरुमा यूरोपीय खोजकर्ताहरुलाई पठाईिएको। यस पूर्ण अवधिको बेला नयाँ रोगहरुको सम्पर्कमा आउने र बेलायती उपनिवेशवादिहरुको साथ भए संघर्षले अस्ट्रेलियाकोमूल निवासीहरुलाई धेरै कमजोर बनाएको दिए.

सुनको खानीहरु र कृषि उद्योगहरुको कारण समृद्धि आयो र उन्नाइसौं शताव्दीको मध्यमा सबै छः बेलायती उपनिवेसहरुमा स्वायत्त संशताव्दीय लोकतन्त्रहरुको स्थापनाको शुरुआत भएको। सन १९०१ मा यी उपनिवेसहरुले एक जनमत-संग्रह द्वारा एक संघको रूपमा एकजुट हुनको लागि मतदान गरे र आधुनिक अस्ट्रेलिया अस्तित्वमा आयो। विश्व-युद्धहरुमा अस्ट्रेलिया बेलायतको तर्फबाट लड्यो र दोश्रो विश्व-युद्धको बेला शाही जापान द्वारा संयुक्त राज्य अमरीकालोई धमकी मिलनमा अस्ट्रेलिया संयुक्त राज्य अमरीकाको दीर्घकालिक मित्र साबित भयो। एशियाको साथ व्यापारमा वृद्धि भएको र युद्धोपरान्त एक बहु-सांस्कृतिक आप्रवास कार्यक्रम द्वारा ६.५ मिलियन भन्दा धेरै प्रवासी यहाँ आये, जसमा प्रत्येक महाद्वीपका मानिस सामेल थिए। अगले छः दशकहरुमा जनसङ्ख्या तिन गुना भएर २०१० मा लगभग २१ मिलियनसम्म पुग्यो, जहाँ २०० देशहरुका मूल नागरिक मिलेर विश्वको चौधौं सबैभन्दा ठूलो अर्थ-व्यवस्थाको निर्माण गर्दछन्.

अस्ट्रेलियाली आदिवासी

काकदु राष्ट्रिय निकुञ्जको उबिरमा रक पेन्टिङ्ग

एक पारम्परिक झोपड़ी (1920)मा उत्तरी क्षेत्रको एक एरहरुटे मानिस.

यूरोपीय सम्पर्कभन्दा पहिलेका अस्ट्रेलियाली आदिवासी

यस्तो मानिन्छ कि अस्ट्रेलियाको मूल-निवासीहरुको पूर्वज शायद ४०,००० देखि ६०,००० वर्षहरु पूर्व अस्ट्रेलियामा आये, तर सम्भव छ कि ती र पहिलो लगभग ७०,००० वर्षहरु पूर्व यहाँ आये हों. उनीहरुले शिकारी संग्राहकहरुको जीवन-शैली विकसित गरे, उनीहरु आध्यात्मिक तथा कलात्मक परम्पराहरुको पालन गर्दथे र उनले पाषाण प्रौद्योगिकिहरुको प्रयोग गरे। यस्तो अनुमान छ कि यूरोपबाट भएको पहिलो सम्पर्कको समय यिनको जनसङ्ख्या कमभन्दा कम ३५०,००० थियो, जबकि हालको पुरातात्विक शोध बताउँछन् कि कमभन्दा कम ७५०,००० को जनसङ्ख्या रही हुनेछ. यस्तो प्रतीय हुन्छ कि हिमनदीकरण (Glaciation)को अवधिको बेला मानिस समुद्रको बाटोबाट यहाँ आएका थिए, जब न्यू गिनी र तस्मानिया यसै महाद्वीपसंग जोड़िएको थियो। तर पनि, यसको बावजूद पनि यस यात्राको लागि समुद्री-यात्राको आवश्यकता हुन्थ्यो, जसको चल्दै ती मानिस विश्वको शुरुआती समुद्री यात्रीहरु मध्येको एक बनेका.

जनसङ्ख्याको सबैभन्दा धेरै घनत्व दक्षिणी र पूर्वी क्षेत्रहरु, विशेषतः मुरे नदीको घाटी,मा विकसित भयो। अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुले द्वीपमा दीर्घकालसम्म बनि रहनको लागि संसाधनहरुको प्रयोग उचित ढंगबाट गरे, र कहिले-कहिले ती शिकार तथा संग्रहको कार्य बंद गरिदिए गरिन्थ्यो, ताकि जनसङ्ख्या र संसाधनहरुलाई पुनः विकसित हुने अवसर मिल सके। उत्तरी अस्ट्रेलियाली मानिसहरु द्वारा "फायरस्टिक कृषि"को प्रयोग यस्तो वनस्पतिहरु उगाउन कालि गरिन्थ्यो, जसतर्फ पशु आकर्षित हुन्थे. यूरोपीय उपनिवेसहरुको स्थापनाभन्दा पूर्व अस्ट्रेलियाली आदिवासी पृथ्वीको सबैभन्दा प्राचीन, सबैभन्दा दीर्घकालिक र सर्वाधिक एकाकी संस्कृतिहरु मध्ये थिए। यसको बावजूद अस्ट्रेलियाको पहिलो निवासीहरुको आगमनले यस महाद्वीपलाई लक्षणीय रुपले प्रभावित गरे र सम्भव छ कि अस्ट्रेलियाको पशु-जीवनको विलुप्त हुनमा मौसम परिवर्तनको साथै यसको पनि योगदान रहेकोछ. सम्भव छ कि अस्ट्रेलियाको मुख्य-भूमिबाट थाइलेसाइन, तस्मानियाई डेविल र तस्मानियाई मूल-मुर्गीको विलुप्त हुनमा मानव द्वारा गरिने शिकारको साथै लगभग 3000-4000 वर्षहरु पूर्व अस्ट्रेलियाली आदिवासी मानिसहरु द्वारा प्रस्तुत डिंगो डाग (dingo dog)को पनि योगदान रहेकोछ.

अहिलेसम्म मिले प्राचीनतम मानव अवशेष लेक मुंगोमा मिले छन्, जो कि न्यू साउथ वेल्सको दक्षिण-पश्चिममा स्थित एक ताल हो। मुंगोमा प्राप्त अवशेष विश्वको सर्वाधिक प्राचीन दाह-संस्कारहरु मध्येको एकतर्फ सूचित गर्दछन् र यस प्रकार ती मनुष्यहरुको बीच प्रचलित धार्मिक रीति-रिवाजहरुको प्रारम्भिक प्रमाण प्रतीत हुन्छन्. अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको पौराणिक मान्यताहरु तथा यी प्रारम्भिक अस्ट्रेलियाली मानिसहरुको वंशजको जीववादी ढांचाको अनुसार ड्रीमिंग (Dreaming) एक भयानक युग थियो, जसमा पूर्वज टोटेमिक आत्माहरुले सृष्टिको रचना गरे ड्रीमिंगले समाजको नियम र संरचनाहरु स्थापित गरे र रीति-रिवाजहरुको पालन जीवन र भूमिको निरंतरतालाई सुनिश्चित गर्नको लागि गरिन्थ्यो। यो अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको कलाको एक मुख्य विशेषता थियो र आज पनि बनी भएको छ.

यस्तो विश्वास गरिन्छ कि अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको कला विश्वको प्राचीनतम कला-परम्परा छ, जो आज पनि जारी छ. अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको कलाको प्रमाण कमभन्दा कम 30,000 वर्षहरु पूर्वसम्म हेर्न सकिन्छ र ती पूरा अस्ट्रेलियामा मिल्दछन् (विशेषतः उत्तरी क्षेत्रको उलुरू (Uluru) तथा काकाडु राष्ट्रीय उद्यानमा). आयु र धेरैायतको सन्दर्भमा, अस्ट्रेलियाको गुफा-कलाको तुलना यूरोपको लैसकक्स र एल्टामिरासित गर्न सकिन्छ.

पर्याप्त सांस्कृतिक निरंतरताको बावजूद, अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको लागि जीवन महत्वपूर्ण परिवर्तनहरुबाट अछूतो थिएन। लगभग 10-12,000 वर्षहरु पूर्व तस्मानिया मुख्य भूमिबाट अलग भयो र केही पाषाण प्रौद्योगिकीहरु तस्मानियाई मानिसहरुसम्म पुग्न सकेन (जस्तै पत्थरको औजारहरुको मूठ जोड़नु र बूमरैंगको प्रयोग). भूमि पनि सदैव नैं दयालु रहेन; दक्षिण-पूर्वी अस्ट्रेलियाको अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई "एक दर्जन भन्दा धेरै ज्वालामुखी विस्फोटहरुको सामना गर्नु भयो…जसमा माउंट गैम्बियर पनि (सामेल) छ, जसको विस्फोट केवल 1,400 वर्षहरु पूर्व भएको थियो।" यस कुराको प्रमाण उपस्थित छन् कि आवश्यकता भएमा, अस्ट्रेलियाली आदिवासी आफ्नो जनसङ्ख्या-वृद्धिमा नियन्त्रण रख सकन्थे र सूखा पड़ने वा जलको कमी हुनको बेला जलको विश्वसनीय आपूर्ति बनाये रख पानमा सक्षम थिए.^{[स्रोत नखुलेको]} दक्षिण पूर्वी अस्ट्रेलियामा, वर्तमानमा उपस्थित लेक कहरुडाको नजिक, मधुमक्खिहरुको छाना्तहरुको आकारको अर्ध-स्थायी गाउँ विकसित भए, जहाँ आस-नजिक भोजनको प्रचुर आपूर्ति उपलब्ध थियो। धेरै सताव्दीहरुसम्म अस्ट्रेलियाको उत्तरी किनारामा रहने अस्ट्रेलियाली मूल-निवासीहरुको मकासान व्यापार, विशेष रुपले उत्तर-पूर्वी आर्नहेम ल्याण्डको योलंगु मानिसहरुको साथ, बढ़ता रह्यो।

सन 1788 सम्म जनसङ्ख्या 250 स्वतन्त्र राष्ट्रहरुको रूपमा उपस्थित थियो, जससंग धेरैको एक-अर्काको साथ सन्धि थियो र प्रत्येक राष्ट्रको भित्र अनेक जातिहरु थियों, जसको सङ्ख्या पाँच वा छःदेखि लिएर 30 वा 40 सम्म गर्दथ्यो। प्रत्येक राष्ट्रको आफ्नो स्वयंको भाषा हुन्छ र यीबाट केही राष्ट्रहरुमा एक भन्दा धेरै भाषाहरुको प्रयोग पनि गरिन्थ्यो, यस प्रकार 250 भन्दा धेरै भाषाहरु अस्तित्वमा थियों, जस मध्ये लगभग 200 अब विलुप्त भैसकेका छन्। "सम्बन्धहरुको जटिल नियम मानिसहरुको सामाजिक सम्बन्धहरुलाई व्यवस्थित राख्थे र कूटनीतिक संदेशवाहक तथा भेटको रीति-रिवाज समूहहरुको बीच सम्बन्धहरुलाई सुचारु बनान्थे," जसको चल्दै समूहहरुको बीच संघर्ष, जादू-टोना र आपसी विवाद कमभन्दा कम भयो गरिन्थ्यो।

प्रत्येक राष्ट्रको जीवन-शैली र भौतिक संस्कृतिमा धेरै धेरै अन्तर थियो। विलियम डैम्पियर जस्तै केही प्रारम्भिक यूरोपीय पर्यवेक्षकहरुले अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको शिकार-संग्राहक जीवन-शैलीको वर्णन कठिन र "तकलीफदेह" कहकर गरेकोछ। यसको विपरीत, कैप्टन कुकले आफ्नो जर्नलमा लेखेका छन् कि सम्भवतः "न्यू कक्ष्याण्डको मूल-निवासी" वास्तवमा यूरोपीय मानिसहरुको तुलनामा धेरै प्रसन्न थिए। पहिलो बेडाको सदस्य वटकिन टेन्च,ले सिडनीको अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई राम्रा स्वभाव भएका र राम्रा हास्य-बोध भएका ओग कहकर तिनको प्रशंसाको छ, तर पनि उनले एयोरा र कैमेरोयगल मानिसहरुको बीच हिंसक शत्रुताको वर्णन पनि गरेकोछ र आफ्नो मित्र बैनेलन्ग र उनको पत्नी बैरंगारूको बीच हिंसक घरेलू झगड़ेको पनि उल्लेख गरेकोछ. उन्नाइसौं शताव्दीको उपनिवेशवादिहरु, जस्तै एडवर्ड गर,ले पाए कि अस्ट्रेलियाली आदिवासी "अधिकांश सभ्य(जस्तै) मानिसहरुको तुलनामा कम दुखी थिए र जीवनको धेरै आनंद उठाई रहेका थिए।" इतिहासकार जेफरी ब्लेनिला लिखा कि अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको लागि जीवनको भौतिक मानक सामान्यतः उच्च थिए, जो कि डचहरु द्वारा अस्ट्रेलियाको खोजको समयको यूरोपीय जीवन-शैलीसित धेरै बेहतर थिए.

स्थायी यूरोपीय उपनिवेशवादी सन १७८८ मा सिडनी पुगे र उन्नाइसौं शताव्दीको अन्तसम्म उनले महाद्वीपको अधिकांश भागमा कब्जा गरे। पर्याप्त हदसम्म अनछुए रहेको अस्ट्रेलियाली आदिवासी समाजहरुको गढ़ बीसौं शताव्दीसम्म बचि रह्यो, विशिष्ट रुपले उत्तरी र पश्चिमी अस्ट्रेलियामा, जब अन्ततः 1984मा गिब्सन मरुस्थलको पिंटुपी मानिसहरुको एक समूहको सदस्य बाह्य मानिसहरुको सम्पर्कमा आउने अन्तिम मानिस बनेका. तर पनि अधिकांश ज्ञान नष्ट भइसकेको थियो, तर अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको कला, संगीत र संस्कृति, जसको सम्पर्कको प्रारम्भिक कालमा यूरोपीय मानिसहरु द्वारा प्राय तिरस्कार गरिन्थ्यो, बची रही र समय-समयमा व्यापक अस्ट्रेलियाली समुदाय द्वारा यसको प्रशंसा पनि गरिएको.

1788 पछि यूरोपीय मानिसहरुको साथ सम्पर्क र संघर्ष

सन 1816मा अश्वेत युद्धको चरममा पहुंचनाले पूर्व वैन डायमेनको भूमिमा जारी एक पोस्टर, जसमा उपनिवेशवादिहरु र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको लागि मित्रता र समान न्यायको लेफ्टिनहरुट-गवर्नर आर्थरको नीतिलाई चित्रित गरिएको छ

सिडनीमा आदिवासी एक्सप्लोरर बंगारीको पोर्ट्रेट.

नौवहन मार्गदर्शक जेम्स कुक ले, उपस्थिता निवासीहरुको साथ कुनै सम्झौता गरे बिना ही, सन १७७० मा बेलायतको लागि अस्ट्रेलियाको पूर्वी किनारामा दावा गरे। पहिलो गर्वनर, आर्थर फिलिप,लाई स्पष्ट रुपले निर्देश दिइएको थियो कि ती अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको साथ मित्रता र राम्रा सम्बन्ध स्थापित गर्नुहोस् र पूरा औपनिवेशिक कालको बेला- सिडनीको प्रारम्भिक संभाषिहरु बेनेलन्ग र बंगारी द्वारा प्रदर्शित आपसी उत्सुकतादेखि लिएर, सिडनी क्षेत्रको पेमुल्वाय र विंड्रेडाइन, अथवा पर्थको नजिक स्थित यागनको प्रत्यक्ष विरोध सम्म- प्रारम्भिक नवागतहरु एवं प्राचीन भू-स्वामिहरुको बीच अन्तःक्रियाहरुमा धेरै परिवर्तन आउँदै रहे। बेनेलन्ग र तिनको एक साथी यूरोपको समुद्री-यात्रा गर्ने पहिलो अस्ट्रेलियावासी बनेका, र किंग जर्ज तृतीय संग उनको परिचय गराइएको थियो। बंगारीले अस्ट्रेलियाको पहिलो पूर्ण-नौवहन (circumnavigation) अभियानमा मैथ्यु फ्लिंडर्सलाई सहायता गरे सन 1790 मा पहिलो पटक कुनै श्वेत उपनिवेशवादीको हत्याको आरोप पेमुल्वाय माथि लागेको थियो र विंड्रेडाइनले ब्लू माउंटेन्सको अघि ब्रिटिसहरुको विस्तारको सामना गर्यो।

इतिहासकार जेफरी ब्लेनीको अनुसार, औपनिवेशिक कालको बेला, अस्ट्रेलिया मा: "हजारौं सुनसान स्थानहरुमा गोलीबारी र भाला-युद्धको घटनाहरु होतीं थियों। यसभन्दा पनि बदतर यो छ कि स्मालपोक्स, खसरा, जुकाम र अर्को नयाँ बीमारीहरु अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको एक बस्तीदेखि अर्को बस्तीसम्म फैलने लगीं… अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको मुख्य विजेता रोग र त्यसको साथी, नैतिक-पतन, थिए. यहाँसम्म कि स्थानीय जिलहरुमा यूरोपीय उपनिवेशवादिहरुको आगमनदेखि पूर्व प्राय यूरोपीय बीमारीहरु पहिला पहुंच जाया गरतीं थियों। सन १७८९ मा सिडनीमा स्मालपोक्सको महामारी फैलने घटना दर्ज गरिएको छ, जसले सिडनीको छेउछाउको लगभग आधा अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको खात्मा गरिदिए." यसको पछि यो यूरोपीय उपनिवेसहरुको तत्कालीन सीमाहरुदेखि पर्याप्त बाहिरसम्म फैलियो, जसमा दक्षिण पूर्वी अस्ट्रेलियाको अधिकांश भाग सामेल थियो, र सन 1829-1830 मा यो फेरि उभरिएको र यसले अस्ट्रेलियाली जनसङ्ख्याको ४०-६०%लाई नष्ट गरिदिए.

अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको जीवनको लागि यूरोपीय मानिसहरुको प्रभाव धेरै हानिकारक साबित भयो, तर पनि हिंसाको सीमाको सम्बन्धमा विवाद छ, तर सरहदमा धेरै संघर्ष भएको थियो। त्यसै समय, केही उपनिवेशवादिहरुलाई यस कुराको ज्ञान थियो कि उनीहरु अस्ट्रेलियामा अन्यायपूर्वक अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको स्थान लिई रहेको थिए। सन 1845 मा, उपनिवेशवादी चार्ल्स ग्रिफिथ्सले यो लेखेर यसलाई सही ठहराउने प्रयास गरे कि; "प्रश्न यो छ कि धेरै सही के छ-वह असभ्य जंगली मनुष्य, जो एक यस्ता देशमा जन्मा र निवास गर्दछ, जसमा अधिकार हुने दावा त्यो शायद नैं गर्न सकता हो…या त्यो सभ्य मनुष्य, जो यस …अनुत्पादक देशमा, जीवनको समर्थन गर्ने उद्योगको साथ आउँछ."

सन 1960 को दशकबाट, अस्ट्रेलियाली लेखकहरुले अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको बारेमा यूरोपीय धारणाहरुको पुनर्मूल्यांकन गर्नु प्रारम्भ गरे-इसमा एलन मूरहेडको द फैटल इम्पैक्ट (1966) र जेफरी ब्लेनीको युगान्तरकारी ऐतिहासिक रचना ट्रायंफ अफ द नोमैड्स (१९७५) सामेल छन्। सन १९६८ मा, मानविकीविद् डब्ल्यू.ई.एच। स्टैनरले यूरोपीय मानिसहरु र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको बीच सम्बन्धहरुको ऐतिहासिक विवरणहरुको कमीको वर्णन "महान अस्ट्रेलियाली मौन (great Australian Silence)"को रूपमा गरे. इतिहासकार हेनरी रेनल्ड्सको तर्क छ कि 1960को दशकको अन्तसम्म इतिहासकारहरु द्वारा अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई "ऐतिहासिक रुपले उपेक्षित" गरे जाता रह्यो। प्राय प्रारम्भिक व्याख्याहरुमा यो वर्णन मिल्दछ कि यूरोपीय मानिसहरुको आगमन पछि अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई विलुप्त हुने अभिशाप मिल्यो। विक्टोरियाको उपनिवेशमा सन 1864 मा विलियम वेस्टगार्थ द्वारा लिखित पुस्तकको अनुसार; "विक्टोरियाको अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको मामला यस कुराको पुष्टि गर्दछ…यो प्रकृतिको एक लगभग अपरिवर्तनीय नियम प्रतीत हुन्छ कि यस्तो निम्न अश्वेत प्रजातिहरु विलुप्त हो जाहरु." तर पनि, सन 1970 को दशकको प्रारम्भिक कालसम्म आउँदा-आउँदै लिंडाल रयान, हेनरी रेनल्ड्स तथा रेमण्ड इवान्स जस्तै इतिहासकार सीमामा भए संघर्ष र मानवीय सङ्ख्याको आकलन गर्न र यसलाई लेखबद्ध गर्ने प्रयास गर्न लाग्थ्यो।

यस्तो अनेक घटनाहरु छन्, जो यस कुरालाई प्रदर्शित गर्दछ कि जब अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुले घुसपैठदेखि आफ्नो जमीनहरुको रक्षा गर्न र उपनिवेशवादिहरु र पादरी-समर्थकहरु (Pastoralists)ले आफ्नो उपस्थितिलाई स्थापित गर्ने प्रयास गरे, त तिनको बीच विरोध र हिंसा भएको। मे १८०४ मा, वैन डाइमेनको भूमि (Van Diemen's Land), रिडन कोवमा नगरमा पहुंचनमा शायद 60 अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको हत्या गरियो। सन 1803मा, ब्रिटिसहरुले वैन डाइमेनको भूमि (तस्मानिया)मा एक नयाँ चौकी स्थापित गरे तर पनि तस्मानियाई इतिहास आधुनिक इतिहासकारहरु द्वारा सर्वाधिक विवादित इतिहास मध्येको एक छ, तर उपनिवेशवादिहरु र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको बीच भए संघर्षको उल्लेख केही समकालीन विवरणहरुमा अश्वेत युद्ध (Black War)को रूपमा गरिएको. बीमारिहरु, बेदखली, अन्तःविवाह र संघर्षको संयुक्त प्रभावको कारण सन 1830 को दशकसम्म आउँदा-आउँदै अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको जनसङ्ख्या घटकर केवल केही सैकड़ा रह्यो, जबकि बेलायतीहरुको आगमनको समय यो केही हजार थियो। त्यस अवधिको बेला मार दिये गये मानिसहरुको सङ्ख्या अनुमान 300 देखि शुरु हुन्छ, तर पनि वास्तविक आंक्नेको पुष्टि गर्न पाना अब असम्भव छ. सन 1830 मा, गवर्नर जर्ज आर्थरले बिग रिवर (Big River) तथा अइस्टर बे (Oyster Bay) जनजातिहरुलाई बेलायती उपनिवेसहरु भएको जिलहरुदेखि बाहिर खदेड़नको लागि एक सशस्र दल (ब्ल्याक लाइन)लाई रवाना गरे। यो प्रयास विफल रह्यो र सन 1833मा जर्ज अगस्टस रबिन्सनले शेष जन-जातीय मानिसहरुको साथ मध्यस्थताको लागि निहत्थे जाने प्रस्ताव दिए. एक मार्गदर्शक र अनुवादकको रूपमा ट्रुगैनिनीको सहायताबाट, रबिन्सनले जन-जातीय मानिसहरुलाई फ्लिंडर्स आइल्याण्डमा एक नए, पृथक उपनिवेशमा बसनको लागि आत्मसमर्पण गर्नमा राजी गर्न लिया, जहाँ पछि बीमारीको कारण उनमा भन्दा अधिकांशको मृत्यु भयो।

सन १८८८ मा, न्यू साउथ वेल्सको मेयल क्रीकमा कमभन्दा कम अठ्ठाइस अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको हत्या गरियो, जसको परिणामस्वरूप एक अभूतपूर्व फैसलेमा औपनिवेशिक अदालतहरुले सात श्वेत उपनिवेशवादिहरुलाई फांसीको सजा सुनाईयो। अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुले पनि श्वेत उपनिवेशवादिहरुमा हमला गरे-सन 1838मा, ओवेन्स रिवरको अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरु द्वारा पोर्ट फिलिप डिस्ट्रिक्टमा ब्रोकन रिवरमा चौध यूरोपीय मानिसहरुको हत्या गरियो, जो कि निश्चित नैं अस्ट्रेलियाली आदिवासी महिलाहरुको साथ गरिए दुर्व्यवहारको बदला थियो। पोर्ट फिलिप डिस्ट्रिक्टको कैप्टन हटनले एक पटक अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको मुख्य संरक्षक जर्ज अगस्टस रबिन्सनदेखि भने कि "यदि कुनै जनजातिको कुनै एक सदस्य पनि विरोध गरे, त पूर्ण जनजातिलाई नष्ट गरिदिए जाए." क्वीन्सल्याण्डको औपनिवेशिक सचिव ए.एच। पामरले सन 1884मा लिखा कि "अश्वेतहरुको स्वभाव यति धेरै कपटपूर्ण थियो कि ती केवल भयको द्वारा नैं संचालित हुन्थे-वस्तुतः अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरु पर…शासन गर्न पाना…केवल क्रूर बलप्रयोग द्वारा नैं सम्भव हुन सक्य्ह्यो।" अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको सबैभन्दा हालिया नरसंहार सन 1928मा उत्तरी क्षेत्रको कनिस्टनमा भएको थियो। अस्ट्रेलियामा नरसंहारको अनेक अन्य स्थल उपस्थित छन्, तर पनि यस कुराको समर्थन गर्ने दस्तावेज भिन्न-भिन्न छन्.

उत्तरी क्षेत्रमा हर्मंसबर्ग मिशन.

सन १८३० को दशकबाट, औपनिवेशिक सरकारहरुले मूल-बासिन्दा मानिसहरुको साथ हुने दुर्व्यवहारदेखि बच्ने र उनमा पनि सरकारी नीतिहरुलाई लागू गर्नको प्रयासमा प्रोटेक्टर अफ ऐबोरिजिन्स (Protector of Aborigines)को कार्यालय स्थापित गरे, जो कि अब विवादित छन्। अस्ट्रेलिया स्थित ईसाई चर्चहरुले अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई धर्मान्तरित गर्ने प्रयास गरे र कल्याण र समावेशको नीतिहरुलाई लागू गर्नको लागि सरकार द्वारा प्राय तिनको प्रयोग गरिन्थ्यो। औपनिवेशिक चर्चको सदस्यहरु, जस्तै सिडनीको पहिलो कैथलिक आर्चबिशप, जन बीड पोल्डिंग,ले दृढ़तासंग अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको अधिकारहरु र सम्मानको वकालत गरे र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको प्रसिद्ध कार्यकर्ता नोएल पीयर्सन (जन्म 1965), जसको रातोन-पालन केप यर्कको एक लूथरन मिशनमा भएको थियो,ले लेखेका छन् कि अस्ट्रेलियाको पूरा औपनिवेशिक इतिहासको बेला ईसाई मिशनहरुले "अस्ट्रेलियाली सीमानामा नारकीय जीवनलाई संरक्षण प्रदान गरे र साथै उपनिवेशवादको सहायता गरे".

सन 1932-4 को कैलेडन बे संकटको बेला मूलबासिन्दा र गैर-मूलबासिन्दा अस्ट्रेलियाको 'सीमा'मा हिंसक अन्तःक्रियाको अन्तिम घटना भयो, जसको शुरुआत तब भयो, जब योलंगु महिलाहरुको साथ दुर्व्यवहार गरि रहेका जापानी माझीहरु माथि बरछिहरुबाट हमला गरिए पछि एक पुलिस जवानको हत्या गरियो। यस संकटलाई थाहा पाए पछी, राष्ट्रीय जनमत अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको पक्षमा खड़ा भयो र एक अस्ट्रेलियाली मूलनिवासीको तर्फबाट हाईकोर्ट अफ अस्ट्रेलिया (High Court of Australia)मा पहिलो अपील दायर गरिएको। यस संकट पछी, मानविकीविद् डोनाल्ड थम्पसनलाई सरकार द्वारा योलंगु समुदायको बीच रहनको लागि पठाईिएको. यसै समयको बेला अन्य स्थानहरु पर, सर डगलस निकोल्स जस्तै कार्यकर्ता स्थापित अस्ट्रेलियाली राजनैतिक तन्त्रको भित्र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको अधिकारको लागि आफ्नो अभियानको शुरुआत गर्दै थिए र सीमावर्ती संघर्ष समाप्त भयो।

अस्ट्रेलियामा सीमान्त मुठभे्ने सदैव नैं नकारात्मक छैन साबित भएकहरु। प्रारम्भिक यूरोपीय खोजकर्ताहरु, जो प्राय अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको मार्गदर्शन र सहायतामा निर्भर हुन्छन्थे,को संस्मरणहरुमा अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको रीति-रिवाजहरु र सम्पर्कको सकारात्मक विवरण पनि दर्ज गरिए छन्: चार्ल्स स्टर्टले मुरे-डार्लिंगको खोज गर्नको लागि अस्ट्रेलियाली आदिवासी प्रतिनिधि नियुक्त गरे; बर्के र विल्सको अभियानहरुमा जीवित बचे एकमात्र व्यक्तिको उपचार स्थानीय अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरु द्वारा गरिएको थियो, र प्रसिद्ध अस्ट्रेलियाली आदिवासी खोजकर्ता जैकी जैकीले ईमानदारीदेखि आफ्नो बदकिस्मत मित्र एडमण्ड केनेडीको केप यर्कसम्म साथ निभाया. सम्मानपूर्ण अध्ययन गरिए, जस्तै वल्टर बाल्डविन स्पहरुसर र फ्रैंक गिलनको प्रसिद्ध मानविकी अध्ययन द नेटिव ट्राइब्स अफ सहरुट्रल अस्ट्रेलिया (1899), तथा आर्नहेम ल्याण्डको डोनाल्ड थम्पसन द्वारा (1935-1943 को बेला गरिएको)। भित्री अस्ट्रेलियामा अस्ट्रेलियाली आदिवासी पशुपालकहरुको कुशलताको धेरै सम्मान गरिने लागेको र बीसौं शताव्दीमा, विन्सहरुट लिंगियारी जस्तै अस्ट्रेलियाली आदिवासी पशुपालक, बेहतर वेतन र सुविधाहरुको लागि चलाये गये तिनको अभियानहरुको कारण राष्ट्रीय स्तरमा प्रसिद्ध छ गये.

मूल-बासिन्दा बच्चाहरुलाई हटाउनु, जसलाई मानवाधिकारहरु र समान अवसरको आयोग (Human Rights and Equal Opportunity Commission)ले जातिसंहारको एक दर्जा दियो, ले मूलनिवासीहरुको जनसङ्ख्यामा अत्यधिक प्रभाव भयो. कीथ विंडशटलको तर्क छ कि अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुको इतिहासको यस्तो व्याख्यालाई राजनैतिक वा विचारधारात्मक कारणहरुदेखि अतिरंजित गरे वा गढ़िएको छ. यो बहस त्यस कुराको एक भाग छ, जसलाई अस्ट्रेलिया भित्र इतिहास युद्ध (History Wars) को रूपमा जानिन्छ.

यूरोपीय खोजी

1812[71][72][73][74][75][76][77][78][79][80]सम्म यूरोपीय द्वारा खोजी

होल्याण्डिया नोवाका १६४४ चार्ट.

धेरै लेखकहरुले यो साबित गर्ने प्रयास गरेकोछ कि यूरोपीय मानिस सोह्रौं शताव्दीको बेला अस्ट्रेलिया पुगे। केनेथ मैक्लिंटियर र अन्य लेखकहरुको तर्क छ कि सन १५२० को 1520 को दशकमा पोर्चुगलिहरु द्वारा गुप्त रुपले अस्ट्रेलियाको खोज गरिएको थियो। डायेपी नक्सहरु (Dieppe Maps)मा "जेव ला ग्रांडे (Jave la Grande) " नामक एक भू-खण्डको उपस्थितिको उल्लेख प्राय "पोर्चुगली खोज"को प्रमाणको रूपमा गरिन्छ। तर पनि, डायेपी नक्शे स्पष्ट रुपले त्यस कालमा वास्तविक र सैद्धान्तिक, दुइटै नैं प्रकारको, भौगोलिक ज्ञानको अपूर्ण अवस्थालाई पनि प्रदर्शित गर्दछन्. र यो तर्क पनि दिए जाता रह्यो छ कि जेव ला ग्रांडे एक काल्पनिक अवधारणा थियो, जो कि सोह्रौं शताव्दीको सृष्टिवर्णनको धारणाहरुलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। तर पनि सत्रहौं शताव्दीको पूर्व यूरोपीय मानिसहरुको आगमनको सिद्धान्त अस्ट्रेलियामा लोकप्रिय रुचिलाई आकर्षित गर्नु जारी रखे भए छन् र अन्य स्थानहरुमा तिनलाई सामान्यतः विवादपूर्ण र मजबूत प्रमाणहरुदेखि रहित मानिन्छ.

विलेम जैन्सजूनलाई सन 1606 मा अस्ट्रेलियाको पहिलो अधिकृत यूरोपीय खोजको श्रेय दिइन्छ. त्यसै वर्ष लुइस वाएज डी टरेस (Luis Váez de Torres) टरेस जलडमरूमध्यदेखि भएर गुजरे थिए र सम्भव छ कि उनले अस्ट्रेलियाको उत्तरी किनारालाई देखा हो. जैन्सजूनको खोजहरुले अनेक नाविकहरुलाई त्यस क्षेत्रको नक्शे बनाउनमा प्रेरित गरे, जसमा डच खोजकर्ता एबेल तस्मान सामेल थिए.

सन 1616मा, हहरुडेरिक ब्रवर द्वारा केप अफ गुड होपदेखि रोअरिंग फोर्टीज भएर बाटावियासम्म जाने हाल हीमा खोजे गये मार्गमा बढ्न प्रयास गर्दै डच समुद्री-कप्तान डर्क हार्टोग धेरै टाड़ा निकल गये। अस्ट्रेलियाको पश्चिमी किनारामा पुगेर ती 25 अक्टूबर 1616 मा शार्क बेमा केप इन्स्क्रीप्शनमा उतरे। तिनको नाम पश्चिमी अस्ट्रेलियाली किनारामा पुग्ने पहिलो यूरोपीयको रूपमा दर्ज गरिएको छ.

तर पनि एबेल तस्मानलाई सन 1642 को तिनको समुद्री अभियानको लागि सबैभन्दा ज्यादा जानिन्छ; जसमा ती वैन डाइमेनको भूमि (पछि तस्मानिया) र न्यूजील्याण्डको द्वीपहरुमा पहुंचने भएका तथा फिजी द्वीपहरुलाई हेर्ने पहिलो ज्ञात यूरोपीय बनेका, उनले अस्ट्रेलियाका मानचित्रणमा पनि उल्लेखनीय योगदान दिए। सन 1644मा, आफ्नो अर्का समुद्री अभियानमा तीन जहाजहरु (लिमेन, जीमीयुव र टहरुडर ब्रेक)का साथ, ती पश्चिमतर्फ न्यू गिनीको किनारामा बढ़े। उनले न्यू गिनी र अस्ट्रेलियाका बीच टरेस जलडमरूमध्यलाई खो दिए, तर उनले अस्ट्रेलियाली किनाराका साथ-साथ आफ्नो समुद्री अभियान जारी रखा र अस्ट्रेलियाका उत्तरी किनाराका मानचित्रणका साथ यसको समापन गरे, जसमा भूमि र यहाँका मानिसहरुका बारेमा विवरण सामेल थिए.

सन 1650 को दशकसम्म आउँदा-आउँदै डच खोजहरुका परिणामस्वरूप, अधिकांश अस्ट्रेलियाली किनाराको यति मानचित्रण भइसकेको थियो, जो कि तत्कालीन नौवहन मानकहरुका लागि पर्याप्त रुपले विश्वसनीय थियो, र यसलाई सन 1655 मा न्यू एम्सटर्डम स्टैधुइस (Stadhuis) ("टाउन कक्ष")का बर्गरजाल (Burgerzaal) ("बर्गर्स कक्ष")का फर्शमा जड़े विश्वका नक्शेमा सब मानिसहरुका हेर्नका लागि उजागर गरिएको। तर पनि उपनिवेशीकरणका लागि विभिन्न प्रस्ताव दिये गये, उल्लेखनीय रुपले सन 1717 देखि 1744सम्म पियरे पुरी (Pierre Purry) द्वारा, तर उनमादेखि कुनैमा पनि आधिकारिक रुपले प्रयास छैन किय गया. यूरोपीय मानिसहरु, भारतिहरु, ईस्ट इंडीज, चीन र जापानका साथ व्यापार गर्न पानमा अस्ट्रेलियाली मूलनिवासीहरुको रुचि कम थिए र ती यसमा सक्षम पनि छैन थिए। डच ईस्ट इंडिया कम्पनीको निष्कर्ष यो थियो कि "वहाँ केही पनि राम्रो गर्न सकिंदैन"। उनले पुरीको योजना यस टिप्पणीका साथ अस्वीकार गर्न दिए कि "इसमा कम्पनीका प्रयोग वा लाभको कुनै संभावना छैन, यसका बद्ला यसमा निश्चित रूपसित धेरै लागत सामेल छ".

तर पनि, पश्चिमतर्फ डचहरुका भावी दौरहरुका अपवादका अतिरिक्त, पहिलो संयुक्त अधिराज्य खोजीसम्म अस्ट्रेलियाको एक ठूलो भाग यूरोपीय मानिसहरुदेखि अछूता रह्यो। सन 1769 मा, एचएमएस एंडीवर (HMS Endeavour)का कप्तानका रूपमा लेफ्टिनहरुट जेम्स कुकले शुक्र ग्रहका पारगमनको निरीक्षण गर्न र यसलाई दर्ज गर्नका लागि ताहिति (Tahiti)को यात्रा गरे यसका अतिरिक्त कुकलाई एडमिरलको तर्फदेखि संभावित दक्षिणी महाद्वीपलाई ढूंढनेका गुप्त निर्देश पनि मिले थिए: "इस कुराको कल्पना गर्ने पर्याप्त कारण उपस्थित छ कि एक महाद्वीप, वा धेरै ठूला विस्तार वाली भूमि, पूर्व नाविकहरुका मार्गको दक्षिणी दिशामा जानमा ढूंढी जा सकती थियो।" 19 अप्रैल 1770 को, एंडीवर का नाविक-दलले अस्ट्रेलियाका पूर्वी किनारालाई देखा र यसका दस दिनहरु पछि ती बटनी बेमा उतरे। कुकले पूर्वी किनारलाई यसको उत्तरी सीमासम्म मानचित्रित गरे र जहाजका प्रकृतिवादी, जोसेफ बैंक्स,का साथ मिलेर बटनी बेमा एक उपनिवेशको स्थापनाको संभावनाहरुको समर्थन गर्न रिपोर्ट प्रस्तुत गरे

सन 1772 मा, लुइस एलीनो डी सहरुट एलोआर्न (Louis Aleno de St Aloüarn)का नेतृत्वमा आएको एक फ्रहरुच अभियान अस्ट्रेलियाका पश्चिमी किनारामा औपचारिक रुपले स्वायत्तताको दावा कर्ता पहिलो यूरोपीय दल बना, तर यसका पछि उपनिवेशको स्थापनाको कुनै प्रयास छैन गरिएको.

सन 1786मा स्वीडनका राजा गुस्ताव तृतीयको आफ्नो देशका लागि स्वान रिवर (Swan River)मा एक उपनिवेश बनाउने आकांक्षा जन्म ले्दै नैं समाप्त भयो। यस्तो सन 1788सम्म छैन सका, जब बेलायतको आर्थिक, प्रविधिय र राजनैतिक परिस्थितिहरुले त्यस देशका लागि यस कुरालाई सम्भव र लाभकर बनाए कि ती न्यू साउथ वेल्समा आफ्नो पहिलो बेड़ा पठाईने ठूला पैमानामा प्रयास गर्नुहोस्.

बेलायती बस्तिहरु र उपनिवेशीकरण

उपनिवेशीकरणको योजनाहरु

एन्ड्र्यु गैरन, 1886 को "अस्ट्रेलिया: फर्स्ट हंड्रेड ईयर्स (Australia: the first hundred years)"बाट लिइएको एक नक्काशीदार चित्र, जसमा सन 1770 मा कैप्टन जेम्स कुकको आगमनको विरोध गरिरहेका ग्वीयागल जनजातिका मूलबासिन्दा प्रदर्शित छन्

अस्ट्रेलियाका पूर्वी किनारामा कुकको आगमनका सत्र वर्ष पछि बेलायती सरकारले बटनी बेमा एक उपनिवेश स्थापित गर्ने निर्णय लियो।

सन 1799 मा सर जोसेफ बैंक्स, प्रसिद्ध वैज्ञानिक जो लेफ्टिनहरुट जेम्स कुकको सन 1770 को समुद्री-यात्राका बेला तिनको साथ थिए,ले एक उपयुक्त स्थलका रूपमा बटनी बेको अनुशंसा गरे बैंक्सले सन 1783 मा अमरीकी राजभक्त जेम्स मैट्रा द्वारा दिये गये सहयोगका प्रस्तावलाई स्वीकार गरे। मैट्राले सन 1770 मा जेम्स कुकको नेतृत्व भएका एंडीवर मा जूनियर अफिसरका रूपमा बैंक्सका साथ बटनी बेको यात्राको थियो। बैंक्सका मार्गदर्शनमा, उनले जल्द नैं "न्यू साउथ वेल्समा उपनिवेशको स्थापनाका लागि एक प्रस्ताव (A Proposal for Establishing a Settlement in New South Wales)"को रचना गरे, जसमा अमरीकी राजभक्तहरु, चीनिहरु तथा दक्षिणी समुद्री द्वीपवासीहरु (तर दोषी छैन)देखि मिलेर बनेका एक उपनिवेशको स्थापनाका कारणहरुको एक पूर्ण प्रकार विकसित समुच्चय प्रस्तुत गरिएको थियो।

ये कारण थिए: यो देश शक्कर, कनजिक र सुर्तीका उत्पादनका लागि उपयुक्त था; न्यूजील्याण्डको लकडी र भांग वा पटसन मूल्यवान वस्तुएं साबित हुन सक्छन्; यो चीन, कोरिया, जापान, अमरीकाको उत्तर-पश्चिमी किनारा र मोलुकास (Moluccas)का साथ व्यापारको एक केन्द्र बन्न सक्छ; र यो विस्थापित अमरीकी राजभक्तहरुका लागि एक उपयुक्त मुआवजा साबित हुन सक्छ. मार्च 1784मा सेक्रेटरी अफ स्टेट लर्ड सिडनीका साथ मुलाकातका पछी, मेट्राले आफ्नो प्रस्तावलाई संशोधित गरेर उपनिवेशका सदस्यहरुका रूपमा अपराधिहरुलाई पनि सामेल गरे, जसको पछि यो विचार थियो कि यसबाट "जनतालाई अर्थव्यवस्थाको तथा व्यक्तिलाई मानवीयता का" लाभ मिल्नेछ.

मेट्राको योजनालाई "न्यू साउथ वेल्समा उपनिवेशका लागि मूल रूप-रेखा प्रदान गर्न योजना"का रूपमा हेर्न सकिन्छ". डिसेम्बर 1784को एक केबिनेट ज्ञापन दर्शाउँदछ कि न्यू साउथ वेल्समा एक उपनिवेशको स्थापनामा विचार गर्दै समय सरकारले मेट्राको योजनामा ध्यान दिएको थियो। सरकारले उपनिवेशीकरणको यस योजनामा नर्फोक द्वीप (Norfolk Island), लकडी र पटसनका यसका आकर्षणहरुका कारण,मा उपनिवेश बसाने परियोजना पनि सामेलको थियो, जसको प्रस्ताव बैंक्सका रयल सोसाइटीका सहयोगीहरुहरु, सर जन कल र सर जर्ज यंग द्वारा दिइएको थियो।

त्यसै समय, बेलायतका मानवतावादिहरु र सुधारकहरुले बेलायती जेलहरु र पुरानो जहाजहरुको घटिया अवस्थाका बिरुध्द अभियान चलाई राखेका थिए। सन 1777 मा जेलका सुधारक जन हवर्डले "द स्टेट अफ प्रिजन्स यी इंग्ल्याण्ड एण्ड वेल्स (The State of Prisons in England and Wales) " लिखी, जसले जेलहरुको वास्तविकताको भयावह चित्र प्रस्तुत गरे र भित्र छिपी यस्तो धेरै कुराहरु …सभ्य समाजका सामुन्ने उजागर गरे." दण्ड निर्वासन पहिलादेखि नैं अङ्ग्रेजी दण्ड संहिताका मुख्य बिंदुका रूपमा स्थापित छ चुका थियो र स्वतन्त्रताका अमरीकी युद्ध (American War of Independence)सम्म प्रतिवर्ष लगभग एक हजार दोषी मैरील्याण्ड र वर्जिनिया पठाई दिये जान्थे. यो कानूनका उल्लंघनलाई रोकनका लागि एक शक्तिशाली निवारक सिद्ध भयो। त्यस समय, "यूरोपीय मानिस ग्लोबका भूगोलका बारेमा धेरै कम जानन्थे" र "इंग्ल्याण्डका अपराधिहरुका लागि बटनी बेमा निर्वासन एक डरावनी संभावना थियो।" अस्ट्रेलिया "कुनै अर्को ग्रह पनि हुन सक्थ्यो सकन्थ्यो।"

1960का दशकका प्रारम्भमा, इतिहासकार जेफरी ब्लेनिला यस पारम्परिक दृष्टिकोणमा प्रश्न उठाया कि न्यू साउथ वेल्सको स्थापना पूर्ण प्रकार केवल अपराधिहरुलाई पठाईनेका स्थानका रूपमा नैं गरिएको थियो। तिनको पुस्तक द टाइरनी अफ डिस्टन्स (The Tyranny of Distance) मा यो सुझाव दिइएको छ कि सम्भवतः अमरीकी उपनिवेसहरुमा हारका पछि पटसन र लकडीको आपूर्ति सुनिश्चित गर्नका लागि पनि बेलायती सरकारलाई प्रेरणा प्राप्त भएको हुनसक्छ र नर्फोक आइल्याण्ड बेलायती निर्णयको साँचो थियो। अनेक इतिहासकारहरुले यसमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिए र यस विवादका फलस्वरूप उपनिवेशीकरणका कारणहरुदेखि सम्बन्धित अतिरिक्त स्रोत धेरै ठूलो मात्रामा सामुन्ने आये.

न्यू साउथ वेल्समा उपनिवेश स्थापित गर्ने निर्णय तब लिइएको थियो, जब यस्तो प्रतीत हुने लागेको कि नीदरल्याण्ड्समा गृह-युद्धको विद्रोह एक यस्ता युद्धमा बदल सक्छ, जसमा इंग्ल्याण्डलाई तीन नौसैनिक शक्तिहरु, फ्रांस, कक्ष्याण्ड र स्पेन,का गठबंधनको पुनः सामना गर्न पर्नेछछ, जिनसे सन 1783 मा त्यसलाई हारको मुख देख्नु परेको थियो। यी परिस्थितिहरुमा, न्यू साउथ वेल्समा एक उपनिवेश, जसको वर्णन जेम्स मेट्राका प्रस्तावमा गरिएको थियो, देखि पाइने रणनीतिक लाभ आकर्षक थिए. मेट्राले लिखा थियो कि यस्तो उपनिवेश दक्षिण अमरीका र फिलीपीन्सका स्पेनी उपनिवेसहरु, तथा ईस्ट इंडीजका डच क्षेत्रहरुमा बेलायती आक्रमणहरुका लागि सहायक हुन सक्छ. सन 1790 मा, नूटका संकट (Nootka Crisis)का बेला, अमरीकी महाद्वीप तथा फिलीपीन्समा स्पेनका अधिकारका विरुद्ध नौसैनिक अभियानहरुको योजना बनाइयो, जसमा न्यू साउथ वेल्सलाई "विश्राम, सम्पर्क र शरण"का एक अड्डेका रूपमा कार्य गर्ने भूमिका सुँम्फियो। अगले डेढ़ दशकका बेला उन्नाइसौं शताव्दीका प्रारम्भिक कालमा, जब बेलायत र स्पेनका बीच युद्धको खतरा मंडरा रह्यो थियो वा युद्ध छिड़ गया थियो, तब यी योजनाहरुलाई पुनर्जीवित गरिएको र प्रत्येक मामलेमा विरोधको संक्षिप्त लंबाईको अवधिoयले तिनलाई अमलमा लानाले रोका.

जर्मन वैज्ञानिक तथा साहित्यकार जर्ज फ्रस्टर, जसले रिजल्यूशन (1772-1775)का समुद्री अभियानका बेला कैप्टन जेम्स कुकका नेतृत्वमा यात्राको थियो,ले सन 1786मा इंग्लिश उपनिवेशको भावी संभावनाहरुका बारेमा लिखा: "न्यू कक्ष्याण्ड, विशाल विस्तार वाला एक द्वीप वा यस्तो भन्न सकिन्छ कि तेस्रो महाद्वीप, नयाँ सभ्य समाजको भावी जन्मभूमि छ, र चाहे यसको शुरुआत चाहे कति नैं निकृष्ट प्रतीत होती हो, तर यसका बावजूद यो केही नैं समयमा धेरै महत्वपूर्ण बनिनु वादा गर्दछ.

अस्ट्रेलियामा बेलायती उपनिवेश

न्यू साउथ वेल्सका आर्थर फिलिप, पहिलो राज्यपाल.

नरफक द्वीपमा दोषी बनी भएको छ.

पोर्ट आर्थर, तस्मानिया एक कुख्यात जेल चौगरे

जर्ज पिट मरिसन द्वारा 1829 पर्थको फाउंडेशन.

1839मा एडिलेड.दोषिहरुका बिना दक्षिण अस्ट्रेलिया मुक्त कलोनीका रूपमा स्थापित गरिएको थियो।

मेलबोर्न ल्याण्डिंग, 1840; डब्ल्यू। लिएरडेट द्वारा पानीका रंग (1840)

सर जर्ज बोवेन, क्वींसल्याण्डका पहिलो राज्यपाल.

न्यू साउथ वेल्समा पहिलो उपनिवेश

जनवरी 1788मा कैप्टन आर्थर फिलिपका नेतृत्वमा 11 जहाजहरुका पहिलो बेड़ेका आगमनका साथै न्यू साउथ वेल्समा बेलायती उपनिवेशको स्थापना भएको। यसमा एक हजार भन्दा धेरै उपनिवेशवादी थिए, जसमा 778 दोषी (192 महिलाहरु र 586 पुरुष) सामेल थिए. बटनी बेमा आगमनका केही दिनहरु पछि यो बेड़ा धेरै उपयुक्त स्थान पोर्ट जैक्सनतर्फ बढ़ गया, जहाँ 26 जनवरी 1788 मा सिडनी कोवमा एक बस्तीको स्थापना गरिएको. पछि यो तिथि अस्ट्रेलियाको राष्ट्रीय दिवस, अस्ट्रेलिया डे, बन्यो। 7 फरवरी 1788 मा गवर्नर फिलिप द्वारा सिडनीमा यस उपनिवेशको आधिकारिक घोषणा गरिएको.

दावा गरिए क्षेत्रमा भूमध्य रेखाका 135° पूर्वदेखि लिएर अस्ट्रेलियाको समस्त पूर्वी भाग तथा प्रशान्त महासागरमा केप यर्क एवं वैन डायमेनको भूमिका दक्षिणी छोर (तस्मानिया)का अक्षांसहरुका बीच स्थित सबै द्वीप सामेल थिए। एक विस्तृत द्वावा, जसले त्यस समयको उत्तेजनालाई प्रकट गरे: "साम्राज्यको विस्तार रचनाको भव्यताको मांग गर्दछ", लेखक वटकिन टेन्च, जो कि फर्स्ट फ्लीटका एक अधिकारी थिए,ले आफ्नो पहिलो रचना अ नरेटिव अफ द एक्सपीडिशन टू बटनी बे (A Narrative of the Expedition to Botany Bay) मा लिखा. "सचमुच एक आश्चर्यजनक विस्तार!" टेन्चको पुस्तकका डच अनुवादकले टिप्पणी की: "एक अकेरा प्रान्त, जो बिना कुनै संदेहको, पृथ्वीको पूर्ण सतहमा सबैभन्दा ठूलो छ। तिनको परिभाषाका अनुसार, पूर्वदेखि पश्चिमका यसका सबैभन्दा ठूला विस्तारमा यो वस्तुतः ग्लोबका पूरा परिमापका एक चौथोईलाई घेर लिन्छ".

इस कलोनीमा वर्तमान न्यूजील्याण्डका द्वीप पनि सामेल थिए, जसको प्रशासन न्यू साउथ वेल्सका एक भागका रूपमा गरिन्थ्यो। सन 1817 मा, बेलायती सरकारले दक्षिणी प्रशान्तमा व्यापक क्षेत्राधिकारको दावा फिर्ता लियो। व्यावहारिक रूपबाट, सरकारको आज्ञापत्र दक्षिणी प्रशान्तका द्वीपहरुमा क्रियान्वित न होता भयो देखा जाता रह्यो छ. चर्च मिशनरी सोसाइटी साउथ सी आइल्याण्ड्सका मूल निवासीहरुका बिरुध्द भै रहेको अत्याचार, र अराजकतादेखि पार पाउनमा न्यू साउथ वेल्स सरकारको अप्रभावकारितालाई लिएर चिंतित थियो। यसका परिणामस्वरूप, 27 जून 1817 मा संसदले महारानीका उपनिवेसहरुमा न आउने भएका स्थानहरुमा गरिएको हत्याहरु र नरसंहारका लागि धेरै प्रभावपूर्ण सजाका लागि एक कानून (Act for the more effectual Punishment of Murders and Manslaughters committed in Places not within His Majesty's Dominions) पारित गरे, जसको अनुसार ताहिती, न्यूजील्याण्ड र दक्षिणी प्रशान्तका अन्य द्वीप महाराजका उपनिवेसहरुमा सामेल छैन थिए.

अन्य उपनिवेसहरुतर्फ विस्तार

सन 1788 मा न्यू साउथ वेल्समा उपनिवेशको स्थापनाका पछि अस्ट्रेलियालाई सिडनी स्थित औपनिवेशिक सरकारका प्रशासनका अधीन न्यू साउथ वेल्स नामक एक पूर्वी अर्ध-भाग तथा न्यू कक्ष्याण्ड नामक एक पश्चिमी अर्ध-भागमा विभाजित गरिएको.

दक्षिणी प्रशान्तमा स्थित नर्फोक आइल्याण्डको सुन्दरता, सुहावने मौसम र उपजाऊ माटोका रूमानी वर्णनहरुका परिणामस्वरूप सन 1788 मा बेलायती सरकारले वहाँ न्यू साउथ वेल्सका उपनिवेशको एक सहायक बस्तीको स्थापना गरे। यस्तो आशा गरिएको थियो कि नर्फोक आइल्याण्ड चीड़का जंगली रुपले उग आउने विशाल वृक्ष तथा पटसनका बोटहरु एक स्थानीय उद्योगका लागि आधार बन्नेछ्न्, जो विशेषतः पटसनका मामलेमा, रूसलाई एक यस्तो सामग्रीको आपूर्तिको एक वैकल्पिक स्रोत प्रदान गर्नेछ, जो कि बेलायती नौसेनाका लागि जहाजहरुका रस्से र पlाअ बनानका लागि आवश्यक थियो। तर पनि, यस द्वीपमा कुनै पनि सुरक्षित बंदरगाह उपस्थित थिएन, जसको फलस्वरूप सन 1807मा यस उपनिवेशलाई समाप्त गरिएकोर यसका नागरिकहरुलाई तस्मानियामा बसाइएको. सन 1824मा यस द्वीपलाई एक दण्डात्मक उपनिवेशका रूपमा पुनः बसाइएको.

सन 1798मा, जर्ज बास र मैथ्यू फ्लिंडर्सले वैन डायमेनको भूमिको जलीय-परिक्रमा पूरा गरे, जसदेखि यो साबित भयो कि त्यो एक द्वीप थियो। सन 1802मा, फ्लिंडर्सले पहिलो पपटकल्ट सफलतापूर्वक अस्ट्रेलियाको जलीय-परिक्रमा पूर्ण गरे

सलिवन बेमा एक उपनिवेश, जसलाई अब विक्टोरियाका नामले जानिन्छ,लाई बसानेका एक विफल प्रयासका पछि वैन डायमेनको भूमि, जसलाई अब तस्मानियाका नामले जानिन्छ,लाई सन 1803 मा बसाइएको, यसका पछि विभिन्न समहरुमा पूरा महाद्वीपमा अन्य बेलायती उपनिवेश स्थापित गरिए, जसमादेखि अनेक असफल पनि रहे। सन 1823मा ईस्ट इंडिया ट्रेड कमिटिला डचहरुलाई पहिला नैं रोक दिनका लागि उत्तरी अस्ट्रेलियाका किनारामा एक उपनिवेश स्थापित गर्ने अनुशंसा की, र कैप्टन जे.जे.जी.ब्रेमर, आरएन (RN),लाई बाथर्स्ट आइल्याण्ड र कोबोर्ग पेनिन्सुलाका बीच एक उपनिवेशको स्थापनाका लागि नियुक्त गरिएको। सन 1824 मा ब्रेमरले उपनिवेशका स्थलका रूपमा मेल्विल आइल्याण्ड स्थित फोर्ट डन्डासलाई चुना, र यो सन 1788 मा घोषित सीमादेखि पर्याप्त रुपले पश्चिममा स्थित थियो, अतः अक्षांश 129˚ पूर्वसम्म समस्त पश्चिमी क्षेत्रमा ब्रिटिसहरुका अधिकारको घोषणा गरिएको.

नई सीमामा मेल्विल र बाथर्स्ट आइलैण्ड तथा निकटवर्ती मुख्य-भूमि सामेल थियो। सन 1826मा, ब्रिटिसहरुको दावा पूरा अस्ट्रेलियाली महाद्वीपसम्म फैल्यो, जब मेजर एडमंड लकियरले किंग जर्ज साउंड (बादका एल्बनी नगरको आधार)मा एक उपनिवेशको स्थापना गरे, तर वेस्टर्न अस्ट्रेलियाको पूर्वी सीमा अक्षांश 129˚ पूर्वमा अपरिवर्तित बनेकारही। सन 1824मा, ब्रिस्बेन नदीका मुहानमा एक दण्डात्मक उपनिवेश (बादका क्वीन्सल्याण्डका उपनिवेशको आधार)को स्थापना गरिएको। सन 1829मा, स्वान रिवर कलोनी र यसको राजधानी पर्थलाई पश्चिमी किनारामा बसाइएको र त्यसमा किंग जर्ज साउंडका नियन्त्रणलाई मान्यता दिएको। प्रारम्भमा एक स्वतन्त्र उपनिवेश रहेको पश्चिमी अस्ट्रेलियाले पछि मजदूरहरुको भारी कमीका कारण बेलायती अपराधिहरुलाई स्वीकार गर्यो।

दोषी र औपनिवेशिक समाज

प्लायमाउथ, इंग्ल्याण्डको काली-आंखहरु वाली स्यु र स्वीट पोल, जो आफ्नो प्रेमिहरुका लागि विलापेर रहेका छन्, जसलाई जल्द नैं बटनी बे निर्वासित गर्नु छ, 1792

1804का कासल हिल कंविक्ट विद्रोह चित्रको वर्णन गर्दछन्.

सन 1788 र 1868का बीच, लगभग 161,700 अपराधिहरु (जसमादेखि 25,000 महिलाहरु थियों)लाई निर्वासित गरेर न्यू साउथ वेल्स, वैन डायमेनको भूमि र पश्चिमी अस्ट्रेलियाका अस्ट्रेलियाली उपनिवेसहरुमा पठाई दिइएको. इतिहासकार लयड रब्सनको अनुमान छ कि शायद यीबाट दुइ तिहाई कामकाजी वर्गका नगरहरु, विशेषतः मिडल्याण्ड्स र इंग्ल्याण्डका उत्तरी भाग, देखि थिए। यीबाट अधिकांश आदतन दोषी थिए. निर्वासनले चाहे सुधारका आफ्नो लक्ष्यलाई प्राप्त गरेकोछ वा न गरेकोछ, तर यीबाट केही दोषी अस्ट्रेलियामा जेल प्रणालीलाई छोड़ पानमा सक्षम हुन सकुन; सन 1801का पछि ती राम्रा व्यवहारका लागि "रिहाईको टिकट" हासिल गर्न सकन्थे र मजदूरीका बदलामा तिनलाई स्वतन्त्र मानिसहरुलाई तिनको काम गर्नका लागि सुँम्पा सकिन्थ्यो। उनीहरु मध्ये केहीलाई तिनको सजाका अन्तमा क्षमादान दे दिइएको र ती मुक्त भएका व्यक्तिहरु (Emancipists)का रूपमा जीवन बिता पानमा सफल रहे। महिला अपराधिहरुका नजिक कम अवसर थिए.

कु्छ अपराधिहरु, विशिष्ट रुपले आइरिश अपराधिहरु,लाई राजनैतिक अपराधहरु वा सामाजिक विद्रोहहरुका लागि अस्ट्रेलियामा निर्वासित गरिएको थियो, अतः यसका परिणामस्वरूप अधिकारीगण आइरिश मानिसहरुका प्रति आशंकित थिए र उनले अस्ट्रेलियामा कैथलिकवादको पद्धतिलाई प्रतिबंधित गरिदिए। सन 1804मा आइरिसहरुका नेतृत्वमा भए कैसल हिल विद्रोहले यस संशय र दमनलाई अरु धेरै बढाउने कार्य गरे. यस बेला चर्च अफ इंग्ल्याण्डका पादरी-वर्गले गवर्नरहरुका साथ निकटतादेखि कार्य गरे र गवर्नर आर्थर फिलिपले फर्स्ट फ्लीटका पादरी रिचर्ड जन्सनलाई उपनिवेशमा "सार्वजनिक नैतिकता"मा सुधार लाने जिम्मा सुँम्पा र साथै ती स्वास्थ्य र शिक्षामा पनि धेरै सहभागी थिए. रेवरहरुड सैम्युएल मार्सडेन (1765-1838)का नजिक मजिस्ट्रेट सम्बन्धी कर्तव्य थिए, र यस कारण अपराधिहरु द्वारा तिनको तुलना अधिकारिहरुदेखि गरिएको, तिनको सजाहरुको गंभीरताका कारण तिनलाई 'कोड़े मारने पादरी (floging parson)'का नामले जाना जाने लगा.

फर्स्ट फ्लीटका साथ आये नौसैनिकहरुलाई कार्यमुक्त गर्नका लागि सन 1789मा इंग्ल्याण्डमा एक स्थायी रेजिमाटका रूपमा न्यू साउथ वेल्स कोरको गठन गरिएको। चाँड़ै नैं यस कोरका अधिकारी उपनिवेशमा रमका भ्रष्ट र आकर्षक व्यापारमा सामेल भए। सन 1808का रम विद्रोहमा, कोर, जो कि ऊनका नव-स्थापित व्यापारी जन मैकार्थरका साथ मिलेर कार्य गर्न रही थियो,ले अस्ट्रेलियाली इतिहासमा सरकारमा एकमात्र सफल सशस्र नियन्त्रण प्रदर्शित गरे, गवर्नर विलियम ब्लायलाई अपदस्थ गरिएकोर सन 1810 मा बेलायतदेखि गवर्नर लैक्लान मैक्वेरीका आगमनदेखि पूर्वसम्म उपनिवेशमा चले सैन्य-शासनको शुरुआत भएको.

सन 1810 देखि 1821सम्म मैक्वेरीले न्यू साउथ वेल्सका अन्तिम निरंकुश गवर्नरका रूपमा कार्य गरे र न्यू साउथ वेल्स, जो कि एक दण्डात्मक उपनिवेशदेखि एक उभर्दै मुक्त समाजमा रूपान्तरित भै रहेको थियो,का सामाजिक र आर्थिक विकासमा तिनको एक मुख्य भूमिका रही। उनले सार्वजनिक सुविधाहरु, एक बैंक, चर्च र धर्मार्थ संस्थाहरु स्थापित गरे र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुका साथ राम्रा सम्बन्ध बनाउने प्रयास गरे। सन 1813मा, उनले ब्लाक्सल्याण्ड, वहरुटवर्थ र लसनलाई ब्लू माउंटेनका त्यस पार पठाईा, जहाँ उनले आन्तरिक भागका विशाल मैदानहरुको खोज गरे तर पनि, मुक्त भै सकेका व्यक्तिहरु (Emancipists)का साथ गरिने वाला व्यवहार मैक्वेरीको नीतिका केन्द्रमा थियो, जसको बारेमा उनले आज्ञा दिए कि तिनको साथ उपनिवेशका स्वतन्त्र-व्यक्तिहरुको प्रकार नैं व्यवहार गर्नु चाहिये। विरोधका बिरुध्द जाएर, उनले मुक्त भै सकेका व्यक्तिहरुलाई मुख्य शासकीय पदहरुमा नियुक्त गरे, जसमा औपनिवेशिक वास्तुकारका रूपमा फ्रैंसिस ग्रीनौं तथा मजिस्ट्रेटका रूपमा विलियम रेडफर्न सामेल थिए। लंडनले तिनको सार्वजनिक कार्यहरुलाई धेरै खर्चीला माने र मुक्त भै सकेका व्यक्तिहरु (Emancipists)का प्रति तिनको व्यवहारका कारण समाजमा नाराजगी फैलियो। यसका बावजूद, समयका साथ-साथ अस्ट्रेलियाली नागरिकहरुका बीच समतावादलाई केन्द्रीय मूल्यका रूपमा स्वीकार गरिएको.

1808का रम राज्यपालका बेला गवर्नर विलियम ब्लिघको गिरफ्तारीको प्रचार कार्टून.

न्यू साउथ वेल्सका गवर्नरहरु मध्ये प्रथम पाँचले मुक्त उपनिवेशवादिहरुलाई प्रोत्साहित गर्ने अविलंब आवश्यकता महसूस की, तर बेलायती सरकारको मत यसभन्दा धेरै भिन्न थियो। सन 1790 मा ही, गवर्नर आर्थर फिलिपले लिखा था; "महामहिम तपाईं सम्भवतः मेरे…पत्रहरुका द्वारा यो देख सक्नेछ्न् कि हमने भूमिको जुताई गर्न पानमा कति कम प्रगति गर्न सके छन्… वर्तमनमा यो उपनिवेश केवल एक व्यक्तिलाई वहन गर्न सक्छ, जसलाई म भूमिलाई जोतनका लागि नियुक्त गर्न सकूं…" सन 1820का दशकदेखि मुक्त उपनिवेशवादिहरुको ठूलो सङ्ख्यामा आगमन प्रारम्भ भयो र मुक्त उपनिवेशवादिहरुलाई प्रोत्साहित गर्नका लागि शासकीय योजनाहरु प्रस्तुत गरिएका। परोपकारी व्यक्तिहरु, कैरोलाइन काइशोम र जन डानमोर लैंग,ले आफ्नो स्वयंको आप्रवासन योजनाहरु विकसित कीं। गवर्नरहरु द्वारा शाही भूमिको आवंटन गरिएको, र आप्रवासीहरुमा उपनिवेशको योजनाहरु, जस्तै एडवर्ड गिबन वेकफील्डको योजनाहरु,को केही हदसम्म उत्साहपूर्ण प्रभाव भयो, जसको कारण संयुक्त राज्य अमरीका वा क्यानाडाका विपरीत ती अस्ट्रेलियाको लंबी यात्राहरु गर्न लागोस्.

सन 1820 का दशकदेखि अनाधिकृत निवासीहरु (Squatters)को बढ्दो सङ्ख्या ले यूरोपीय उपनिवेसहरुको सीमाहरुका बाहिर स्थित भूमिमा कब्जा गरे। अपेक्षाकृत कम खर्चका साथ लामा स्टेशनहरुमा भेडालाई चराउने यी अनधिकृत बासिन्दा पर्याप्त लाभ कमा लेन्थे। सन 1834सम्म अस्ट्रेलियादेखि लगभग 2 मिलियन किलो ग्राम ऊनको बेलायतलाई निर्यात गरिएको. सन 1850सम्म आउँदा-आउँदै, केवल 2,000 अनधिकृत निवासीहरुले 30 मिलियन हेक्टेयर भूमि हासिल गरेको थियो र अनेक उपनिवेसहरुमा उनले एक शक्तिशाली र "सम्मानीय" रुचि समूह स्थापित गरेको थियो।

सन 1835 मा, बेलायती कलोनियल अफिसले गवर्नर बर्कको घोषणा (Proclamation of Governor Bourke) , जसको आधारमा बेलायती उपनिवेसहरुको स्थापना गरिएको थियो, जारी की, जसको द्वारा टेरा नलियस (terra nullius) का कानूनी सिद्धान्तलाई लागू गरिएको, जसको पछि यो धारणा पुनः प्रभावी भएको कि बेलायती साम्राज्य द्वारा आफ्नो अधिकारमा लागि जानाले पूर्वसम्म त्यो भूमि कुनैको पनि थिएन र जन बैटमैनका साथ गरिएको सन्धि सहित, अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुका साथ सन्धिहरुको कुनै पनि संभावनालाई ख़ारिज गर्न दिइएको। यसका प्रकाशनको अर्थ यो थियो कि त्यसको पछिबाट, सरकारको अनुमतिका बिना भूमिमा कब्जा गरे भए पाइने सबै मानिसहरुलाई अवैध प्रवेशकर्ता माने जानेछ.

न्यू साउथ वेल्सका भागहरुदेखि पृथक बस्तिहरु र पछि उपनिवेश स्थापित गरिए: सन 1836 मा साउथ अस्ट्रेलिया, सन 1840 मा न्यूजील्याण्ड, सन 1834मा पोर्ट फिलिप डिस्ट्रिक्ट, जो पछि सन 1851मा विक्टोरिया उपनिवेश बना, र सन 1859मा क्वीन्सल्याण्ड। सन 1863मा साउथ अस्ट्रेलियाका एक भागका रूपमा नर्दर्न टेरिटरीको स्थापना गरिएको। सन 1840 देखि 1868का बीच अपराधिहरुका अस्ट्रेलियामा निर्वासनलाई बंद गर्न दिइएको.

यूरोपीय उपनिवेशीकरणका पहिलो 100 वर्षहरुमा कृषि र अन्य कार्यहरुका लागि भूमिलाई ठूला पैमानामा साफ गरिएको। स्वाभाविक प्रभावहरुका अतिरिक्त भूमिको यस प्रारम्भिक सफाई र सख्त-खुरहरु भएका जानवरहरुलाई लाये जाने विशिष्ट क्षेत्रहरुको पारिस्थितिकीमा प्रभाव भयो, यसले अस्ट्रेलियाली मूल-निवासीहरुलाई धेरै प्रभावित गरे किनभनें ती आफ्नो भोजन, निवास र अन्य आवश्यकताहरुका लागि जिन संसाधनहरुमा आश्रित रहन्थे, उनमा कमी आयो। यसबाट ती क्रमशः धेरै साना क्षेत्रहरुतर्फ जानमा मजबूर गर्न दिये गये र तिनको सङ्ख्या पनि कम भयो किनभनें नयाँ बीमारिहरु र संसाधनहरुको कमीका कारण ठूलो सङ्ख्यामा तिनको मृत्यु भयो। उपनिवेशवादिहरुका विरुद्ध मूल-निवासीहरुको विरोध व्यापक थियो र सन 1788 देखि सन 1920का दशकसम्म चली लंबी लड़ाईका परिणामस्वरूप कमभन्दा कम 20,000 मूल-निवासीहरु र 2,000 देखि 2500का बीच यूरोपीय मानिसहरुको मृत्यु भयो। उन्नाइसौं शताव्दीका मध्यदेखि अन्तका बेला, अनेक दक्षिण-पूर्वी अस्ट्रेलियाका अनेक अस्ट्रेलियाली मूल-निवासीहरु को, प्राय बलपूर्वक, आरक्षित क्षेत्रहरु र मिशनहरुतर्फ स्थलान्तरित गर्न दिइएको। यीबाट अनेक संस्थाहरुका स्वरूपले बीमारिहरुलाई तेजीदेखि फैलानमा सहायताको र यीबाट अनेकलाई यस कारण बंद गरिएकोकिनभनें उनमा रहनेवालहरुको सङ्ख्या घटेको थियो।

औपनिवेशिक स्वशासन र सुनको खोज

चित्र:Eureka stockade battle.jpg

यूरेका स्टकेड रायट। जेबी हहरुडरसन (1854) वटरकलर

हिल एंडदेखि एक सुन डला, 1872मा थाहा लगाईा

पारम्परिक रुपले एडवर्ड छमण्ड हार्ग्रेव्जलाई फरवरी 1851मा बाथर्स्ट, न्यू साउथ वेल्सका नजिक अस्ट्रेलियामा सुन खोज गर्ने श्रेय दिइन्छ। यसका बावजूद अस्ट्रेलियामा सुन उपस्थितगीका लक्षण सर्वेक्षणकर्ता जेम्स मैक्ब्रायन द्वारा 1823 मा नैं खोजे जा चुके थिए। अङ्ग्रेजी कानूनका मुताबिक समस्त खनिज राजाको संपत्ति थिए, अतः प्रारम्भमा "एक ग्राम्य अर्थव्यवस्थाका अन्तर्गत विकसित भै रहेको एक उपनिवेशमा वास्तवमा समृद्ध सुनको खानीहरुको खोजका लागि धेरै कम प्रेरणा उपस्थित थियो।" रिचर्ड ब्रूमको यो पनि तर्क छ कि कैलिफोर्नियामा सुन प्राप्तिदेखि भए अप्रत्याशित लाभ (California Gold Rush)ले प्रारम्भमा अस्ट्रेलियाली खोजहरुलाई पूर्ण प्रकार आफ्नो प्रभावमा लियो, जबसम्म कि "मे 1852मा माउंड एलेक्जहरुडरको समाचार इंग्ल्याण्ड पुग्यो, जसको केही नैं समय पछि आठ टन सोना लिएर छः जहाज आये."

तेजीदेखि मिल्दै सोनेका कारण अनेक बेलायत, आयरल्याण्ड, महाद्वीपीय यूरोप, उत्तरी अमरीका र चीनका अनेक आप्रवासी अस्ट्रेलिया आये। विक्टोरियाका उपनिवेशको जनसङ्ख्यामा तेजीदेखि वृद्धि भएको र यो 1850 मा 76,000 देखि बढ़कर 1859मा 530,000सम्म जा पहुंची. लगभग तुरंत नैं खदान-गरमिहरु, विशिष्ट रुपले भीड़-भरिएको विक्टोरियाई खदानहरुमा कार्यरत,का मनमा असन्तोष उठेर आयो औपनिवेशिक सरकारको उत्खननको प्रशासन र सोनेका लाइसहरुसको प्रणाली यसका कारण थिए। सुधारका लागि गरिए धेरै विरोधहरु र याचिकाहरुको पछी, 1854 को अन्तमा गोरुाराटमा हिंसा भड़क उठी.

रविवार 3 डिसेम्बर 1854 को सुबह, बेलायती सेना र पुलिसले यूरेका लीडमा निर्मित एक बंदी शिविरमा आक्रमण गरिदिए र केही असंतुष्ट खदान-गरमिहरुलाई बन्धक बनाए। केही नैं समयसम्म चली यस लड़ाईमा, कमभन्दा कम 30 श्रमिक मारे गये र घायलहरुको सङ्ख्या ज्ञात छैन सगरे लोकतान्त्रिक अधिस्वरका साथ भै रहेको विरोधका प्रति आफ्नो भयका कारण आफ्नो विवेक हराई सकेका स्थानीय कमिश्नर रबर्ट रीडले महसूस गरेको थियो कि “यो अत्यन्त आवश्यक थियो कि खदान-श्रमिकहरुलाई मुंहतोड़ जवाब दिए जाए”.

तर यसका केही नैं महिनाहरु पछी, एक शाही कमिशनले विक्टोरियाको सुन खानीहरुका प्रशासनमा आमूलचूल परिवर्तन गरे। यसको अनुशंसाहरुमा लाइसहरुस व्यवस्थालाई हटाना, पुलिस बलमा सुधार र खननको अधिकार प्राप्त खदान-गरमिहरुका लागि मतदानको अधिकार सामेल थिए. केही मानिस गंभीरतापूर्वक यस कुरामा विचार गर्न लाग्थ्यो कि गोरुाराटका खदान-गरमिहरुको प्रतिनिधित्व गर्नका लागि प्रयोग गरिने यूरेकाका ध्वजलाई अस्ट्रेलियाली ध्वजका एक विकल्पका रूपमा अपनाए जाना चाहिये किनभनें यो लोकतान्त्रिक सुधारहरुको प्रतीक बनिसकेको थियो।

सन 1890का दशकमा, प्रवासी लेखक मार्क ट्वेनले यूरेकाको लड़ाईको वर्णन आफ्नो यस प्रसिद्ध विवरणमा यस प्रकार गरे:

“

The finest thing in Australasian history। It was a revolution-small in size, but great politically; it was a strike for liberty, a struggle for principle, a stand against injustice and oppression...it is another instance of a victory won by a lost battle.

”

पछि, सुन तीव्र प्राप्ति सन 1870का दशकमा पाल्मर रिवर, क्वीन्सल्याण्डमा तथा 1890का दशकमा पश्चिमी अस्ट्रेलियामा कूलगार्डी र कैलगूर्लीमा भएको। सन 1950का दशक र सन 1960का दशकका प्रारम्भमा न्यू साउथ वेल्समा विक्टोरिया र लैम्बिंग फ्लैटमा बकल्याण्ड रिवरमा चीनी र यूरोपीय खदान-गरमिहरुलाई मुठभे्ने भएकहरु। इतिहासकार जेफरी सर्लका अनुसार कछारी (सतही) सोना समाप्त हुनमा चीनिहरुका प्रयासहरुलाई मिली सफलताका कारण यूरोपीय ईर्ष्यादेखि संचालित, यी मुठभे्नेले उभर्दै अस्ट्रेलियाली दृष्टिकोणहरुलाई एक श्वेत अस्ट्रेलियाको नीतिका समर्थनमा स्थापित गरिदिए.

सन 1855मा, न्यू साउथ वेल्स जिम्मेदारीपूर्ण सरकार प्राप्त कर्ता पहिलो उपनिवेश बना, र बेलायती साम्राज्यको भाग बनाएको रहेर पनि यो आफ्नो अधिकांश कार्यहरुको प्रबंध स्वयं गर्न लगा। सन 1856मा विक्टोरिया, तस्मानिया र साउथ अस्ट्रेलिया; सन 1859मा आफ्नो स्थापनाका साथै क्वीन्सल्याण्ड; र सन 1890 मा वेस्टर्न अस्ट्रेलिया पनि यस्तो नैं गर्न लागोस्। केही मामलहरुको नियन्त्रण लण्डनका औपनिवेशिक कार्यालयका हाथहरुमा नैं बनाई रह्यो , जसमा विदेशहरुदेखि जोड़िएका मामले, रक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय नौवहन उल्लेखनीय छन्.

स्वर्ण-युगका परिणामस्वरूप उन्नतिको एक लंबा काल आया, जसलाई कहिले-कहिले “द लन्ग बूम” भनिन्छ. रेलमार्ग, नदी र समुद्रका बाटाहरु हुने दक्ष यातायातमा वृद्धिका अतिरिक्त बेलायती निवेश तथा ग्राम्य र खनिज उद्योगहरुले पनि यसका विकासमा सहायता प्रदान गरे सन 1891सम्म अस्ट्रेलियामा भे्नेको सङ्ख्या 100 मिलियन हुने अनुमान लगाइएको। सन 1850का कदेखि नैं सोनेका उत्पादनमा गिरावट दर्ज गरिएको थियो, तर र पनि त्यस वर्ष यसको मूल्य £5.2 मिलियन थियो। अन्ततः आर्थिक विस्तार आफ्नो समाप्तिमा पुग्यो र 1890को दशक आर्थिक मंदी लिएर आया, जसको सबैभन्दा ज्यादा असर विक्टोरिया र यसको राजधानी मेलबर्नमा महसूस गरिएको.

तर पनि उन्नाइसौं शताव्दीका अन्तिम भागमा, दक्षिण पूर्वी अस्ट्र्रेलियाका सहरहरुमा अत्यधिक विकास देखिएको। सन 1900 मा अस्ट्रेलियाको जनसङ्ख्या (जिसमा अस्ट्रेलियाली आदिवासी सामेल छैन थिए किनभनें तिनलाई जनगणनादेखि अलग राखिएको था) 3.7 मिलियन थियो, जसमादेखि लगभग 1 मिलियन मानिस मेलबर्न र सिडनीमा रह्यो गरिन्थ्यो। त्यस शताव्दीको समाप्तिसम्म आउँदा-आउँदै कुल जनसङ्ख्याका दुइ तिहाईभन्दा धेरै मानिस सहरहरुमा निवास गर्न लागोस्, जसदेखि अस्ट्रेलिया “पश्चिमी विश्वका सर्वाधिक सहरीकृत समाजहरु मध्येको एक” बन्यो।

अस्ट्रेलियाली लोकतन्त्रको विकास

दक्षिण अस्ट्रेलियाली सफ्रागेट कैथरीन हेलेन स्पेन्स (1825-1910).सन 1995मा, साउथ अस्ट्रेलियाको महिलाहरु मतदानको अधिकार प्राप्त गर्न तथा संसदमा उपस्थित हुने विश्वको शुरुआती महिलाहरु मध्येको एक थियों.

पारम्परिक अस्ट्रेलियाली आदिवासी समाजको संचालन वरिष्ठ-जनहरुको समितिहरु र एक व्यापारिक निर्णय प्रक्रियाका द्वारा गरिन्थ्यो, तर सन 1788का पछि स्थापित यूरोपीय-शैलीको प्रारम्भिक सरकारहरु स्वायत्त भयो गरतीं थियों र तिनको संचालन नियुक्त गरिए गवर्नरहरु द्वारा गरिन्थ्यो – तर पनि अधिप्राप्तिका सिद्धान्त (doctrine of reception)का आधारमा अस्ट्रेलियाली उपनिवेसहरुमा अङ्ग्रेजी विधि प्रत्यारोपित गरिएको थियो, र यस प्रकार उपनिवेशवादी मैग्ना कार्टा तथा बिल अफ राइट्स 1689 द्वारा स्थापित अधिकारहरु र प्रक्रियाहरुको अवधारणालाई बेलायतदेखि लाये। उपनिवेसहरुको स्थापनाका शीघ्र पछि प्रतिनिधिक सरकारका गठनका लागि प्रदर्शन शुरु भए.

अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा पुरानो विधायी समिति, न्यू साउथ वेल्स लेजिस्लेटिव काउंसिल,को गठन सन 1825मा न्यू साउथ वेल्सका गवर्नरलाई परामर्श दिनका लागि नियुक्त एक समितिका रूपमा भयो। न्यू साउथ वेल्सका लागि एक लोकतान्त्रिक सरकारको मांग गर्नका लागि सन 1835मा विलियम वहरुटवर्थले अस्ट्रेलियन पैट्रियोटिक असोसियेशन (अस्ट्रेलियाको पहिलो राजनैतिक दल)को स्थापना गरे। सुधारवादी एटर्नी जनरल, जन प्लंकेट,ले उपनिवेशका प्रशासनमा सूचनाका सिद्धान्तहरुलाई लागू गर्ने प्रयास गरे, जसको अन्तर्गत, ज्यूरीका अधिकार पहिलो मुक्त भएका व्यक्तिहरु (emancipists)सम्म विस्तारित गरेर र त्यसको पछि अपराधिहरु, आवंटित सेवकहरु र अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुसम्म विधिक सुरक्षाको विस्तार गरेर, कानूनका समक्ष बराबरीका सिद्धान्तको पालन गरिएको। प्लंकेटले अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुका साथ मेयल क्रीक नरसंहारका उपनिवेशवादी अपराधिहरुमा दुइ पटक हत्याको आरोप लगाईा, जसको परिणामस्वरूप तिनलाई दोषी गरार दिइएको र प्लंकेटका सन 1836का ऐतिहासिक चर्च ऐक्ट ले चर्च अफ इंग्ल्याण्डलाई समाप्त गरिदिए तथा एंग्लिकन, कैथलिक, प्रेस्बीस्टेरियन र पछि मेथोडिस्ट मानिसहरुका बीच वैधानिक समानता स्थापित गरे

सन 1840 मा, एडीलेड सिटी काउंसिल तथा सिडनी सिटी काउंसिलको स्थापना भएको। जिन पुरुषहरुका नजिक 1000 पौण्ड कीमतको संपत्ति हो, ती निर्वाचन लड़ पाउनका योग्य थिए र धनवान भू-स्वामिहरुलाई प्रत्येक निर्वाचनमा चारसम्म मतहरुको अनुमति दिएको। अस्ट्रेलियाका प्रथम संशताव्दीय निर्वाचन सन 1843मा न्यू साउथ वेल्स लेजिस्लेटिव काउंसिलका लागि आयोजित गरिए, जसमा मतदानको अधिकार (केवल पुरुषहरुको लागि)लाई पुनः संपत्तिका स्वामित्व वा आर्थिक क्षमताका साथ जोड़िएको भएको थियो। अघि सन 1850 मा न्यू साउथ वेल्समा मतदाताहरुका अधिकारहरुको विस्तार भयो र विक्टोरिया, साउथ अस्ट्रेलिया र तस्मानियामा विधायी समितिहरुका लागि निर्वाचन आयोजित गरिए.

उन्नाइसौं शताव्दीको मध्यसम्म अस्ट्रेलियाका उपनिवेसहरुमा प्रतिनिधिक र उत्तरदायी सरकारका गठनका लागि तीव्र इच्छा उत्पन्न भैसकेको थियो, जसलाई यूरेकाका बंदी शिविरहरुमा भए गोल्ड-फील्ड्स प्रमाणको लोकतान्त्रिक भावना तथा यूरोप, संयुक्त राज्य अमरीका र बेलायती साम्राज्यलाई झकझोर रहेको पूर्ण सुधार आन्दोलनको विचारले प्रेरणा दियो। अपराधिहरुको निर्वासनको समाप्तिका कारण सन 1840 को दशक र सन 1850 को दशकमा सुधारहरुमा तेजी आयो। द अस्ट्रेलियन कलोनीज गवर्नमेन्ट ऐक्ट (The Australian Colonies Government Act) [1850] एक ऐतिहासिक विकास थियो, जसले न्यू साउथ वेल्स, विक्टोरिया, साउथ अस्ट्रेलिया र तस्मानियालाई प्रतिनिधिक संविधान प्रदान गरे र यी उपनिवेश यस्ता संविधानहरुका लेखनका लागि उत्साहका साथ तैयार भए, जसको फलस्वरूप लोकतान्त्रिक रुपले उन्नत संसदहरुको जन्म भयो – तर पनि सामान्यतः त्यो संविधान सामाजिक र आर्थिक “हितहरु”का प्रतिनिधिहरुको रूपमा औपनिवेशिक उच्च सदनको भूमिका निभाँदै रह्यो तथा सबैले संवैधानिक राजतन्त्रहरुको स्थापना गरे, जसमा बेलायतको महारानी राज्यको सांकेतिक प्रमुख थिईन।

सन 1855मा, लण्डन द्वारा न्यू साउथ वेल्स, विक्टोरिया, साउथ अस्ट्रेलिया र तस्मानियालाई सीमित स्व-शासनको अधिकार प्रदान गरिएको। सन 1856मा, विक्टोरिया, तस्मानिया र साउथ अस्ट्रेलियामा पहिलो पटक गुप्त मतदानको अभिनव अवधारणा प्रस्तुत गरिएको, जसमा सरकारले आशावारहरुका नामहरु भएको मतपत्र प्रदान गरे र मतदाता गुप्त-रुपले आशावारको चयन गर्न सकन्थे। यस प्रणालीलाई पूर्ण संसारमा अपनाइएको र यसलाई “अस्ट्रेलियाली मतपत्र”का नामले जाना जाने लगा। सन 1855मा नैं साउथ अस्ट्रेलियामा 21 वर्ष वा त्यो भन्दा धेरै आयुको समस्त पुरुष बेलायती प्रजालाई मतदानको अधिकार प्रदान गरिएको। यस अधिकारलाई सन 1857मा विक्टोरियासम्म र अगले वर्ष न्यू साउथ वेल्ससम्म विस्तारित गरिएको। अन्य उपनिवेसहरुले पनि यसको पालन गरे र सन 1896मा तस्मानिया समस्त पुरुषहरुलाई मताधिकार प्रदान कर्ता अन्तिम उपनिवेश बना.

सन 1861मा साउथ अस्ट्रेलियाका उपनिवेशमा संपत्तिधारी महिलाहरुलाई स्थानीय निर्वाचनहरुमा (तर संशताव्दीय निर्वाचनहरुमा छैन) मतदान गर्ने अधिकार प्रदान गरिएको। सन 1884मा, हेनरिटा डगडेल (Henrietta Dugdale)ले मेलबर्न, विक्टोरियामा अस्ट्रेलियाली महिला मतदाताहरुका पहिलो संगठनको स्थापना गरे। सन 1895मा महिलाहरुलाई पार्लियामाट अफ साउथ अस्ट्रेलियाका लागि मतदान गर्ने अधिकार मिल्यो। यो महिलाहरुलाई राजनैतिक पदहरुका लागि हुने निर्वाचन लड़ने अनुमति दिने वाला विश्वको पहिलो कानून थियो र सन 1897मा, कैथरीन हेलन स्पहरुस कुनै राजनैतिक पदका लागि निर्वाचन लड़ने पहिलो महिला राजनैतिक आशावार बनिन, तर पनि अस्ट्रेलियाली संघका संघीय सम्मेलन (Federal Convention on Australian Federation)का एक प्रतिनिधिका चयनका लागि भए यस निर्वाचनमा तिनको हार भएको। वेस्टर्न अस्ट्रेलियाले सन 1899मा महिलाहरुलाई मतदानको अधिकार प्रदान गरे.

जब विक्टोरिया, न्यू साउथ वेल्स, तस्मानिया तथा साउथ अस्ट्रेलियाले 21 वर्ष भन्दा धेरै आयु वाली समस्त पुरुष बेलायती प्रजालाई मतदानको अधिकार प्रदान गरे, त सामान्यतः यसै कालमा अस्ट्रेलियाली मूल-बासिन्दा पुरुषहरुलाई पनि कानूनी रुपले मतदानको अधिकार मिल गया – केवल क्वीन्सल्याण्ड र वेस्टर्न अस्ट्रेलियाले अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई मताधिकारदेखि वंचित रखा। यस प्रकार, अस्ट्रेलियाली दिवासी पुरुषहरु र महिलाहरुले सन 1901 मा पहिलो राष्ट्रमण्डल संसद (Commonwealth Parliament)का लागि केही न्याय-क्षेत्रहरुमा मतदान गरे। तर पनि शुरुआती संघीय संशताव्दीय सुधारहरु र न्यायिक व्याख्याहरुले व्यावहारमा अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुका मताधिकारलाई सीमित गर्ने प्रयास गरे – यो स्थिति सन 1940का दशकमा अधिकार कार्यकर्ताहरु द्वारा अभियान छेड़े जानेसम्म बनेकारही.

तर पनि अस्ट्रेलियाको विभिन्न संसदहरु लगातार बन्छं रहीं छन्, तर चयनित संशताव्दीय सरकारका मुख्य आधारले अस्ट्रेलियामा सन 1850का दशकदेखि लिएर एक्काईसौं शताव्दीमा प्रवेशसम्म पनि आफ्नो ऐतिहासिक निरंतरता कायम रखी छ.

राष्ट्रवाद र संघको विकास

कवि, बैंजो पैटर्सन.

हीडलबर्ग स्कूलका टम रबर्ट्स द्वारा "अस्ट्रेलियाली मूल निवासी" (1888).

सन 1880 का दशकका अन्तसम्म आउँदा-आउँदै, अस्ट्रेलियाली उपनिवेसहरुमा रहेका अधिकांश मानिस यस्ता थिए, जसको जन्म त्यसै भूमिमा भएको थियो, तर पनि उनीहरु मध्ये 90% भन्दा ज्यादा मानिस बेलायती र आइरिश मूलका थिए. इतिहासकार डान गिबको सुझाव छ कि भगोड़ा (bushranger) नेड केली मूल-निवासीहरुका उभर्दै रुखका एक पहलूको प्रतिनिधित्व गर्दछ। परिवार र साथिहरुका साथ मजबूत पहचान राख्ने वाला केली त्यस कुराको विरोधी थियो, जसलाई त्यो पुलिस र शक्तिशाली अनाधिकृत निवासीहरु द्वारा गरिने वाला अन्याय मानिन्थ्यो। इतिहासकार रसेल वार्ड द्वारा पछि परिभाषित अस्ट्रेलियाली रूढ़िवादलाई लगभग प्रतिबिम्बित गरता केली “एक कुशल भगोड़ा बन्यो, जो कि बंदूकहरु, घो्ने तथा मुक्कहरुका प्रयोगमा माहिर थियो र त्यसलाई त्यस जिल्लाहरुका आफ्नो साथिहरुको प्रशंसा प्राप्त थियो।” पत्रकार वैन्स पामरको सुझाव छ कि तर पनि केली “आउने पीढ़िहरुका लागि देशका विद्रोही व्यक्तित्वको प्रतीक बन्यो, तर (वास्तवमा) वह…कुनै अन्य कालदेखि सम्बन्धित थियो।”

विशिष्ट रुपले अस्ट्रेलियाली चित्रकलाका मूललाई यसै कालदेखि तथा सन 1880-1890का दशकको हीडेलबर्ग पद्धति (Heidelberg School)देखि जो्ड़ेर देखिन्छ. आर्थर स्ट्रीटन, फ्रेडरिक मैक्युबिन र टम रबर्ट्स जस्तै कलाकारहरुले अस्ट्रेलियाली भूदृश्यमा देखा दिने भएका प्रकाश र रंगहरुका एक धेरै वास्तविक अर्थका साथ आफ्नो कलाको पुनर्रचनाको प्रयास गरे। यूरोपीय प्रभाववादिहरुका समान, ती पनि खुल्ला हावामा चित्रकारी गरे गरिन्थ्यो। यी कलाकारहरुले त्यस अद्वितीय प्रकार र रंगदेखि प्रेरणा प्राप्त की, जो कि अस्ट्रेलियाली झाड़ीको विशेष्दछ। तिनको सर्वाधिक प्रसिद्ध कार्यमा ग्राम्य तथा जंगली अस्ट्रेलियाका दृश्य सामेल छन्, जसमा अस्ट्रेलियाली ग्रीष्म-कालका भड़कीले, र यहाँसम्म कि कठोर, रंग सामेल छन्.

अस्ट्रेलियाली साहित्यमा पनि समान रुपले विशिष्ट स्वरको विकास भै रहेको थियो। प्रतिष्ठित अस्ट्रेलियाली लेखक हेनरी लसन, बैंजो पैटरसन, माइल्स फ्रैंक्लिन, नर्मन लिंडसे, स्टील रड, मैरी गिल्मोर, सी जे डेनिस र डोरोथिया मैक्केलर सबै विकसित होती भएको राष्ट्रीयताको यसै भट्टीमा तपकर तैयार भएका थिए- र वस्तुतः ती पनि यस आगोलाई बढाउनमा सहायक सिद्ध भए। धेरै पटक अस्ट्रेलियाका दृष्टिकोणमा टकराव पनि उत्पन्न हुन्थ्यो – लसन र पैटरसनले द बुलेटिन मैगजीनमा लेखहरुको एक श्रृंखलामा योगदान दिए, जसमा ती अस्ट्रेलियामा जीवनका स्वरूपलाई लिएर एक साहित्यिक बहसमा सामेल भए: लसन (एक रिपब्लिकन समाजवादी)ले पैटरसनलाई रूमानी गरार दिएर तिनको उपहास गरे, जबकि पैटरसन (ग्रामीण क्षेत्रमा जन्मेका एक सहरी वकील)को मान्नु थियो कि लसन दुर्भाग्य र उदासीदेखि परिपूर्ण थिए। सन 1895मा पैटरसनले अत्यधिक प्रसिद्ध लोकगीत वल्ट्जिंग मैटिल्डा को रचना गरे प्राय यस गीतलाई अस्ट्रेलियाको राष्ट्रगीत बनाये जाने सुझाव दिए जाता रह्यो छ र एडवान्स अस्ट्रेलिया फेयर , जो कि सन 1970का दशकका अन्तिम कालदेखि अस्ट्रेलियाको राष्ट्रगीत छ, वस्तुतः सन 1887मा लेखिएको थियो। डेनिसले साना नायकहरुका बारेमा अस्ट्रेलियाली मातृभाषामा लिखा, जबकि मैक्केलरले इंग्ल्याण्डका सुहावने ग्राम्य जीवनका प्रति प्रेमलाई नकार्दै, आफ्नो आदर्शवादी कविता: माय कण्ट्री (1903) मा त्यस देशको समर्थन गरे, जसलाई उनले “धूपदेखि झुलसा भयो देश (Sunburnt Country)” भने छ.

उन्न्सौं शताव्दीका अन्तिम दौरको संपूर्ण राष्ट्रवादी कला, संगीत र लेखनको साझा विषय-वस्तु रूमानी ग्राम्य वा बुश मिथ (bush myth) थियो, र यो विडम्बना नैं छ कि यसको रचना विश्वका सर्वाधिक सहरीकृत समाजहरु मध्येको एकका द्वारा गरिएको थियो। पैटरसनको प्रसिद्ध कविता, सन 1889मा लिखित, क्लैंसी अफ द ओवरफ्लो, यस रूमानी कथाको आह्वान गर्दछ। एकतर्फ जहाँ बुश गोरुे (bush ballads)ले संगीतका र साहित्यका विशिष्ट रुपले अस्ट्रेलियाली लोकप्रिय माध्यमको प्रमाण प्रस्तुत गरे, त्यहीं अर्को पटि एक धेरै पारम्परिक सांचेमा ढले अस्ट्रेलियाली कलाकारहरु – जस्तै ओपेरा गायक डेम नेली मेल्बा, र चित्रकार जन पीटर रसेल तथा रूपर्ट बनी –ले बीसौं शताव्दीका प्रवासी अस्ट्रेलियाली मानिसहरुका आदिरूपलाई चित्रित गरे, जो ‘स्टकयार्ड र रेलों’का बारेमा धेरै कम जानन्थे, तर जसको विदेश यात्राहरुको पश्चिमी कला र संस्कृतिमा प्रभाव भयो.

राष्ट्रवादका महत्वलाई लिएर औपनिवेशिक समुदायका केही वर्गहरु (विशेषतः साना उपनिवेसहरुमा) व्याप्त आशंकाका बावजूद अन्तः औपनिवेशिक यातायात र संचार, जसमा सन 1877मा पर्थलाई दक्षिण पूर्वी सहरहरुका साथ टेलीग्राफ द्वारा जोड़े जाने सहित, अन्तः औपनिवेशिक शत्रुताहरुलाई कम गर्नमा सहायक सिद्ध भयो। सन 1895सम्म आउँदा-आउँदै, विभिन्न औपनिवेशिक राजनेताहरु, अस्ट्रेलियन नेटिव्ज एसोसियेशन र केही समाचार-पत्रहरु सहित शक्तिशाली रूचि-समूह एक संघका निर्माणको वकालत गर्न लाग्थ्यो। सामूहिक राष्ट्रीय सुरक्षाका महत्वको पहचानका अतिरिक्त लगातार बढ़्दै राष्ट्रवाद, श्वेत औपनिवेशिक अस्ट्रेलियाली मानिसहरुका बीच राष्ट्रीय पहचानको बढ्दो भावना, तथा साथै एक राष्ट्रीय आव्रजन नीति (जो कि श्वेत अस्ट्रेलिया नीति बन्ने थियो)को इच्छाले पनि संघीय आन्दोलनलाई प्रोत्साहित गरे। तर पनि शायद अधिकांश उपनिवेशवादिहरुको साम्राज्यवादका प्रति पूर्ण निष्ठा थियो। सन 1890 मा एक संघीय सम्मेलन भोजका बेला, न्यू साउथ वेल्सदेखि राजनेता हेनरी पार्क्सले भने कि

“

The crimson thread of kinship runs through us all। Even the native born Australians are Britons as much as those born in London or Newcastle। We all know the value of that British origin। We know that we represent a race for which the purpose of settling new countries has never had its equal on the face of the earth..। A united Australia means to me no separation from the Empire.

”

केही उपनिवेशवादिहरु, लेखक हेनरी लसन, ट्रेड यूनियनवादी विलियम लेन र जस्तो कि सिडनी बुलेटिनका पृष्ठहरुमा मिल्दछ,का द्वारा एक पृथक अस्ट्रेलियाका एक धेरै उग्र दृष्टिकोण राख्नेका बावजूद, सन 1899का अन्तमा, र अत्यधिक औपनिवेशिक बहसको पछी, छः अस्ट्रेलियाली उपनिवेसहरु मध्ये पाँचका नागरिकहरुले जनमत-संग्रहहरुमा एक संघका निर्माणका संविधानका समर्थनमा मतदान गरेको थियो। जुलाई 1900 मा वेस्टर्न अस्ट्रेलिया पनि मतदानका द्वारा यिनमा सम्मिलित भयो। 5 जुलाई 1900 मा “कमनवेल्थ अफ अस्ट्रेलिया कन्स्टिट्यूशन ऐक्ट (यूके)” पारित भयो र 9 जुलाई 1900 मा महारानी विक्टोरिया द्वारा यसलाई शाही सहमति प्रदान गरिएको.

कमनवेल्थ अफ अस्ट्रेलियाको स्थापना

1901मा अस्ट्रेलियाको पहिलो संसदका उद्घाटन

अल्फ्रेड डीकिन, अर्को प्रधानमन्त्रीका साथ अस्ट्रेलियाका प्रथम प्रधानमन्त्री एडमंड बार्टन (बाहिरु).

4 अक्टूबर 1909मा आठ घण्टाका कामका समर्थनमा जुलूस.

1 जनवरी 1901 मा गवर्नर जनरल लर्ड होपटोन द्वरा संघीय संविधानको घोषणा गरिनमा कमनवेल्थ अफ अस्ट्रेलिया अस्तित्वमा आयो। मार्च 1901मा पहिलो संघीय निर्वाचन आयोजित गरिए र यी निर्वाचनहरुमा प्रोटेक्शनिस्ट पार्टिला फ्री ट्रेड पार्टीलाई धेरै कम अन्तरदेखि पराजित गरे, जबकि अस्ट्रेलियन लेबर पार्टी (एएलपी) तेस्रो स्थानमा रही। लेबर पार्टिला घोषणाको कि त्यो रियायतहरु दिने पार्टीको समर्थन गर्नेछ र एडमण्ड बार्टनको प्रोटेक्शनिस्ट पार्टिला सरकार बनाए, तथा एल्फ्रेड डीकिन एटर्नी जनरलका पदमा आसीन भए.

बार्टनले “एक उच्च अदालत,… तथा एक कुशल संघ लोक सेवाका निर्माणको वचन दिए… उनले समझौ्दै र मध्यस्थताको विस्तार गर्न, पूर्वी राजधानिहरुका बीच एक समान चौड़ाई (gauge) भएको रेलमार्गको निर्माण गर्न, महिला संघीय प्रतिनिधि प्रस्तुत गर्न, वृद्धहरुको पहरुशन प्रणाली लागू गर्न…का प्रस्ताव दिए.” उनले एशियाई वा प्रशान्त द्वीपीय श्रमिकहरुका कुनै पनि अन्तः प्रवाहदेखि “श्वेत अस्ट्रेलिया”को रक्षा कर्ता एक ऐन प्रस्तुत गर्ने वचन पनि दिए.

लेबर पार्टी (जसको हिज्जहरुलाई सन 1912 मा “Labour”देखि बदलामार “Labor” गरिएकोथा)को स्थापना सन 1890का दशकमा, समुद्री श्रमिकहरु तथा भे्नेदेखि ऊन निकालने वालहरुको हड़तालको विफलताका पछि भएको थियो। यसको शक्ति अस्ट्रेलियाली ट्रेड यूनियन आन्दोलनमा निहित थियो, “र यसको सदस्य सङ्ख्या, जो कि सन 1901मा 100,000 देखि पनि कम थियो, सन 1914मा 5,00,000 भन्दा धेरै भयो।” एएलपी (ALP)को मंच लोकतान्त्रिक समाजवादी थियो। निर्वाचनहरुमा यसका बढ़्दै समर्थनले तथा यसका द्वारा संघीय सरकारको स्थापना, सन 1904 मा क्रिस वटसनका नेतृत्वमा तथा पुनः सन 1908मा,का साथ मिलेर सन 1909मा प्रतिस्पर्धी रूढ़िवादी, मुक्त बाजारका समर्थक तथा उदारवादी समाजवाद-विरोधिहरुलाई कमनवेल्थ लिबरल पार्टीमा एकजुट गर्नमा सहायता गरे तर पनि, सन 1916मा यस पार्टीलाई विसर्जित गरिदिए, तर अस्ट्रेलियामा यसका “उदारवाद”का एक संस्करण, जो कि केही हदसम्म व्यक्तिवादका समर्थन र समाजवादका विरोधका लागि मिल्शियाई उदारवादिहरु र बर्कियाई उदारवादिहरुका संयुक्त गठबंधनदेखि मिलेर बनाएको छ,का उत्तराधिकारी आधुनिक लिबरल पार्टीमा हेर्न सकिन्छ. ग्रामीण हितहरुको प्रतिनिधित्व गर्नका लागि कुन ानहरुका अनेक राज्य-आधारित दलहरुलाई मिलाएर सन 1913मा वेस्टर्न अस्ट्रेलियामा तथा सन 1920 मा राष्ट्रीय स्तरमा कण्ट्री पार्टी (वर्तमान नैशनल पार्टी)को स्थापना गरिएको.

आप्रवासन प्रतिबन्ध ऐन 1901 (The Immigration Restriction Act 1901) नयाँ अस्ट्रेलियाली संसद द्वारा पारित गरिए केही शुरुआती कानूनहरु मध्येको एक थियो। एशिया (विशेषतः चीन)बाट हुने आप्रवासनलाई प्रतिबन्धित गर्नमा केन्द्रित, यस कानूनलाई राष्ट्रीय संसदमा तगड़ा समर्थन मिल्यो, र यसका पक्षमा आर्थिक सुरक्षादेखि लिएर स्पष्ट नस्लवादसम्म अनेक तर्क दिये गये. यस कानूनले कुनै पनि यूरोपीय भाषामा एक लिखित परीक्षा आयोजित गरिने अनुमति दी, जसको प्रयोग प्रभावी रुपले गैर-“श्वेत” आप्रवासीहरुलाई बाहिर राख्नको लागि गर्नु थियो। एएलपी (ALP) “श्वेत” नौकरिहरुको रक्षा गर्नु चाहती थियो र यसले धेरै स्पष्ट प्रतिबंधहरुमा जोर दिए। केही राजनेताहरुले यस प्रश्नमा उन्मत्त बहसदेखि बच्ने आवश्यकताको कुरा कही। संसद-सदस्य ब्रुस स्मिथले भने कि तिनको “निम्न-वर्गका भारतिहरु, चीनिहरु वा जापानिहरु…को यस देशमा झुण्ड बनाएर घूमता भयो हेर्ने कुनै इच्छा थिएन… तर एक अनिवार्यता यो पनि थियो…कि ती देशहरुका शिक्षित-वर्गको अनावश्यक विरोध न गरियोस्” तस्मानियाका एक सदस्य डोनाल्ड कैमरूनले विवादको एक दुर्लभ टिप्पणी व्यक्त की:

“

[N]o race on...this earth has been treated in a more shameful manner than have the Chinese..। They were forced at the point of a bayonet to admit Englishmen...into China। Now if we compel them to admit our people...why in the name of justice should we refuse to admit them here?

”

यो कानून संसदका दुइटै सदनहरुमा पारित भयो र सन 1950का दशकमा निरस्त गरिनेसम्म अस्ट्रेलियाका आव्रजन कानूनहरुको केन्द्रीय लक्षण बनाई रह्यो । सन 1930का दशकमा, लायोन्स सरकारले जेकोस्लोवाकियाई साम्यवादी लेखक एगोन एर्विन किशलाई स्कटिश गैलिकमा एक “श्रुतलेख परीक्षा”का माध्यमदेखि अस्ट्रेलियामा प्रवेशदेखि अलग राख्ने एक असफल प्रयास गरे। हाईकोर्ट अफ अस्ट्रेलिया (High Court of Australia)ले यस प्रयोगका विरूद्ध आदेश दिए, र यो चिंताहरु उभरने लगीं कि यस कानूनको प्रयोग यस्ता राजनैतिक उद्देश्हरुका लागि गर्न सकिन्छ.

सन 1901का पूर्वसम्म सबै छः अस्ट्रेलियाली उपनिवेसहरुको सैनिक-टुकडीहरु बोअर युद्धमा बेलायती सेनाहरुका एक भागका रूपमा सक्रिय रहीं थियों। सन 1902मा जब बेलायती सरकारले अस्ट्रेलियादेखि अरु धेरै टुकड़िहरुको मांग की, त अस्ट्रेलियाली सरकारले एक राष्ट्रीय टुकडीका साथ आभार व्यक्त गरे। जून 1902मा यस युद्धको समाप्तिसम्म लगभग 16,500 पुरुषहरुले यसमा स्वेच्छादेखि आफ्नो सेवा दिएको थियो। तर अस्ट्रेलियाली जनताले शीघ्र नैं आफ्नो देशका नजिक नैं आफूलाई असुरक्षित महसूस गरे। सन 1902का आंग्ल-जापानी गठबंधनले “रयल नेवीलाई सन 1907सम्म प्रशान्तदेखि आफ्नो मुख्य जहाजहरुलाई हटा लिने अनुमति दी। अस्ट्रेलियाली नागरिकहरुले युद्धको समय स्वयंलाई एक वीरान, कम जनसङ्ख्या घनत्व वाली एक चौकीमा महसूस गरे.” सन 1908मा यूएस (US) नेवीको ग्रेट व्यहाइट फ्लीटका प्रभावपूर्ण आगमनले सरकारलाई एक अस्ट्रेलियाली नौसेनाका महत्वको ज्ञान दिलाउनया। सन 1909का डिफेन्स ऐक्ट (Defence Act)ले अस्ट्रेलियाली रक्षा-पंक्तिलाई पुनर्स्थापित गरे र फरवरी 1910 मा लर्ड किचनरले अनिवार्य सैन्य-सेवामा आधारित एक रक्षा-योजनाको सुझाव दिए। सन 1913सम्म आउँदा-आउँदै, बैटल क्रूजर अस्ट्रेलिया (Battle Cruiser Australia) अनुभत्यहीन रयल अस्ट्रेलियन नेवी (Royal Australian Navy)को नेतृत्व गर्न लगा। इतिहासकार बिल गैमेजको अनुमान छ कि युद्धको मुहानमा अस्ट्रेलियामा 200,000 पुरुष “कुनै न कुनै प्रकारका शस्रहरु”देखि लैस थिए”.

इतिहासकारहरु हम्फ्रे मैक्क्वीनको मान्नु छ कि बीसौं शताव्दीका प्रारम्भमा अस्ट्रेलियाका श्रमिक वर्गका लागि कार्यस्थल र जीवनको स्थितिहरु “अल्पव्यवयी सुविधाहरु” वालीं थियों. तर पनि श्रम-विवादहरुमा मध्यस्थताका लागि एक अदालतको स्थापनालाई लिएर विवाद थियो, तर यो यस्ता औद्योगिक निर्णहरुको स्थापनाको आवश्यकताको एक स्वीकारोक्ति थियो, जसमा कुनै एक उद्योगका सबै कर्मचारी कार्य र वेतनको एक समान स्थितिहरुको आनंद प्राप्त गरिन्थ्यो। सन 1907का हार्वेस्टर निर्णयले एक मूल वेतनको अवधारणाको पहचानको र सन 1908मा संघीय सरकारले पनि एक वृद्धावस्था पहरुशन योजनाको शुरुआत गरे यस प्रकार, यस नयाँ कमनवेल्थले सामाजिक प्रयोगात्मकता तथा सकारात्मक उदारवादको एक प्रयोगशालाका रूपमा आफ्नो पहचान बनाए.

सन 1890का दशकका अन्त र बीसौं शताव्दीका प्रारम्भमा विनाशकारी अकालहरुले केही क्षेत्रहरुलाई महामारीदेखि ग्रस्त बनाएको दिए र रैबिट प्लेगका साथ मिलेर यसले ग्रामीण अस्ट्रेलियामा धेरै कठिन परिस्थीहरु उत्पन्न गर्न दीं। यसका बावजूद, अनेक लेखकहरुले “एक यस्ता कालको कल्पना की, जब अस्ट्रेलिया संपत्ति र महत्वका संदर्भमा बेलायतलाई पनि पछि छोड़ द्नेछ, जब यसको खुल्ला-भूमिमा धेरै एकड़मा फैले खेत र कल-कारखाने हुनेछन्, जसको तुलना संयुक्त राज्य अमरीकाका साथको जा सक्नेछ। केही लेखकहरुले भावी जनसङ्ख्या 100 मिलियन, 200 मिलियन वा त्यो भन्दा पनि धेरै छ जाने अनुमान गरे.” यिनमा ई। जे। ब्रैडी सामेल थिए, जसको सन 1918मा लेखिएको गरेब अस्ट्रेलिया अनलिमिटेड ले अस्ट्रेलियाको भूमिको वर्णन विकास गर्न र बसनका लागि तैयार भएको भूमिका रूपमा गरे, “जसको भाग्यमा जीवनका साथ धड़कना नैं लिखा थियो।”

अन्तिम शिलिंग सम्म: प्रथम विश्व-युद्ध

रेजिमाट शुभंकर,का रूपमा एक कंगारूका साथ मिस्रमा अस्ट्रेलियाली सैनिक, 1914.

अगस्त 1914मा यूरोपमा युद्धको शुरुआत भएमा “बेलायतका सबै उपनिवेसहरु र राज्यहरु”लाई स्वतः नैं यसमा सामेल हुनु भयो. प्रधानमन्त्री एन्ड्र्यू फिशरले जुलाईका अन्तिम दिनहरुमा चुनावी अभियानका बेला जो कहा, त्यसको द्वारा सम्भवतः ती अधिकांश अस्ट्रेलियाली नागरिकहरुका विचारलाई नैं व्यक्त गर्दै थिए। उनले भने था

“

Turn your eyes to the European situation, and give the kindest feelings towards the mother country...I sincerely hope that international arbitration will avail before Europe is convulsed in the greatest war of all time..। But should the worst happen...Australians will stand beside our own to help and defend her to the last man and the last shilling.

”

सन 1914 देखि 1918 का बीच प्रथम विश्व युद्धको बेला 4.9 मिलियनको कुल राष्ट्रीय जनसङ्ख्या मध्ये 416,000 भन्दा धेरै अस्ट्रेलियाली पुरुषहरुले स्वेच्छादेखि यस लड़ाईमा भाग लिया. इतिहासकार लयड रब्सन यसलाई कुल योग्य पुरुष जनसङ्ख्याका एक तिहाई र आधाका बीच मान्दछन्. सिडनी मर्निंग हेराल्डले युद्धको शुरुआतको उल्लेख अस्ट्रेलियाका “अग्निका बपतिस्मा (Baptism of Fire)” का रूपमा गरे तुर्कीका किनारामा, गैलीपोलीको लड़ाईको 8 महिनामा 8,141 पुरुष मारिए। सन 1915का अन्तमा, अस्ट्रेलियन इम्पीरियल फोर्सेस (Australian Imperial Forces) (AIF)लाई फिर्ता बोलाए पछी, र पाँच डिविजनहरुमा विस्तारित गरिए पछी, यीबाट अधिकांशलाई बेलायती आदेशका अधीन आफ्नो सेवा दिनका लागि फ्रांस पठाई दिइएको.

पश्चिमी सीमामा एआयोएफ (AIF)को युद्धको पहिलो अनुभव अस्ट्रेलियाली सैन्य इतिहासको सबैभन्दा महंगो एकल मुठभेड़ पनि थियो। जुलाई 1916मा, फ्रमेलेस (Fromelles) पर, सोमेको लड़ाई (Battle of the Somme)का बेला एक पथान्तरित आक्रमणका बेला 24 घण्टाको भित्र नैं एआयोएफ (AIF)का 5,533 जवानहरुको मृत वा घायल भए। सोह्र माह पछी, पाँच अस्ट्रेलियाली डिविजन अस्ट्रेलियन कोर (Australian Corps) बन्यों, जसको नेतृत्व पहिलो जनरल बर्डवुडका हाथहरुमा र पछि अस्ट्रेलियन जनरल सर जन मोनाशका हाथहरुमा रह्यो। सन 1916 र 1917 मा अस्ट्रेलियामा अनिवार्य सैन्य सेवालाई लिएर कटुतापूर्वक लड़े गये र विभाजक दुइ जनमत संग्रह आयोजित भए। दुइटै नैं विफल रह्यो र अस्ट्रेलियाली सेना एक स्वयंसेवी बल बनिरह्यो।.

सैन्य कार्यवाहीका नियोजनका प्रति मोनाशको नजरिया अति-सतर्कतापूर्ण र त्यस समयका सैन्य विचारकहरुको दृष्टिमा असामान्य थियो। छमेलको अपेक्षाकृत सानो लड़ाईमा तिनको पहिलो कार्यवाहीले तिनको नमाध्यमलेको वैधताको प्रदर्शन गरिदिए र पछि सन 1918को हिंडेनबर्ग लाइनदेखि पूर्व गरिएको कार्यवाहिहरुदेखि यसको पुष्टि पनि भयो।

पेरिस शान्ति सम्मेलन, 1919 देखि लौटनमा प्रधानमन्त्री बिली ह्युजेस, 'लिटिल डिगर'लाई जर्ज स्ट्रीट, सिडनीदेखि ले जाँदै अस्ट्रेलियाली सैनिक.

यस संघर्षका बेला 60,000 भन्दा धेरै अस्ट्रेलियाली मारिए र 160,000 घायल भए, जो कि सुमद्रपार जाएर लड़े 330,000 मानिसहरु मध्येको एक ठूलो भाग थियो। युद्धमा मारे गये मानिसहरुलाई याद गर्नका लागि अस्ट्रेलियाको वार्षिक अवकाश प्रतिवर्ष एन्जैक डे (ANZAC Day)मा 25 अप्रैल, जो कि सन 1915मा गैलीपोलीमा पहिलो अवतरणको तिथि छ,लाई मनाइन्छ। यस दिनको चयन प्राय गैर-अस्ट्रेलियाली मानिसहरुलाई चकित गर्दछ; आखिरकार यो गठबंधना द्वारा गरिएको एक आक्रमण थियो, जसको अन्त सैन्य पराजयका रूपमा भएको थियो। बिल गैमेजको सुझाव छ कि 25 अप्रैलका चयनको अस्ट्रेलियाली मानिसहरुका लागि धेरै महत्व छ किनभनें गैलीपोलीमा, “आधुनिक युद्धको महान मशीनहरुको सङ्ख्या यति पर्याप्त थिएन कि सामान्य नागरिक आफ्नो पराक्रमको परिचय दे सकुन्.” फ्रांसमा, सन 1916 र 1918का बीच, “जब लगभग सात गुना (अस्ट्रेलियाली) मारे गए,...बंदूकहरुले नृशंसतापूर्वक यो देखिा दिए कि व्यक्तिहरुको जान कति तुच्छ छ.”

सन 1919 मा, प्रधान मन्त्री बिली ह्युजेस र पूर्व प्रधान मन्त्री जोसेफ कुकले वार्सेल्स शान्ति सम्मेलनमा भाग लिनको लागि पेरिसको यात्रा गरे ह्युजेस द्वारा अस्ट्रेलियाको तर्फदेखि वार्सेल्सको सन्धि (Treaty of Versailles)मा हस्ताक्षर गर्ने घटना अस्ट्रेलिया द्वारा कुनै अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिमा हस्ताक्षर गरिने पहिलो घटना थियो। ह्युजेसले जर्मनीदेखि भारी मुआवजेको मांगको र प्राय तिनको अमरीकी राष्ट्रपति वुडरो विल्सनदेखि बहस भएको। एक अवसरमा ह्युजेसले घोषणा गर्न दी: “म 60 000 मृत [अस्ट्रेलियाली] मानिसहरुको तर्फदेखि बोल रह्यो हूं”. यसका पछि उनले विल्सनदेखि पूछा; "तपाईं कति मानिसहरुको तर्फदेखि बोल रहेका हुन्?"

ह्युजेसले मांगको नवगठित लीग अफ नेशन्स (League of Nations)मा अस्ट्रेलियालाई स्वतन्त्र प्रतिनिधित्व प्रदान गर्नु चाहिये र ती जापानी नस्लीय समानता प्रस्तावलाई सम्मिलित गरिए सर्वाधिक प्रमुख विरोधी थिए, जो कि तिनको र अन्य मानिसहरुका द्वारा चलाये गये अभियानका कारण अन्तिम सन्धिमा सामेल छैन गरिएको, जसदेखि जापान धेरै नाराज भयो। ह्युजेस जापानका उदयदेखि चिंतित थिए। सन 1914 मा यूरोपीय युद्धको घोषणाका केही महिनाको भित्र नै; जापान, अस्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डले दक्षिण पश्चिमी प्रशान्तमा सबै जर्मन क्षेत्रमा कब्जा गरे। तर पनि जापानले बेलायतका आशीर्वादबाट जर्मन क्षेत्रमा कब्जा गरेको थियो, तर ह्युजेस यस नीतिका प्रति सतर्क भए। सन 1919मा औपनिवेशिक नेताहरुका एक शान्ति सम्मेलनमा न्यूजील्याण्ड, दक्षिण अफ्रीका र अस्ट्रेलियाले जर्मन समोआ, जर्मन साउथ वेस्ट अफ्रीका र जर्मन न्यू गिनीका क्षेत्रहरुमा आफ्नो कब्जेलाई बनाये राख्नेका पक्षमा तर्क प्रस्तुत गरे; यी क्षेत्रहरुका लागि सम्बन्धित उपनिवेसहरुलाई “क्लास सी अधिदेश (Class C Mandates)” प्रदान गरिए। एक समान-समान सौदेमा, जापानले विषुवत्का उत्तरमा यसका द्वारा अधिग्रहित जर्मन क्षेत्रहरुमा नियन्त्रण हासिल गर्न लिया.

युद्धको बीचको वर्ष

पुरुष, धन र बाजार: 1920 को दशक

विलियम मैकविलियम्स, कंट्री पार्टी (राष्ट्रीय)को संस्थापक र 1920-1921 नेता.

युद्धको पछी, प्रधानमन्त्री विलियम मरिस ह्युजेसले एक नयाँ उदारवादी दल, नैशनलिस्ट पार्टी, जसको निर्माण पुरानो लिबरल पार्टी र अनिवार्य सैन्य प्रशिक्षणलाई लिएर भए गंभीर र कटु विभाजनका पछि लेबर पार्टी (जिसमा ती सबैभन्दा ठूला नेता थिए)का टुटेका समूहलाई मिलाएर भएको थियो,को नेतृत्व गरे। एक अनुमानका मुताबिक सन 1919 को स्पैनिश फ्लू महामारी, जो कि लगभग निश्चित रुपले घर फिर्ता भै रहेका सैनिकहरु द्वारा ल्याईएको थियो, को परिणामस्वरूप लगभग 12,000 अस्ट्रेलियाली मारे गये.

रूसमा बोल्शेविक क्रान्तिको सफलताले अनेक अस्ट्रेलियाली मानिसहरुको नजरहरुमा खतरा उत्पन्न गरिदिए, तर पनि समाजवादिहरुको एक सानो समूहका लागि यो प्रेरणादायी घटना थियो। सन 1920 मा कम्युनिस्ट पार्टी अफ अस्ट्रेलियाको स्थापना भएको र तर पनि यो चुनावी रुपले महत्वहीन बनि रह्यो, तर यसले ट्रेड यूनियन आन्दोलनमा केही प्रभाव हासिल गरेको थियो र हिटलर-स्टैलिन सम्झौताको समर्थन गरेको कारण दोश्रो विश्व युद्धको बेला यसलाई प्रतिबंधित गरिएकोतथा मेन्जीस सरकारले कोरियाली युद्धको बेला यसलाई पुनः प्रतिबंधित गर्ने असफल प्रयास गरे। विभाजनहरुका बावजूद यो पार्टी शीत-युद्धको समाप्तिमा भए आफ्नो विसर्जनसम्म सक्रिय बनि रह्यो।

सन 1920 मा कण्ट्री पार्टी (आजको नैशनल पार्टी)को स्थापना कृषि-वाद (agrarianism)का यसका संस्करण, जसलाई यसले “ग्रामीणप्रवृत्ति (Countrymindedness)” गरार दिए,का प्रचारका लागि गरिएको। यसको लक्ष्य चरवाहहरु (भे्नेका ठूला फार्मका संचालकहरु) र साना कुन ानहरुको अवस्थालाई सुधारना तथा तिनको लागि सब्सिडी सुरक्षित गर्नु थियो। लेबर पार्टीका अतिरिक्त कुनै पनि अन्य ठूला दल भन्दा धेरै लामो समयसम्म टिके रहँदै, यसले सामान्यतः लिबरल पार्टीका साथ गठबंधनमा कार्य गरेको छ (सन 1940 को दशक देखी) र यो अस्ट्रेलियामा सरकारको एक प्रमुख पार्टी बनिसकेको छ – विशिष्ट रुपले क्वीन्सल्याण्ड मा।

अन्य उल्लेखनीय युद्धेतर प्रभावहरुमा लगातार जारी औद्योगिक असंतोष सामेल छ, जसमा सन 1923को विक्टोरियाई पुलिस हड़ताल पनि सामेल छ. औद्योगिक विवाद सन 1920का दशकका अस्ट्रेलियाको प्रतीक छन्। अन्य प्रमुख हड़तालहरु जलीय सीमा पर, कोइलाको खदानहरुमा र लकडी उद्योगहरुमा सन 1920का दशकका अन्तिम दौरमा भएकहरु। कार्यको स्थितिहरुलाई परिवर्तित गर्न र यूनियनहरुको शक्तिलाई घटाउनेका नैशनलिस्ट सरकारका प्रयासेको प्रतिक्रियाका रूपमा सन 1927मा यूनियन आन्दोलनले अस्ट्रेलियन काउंसिल अफ ट्रेड यूनियन्स (एसीटीयू [ACTU])को स्थापना गरे.

जैज संगीत, मनोरंजनको संस्कृति, नयाँ प्रविधि र उपभोक्तावाद, जो कि सन 1920का दशकका अमरीकाको प्रतीक छन्, केही हदसम्म अस्ट्रेलियामा पनि पाये जान्थे। अस्ट्रेलियामा शराबबंदी लागू छैन गरिएको थियो, तर पनि अल्कोहल-विरोधी शक्तिहरु होटलहरुलाई शाम 6 बजेका पछि बंद गरवाने र केही सहरीय उपनगरहरुमा यी पूर्ण प्रकार बंद गरवानमा सफल रहीं थियों.’

इस पूरा दशकका बेला अनुभत्यहीन चलचित्र उद्योगमा गिरावट देखियो र प्रति सप्ताह 2 मिलियन भन्दा धेरै अस्ट्रेलियाली 1250 स्थानहरुमा सिनमा देखा गरिन्थ्यो। सन 1927मा, एक रयला आयोग सहयोग गर्न पानमा विफल रह्यो र एक यस्तो उद्योग, जसले विश्वको पहिलो कथानाक चलचित्र, द स्टोरी अफ द केली गैंग (The Story of the Kelly Gang) (1906)का साथ पड़किनुदार शुरुआतको थियो, सन 1970का दशकमा यसको पुनरुत्थान गरिनेसम्म कमजोर भयो।

रेव्ड जन फ्लिन, रयल फ्लाइंग चिकित्सक सेवाको संस्थापक.

सन 1923 मा, नैशनल पार्टीको सरकारका सदस्यहरु द्वारा डब्ल्यू.एम। ह्यूजेसलाई हटाउनेका पक्षमा मतदान गरिनमा स्टैनली ब्रुस प्रधानमन्त्री बनेका। सन 1925 का प्रारम्भमा आफ्नो सम्बोधनमा ब्रुसले अनेक अस्ट्रेलियाली नागरिकहरुको प्राथमिकताहरु र आशावादलाई यो भन्दै संक्षेपमा प्रकट गरे कि "पुरुष, धन र बाजार अस्ट्रेलियाको अनिवार्य आवश्यकताहरुलाई सटीक ढ़ंगदेखि परिभाषित गर्दछन्" र ती बेलायतदेखि यहि पाने इच्छा राख्थे. सन 1920का दशकमा डेवलपमाट एन्ड माइग्रेशन आयोग द्वारा संचालित आप्रवास अभियानका द्वारा लगभग 300,000 भन्दा धेरै बेलायतीवासी अस्ट्रेलिया आये, तर पनि आप्रवासीहरु र फिर्ता आएका सैनिकहरुलाई “भूमिमा (on the land)” बसाने योजना सामान्यतः सफल छैन सगरे "वेस्टर्न अस्ट्रेलिया र क्वीन्सल्याण्डको डासन वैलीमा नयाँ सिंचाई-क्षेत्र विनाशक साबित भए"

अस्ट्रेलियामा, मुख्य निवेश लागतहरुको पूर्ति पारम्परिक रुपले राज्य र संघीय सरकारहरु द्वारा गरिन्थ्यो र सन 1920 का दशकमा सरकारले विदेशसंग धेरै ऋण लियो। ऋण, जसको दो-तिहाईभन्दा धेरै विदेशहरुदेखि आएको थियो,का मामलहरुमा सहायता गर्नका लागि सन 1928 मा लोन काउंसिल (Loan Council)को गठन गरिएको. साम्राज्यको प्राथमिकताका बावजूद, बेलायतका साथ व्यापारिक संतुलन सफलतापूर्वक प्राप्त गरेनन् जा सका."सन 1924..से..1928का पाँच वर्षहरुमा, अस्ट्रेलियाले आफ्नो 43.4% आयात बेलायतदेखि किने र आफ्नो निर्यातको 38.7% त्यसलाई बेचा। गहु र ऊनको निर्यात अस्ट्रेलियाका कुल निर्यातको दुइ तिहाईभन्दा धेरै थियो," जो कि निर्यातको केवल दुइ वस्तुहरुमा एक खतरनाक निर्भरता थियो।

अस्ट्रेलियाले यातायात र संचारको नयाँ प्रविधिहरु अपनाईं। तटीय क्षेत्रहरुमा चल्ने जहाजहरुको स्थान अन्ततः भापले लियो र रेल तथा मोटर यातायातले कार्य र मनोरंजनमा नाटकीय परिवर्तनहरुको शुरुआत गरे सन 1918 मा पूरा अस्ट्रेलियामा 50,000 कारहरु र भारवाहन थिए। सन 1929सम्म आउँदा-आउँदै यिनको सङ्ख्या बढ़कर 500,000 भयो। सन 1853मा स्थापित स्टेज कोच कम्पनी, कब एण्ड कं (Cobb and Co)लाई अन्ततः 1924मा बंद गर्न दिइएको. सन 1920 मा, क्वीन्सल्याण्ड एण्ड नर्दर्न टेरिटरी एरियल सर्विस (Queensland and Northern Territory Aerial Service) (जो पछि अस्ट्रेलियाली एयरलाइन क्वांटास [QANTAS] बनी)को स्थापना भएको. सन 1928मा रेवरहरुड जन फ्लिनले विश्वको पहिलो वायु ऐम्बुलेन्स, रयल फ्लाइंग डाक्टर सर्विस (Royal Flying Doctor Service)को स्थापना गरे. दुस्साहसी पायलट, सर चार्ल्स किंग्सफोर्ड स्मिथ सन 1927मा अस्ट्रेलिया सर्किटको एक चक्र पूरा गर्दै तथा सन 1928मा वायुयान सदर्न क्रस मा हवाई र फिजी हुँदै अमरीकादेखि अस्ट्रेलियासम्म प्रशान्त महासागरको चक्कर लगाएर नयाँ उड़ान मशीनहरुलाई सीमादेखि परे ले गये। अघि ती वैश्विक प्रसिद्धिसम्म पुगे र सन 1935 मा सिंगापुरमा एक रात्रिकालीन उड़ानका बेला गुम हुनाले पहिलासम्म उनले हवाई रिकर्डहरुको एक श्रृंखला खड़ी गर्न दी.

उपनिवेशको दर्जा

आफ्नो प्रधानमन्त्रीका साथ किंग जर्ज V (अगाडी, बीचमा)। (दाहरुदेखि बाहिरु) स्थायी: मोनरो (न्यूफाउंडल्याण्ड), कोट्स (न्यूजील्याण्ड), ब्रूस (अस्ट्रेलिया), हर्टजोग (दक्षिण अफ्रीकाका संघ), कोसग्रेव (आयरिश मुक्त राज्य).बैठा: बाल्डविन (यूनाइटेड किंगडम), किंग जर्ज पंचम, किंग (क्यानाडा).

प्रथम विश्व युद्ध पछी, वेस्टमिन्स्टर ऐन (Statute of Westminster)का अन्तर्गत अस्ट्रेलियालाई स्वतन्त्र संप्रभु राष्ट्रको दर्जा प्राप्त भयो। यसले सन 1926को बेल्फोर घोषणाको स्थापना गरे, जो कि सन 1926 मा बेलायती साम्राज्यका नेताहरुका लण्डनमा आयोजित सम्मेलनका परिणामस्वरूप प्राप्त एक रिपोर्ट थियो, जसले बेलायती साम्राज्यका उपनिवेसहरुलाई यस प्रकार परिभाषित गरे

“

They are autonomous Communities within the British Empire, equal in status, in no way subordinate one to another in any aspect of their domestic or external affairs, though united by a common allegiance to the Crown, and freely associated as members of the British Commonwealth of Nations.

”

तर पनि, अस्ट्रेलियाले सन 1942 सम्म वेस्टमिन्स्टर ऐनलाई अंगीकार गरेनन्। इतिहासकार फ्रैंक क्रोलेका अनुसार, यस्तो यस कारण थियो किनभनें दोश्रो विश्व युद्धको संकटदेखि पूर्वसम्म बेलायतका साथ आफ्नो सम्बन्धहरुलाई पुनर्परिभाषित गर्नमा अस्ट्रेलियाको धेरै कम रुचि थियो।

अस्ट्रेलिया एक्ट 1986 (Australia Act 1986)ले बेलायती संसद र अस्ट्रेलियाली राज्यहरुका बीच सबै शेष सम्बन्धहरुलाई पनि हटा दिए.

1 फरवरी 1927 देखि 12 जून 1931का पूर्वसम्म उत्तरी क्षेत्र (Northern Territory) 20°द अक्षांशमा नर्थ अस्ट्रेलिया र सहरुट्रल अस्ट्रेलियाका रूपमा विभाजित थियो। सन 1915मा न्यू साउथ वेल्सलाई जर्विस बे टेरिटरी (Jervis Bay Territory) नामक एक अर्को क्षेत्र प्राप्त भयो, जसको क्षेत्रफल 6,677 हेक्टेयर थियो। यी बाह्य क्षेत्र पनि सामेल गरिए: नर्फोक आइल्याण्ड (1914); ऐशमोर आइल्याण्ड, कार्शियर आइल्याण्ड (1931); बेलायतदेखि स्थानान्तरित अस्ट्रेलियाली अंटार्क्टिक टेरिटरी (1933); हर्ड आइल्याण्ड, मैक्डोनाल्ड आइल्याण्ड, तथा बेलायतदेखि अस्ट्रेलियालाई सुँम्प्िएको मैक्वायर आइल्याण्ड (1947).

प्रस्तावित नयाँ संघीय राजधानी कैनबरा (सन 1901 देखि 1927सम्म सरकारको केन्द्र मेलबर्न था)का लागि स्थान प्रदान गरले हेतु सन 1911मा न्यू साउथ वेल्समा संघीय राजधानी क्षेत्र (Federal Capital Territory) (एफसीटी) (FCT)को स्थापना गरिएको। सन 1938मा एफसीटी (FCT)को नाम बदलामार अस्ट्रेलियाली राजधानी क्षेत्र (Australian Capital Territory) (एसीटी) (ACT) गर्न दिइएको। सन 1911मा नर्दर्न टेरिटरीको नियन्त्रण साउथ अस्ट्रेलियाको सरकारदेखि कमनवेल्थलाई सुँम्प् दिइएको.

महान मंदी: 1930 को दशक

1931मा, प्रीमियर सर जेम्स मिशेललाई हेर्नका लागि 1000 भन्दा धेरै बेरोजगार पुरुष पर्थ, पश्चिमी अस्ट्रेलियामा ट्रेजरी बिल्डिंगदेखि एस्प्लिनेडसम्म मार्च गरे.

रिबन समारोह 20 मार्च 1932 मा सिडनी हार्बर ब्रिज खोलनेका लिए.प्रोटोकलको उल्लंघन गरेर प्रीमियर जैक लैंग, जसलाई शीघ्र नैं निलंबित गरिने वाला थियो, फीता काट रहेका हुन्, जबकि गवर्नर फिलीप गेम देख्दै रह गए.

सन 1930 का दशकको महान मंदीको अस्ट्रेलियामा गहिरो प्रभाव भयो, विशेष रुपले निर्यात, विशिष्टतः ऊन र गेहूं जस्तै प्राथमिक उत्पादहरु,मा यसको अत्यधिक निर्भरताका कारण, सन 1920का दशकमा धेरै मात्रामा लगातार ऋण लिनको कारण अस्ट्रेलियाली र राज्य सरकारहरु “सन 1927, जब अधिकांश आर्थिक सूचक एक नराम्रा दौरतर्फ संकेत गर्दै थिए, देखि नैं धेरै असुरक्षित स्थितिमा थियों। निर्यातमा अस्ट्रेलियाको निर्भरताले यसलाई विश्व बाजारमा हुने उतार-चढ़ावहरुका प्रति असामान्य रुपले असुरक्षित बनाएको दिए," जस्तो कि आर्थिक इतिहासकार ज्यफ स्पहरुसलीको मत छ. डिसेम्बर 1927सम्म अस्ट्रेलिया द्वारा लागि गये कुल ॠणको लगभग आधा केवल न्यू साउथ वेल्स राज्य द्वारा लिईएको थियो। यस स्थितिलाई देखेर केही राजनेता र अर्थशास्री चिंतित भए, जसमा यूनिवर्सिटी अफ वेस्टर्न अस्ट्रेलियाका एडवर्ड शनको नाम उल्लेखनीय छ, तर अधिकांश राजनैतिक, यूनियन र व्यापारिक नेता गंभीर समस्याहरुलाई स्वीकार गर्नको लागि हिचक्दै रहे. सन 1926मा, अस्ट्रेलियन फाइनहरुस (Australian Finance) मैगजीनले वर्णन गरे कि ॠण एक “परेशान गर्न दिने आवृत्ति (disconcerting frequency)”मा उत्पन्न भै रहेको थिए, जो कि बेलायती साम्राज्यमा अद्वितीय थियो: "यो ॠण कुनै पूर्ण भै सकेको ॠणलाई चुकानका लागि लिइएको ॠण वा उपस्थिता ॠणहरुमा ब्याज चुकानका लागि लिइएको ॠण, अथवा बैंकरहरुदेखि लागि गये कुनै अस्थायी ॠणलाई लौटानका लागि लिइएको ॠण हुन सक्छ... यस प्रकार, सन 1929को वल स्ट्रीट क्रैश (Wall Street Crash)सित धेरै पहिलादेखि ही, अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्था गंभीर समस्याहरुको सामना गरती आ रही थियो। जब सन 1927मा अर्थव्यवस्थाको गति धीमा भयो, त उत्पादनमा पनि कमी आयो र मुनाफा घटने तथा बेरोजगारी बढ्नका कारण देश मंदीको चपेटमा आए.

अक्टूबर 1929 मा भए निर्वाचनहरुमा लेबर पार्टी भारी बहुमतका साथ सत्तामा आयो, यहाँसम्म कि पूर्व प्रधानमन्त्री स्टैनली ब्रुस स्वयं पनि आफ्नो निर्वाचन हारे। नयाँ प्रधानमन्त्री जेम्स स्कलिन र तिनको ठूला पैमानामा अनुभत्यहीन सरकारलाई लगभग तुरंत नैं संकटहरुको एक श्रृंखलाको सामना गर्नु भयो। सीनेटमा नियन्त्रण गर्न, बैंकिंग तन्त्रमा नियन्त्रण राख्नमा तिनको विफलता र यस स्थितिदेखि पार पाउनेका सर्वश्रेष्ठ तरिकाहरुलाई लिएर पार्टीमा मतभेदका कारण सरकारलाई यस्ता उपाय स्वीकार गर्न पड़े, जो अन्ततः पार्टीलाई विभाजित गरि दिओस्ते, जस्तो कि सन 1917मा भयो। केही मानिसहरुको झुकाव न्यू साउथ वेल्स प्रीमियर लैंगको तर्फ, त केही मानिस प्रधानमन्त्री स्कलिनतर्फ रह्यो।

इस संकटदेखि पार पाउने विभिन्न “योजनाहरु”को सुझाव दिइएको; सर ओटो नायमेयर (Sir Otto Niemeyer), अङ्ग्रेजी बैंकहरुका एक प्रतिनिधि, जसले सन 1930का मध्यमा अस्ट्रेलियाको यात्राको थियो,ले एक अपस्फीतिकर योजना प्रस्तावित की, जसमा सरकारी खर्चहरु र वेतनमा कटौती गर्नु सामेल थियो। कोषपाल, टेड थियोडोर (Ted Theodore)ले एक आंशिक रुपले अपस्फीति पूर्ण योजना प्रस्तावित की, जबकि लेबर पार्टीका न्यू साउथ वेल्सका प्रीमियर, जैक लैंग (Jack Lang)ले एक उग्र सुधारवादी योजनाको प्रस्ताव दिए, जसमा विदेशी ऋणहरुलाई नामजूंर गरिदिए जाना प्रस्तावित थियो। अन्ततः संघीय र राज्य सरकारहरु द्वारा जून 1931 मा “प्रीमियरको योजना (Premier's Plan)” स्वीकार गरियो, जसको पछि नायमेयर द्वारा समर्थित अपस्फीतिकर मडललाई अपनाइएको र यसमा सरकारी खर्चहरुमा 20%को कटौती, बैंकको ब्याज दरहरुमा कमी र गर-वृद्धि सामेल थियो। मार्च 1931मा, लैंगले घोषणाको कि लण्डनलाई दिए जाने वाला ब्याज छैन चुकाया जानेछ र संघीय सरकारलाई ॠणको पूर्ति गर्नका लागि दखल दिनु भयो। मे मा, न्यू साउथ वेल्सको गवर्नमाट सेविंग्स बैंक (Government Savings Bank)लाई बंद गर्न दिनु भयो। मेलबर्न प्रीमियरहरुका सम्मेलनमा अत्यधिक अपस्फीतिकर नीतिका एक भागका रूपमा वेतन तथा पहरुशनमा कटौतीमा सहमति बन्यो, तर लैंगले यो योजना अस्वीकार गर्न दी। सन 1932मा सिडनी हार्बर ब्रिजका शानदार उदघाटनले पनि यस युवा संघलाई परेशान गर्ने लगातार बढ़्दै संकटसित धेरै थोड़ी राहत दी। लाखौं पौण्डसम्म बढेको ऋण, सार्वजनिक प्रदर्शनहरु र लैंग र स्कलिन, त्यसको पछि लायोन्स संघीय सरकारहरु,का बीच चालहरु र प्रति-चालहरुका साथ न्यू साउथ वेल्सका गवर्नर फिलिप गेम संघीय खजानमा धनको भुगतान न गर्नका लैंगका निर्देशहरुको परीक्षण गर्दै थिए। गेमको निष्कर्ष थियो कि यस्तो गर्नु ग़ैरकानूनी थियो। लैंगले आफ्नो आदेश फिर्ता लिन इंकार गरिदिए र 13 मे लाई गवर्नर गेमलाई बरखास्त गर्न दिइएको। जूनमा भए निर्वाचनहरुमा लैंग लेबरको सीट ढह गयो।

मे 1931मा एक नयाँ उदारवादी राजनैतिक शक्ति, लेबर पार्टीदेखि निस्केका सदस्यहरु र नैशनलिस्ट पार्टीका सदस्यहरुका बनी यूनाइटेड अस्ट्रेलिया पार्टी,को निर्माण भयो। डिसेम्बर 1931का संघीय निर्वाचनहरुमा, यूनाइटेड अस्ट्रेलिया पार्टिला पूर्व लेबर सदस्य जोसेफ लायोन्सका नेतृत्वमा सजिलैसित जीत दर्ज गर्न ली। ती सितंबर 1940सम्म सत्तामा बनेका रहे। प्राय लायोन्सको सरकारलाई मंदीदेखि उबरने श्रेय दिइन्छ, तर पनि यस कुरालाई लिएर विवाद छ कि यसमा तिनको नीतिहरुको कति हात थियो। स्टुअर्ट मैसिन्टायर यस कुरातर्फ पनि सूचित गर्दछन् कि चाहे अस्ट्रेलियाको सकल उत्पाद दर (जीडीपी) (GDP) सन 1931-2 र 1938-9का बीच £386.9 मिलियनदेखि बढ़कर £485.9 मिलियन भएको थियो, तर जनसङ्ख्याको प्रति व्यक्ति घरेलू उत्पाद अहिले पनि "1938-39 (£70.12)मा सन 1920-21 (£70.04)का मुकाबले केवल केही नैं शिलिंग बढ़ा थियो।

अस्ट्रेलियामा बेरोजगारीका विस्तारको सीमालाई लिएर विवाद छ, जसको बारेमा प्राय उल्लेख गरिन्छ कि सन 1932मा 29%का साथ यो आफ्नो शीर्षमा थियो। इतिहासकार वहरुडी लोवेन्स्टीनले मंदीका मौखिक इतिहासेका आफ्नो संग्रहमा लिखा कि "अधिकांशतः ट्रेड यूनियनका आंक्नेको उल्लेख गरिन्छ, तर जो मानिस वहाँ थिए…ौं मान्दछन् कि यी आँकड़ा बेरोजगारीको भयावहतालाई कम गरेर बताउँछन्”. तर पनि, डेविड पोट्सको तर्क छ कि “पछिल्ला तीस वर्षहरु मा…इस कालका इतिहासकारहरुले वा त त्यस आँकड़ा (चरम वर्ष सन 1932मा 29%)लाई कुनै पनि आलोचनाका बिना स्वीकार गरेकोछ, जसमा ‘एक तिहाई’ बढ़ा दिए जाना सामेल छ, वा फेरि उनले क्रोधपूर्वक यो तर्क दिएका छन् कि एक तिहाई धेरै कम छ." पोट्स बेरोजगारीका एक उच्चतम राष्ट्रीय आँकड़ाका रूपमा 25%को सुझाव दिन्छन्.

तर पनि, यस कुरालाई लिएर धेरै कम आशंका देखिन्छ कि बेरोजगारीका स्प्रकाररुमा धेरै अन्तर थियो। इतिहासकार पीटर स्पीअररिट द्वारा एकत्रित आँकड़ा दर्शाउँदछन् कि आरामदेह सिडनीका वूलाहरा उपनगरमा सन 1933मा 17.8% पुरुष र 7.9% महिलाहरु बेरोजगार थियों। कर्मचारी वर्गका उपनगर पैडिंग्टनमा, 41.3% पुरुष र 20.7% महिलाहरु बेरोजगारका रूपमा सूचीबद्ध थियों. जेफरी स्पहरुसलीको तर्क छ कि पुरुषहरु र महिलाहरुका बीच अन्तरका अतिरिक्त, बेरोजगारी केही उद्योगहरु, जस्तै इमारतहरु र निर्माण उद्योग,मा धेरै थियो, जबकि सार्वजनिक प्रशासन र व्यावसायिक क्षेत्रहरुमा यो अपेक्षाकृत कम थियो। ग्रामीण क्षेत्रहरुमा, सबैभन्दा नराम्रो प्रभाव उत्तर-पूर्वी विक्टोरिया र वेस्टर्न अस्ट्रेलियाका गहु उत्पादक क्षेत्रहरुमा बस्ने साना किसानहरुमा भयो, जसले पाए कि तिनको अधिकांश आय ब्याज चुकानमा नैं समाप्त भएको थियो।

दोश्रो विश्व युद्ध

1941 मा प्रधानमन्त्री रबर्ट माजिस र बेलायती प्रधानमन्त्री विंस्टन चर्चिल.

नोभेम्बर 1941, हिन्द महासागरमा प्रकाश क्रूजर एचएमएएस (HMAS) सिडनी एक लड़ाईमा हार गए.

सन 1930 का दशकमा रक्षा नीति

सन 1930 का दशकका अन्तिम भागदेखि पूर्वसम्म रक्षा अस्ट्रेलियाली मानिसहरुका लागि कुनै महत्वपूर्ण मुद्दा थिएन। सन 1937 का निर्वाचनहरुमा, दुइटै राजनैतिक दलहरु ले, चीनमा बढ़्दै जापानी दखल र यूरोपमा जर्मनीका बढ़्दै दखलका संदर्भमा, रक्षा खर्चमा वृद्धिको वकालत गरे तर पनि यस कुरालाई लिएर मतभेद थियो कि रक्षा खर्चको आवंटन कुन प्रकार गरियोस्। यूएपी (UAP) सरकारले “साम्राज्यवादी रक्षाको एक नीति”का तहत बेलायतका साथ सहयोगमा जोर दिए। यसको आधार सिंगापुर स्थित बेलायती नौसैनिक अड्डा र रयल नेवीको जंगी बेड़ा थियो, “जसको बारेमा यो आशाको जाँदै थियो कि आवश्यकताका समय यसको प्रयोग गरिनेछ." युद्धको वर्षहरुका बेला गरिए रक्षा-खर्चदेखि यो प्राथमिकता प्रतिबिम्बित हुन्छ। सन 1921-1936को अवधिमा आरएएन (RAN)मा कुल £40 मिलियन, अस्ट्रेलियाली सेनामा £20 र आरएएफ (RAAF) (तीनहरु सेनाहरुमा “सबैभन्दा युवा” जसको स्थापना सन 1921मा भएको थियो)मा £6 मिलियन खर्च गरिए। सन 1939मा, नौसेना, जसमा दुइ हेवी क्रूजर र चार लाइट क्रूजर सामेल थिए, युद्धको लागि सज्जित सर्वश्रेष्ठ सैन्य-दल थियो।

प्रशान्तमा जापानी इरादहरुका भयबाट, मेन्जीसले टोक्यो र वशिंगटनमा स्वतन्त्र दूतावासेको स्थापना गरे, ताकि गतिविधिहरुका बारेमा स्वतन्त्र सलाह प्राप्तको जा सके. गैविन लन्गको तर्क छ कि लेबर विरोधले उत्पादनका माध्यमदेखि अत्यधिक राष्ट्रीय आत्म-निर्भरता तथा सेना र आरएएएफ (RAAF)मा धेरै बल दिए, जस्ता कि जनरल स्टाफका प्रमुख, जन लावारैकले पनि समर्थन गरेको थियो। नोभेम्बर 1936मा, लेबर नेता जन गर्टिनले भने कि "हाम्रो सहायताका लागि सेना पठाईने हेतु बेलायती राजनेताहरुका सामर्थ्य, इच्छा त टाड़ाको कुरा छ,मा अस्ट्रेलियाको निर्भरता अस्ट्रेलियाको रक्षा नीतिका लागि एक धेरै ठूलो संकट छ." जन रबर्ट्सनका अनुसार, "केही बेलायती नेताहरुलाई यो ज्ञान पनि थियो कि तिनको देश एकैचोटी जापान र जर्मनीको सामना छैन गर्न सकता." तर "अस्ट्रेलियाली र बेलायती रक्षा योजनाकारहरुका बीच…कुनै पनि बैठक(कहरु), जस्तै सन 1937को इम्पीरियल कन्फ्रेन्स (1937 Imperial Conference),मा यसमाखोलेकोर चर्चा छैन गरिएको ".

सितंबर 1939सम्म आउँदा-आउँदै अस्ट्रेलियाली सेनाका नियमित सैनिकहरुको सङ्ख्या 3,000 भयो। सन 1938का अन्तमा चलाये गये एक भर्ती अभियान, यसको नेतृत्व मेजर-जनरल थमस ब्लेमीले गरेको थियो,ले आरक्षित नागरिक-सेनाको सङ्ख्या बढ़ाएर लगभग 80,000 गर्न दी. युद्धको लागि प्रशिक्षित पहिलो डिविजनलाई छ्ठहरु डिविजन र अर्का एआयोएफ (AIF)को नाम दिइएको किनभनें प्रथम विश्व युद्धमा कागजमा 5 नागरिक सेना डिविजन र पहिलो एआयोएफ (AIF) थियो।

युद्धको घोषणा

3 सितंबर 1939 को, प्रधानमंत्री, रबर्ट मेन्जीस,ले एक रेडियो प्रसारणका द्वारा राष्ट्रलाई सम्बोधित गरे:

“

My fellow Australians। It is my melancholy duty to inform you, officially, that, in consequence of the persistence by Germany in her invasion of Poland, Great Britain has declared war upon her, and that, as a result, Australia is also at war.

”

उत्तरी अफ्रीकामा तोब्रुकमा 2/13th इन्फैंट्री बटालियनदेखि एक गश्ती, (एडब्ल्यूएम (AWM) 020779)

जून 1945मा पापुआ न्यू गिनी, वेवाकका नजिक कार्रवाईमा एक अस्ट्रेलियाली प्रकाश मशीन बंदूक टीम

इस प्रकार 6 वर्षहरुका वैश्विक संघर्षमा अस्ट्रेलियाको सहभागिताको शुरुआत भएको। अस्ट्रेलियाली सैनिकहरुलाई स्थानहरुको एक असामान्य विविधतामा लड़ना थियो, जसमा तोब्रुक (Tobruk)मा जर्मन टैंकहरुको सामना गर्नको लागि लिएर यूरोपका माथि बमवर्षक मिशन र जापानी जीरोस (Zeros)का बिरुध्द राबौलमा हवाई हमलेदेखि लिएर, बर्नियोका जंगलहरुमा युद्ध सामेल थिए.

घरेलू र विदेशहरुमा सेवा दिनका लागि एक स्वयंसेवी सैन्य बल, अर्को अस्ट्रेलियाली इम्पीरियल फोर्स,को घोषणा गरिएको र स्थानीय सुरक्षाका लागि एक नागरिक सेना संगठित गरिएको। सिंगापुरमा सुरक्षा-बलहरुको सङ्ख्या बढाउनमा बेलायतको विफलतादेखि परेशान, मेन्जीस यूरोपमा टुकड़िहरुलाई पठाईने प्रतिबद्धतामा सतर्क थिए। जून 1940का अन्तसम्म फ्रांस, नर्ौं र निम्न देश नाजी जर्मनीदेखि हारिसकेका थिए र बेलायत आफ्नो उपनिवेसहरुका साथ एक्लै उभिएको थियो। मेन्जीसदेखि “सगोरुाई युद्धको लागि बाहिर आउने”को आह्वान गरे, र संघीय शक्तिहरुलाई बढ़ाया तथा अनिवार्य सैन्य-सेवा प्रस्तुत गरे सन 1940 को निर्वाचनहरुको पछि मेन्जीसको अल्पमत सरकार केवल दुइ निर्दलीय आशावारहरुका समर्थनमा टिकेको थियो।

जनवरी 1941मा, मेन्जीसले सिंगापुरमा सेनाको कमजोरीमा चर्चा गर्नका लागि बेलायतको यात्रा गरे द ब्लिट्ज (The Blitz)का बेला लण्डन पहुंचने पर, आफ्नो यात्राका बेला मेन्जीसलाई विन्सटन चर्चिलको बेलायती वर केबिनेटमा आमंत्रित गरिएको। निकट आउँदै जापानका खतरे र ग्रीक तथा क्रीटका अभियानहरुमा परेशान अस्ट्रेलियाली सेनाको समस्याहरुका साथ अस्ट्रेलिया फर्के मेन्जीस एक युद्ध केबिनेटको स्थापनाका लागि पुनः लेबर पार्टीका नजिक पुगे। तिनको समर्थन हासिल गर्न पानमा असफल हुने र एक अकार्यक्षम संशताव्दीय बहुमतका कारण मेन्जीसले प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनामा दे दिए। तिनको गठबंधन अगले एक माहसम्म सत्तामा बनाई रह्यो , जसको पछि निर्दलीय सदस्यहरुले आफ्नो राजनिष्ठा बदल लिए र जन गर्टिनले प्रधानमन्त्री पदको शपथ ली. आठ हफ्तहरु पछी, जापानले पर्ल हार्बरमा आक्रमण गरिदिए.

सन 1940-41 मा, अस्ट्रेलियाली सेनाहरुले भूमध्यसागरीय मंच, जसमा अपरेशन कम्नजिक, तोब्रुकको घेराबंदी, ग्रीक अभियान, क्रीटको लड़ाई, सीरिया-लेबनान अभियान र एल-एलामिनको अर्को लड़ाई सामेल छन्,मा लड़नमा महत्वपूर्ण भूमिकाहरु निभाईं। नोभेम्बर 1941मा जब एचएमएएस (HMAS) सिडनी जर्मन छापामार गरमोरान का साथ लड़ाईमा पूर्ण प्रकार हार गया, त युद्ध घरेलू भूमिका नजिक पहुंच गया.

अस्ट्रेलियाको अधिकांश सर्वश्रेष्ठ सेनाहरुलाई मध्य-पूर्वमा हिटलरका बिरुध्द लड़नमा प्रतिबद्ध पाएर जापानले 8 डिसेम्बर 1941 (पूर्वी अस्ट्रेलियाली मानक समयका अनुसार)लाई हवाईमा अमरीकी सैनिक अखडा, पर्ल हार्बर,मा आक्रमण गरिदिए। यसका केही नैं समय पछि बेलायती युद्धपोत एचएमएस प्रिंस अफ वेल्स (HMS Prince of Wales) तथा बैटलक्रूजर एचएमएस रीपल्स (HMS Repulse), जसलाई सिंगापुरलाई बचानका लागि पठाईिएको थियो, डूब गये। अस्ट्रेलिया कुनै हमलेका लागि तैयार थिएन, र त्यसको नजिक शस्रास्रहरु, आधुनिक लड़ाकू विमानौं, भारी बमवर्षकहरु र विमान-वाहक पोतहरु सबैको कमी थियो। चर्चिलदेखि सैन्य सहायताको मांग गर्दै, 27 जनवरी 1941 मा गर्टिनले ऐतिहासिक घोषणा की:

“

"The Australian Government...regards the Pacific struggle as primarily one in which the United States and Australia must have the fullest say in the direction of the democracies' fighting plan। Without inhibitions of any kind, I make it clear that Australia looks to America, free of any pangs as to our traditional links or kinship with the United Kingdom."

”

1943 मा थाईल्याण्डमा तरसौमा नीदरल्याण्ड र अस्ट्रेलियाली पीओडब्ल्यू (POWs)। जापानी द्वारा 22,000 अस्ट्रेलियाली कब्जा गर्न लिइएको, जसमध्ये 8000 निधन भए.

अस्ट्रेलियाली प्रधानमन्त्री जन अस्ट्रेलियाका साथ अमेरिकी जनरल डगलस मैकआर्थर, प्रशान्तमा मित्र देशहरुको सेनाहरुका कमांडर.

शीघ्र नैं बेलायती मलाया पनि ढह गया, जसदेखि अस्ट्रेलियाली राष्ट्र स्तब्ध रह गया। सिंगापुरमा लड़ रही बेलायती, भारतीय र अस्ट्रेलियाली टुकड़िहरुका बीच तालमेलको अभाव थियो र 15 फरवरी 1942 मा उनले आत्म-समर्पण गरिदिए। 15,000 अस्ट्रेलियाली सैनिक युद्धबंदी बनाएको लागि गये। गर्टिनले पूर्वानुमान लगाईा कि अब ‘अस्ट्रेलियाका लागि युद्ध’ गरिनेछ। 19 February को, डार्विनमा विनाशक हवाई हमला भयो, यो पहिलो अवसर थियो, जब शत्रु सेनाहरु द्वारा अस्ट्रेलियाली मुख्यभूमिमा आक्रमण गरिएको थियो। अगले 19 मागमा, लगभग 100 पटक अस्ट्रेलियामा हवाई हमले गरिए.

युद्धको लागि तैयार दुइ अस्ट्रेलियाली टुकडीहरु पहिला नैं मध्य-पूर्वदेखि सिंगापुरका लागि रवाछैन चुकीं थियों। चर्चिल तिनलाई बर्माको मोड़ना चाहन्थे, तर गर्टिनले यस्तो गर्नको लागि इंकार गरिदिए र बेचैनीदेखि तिनको अस्ट्रेलिया लौटने प्रतीक्षा गर्न लागोस्। मार्च 1942मा अमरीकी राष्ट्रपति फ्रैंकलिन रूजवेल्टले फिलीपीन्समा आफ्नो कमांडर, जनरल डगलस मैकआर्थरलाई अस्ट्रेलियाका साथ मिलेर एक प्रशान्त रक्षा योजना बनाउने आदेश दिए। गर्टिन अस्ट्रेलियाली सेनाहरुलाई जनरल मैकआर्थर, जो कि “दक्षिण पश्चिमी प्रशान्तका सुप्रीम कमाण्डर (Supreme Commander of the South West Pacific)” बग्यो, उनको नेतृत्वमा राख्नलाई राजी भए। यस प्रकार गर्टिनले अस्ट्रेलियाको विदेश नीतिमा एक बुनियादी परिवर्तनको अध्यक्षताको थियो। मार्च 1942 मा मैकआर्थरले आफ्नो मुख्यालय मेलबर्न स्थानान्तरित गरिदिए र अमरीकी टुकड़िहरुका अस्ट्रेलियामा एकत्रित हुने शुरुआत भएको। मे 1942 का अन्तमा, सिडनी हार्बरमा गरिए एक साहसी हमलेमा जापानी मिजेट पनडुब्बीले एक आपूर्ति जलयानलाई डुबो दिए। 8 जून 1942 को, दुइ जापानी पनडुब्बिहरुले केही समयसम्म सिडनीका पूर्वी उपनगरहरु र न्यूकैसल सहरमा बमबारी गरे

अस्ट्रेलियालाई अलग-थलग गर्नका एक प्रयासमा, जापानिहरुले न्यू गिनीका अस्ट्रेलियाली क्षेत्रमा स्थित पोर्ट मरेसबीमा एक समुद्री हमलेको योजना बनाए। मे 1942मा, अमरीकी नौसेनाले जापानलाई कोरल समुद्रको लड़ाई (Battle of the Coral Sea)मा उलझा दिए, जसदेखि यो हमला रूक गया। जूनमा भएको मिडवेको लड़ाई (Battle of Midway)मा जापानी नौसेनालाई प्रभावी रुपले पराजित भएको र जापानी थल-सेनाले उत्तरको तर्फदेखि मरिसबीमा जमीनी धावा बोल दिए. जुलाई र नवम्बर 1942का बीच, अस्ट्रेलियाली सेनाहरुले न्यू गिनीका पर्वतीय क्षेत्रहरुमा कोकोडा ट्रैकका बाटाहरु मा पड़ने भएका सहरमा जापानी हमलेका प्रयासहरुलाई परास्त गरिदिए। अगस्त 1942मा भएको मिल्ने बेको लड़ाई (Battle of Milne Bay) मित्र सेनाहरु द्वारा जापानी थल सेनाहरुको पहिलो संगठित पराजय थियो।

अस्ट्रेलियाको नौं टुकडी, जो कि अहिले पनि मध्य-पूर्वमा लड़ रही थियो, एल-एलामीनको पहिलो र अर्को लड़ाईको केही भीषणतम लड़ाइहरुमा सामेल थियो, जो मित्र सेनाहरुका लागि उत्तरी अफ्रीका अभियान (North Africa Campaign) साबित भएको.

नोभेम्बर 1942 देखि जनवरी 1943का बीच बुना-गोनाको लड़ाईले न्यू गिनी अभियानका खट्टे अन्तिम चरणहरुको सुर तैयार गरिदिए, जो 1945सम्म बनाई रह्यो । मैकआर्थरले अस्ट्रेलियाली सेनाहरुलाई उत्तरतर्फ फिलीपीन्स र जापानमा भए मुख्य हमलहरुदेखि अलग रखा। ब्रोनियोमा जापानी अड्डहरुमा जल र थल दुइटै तर्फदेखि गरिने आक्रमणहरुको नेतृत्व अस्ट्रेलियालाई सुँम्प्िएको। कार्यका तनावका कारण गर्टिनको स्वास्थ्य बिगड़ गया र युद्धको समाप्तिका दुइ सप्ताह पहिला नैं तिनको मृत्यु भयो, जसको पछि बेन चीफलीले तिनको स्थान लिया.

युद्धको बेला अस्ट्रेलियाको जनसङ्ख्या 7 मिलियन थियो, जस ेमादेखि लगभग 1 मिलियन पुरुषहरु र महिलाहरुले युद्ध-कालका छः वर्षहरुका बेला सेनाको कुनै न कुनै शाखामा आफ्नो सेवाहरु दी। युद्धको अन्तसम्म अस्ट्रेलियाली सेनामा भर्ती भए पुरुष र महिलाहरुको कुल सङ्ख्याको योग 727,200 भइसकेको थियो (जसमादेखि 557,800 देखि विदेशहरुमा आफ्नो सेवाहरु दीं), 216,900 आरएएएफ (RAAF)मा रहे र 48,900 आरएएन (RAN) मा। 39,700 भन्दा धेरै मानिस मारिए वा युद्ध बंदिहरुका रूपमा तिनको मृत्यु भयो, जसमादेखि लगभग 8,000 को मृत्यु जापानिहरुका बंदिहरुका रूपमा भएको.

घरेलू-मोर्चा

1942 अस्ट्रेलियाली प्रचार पोस्टर.अस्ट्रेलिया सिंगापुरका पतनका पछि इम्पीरियल जापानका आक्रमणको आशंका.

अस्ट्रेलियाली महिलाहरुलाई प्रोत्साहित गरिएको कि ती सैन्य सेवाको महिला शाखाहरु मध्येको एकमा सामेल भएर अथवा श्रम-बलमा सहभागी भएर युद्धमा आफ्नो योगदान दहरु

डार्विनको हमला, 19 फरवरी 1942.

दोश्रो विश्व युद्धको कारण अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्था गंभीर रुपले प्रभावित भएको. सन 1943-4सम्म युद्धमा भै रहेको खर्च सकल घरेलू उत्पाद (जीडीपी) (GDP)का 37%सम्म पहुंच गया, जबकि सन 1939-40 मा यो खर्च 4% थियो। सन 1939 देखि 1945का बीच युद्धमा कुल £2,949 मिलियनको खर्च आया.

तर पनि सेनामा भर्ती जून-जुलाई 1940 मा आफ्नो चरममा थियो, जब 70,000 देखि ज्यादा मानिस भर्ती भएका थिए, तर अक्टूबर 1941मा बनी गर्टिनको लेबर सरकार नैं “संपूर्ण अस्ट्रेलियाली आर्थिक, घरेलू र औद्योगिक जीवनका एक पूर्ण पुनरीक्षण”का लागि उत्तरदायी थियो। इंधन, कपडाहरु तथा केही मल्य-पदार्थहरुका नियन्त्रित वितरणको शुरुआत गरिएको (तर पनि यसको तीव्रता बेलायतको तुलनामा कम थियो), क्रिसमसको छुट्टिहरुमा कटौती गरिएको, "ब्राउन आउट्स (brown outs)" प्रस्तुत गरिए र सार्वजनिक यातायातमा केही कमी गरिएको। डिसेम्बर 1941बाट, सरकारले डार्विन र उत्तरी अस्ट्रेलियादेखि सबै महिलाहरु र बच्चाहरुलाई हटवा दिए र जब जापानको सेनाहरु अघि बढ्न लगीं, त दक्षिण पूर्वी एशियादेखि 10,000 भन्दा धेरै शरणार्थिहरुको आगमन भयो। जनवरी 1942मा, “समस्त रक्षा आवश्यकताहरुको पूर्तिका लागि सर्वश्रेष्ठ सम्भव पद्धतिमा अस्ट्रेलियन नागरिकहरुका संगठनलाई सुनिश्चित गर्नको लागि” मैनपोवर डायरेक्टरेट (Manpower Directorate)को स्थापना गरिएको. उद्योगहरुका युद्ध-संगठन मन्त्री (Minister for War Organisation of Industry), जन डेडमैनले मितव्ययिता र सरकारीको नियन्त्रणको एक अभूतपूर्व सीमा प्रस्तुत की, जसको विस्तार यति धेरै थियो कि तिनलाई “फादर क्रिसमसको हत्या कर्ता व्यक्ति (the man who killed Father Christmas)” भने जाने लगा.

मे 1942 मा, अस्ट्रेलियामा समान गर्न कानून प्रस्तुत गरिए र सरकारहरुले आयका गरारोपणमा आफ्नो नियन्त्रण त्याग दिए, "इस निर्णयको महत्व पूरा युद्धको बेला लागि गये कुनै पनि अन्य…की तुलनामा धेरै थियो किनभनें यसले संघीय सरकारलाई धेरै गहन शक्तिहरु प्रदान कीं र राज्यहरुको वित्तीय स्वायत्तामा कटौती गरे"

युद्धको कारण उत्पादनमा अत्यधिक वृद्धि भएको। "सन 1939मा मशीन उपकरण बनाउने केवल तीन अस्ट्रेलियाली फर्म थियों, तर सन 1943सम्म सौ भन्दा धेरै फर्म यो कार्य गर्न रहीं थियों." सन 1939मा केवल केही विमानौं वाली आरएएएफ (RAAF) सन 1945 सम्म मित्र सेनाहरुको चौथो सबैभन्दा ठूलो वायुसेना बन चुकी थियो। युद्धको समाप्तिसम्म अस्ट्रेलियामा लाइसहरुसका अन्तर्गत ठूलो सङ्ख्यामा विमानौंको निर्माण गरिएको, जसमा ब्यूफोर्ट (Beaufort) र ब्यूफाइटर (Beaufighter) उल्लेखनीय छन्, तर पनि अधिकांश विमान बेलायत र पछि यूएसए (USA)देखि थिए. बूमरैंग फाइटर, जसको रचना र निर्माण सन 1942का चार महिनाहरुमा गरिएको, त्यस हताश स्थितिको प्रतीक छ, जसमा जापनिहरुलाई अघि बढ़ता भयो देखेर अस्ट्रेलियाले स्वयंलाई पाए.

अस्ट्रेलियाले, वस्तुतः शून्यबाट, प्रत्यक्ष युद्ध उत्पादनमा सामेल एक उल्लेखनीय महिला कार्य-बलको निर्माण पनि गर्यो। सन 1939 देखि 1944 का बीच कारखानहरुमा कार्यरत महिलाहरुको सङ्ख्या 171,000 देखि बढ़कर 286,000 भयो। डेम एनिड लायन्स (Dame Enid Lyons), प्रधानमन्त्री जोसेफ लायन्सको विधवा, सन 1943 मा हाउस अफ रिप्रेजहरुटेटिव्सका लागि चुनी जाने पहिलो महिला बनिन, जो रबर्ट मेन्जीसको नयाँ केन्द्रीय-दक्षिणपंथी लिबरल पार्टी अफ अस्ट्रेलियामा सामेल भए, जसको स्थापना सन 1945 मा भएको थियो। त्यसै निर्वाचनमा, डोरोथी टैंग्नी (Dorothy Tangney) सीनेटका लागि चुनिने पहिलो महिला बनिन।

युद्धोत्तर तेजी

सर रबर्ट माजिस, अस्ट्रेलियाका लिबरल पार्टीका संस्थापक र अस्ट्रेलिया 1939-41 (यूएपी (UAP))का प्रधानमन्त्री र 1949-66

महारानी एलिजाबेथ दोश्रो वग्गा वग्गामा आफ्नो 1954 रयल यात्रामा भेड़ निरीक्षण गरे। अस्ट्रेलियाका पार रयल पार्टीदेखि भारी भीड़ले मुलाकात गरे

मेन्जीस र लिबरल प्रभुत्व 1949-72

राजनैतिक रुपले युद्धोत्तर कालको तुरंत पछि अधिकांशतः रबर्ट मेन्जीस र लिबरल पार्टी अफ अस्ट्रेलिया प्रभावी रह्यो, र उनले सन 1949 मा बेन चीफलीको लेबर सरकारलाई हराया, जसको आंशिक कारण बैंकको राष्ट्रीयकरण गर्ने एक लेबर प्रस्ताव तथा कोइला खानीलाई पंगु पार्ने हड़तालको समर्थन गर्नु थियो, जो कि अस्ट्रेलियन कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा चलि रहेको थियो। मेन्जीस देशको सबैभन्दा ज्यादा कार्यकाल भएका प्रधानमन्त्री बने र ग्रामीण-आधारित कण्ट्री पार्टीको साथ गठबंधनमा लिबरल पार्टिला सन 1972 सम्मको प्रत्येक संघीय निर्वाचन जीता.

जस्तो कि सन 1050 को दशकका संयुक्त राज्य अमरीकामा भएको थियो, समाजमा कम्युनिस्ट प्रभावका आरोपहरुका कारण राजनीतिमा तनाव उत्पन्न भए। सोवियत प्रभुत्व भएका पूर्वी यूरोपदेखि शरणार्थी अस्ट्रेलिया आए, जबकि अस्ट्रेलियाका उत्तरी भागमा, माओले सन 1950 मा चीनी नागरिक युद्ध जीत लिया र जून 1950 मा कम्युनिस्ट उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियामा अधिकार कायम गर्यो। मेन्जीस सरकारदेखि संयुक्त राज्य अमरीकाका नेतृत्व वाली संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद द्वारा दक्षिण कोरियाका लागि मांगीएको सैन्य सहायतामा प्रतिक्रिया दे्दै आफ्नो नियन्त्रण भएका जापानी क्षेत्रहरुदेखि सेनाहरुलाई मोड़ दिए, जसदेखि कोरियाई युद्धमा अस्ट्रेलियाको सहभागिताको शुरुआत भएको। एक कटु गतिरोधसम्म लड़नेका पछी, यूएन (UN) र उत्तर कोरियाले जुलाई 1953 मा एक युद्ध-विराम समझौतेमा हस्ताक्षर गरे। अस्ट्रेलियाली सेनाहरुले केपिहरुग (Kapyong) तथा मारयान्ग सान (Maryang San) जस्ता प्रमुख लड़ाइहरुमा भाग लिएको थियो। 17,000 अस्ट्रेलियाली सैनिकहरुले आफ्नो सेवाहरु दीं थियों, र घायलहरुको सङ्ख्या 1,500 भन्दा धेरै थियो, जसमादेखि 339को मृत्यु भयो।

कोरियाली युद्धको बेला, लिबरल सरकारले कम्युनिस्ट पार्टी अफ अस्ट्रेलियामा प्रतिबंध लगाउने प्रयास गर्यो, पहिलो सन 1950 मा एक विधेयकका द्वारा तथा यसको पछि सन 1951 मा जनमत-संग्रह द्वारा। तर पनि यी दुइटै नैं प्रयास विफल रह्यो, तर यसका पछि भएको केही अन्तर्राष्ट्रिय घटनाहरु, जस्तै सोवियत दूतावासका साना अधिकारी व्लादिमीर पेट्रोवको कार्यपरायणतामा कमी,ले आसन्न संकटको भावनालाई बढ़ाया, जो राजनैतिक रुपले मेन्जीसको लिबरल-सीपी (CP) सरकारका लागि लाभदायक सिद्ध भयो किनभनें ट्रेड यूनियन आन्दोलनमा कम्युनिस्ट पार्टीका प्रभावदेखि जोड़िएका चिंताहरुदेखि उब्जेका मतभेदहरुका कारण लेबर पार्टीको विभाजन भयो। यी तनावहरुका कारण एक अर्को कटु विघटन भयो र पृथकतावादी डेमोक्रेटिक लेबर पार्टी (डीएलपी) (DLP) उभरकर सामुन्ने आयो। सन 1974 सम्म डीएलपी (DLP) एक प्रभावी राजनैतिक शक्ति बनि रह्यो, र प्राय सीनेटमा सत्ताको संतुलन बनाये राख्नमा यस क हात रह्यो। यसका नेता लिबरल र कण्ट्री पार्टीका समर्थक थिए. सन 1951मा चीफलीको मृत्युका पछि एच.वी। एवैटले लेबर पार्टीको नेतृत्व गरे। एवैट सन 1948-49का बेला संयुक्त राष्ट्र संघको सामान्य सभाका अध्यक्षका रूपमा कार्य गर्न चुके थिए र उनले मानवाधिकारहरुमा संयुक्त राष्ट्र संघका वैश्विक घोषणापत्र (United Nations Universal Declaration of Human Rights) (1948)को मसौदा तैयार गर्नमा सहायताको थियो। एवैटले सन 1960 मा निवृत्त भए र आर्थर कलवेलले नेताका रूपमा तिनको स्थान लिया, जबकि युवा गोफ व्यहिटलैम तिनको सहायक बनेका.

मेन्जीस सन 1950का दशकमा अनवरत जारी आर्थिक उछाल र व्यापक सामाजिक परिवर्तनको शुरुआत – रक एण्ड रोल संगीत तथा टेलीविजनका आगमनका साथ –का बेला नेतृत्व गर्दैरहे। सन 1958मा, अस्ट्रेलियाली ग्रामीण संगीत गायक स्लिम डस्टी, जो ग्रामीण अस्ट्रेलियाका संगीतमय प्रतीक बनेका,को बुश गोरुे पब विथ नो बीयर (Pub With No Beer) अस्ट्रेलियाको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय संगीत चार्ट हिट बना, जबकि रक एन्ड रोलर जनी ओ’कीफीको वाइल्ड वन (Wild One) राष्ट्रीय चार्टमा पहुंचने पहिलो स्थानीय रिकर्डिंग थियो, जो कि बींसौं स्थानसम्म पुग्यो। 1960 को दशकको सुस्तीदेखि पूर्व अस्ट्रेलियाली सिनेमाले सन 1950 को दशकमा आफ्नो स्वयंको धेरै थोड़ी-सी नैं सामग्री निर्मितको थियो, तर बेलायती र कक्षीवुड स्टूडियोजले अस्ट्रेलियाली साहित्यदेखि सफलताको गाथाहरु गढ़ीं, जसमा स्थानीय स्तरमा उभरे सिताराहरु चिप्स रैफर्टी र पीटर फिंच सामेल थिए.

मेन्जीस राजतन्त्र र बेलायती कमनवेल्थसंग सम्बन्धको कट्टर समर्थक बनि रहे र उनले संयुक्त राज्य अमरीकाका साथ एक गठबन्धन बनाए, तर साथै जापानको साथ पनि युद्धोपरान्त व्यापारको शुरुआत गरे, जसबाट अस्ट्रेलियाली कोइला, फलाम-खनिज र खनिज संसाधनहरुको निर्यातमा वृद्धि लगातार जारी रह्यो, जसको परिणामस्वरूप जापान अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार बन्यो।

सन 1965 मा जब मेन्जीस निवृत्त भए, त लिबरल नेता र प्रधानमन्त्रीका रूपमा छरोल्ड होल्टले तिनको स्थान लिए। डिसेम्बर 1967 मा एक सर्फ-बीच (surf beach)मा तैराकीका बेला डूबनाले होल्टको मृत्यु भयो र तिनको स्थानमा जन गोर्टन (1968–1971) र तिनको पछि विलियम मैक्महोन (1971–1972) आए।

युद्धोपरान्त आप्रवासन

युद्ध पछि 1954 मा प्रवासी अस्ट्रेलियामा पुगे।

दोश्रो विश्व युद्धको पछी, चीफलीको लेबर सरकारले एक यूरोपीय आप्रवासनका एक व्यापक कार्यक्रमको शुरुआत गरे सन 1945 मा, आप्रवासी मामलहरुका मन्त्री (Minister for Immigration), आर्थर कलवेलले लिखा “यदि प्रशान्त युद्धको अनुभवले हामीलाई कुनै एक कुरा सिखाई छ, त निश्चित नैं त्यो कुरा यी छ कि साठ लाख अस्ट्रेलियाली तीस लाख वर्ग मीलको यस भूमिको अनंत कालसम्म रक्षा छैन गर्न सकते.” सबै राजनैतिक दलहरुको यो साझा निष्कर्ष थियो कि देश “या त जनसङ्ख्या वृद्धि गरुन वा लुप्त हुनेलाई तैयार रहुन (populate or perish).” कलवेलले अन्य देशहरुदेखि आउने भएका प्रत्येक व्यक्तिमा दस बेलायती आप्रवासीहरुलाई प्राथमिकता दिने कुरा कही, तर पनि सरकारको सहायताका बावजूद बेलायती आप्रवासीहरुको सङ्ख्या अपेक्षादेखि कम भयो। प्रस्तुतिकर्ता बैरी (Barry), मरिस (Maurice), रबिन (Robin) र एन्डी गिब (Andy Gibb), जसको परिवार सन 1958मा ब्रिस्बेन आकर बसे, “10 पौण्ड पोम्स (10 pound poms)”को एक विशिष्ट परिवार थिए, जसले पछि बी गीज (Bee Gees) पोप ग्रुपका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय ख्याति प्राप्त गरे

आप्रवासनका परिणामस्वरूप पहिलो पटक दक्षिणी र मध्य यूरोपीय मानिस ठूलो सङ्ख्यामा अस्ट्रेलिया आये। सन 1958का एक सरकारी पत्रकले पाठकहरुलाई आश्वासित गरे कि अकुशल गैर- बेलायती आप्रवासीहरुको आवश्यकता “निम्न स्तरको परियोजनाहरुका लागि थियो …अर्थात जिन कार्यहरुलाई गर्नु अस्ट्रेलियाली वा बेलायती मजदूर सामान्यतः स्वीकार छैन गरते.” अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्था युद्धदेखि जर्जर भै सकेको यूरोपदेखि पूर्ण प्रकार विपरीत बनेकारही र नवागत आप्रवासीहरुलाई उभर्दै उत्पादन उद्योग र सरकार द्वारा समर्थित कार्यक्रमहरु, जस्तै स्नोवी माउंटेन्स स्कीम (Snowy Mountains Scheme)मा रोजगार प्राप्त भयो। दक्षिण-पूर्वी अस्ट्रेलिया स्थित यो जलविद्युत र सिंचाई परिसर सन 1949 देखि 1974का बीच बनेका सोह्र प्रमुख बांधहरु तथा सात विद्युत गृहहरुदेखि मिलेर बनेको थियो। आज पनि यो अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा ठूलो इंजीनियरिंग परियोजना बनी भएको छ। 30 भन्दा धेरै देशहरुका 100,000 मानिसहरुका रोजगारलाई रोजगार प्रदान गर्न यस परियोजनालाई धेरै मानिस बहु-सांस्कृतिक अस्ट्रेलियाका जन्मको प्रतीक मान्दछन्.

सन 1945 देखि 1985का बीच लगभग 4.2 मिलियन आप्रवासीहरुको आगमन भयो, जसमादेखि लगभग 40% बेलायत र आयरल्याण्डदेखि आएका थिए. सन 1957को उपन्यास दे’आर अ वीयर्ड मब (They're a Weird Mob) अस्ट्रेलिया आये एक इतालवी आप्रवासीको लोकप्रिय वर्णन छ, तर पनि यसलाई अस्ट्रेलियामा जन्मेका लेखक जन ओ’ग्रेडीले लेखेका छन्। सन 1959मा अस्ट्रेलियाको जनसङ्ख्या 10 मिलियन भयो।

मे 1958मा, मेन्जीस सरकारले आप्रवासन ऐन (Immigration Act)मा निरंकुश रुपले सामेल गरिएको लिखित परीक्षाका स्थानमा एक एन्ट्री परमिट सिस्टम लागू गरे, जो आर्थिक र कुशलता मापदण्डहरुलाई प्रतिबिम्बित गर्थ्यो। यसका अतिरिक्त सन 1960का दशकमा गरिए परिवर्तनहरुले श्वेत अस्ट्रेलियाको नीतिलाई प्रभावी रुपले समाप्त गरिदिए। वैधानिक रुपले यसको समाप्ति सन 1973मा भएको.

आर्थिक विकास र उपनगरीय जीवन

टुमुट 3 पावर स्टेशन विशाल स्नोवी हिमाच्छन्न पर्वत जलविद्युत योजना (1949-1974)का भागका रूपमा निर्माण गरिएको थियो। निर्माण अस्ट्रेलियाका आव्रजन कार्यक्रमको विस्तार जरूरी भयो।

चित्र:WelcomeToTelevision.jpg

सिडनीका निवासीहरुका लागि सन 1956को आफ्नो प्रथम नियमित टेलीविजन प्रसारण सेवाको प्रस्तुतिको टीसीएन-9 (TCN-9)मा पुनराभिनय गर्दै ब्रुस जिंजेल

सन 1950 को दशक र सन 1960 को दशकमा अस्ट्रेलियाले समृद्धिमा लक्षणीय उन्नतिको आनंद प्राप्त गरे। विनिर्माण उद्योग, जो पहिला प्राथमिक उत्पादनका प्रभुत्व वाली अर्थव्यवस्थामा एक साना-सी भूमिका निभा रह्यो थियो,को व्यापक विस्तार भयो। नवम्बर 1948मा जनरल मोटर्स-होल्डन’स फिशरमैन (General Motors-Holden’s Fisherman)का बहरुड कारखाने (Bend factory)देखि पहिलो होल्डन मोटर कार बनेकार निस्केको। कारका स्वामित्वमा तीव्रतादेखि वृद्धि भएको – सन 1949मा प्रति 1,000 मा 130 मालिकहरुदेखि बढ़कर सन 1961सम्म प्रति 1,000 मा 271 मालिकहरु सम्म. सन 1960का दशकका प्रारम्भसम्म आउँदा-आउँदै, होल्डनका चार प्रतिस्पर्धी अस्ट्रेलियामा आफ्नो कारखाने स्थापित गर्न चुके थिए, जसमा 80,000 देखि 100,000 गर्मचारिहरुलाई रोजगार मिल्यो थियो, “जसमादेखि कमभन्दा कम 4/5 आप्रवासी थिए.”

सन 1960 का दशकेमा, लगभग 60% अस्ट्रेलियाली उत्पादन दर-सूचिहरु (tariffs)का द्वारा रक्षित थियो। व्यापारिक हितहरु र यूनियन आन्दोलनदेखि आउँदै दबावले यस कुरालाई सुनिश्चित गरे, यो उच्च बनाएको रहे। इतिहासकार जेफरी बोल्टनको सुझाव छ कि सन 1960का दशकको यस उच्च दर-सूची सुरक्षाका कारण केही उद्योग “आलस्यका शिकार” भए, ती अनुसंधान एवं विकास तथा नयाँ बाजारहरुको खोजको उपेक्षा गर्न लागोस्. सीएसआयोआरओ (CSIRO)देखि यो अपेक्षागरिन्थ्यो कि त्यो अनुसंधान र विकासको पूर्ति गरे.

ऊन र गेहूंका दाम उंचाईमा कायम रह्यो, र ऊन अस्ट्रेलियाका निर्यातको मुख्य आधार बनि रह्यो । भे्नेको सङ्ख्या सन 1950का 113 मिलियनका मुकाबले सन 1965मा बढ़कर 171 मिलियन भयो। यसै अवधिमा ऊनका उत्पादन 518,000 देखि बढ़कर 819,000 टन भयो। गेहूं, ऊन र खनिजहरुले सन 1950 देखि 1966का बीच व्यापारमा एक स्वस्थ संतुलनलाई सुनिश्चित गरे.

युद्धोत्तर कालमा गृहनिर्माण उद्योगमा आये अत्यधिक उछालले प्रमुख अस्ट्रेलियाली सहरहरुका उपनगरहरुमा धेरै वृद्धि दर्ज गरे सन 1966को जनगणनासम्म केवल 14% मानिस ग्रामीण अस्ट्रेलियामा रह्यो गरिन्थ्यो, जबकि सन 1933मा यो सङ्ख्या 31% थियो, र केवल 8% मानिस खेतहरुमा रहन्थे. वास्तविक पूर्ण रोजगारको अर्थ थियो, उच्च जीवन-स्तर र गृह स्वामित्वमा नाटकीय वृद्धि। तर पनि, सबै मानिस यस्तो छैन मान्दै कि तीव्र उपनगरीय वृद्धि वांछित थियो। विख्यात वास्तुविद र रचनाकार रबिन बयड, निर्मित अस्ट्रेलियाली परिवेशका एक आलोचक,ले अस्ट्रेलियाको वर्णन “’प्रशान्तमा स्थित स्थिर स्पंज’, जो कि विदेशी चलनको नकल गर्न रह्यो थियो र जसमा स्व-निर्मित, मौलिक विचारका आत्मविश्वासको अभाव थियो।” सन 1956मा, डैडाइस्ट (dadaist) हास्य-कलाकार बैरी हम्फ्रीजले सन 1950का दशकका मेलबर्न उपनगरहरुको एक गृह-गर्वित गृहिणीको पैरोडीका रूपमा एडना ईवरेजको किरदार निभाया (तर पनि पछि यो पात्र स्व-आसक्त सेलिब्रिटी संस्कृतिको एक आलोचनामा बदल गया)। यो विचित्र अस्ट्रेलियाली पात्रहरुलाई आधार बनाएर रचीएको तिनको अनेक व्यंग्यपूर्ण मंचीय र स्क्रीन रचनाहरु मध्ये पहिलो थियो: सैंडी स्टोन, उपनगर-बासिन्दा एक चिड़चिड़ी बुढ़िया, बैरी मैक्केन्जी, लण्डनमा एक निष्कपट अस्ट्रेलियाली भगोड़ा (expat) र सर लेस पैटरसन, व्यहिटलैम युगका राजनेताको एक अभद्र नकल.

तर पनि केही लेखकहरुले उपनगरीय जीवनको बचाव गरे। पत्रकार क्रेग मैक्ग्रेगोरले उपनगरीय जीवनलाई “…आप्रवासीहरुको आवश्यकताहरुका हल…”का रूपमा देखा। हफ स्ट्रेटनको तर्क छ कि “वस्तुतः उपनगरहरुमा ठूलो मात्रामा उदास जीवन बिताये जान्छन् … तर उनमा भन्दा अधिकांश सम्भवतः अन्य स्थानहरुमा पनि इतने नैं नराम्रो हुन्छ.” इतिहासकार पीटर कफलीले मेलबर्नका बाह्य क्षेत्रमा उभर्दै एक नयाँ उपनगरमा जीवनलाई कुनै बच्चाहरुका लागि एक प्रकारको आनंदमय उत्तेजनाका रूपमा याद गरेकोछ। “हाम्रो कल्पनाहरुले हामीलाई जीवनलाई धेरै नीरस मान्नुले बचाया, जस्तो कि विभिन्न प्रकारको (पड़ोसी) झाड़िहरुमा दूर-दूरसम्म घूम पानमा सक्षम हुने उन्मुक्त स्वतन्त्रताले पनि गरे …घरहरुका पछि, सड़कहरु र गलिहरुमा, खेलका मैदानहरु र आरक्षित स्थलहरुमा उपनगरहरुका बच्चाहरुका लागि धेरै जग्गा रह्यो गर्दथ्यो…”

सन 1954मा, मेन्जीस सरकारले नयाँ द्वि-स्तरीय टीवी प्रणाली प्रस्तुत गर्ने घोषणा की—सरकारदेखि वित्तीय सहायता प्राप्त एक सेवा, जसको संचालन एबीसी (ABC) द्वारा गर्नु थियो र सिडनी र मेलबर्नमा दुइ व्यावसायिक सेवाहरु, किनभनें मेलबर्नमा आयोजित सन 1956का ग्रीष्म ओलंपिक अस्ट्रेलियामा टेलीविजनका आगमनका पछि एक मुख्य चालक शक्ति साबित भए. रंगीन टीवीको प्रसारण सन 1975मा प्रारम्भ भयो।

गठबंधन 1950-1972

चित्र:John F। Kennedy and Harold Holt.jpg

1963 मा ओवल अफिसमा प्रधानमन्त्री हेरोल्ड होल्ट र अमेरिकाका राष्ट्रपति जन एफ। कैनेडी.1960 दशकसम्म बेलायतदेखि महत्वपूर्ण सहयोगीका रूपमा अस्ट्रेलियाली रक्षा नीति स्थानान्तरित भए.

सन 1950 को दशकको प्रारम्भमा, मेन्जीस सरकारले अस्ट्रेलियालाई संयुक्त राज्य अमरीका र पारम्परिक साथी बेलायत, दुइटैका साथ एक “तिहरिया गठबंधन”मा पाए. पहिलो पहल “अस्ट्रेलियाली नेतृत्वले कूटनीतिमा लगातार बेलायती-समर्थक नीतिको पलन गरे,” जबकि त्यसै समय त्यो दक्षिण पूर्वी एशियामा संयुक्त राज्य अमरीकालोई सामेल गर्नका अवसरहरुको खोज पनि गरता रह्यो। यस प्रकार सरकारले कोरियाई युद्ध र मलय आपातकालका लागि सेनाहरु पठाईनमा प्रतिबद्धता जाहिरको र सन 1952का पछि बेलायती परमाणु परीक्षणहरुको मेजबानी गरे साथै, अस्ट्रेलिया स्वेज संकटका बेला बेलायतलाई समर्थनको पेशकश कर्ता एकमात्र कमनवेल्थ देश थियो।

सन 1954मा, मेन्जीसले महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका लागि एक भावपूर्ण स्वागतको देखरेख की, जो कि शासन गर्न रही कुनै रानीको प्रथम अस्ट्रेलिया यात्रा थियो। सन 1953मा तिनको राज्याभिषेकमा सम्मिलित हुनका लागि जाँदै समय, न्यूयर्कमा एक हल्के-फुल्के भाषणका बेला उनले निम्नलिखित टिप्पणी की;

“

“We in Australia, of course, are British, if I may say so, to the boot heels…but we stand together–our people stand together –till the crack of doom.”

”

तर पनि, जस्तै दक्षिण पूर्वी एशियामा बेलायती प्रभावमा कमी आउनेका साथै अस्ट्रेलियाली नेताहरुका लागि र अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्थाका लागि संयुक्त राज्य अमरीकाका साथ मित्रता धेरै महत्वपूर्ण बन्यो। अस्ट्रेलियामा बेलायती निवेश सन 1970 का दशकका अन्तसम्म लक्षणीय बनाई रह्यो , तर सन 1950 का दशक र सन 1960 का दशकका बेला बेलायतका साथ व्यापारमा कमी आयो। सन 1950 का दशकका अन्तिम भागमा, अस्ट्रेलियाली सेनाले अमरीकी सैन्य सामग्रीको प्रयोग गरेर आफूलाई पुनर्सज्जित गर्नु प्रारम्भ गरे। सन 1962मा, संयुक्त राज्य अमरीकाले नर्थ वेस्ट केपमा एक नौसैनिक संचार स्टेशन स्थापित गरे, जो कि अगले दशकमा निर्मित अनेक स्टेशनहरु मध्ये पहिलो थियो। धेरै महत्वपूर्ण रूपबाट, सन 1962 मा, अस्ट्रेलियाली सेनाका सलाहकारहरुलाई दक्षिणी भियतनामी बलहरुका प्रशिक्षणमा सहायता गर्नका लागि पठाईिएको, जो कि एक यस्तो संघर्ष थियो, जसमा बेलायतको कुनै सहभागिता थिएन.

कूटनीतिज्ञ एलन रेनफका अनुसार सन 1950का दशक र 60का दशकमा अस्ट्रेलियाको लिबरल-कण्ट्री पार्टी सरकारहरुका अधीन अस्ट्रेलियाको विदेश नीतिमा साम्यवाद-विरोध प्रभावी विषय-वस्तु थियो। एक अन्य पूर्व कूटनीतिज्ञ, जेफरी क्लार्कको सुझाव छ कि बीस वर्षहरुसम्म अस्ट्रेलियाको विदेश नीतिका निर्णय विशिष्ट रुपले चीनका प्रति भयका द्वारा संचालित हुँदै रहे. एन्जुस (ANZUS) सुरक्षा सन्धि, जसमा सन 1951मा हस्ताक्षर गरिए थिए,को मूल पुनः शस्र-सज्जित जापानका प्रति अस्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डका भयमा निहित थियो। संयुक्त राज्य अमरीका, अस्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डमा यसको शर्तहरु अस्पष्ट छन्, तर अस्ट्रेलियाली विदेश नीतिको सोचमा यसको प्रभाव धेरै पटक धेरै महत्वपूर्ण रह्यो। सीटो (SEATO) सन्धि, जसमा केवल तीन वर्षहरु पछि नैं हस्ताक्षर गरिए,ले उभर्दै शीत युद्धमा संयुक्त राज्य अमरीकाका सहयोगीका रूपमा अस्ट्रेलियाको स्थिति स्पष्ट रुपले प्रदर्शित गर्न दी.

भियतनाम युद्ध

अगस्त 1964मा दक्षिण भियतनाममा आरएएएफ (RAAF) यातायात उड़ान भियतनामका विमान र कार्मिक

सन 1965 सम्म आउँदा-आउँदै, अस्ट्रेलियाले अस्ट्रेलियन आर्मी ट्रेनिंग टीम भियतनाम (Australian Army Training Team Vietnam) (एएटीटीवी) (AATTV)को आकार बढ़ा दिएको थियो, र अप्रैलमा, सरकारले अचानक यो घोषणाको कि “संयुक्त राज्य अमरीकाका साथ गहन परामर्शका बाद”, टुकड़िहरुको एक बटालियन दक्षिणी भियतनाम पठाईी जानी थियो। संसदमा, मेन्जीसले यस तर्कमा बल दिए कि “हमारा गठबंधन हामीदेखि यस कुराको मांगको छ.” सम्भवतः यसमा सामेल गठबंधन सीटो (SEATO) थियो, अस्ट्रेलिया सैन्य सहायता यस कारण दे रह्यो थियो किनभनें दक्षिणी भियतनाम, जो कि सीटो (SEATO)को एक हस्ताक्षरकर्न्थ्यो,ले सम्भवतः यसको निवेदन गरेको थियो। सन 1971मा जारी गरिए दस्तावेजहरुले यो सूचित गरे कि सेना पठाईने निर्णय अस्ट्रेलिया र संयुक्त राज्य अमरीका द्वारा लिइएको थियो, र यस्तो दक्षिणी भियतनामका कुनै निवेदनका आधारमा छैन गरिएको थियो। सन 1968सम्म आउँदा-आउँदै, पहिलो अस्ट्रेलियाली कार्य-बल (1st Australian Task Force) (1एटीएफ) (1ATF)का नुइ डात (Nui Dat) स्थित अड्डेमा कुनै पनि समय अस्ट्रेलियाली सेनाको तीन बटालियनहरु रह्यो गरतीं थियों, जबकि पूरा भियतनाममा नियुक्त एएटीटीवी (AATTV) सलाहकारहरुको सङ्ख्या यसका अतिरिक्त थियो, र, सैनिकहरुको कुल सङ्ख्या लगभग 8,000सम्म बढ़कर आफ्नो चरममा पुग्यो, जो कि सेनाको प्रतिरोधक क्षमताका लगभग एक तिहाई थियो। सन 1962 र 1972का बीच, लगभग 60,000 सैनिकहरुले भियतनाममा आफ्नो सेवाहरु दीं, जसमा मैदानी टुकडीहरु, नौसैनिक बल र वायु-सामग्री सामेल छन्. विरोधी लेबर पार्टिला भियतनामका प्रति सैन्य प्रतिबद्धता तथा प्रतिबद्धताका यस स्तरको समर्थन गर्नका लागि आवश्यक राष्ट्रीय सेवाको विरोध गरे.

जुलाई 1966 मा, नयाँ प्रधानमन्त्री हेरोल्ड होल्टले संयुक्त राज्य अमरीका र विशिष्ट रुपले भियतनाममा यसको भूमिकाका प्रति आफ्नो सरकारको समर्थन व्यक्त गरे। “म छैन जानता कि यस देशको सुरक्षाका लागि मानिस यदि संयुक्त राज्य अमरीकाको मित्रता र शक्ति पाने छैन, त फेरि आखिर कुन कुराको प्रयास रहन्छन्.” धेरै प्रसिद्ध रूपबाट, त्यसै वर्ष संयुक्त राज्य अमरीकाको यात्राका बेला होल्टले राष्ट्रपति लिंडन बी। जन्सनलाई आश्वासन दिए

“

“…I hope there is corner of your mind and heart which takes cheer from the fact that you have an admiring friend, a staunch friend, [Australia] that will be all the way with LBJ.”

”

डिसेम्बर 1966 मा भए निर्वाचनहरु, जो कि भियतनाम सहित राष्ट्रीय सुरक्षाका मुद्दहरुमा लड़े गये थिए,मा लिबरल-सीपी (CP) सरकार भारी बहुमतका साथ फिर्ता आयो। यसका केही नैं महिनाहरु पछि आर्थर कलवेल, जो कि सन 1960 देखि लेबर पार्टीका नेता रहेका थिए,ले आफ्नो सहयोगी जफ व्यहिटलैमका लागि पद छोड़ दिए.

होल्टको भावनाहरु र सन 1966 मा तिनको चुनावी सफलताका बावजूद, संयुक्त राज्य अमरीकाको नैं प्रकार अस्ट्रेलियामा पनि यो युद्ध अलोकप्रिय बन्यो। सन 1968 को प्रारम्भमा भए टेट अपमान (Tet Offensive)का पछि अस्ट्रेलियाको सहभागिता समाप्त गर्नका आन्दोलनले शक्ति प्राप्तको र अनिवार्य राष्ट्रीय सेवा (जिसका निर्वाचन मतपत्रहरुका द्वारा गरिएको था) अत्यधिक अलोकप्रिय बन्यो। सन 1969का निर्वाचनहरुमा, लोकप्रियतामा भारी गिरावटका बावजूद सरकार बच्यो। सन 1970का मध्यमा पूरा अस्ट्रेलियामा आयोजित ॠण-स्थगन रैलिहरुले ठूलो सङ्ख्यामा भीड़ालाई आकर्षित गरे – लेबर सांसद जिम कैर्न्सका नेतृत्वमा मेलबर्नमा आयोजित रिलीमा 100,000 मानिस सामेल थिए। निक्सन प्रशासन द्वारा युद्धको भियतनामीकरण गर्न र टुकड़िहरुलाई फिर्ता बोलाउन शुरुआत गर्दा अस्ट्रेलियाली सरकारले पनि यस्तो नैं गरे। नोभेम्बर 1970 मा 1एटीएफ (1ATF)लाई दुइ बटालियनहरुसम्म घटा दिइएको र नोभेम्बर 1971मा, 1एटीएफ (1ATF)लाई भियतनामले फिर्ता बोलायो। मध्य डिसेम्बर 1972 मा व्यहिटलैम लेबर सरकारले एएटीटीवी (AATTV)का अन्तिम सैन्य सलाहकारलाई फिर्ता बोलाईयो।

भियतनाममा अस्ट्रेलियाको उपस्थितगी 10 वर्षसम्म रह्यो र विशुद्ध मानवीय लागतमा, 500 देखि ज्यादा मानिस मारे गये र 2,000 भन्दा धेरै घायल भए। सन 1962 र 1972 को बीच अस्ट्रेलियालाई यस युद्धमा $218 को लागत आयो।

1960 का दशकका पछि उदाएको आधुनिक अस्ट्रेलिया

कला र “नव राष्ट्रवाद”

"अस्ट्रेलियन टू द बूटहील्स": अस्ट्रेलियाली सिनेमाका लागि प्रधानमन्त्री जन गौर्टनले सरकारी सहायताको स्थापना गरे.

1973मा सिडनी ओपेरा हत्यस सरकारी तौरमा खोलिएको थियो।

सन 1960का दशकका मध्यबाट, अस्ट्रेलियामा एक नया र धेरै तीक्ष्ण राष्ट्रवाद उभरने लगा। सन 1960का दशक का प्रारम्भमा, नैशनल ट्रस्ट अफ अस्ट्रेलियाले अस्ट्रेलियाको प्राकृतिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक धरोहरका संरक्षणको शुरुआत गरे सदैव अमरीकी र बेलायती आयातहरुमा निर्भर रहेको अस्ट्रेलियाली टीवीमा स्थानीय स्तरमा निर्मित नाटकहरु र हास्य-धारावाहिकहरुको प्रसारण प्रारम्भ भयो, र होमिसाइड (Homicide) जस्तै कार्यक्रमहरुले स्थानीय स्तरमा मजबूत वफादार दर्शक-वर्ग हासिल गरे, जबकि स्किपी द बुश कंगारू (Skippy the Bush Kangaroo) एक वैश्विक वस्तु बन्यो। लिबरल प्रधानमन्त्री जन गोर्टन, युद्धदेखि भयभीत एक पूर्व फाइटर पायलट, जसले स्वयंको वर्णन “जूतेको नोकसम्म अस्ट्रेलियाली”का रूपमा गरेको थियो,ले अस्ट्रेलियन काउंसिल फर आर्ट्स, अस्ट्रेलियन चलचित्र डेवलपमाट कर्पोरेशन र नैशनल चलचित्र एन्ड टेलीविजन ट्रेनिंग स्कूलको स्थापना गरे.

अनेक विलंबहरुका पछि अन्ततः सन 1973 मा प्रतिष्ठित सिडनी ओपेरा हाउसको शुरुआत भएको। त्यसै वर्ष, पैट्रिक व्यहाइट साहित्यका लागि नोबेल पुरस्कार जीतने भएका पहिलो अस्ट्रेलियाली बनेका. सन 1970का दशकसम्म आउँदा-आउँदै स्कूली पाठ्यक्रमहरुमा अस्ट्रेलियाली इतिहास सामेल हुनु शुरु भयो था र 1970का दशकका प्रारम्भदेखि नैं अस्ट्रेलियाली सिनेमाले यस्तो कथानाक फिल्महरुका नयाँ अस्ट्रेलियाली युगको निर्माण प्रारम्भ गरिदिएको थियो, जो कि पूर्ण प्रकार अस्ट्रेलियाली विषय-वस्तुहरुमा आधारित थियों। फिल्महरुलाई आर्थिक सहायता दिने कार्य गोर्टन सरकारका नेतृत्वमा प्रारम्भ भयो, तर फिल्म-निर्माणलाई सहायता प्रदान गर्नमा साउथ अस्ट्रेलियन चलचित्र कर्पोरेशन सबैभन्दा अघि रह्यो र तिनको महान सफलताहरुमा सर्वोत्कृष्ट अस्ट्रेलियाली चलचित्रमा संडे टू फार अौं (Sunday Too Far Away) (1974), पिकनिक ऐट छन्गिंग रक (Picnic at Hanging Rock) (1975), ब्रेकर मोरांट (Breaker Morant) (1980) तथा गैलिपोली (Gallipoli) (1981) सामेल छन्। सन 1975मा राष्ट्रीय निधिकरण संस्था, अस्ट्रेलियन चलचित्र कमीशन,को स्थापना गरिएको.

सन 1969मा सीमा र उत्पाद शुल्क (Customs and Excise)का लागि नयाँ लिबरल मंत्री, डान चिप,को नियुक्तिका पछि अस्ट्रेलियाली सहरुसरशिपमा पनि महत्वपूर्ण परिवर्तन भए। सन 1968मा, बैरी हम्फ्रीज र निकोलस गार्लैण्डको कार्टून पुस्तिकालोई प्रतिबंधित गर्न दिइएको, जसमा दंगेबाज पात्र बैरी मैक्केन्जीलाई प्रस्तुत गरिएको थियो। र पनि यसका केही वर्षहरु पछी, यस पुस्तक को, आंशिक रुपले सरकारदेखि प्राप्त आर्थिक सहायताका साथ, एक फिल्मका रूपमा निर्मित गरिएको थियो। ऐने पहरुडरको मत छ कि बैरी मैक्केन्जीको चरित्र अस्ट्रेलियाली राष्ट्रवादलाई प्रतिष्ठित पनि गर्दछ र यसमाव्यंग्य पनि गर्दछ। इतिहासकार रिचर्ड व्यहाइटको पनि तर्क छ कि “तर पनि सन 1970का दशकमा निर्मित अधिकांश नाटक, उपन्यास र चलचित्रमा अस्ट्रेलियाली जीवनका पहलुहरुका प्रति अत्यधिक आलोचनात्मक थिए, तर ‘नव राष्ट्रवाद’ले तिनलाई अवशोषित गर्न लिया र अस्ट्रेलियाली हुनका लागि तिनको प्रशंसा गरे”

सन 1973 मा, व्यापारी केन मायरले टिप्पणी की; “ हामी यो सोच्नु इच्छा गर्दछन् कि हाम्रो स्वयंको एक अलग शैली छ। हामी आफ्नो अनेक कमिहरुलाई पछि छोड़ चुके छन्...एक समय थियो, जब कलामा रुचि राख्ने भएका पुरुषहरुको मर्दानगीलाई शकको नजरहरुदेखि देखिन्थ्यो।” सन 1973मा, इतिहास जेफरी सर्ल, आफ्नो 1973को फ्रम डेजर्ट्स द प्रोफेट्स कम (From Deserts the Prophets Come) मा तर्क दिन्छन् कि विश्वविद्यालहरु र स्कूलहरुमा शैक्षणिक अध्ययनका बद्ला, त्यस कालसम्म “जब अस्ट्रेलियाको अधिकांश महत्वपूर्ण अध्ययन सृजनात्मक व्यवहारहरुमा प्राप्त गरे जाता रह्यो था”, अन्ततः अस्ट्रेलिया “परिपक्व राष्ट्रवादिता (mature nationhood)”मा पुगी सकेको थियो।

सबै अस्ट्रेलियावासीहरुका लागि नागरिक अधिकार

सर डगलस निकोल्सको प्रतिमा, दक्षिण अस्ट्रेलियाका पूर्व राज्यपाल.

मूलबासिन्दा नागरिक

सन 1960 को दशक अस्ट्रेलियाली मूलनिवासीहरुका अधिकारहरुका लागि चलाये गये लामो अभियानहरुमा एक प्रमुख दशक थियो। सन 1959 मा, अस्ट्रेलियाली आदिवासी नागरिक पहरुशन र मातृत्व भत्तहरुका योग्य माने गये.^{[स्रोत नखुलेको]} सन 1962मा, रबर्ट मेन्जीसका कमनवेल्थ इलेक्टोरल ऐक्ट (Commonwealth Electoral Act) मा यो प्रावधान थियो कि सबै मूलबासिन्दा नागरिकहरुलाई संघीय निर्वाचनहरुमा नाम दर्ज गरवाने र मतदान गर्ने अधिकार हुनु चाहिये (यसभन्दा पूर्व, क्वीन्सल्याण्ड, वेस्टर्न अस्ट्रेलिया र नर्दर्न टेरिटरीमा “राज्यका भागों”मा रहने भएका मूलनिवासीहरु को, केवल भूतपूर्व सैनिकहरुका अतिरिक्त, मतदानदेखि बाहिर राखिएको था)। सन 1965मा, क्वीन्सल्याण्ड अस्ट्रेलियाली आदिवासी नागरिकहरुलाई राज्यका निर्वाचनहरुमा मतदानको अधिकार दिने भएका अन्तिम राज्य बना.

सन 1967मा होल्ट सरकार द्वारा गरवाये गये एक जनमत संग्रहमा, अस्ट्रेलियाली नागरिकहरुले 90% बहुमतका साथ अस्ट्रेलियाका संविधानमा संशोधन गरेर अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुलाई राष्ट्रीय जनगणनामा सामेल गरिने तथा संघीय संसदलाई तिनको तर्फदेखि कानून बनाउने अनुमति प्रदान गर्नका समर्थनमा मतदान गरे. एक काउंसिल फर ऐबोरिजनल अफेयर्स (Council for Aboriginal Affairs)को स्थापना गरिएको, तर पनि सन 1972मा व्यहिटलैम लेबर सरकारका निर्वाचनदेखि पूर्वसम्म संघीय सरकारले आफ्नो नयाँ शक्तिहरुका द्वारा अपेक्षाकृत धेरै कम कार्य गरे.

सन 1970का दशकका बेला अस्ट्रेलियाली आदिवासीहरुले अस्ट्रेलियाली संसदहरुमा प्रतिनिधित्व प्राप्त गर्नु शुरु गरे। सन 1971मा, क्वीन्सल्याण्ड पार्लियामाटले निवृत्त भै रहेको एक सांसदको स्थान लिनको लागि लिबरल पार्टीका नेविली बनरलाई नियुक्ता गरे, जो कि संघीय संसदमा आउने भएका पहिलो अस्ट्रेलियाली आदिवासी बनेका। सन 1972का निर्वाचनमा बनर पुनः फर्के र ती सन 1983सम्म बनेका रहे. सन 1974मा, नर्दर्न टेरिटरीमा कण्ट्री लिबरल पार्टीका ह्यासिंथ टंग्युटैलम (Hyacinth Tungutalum) र नैशनल पार्टी अफ क्वीन्सल्याण्डका एरिक डीरल (Eric Deeral) क्षेत्रीय र राज्य विधायिकाहरुका लागि चुने जाने पहिलो मूलबासिन्दा बनेका। सन 1976मा, सर डगलस निकोलसलाई साउथ अस्ट्रेलियाको गवर्नर नियुक्त गरिएको र यस प्रकार ती अस्ट्रेलियामा कुनै उप-राजकीय पदमा पहुंचने भएका पहिलो अस्ट्रेलियाली आदिवासी बनेका। अगस्त 2010 मा अस्ट्रेलियाली लिबरल केन व्याट (Ken Wyatt)देखि पूर्वसम्म कुनै मूलबासिन्दा व्यक्ति हाउस अफ रिप्रेजहरुटेटिव्जका लागि छैन चुनिएको थियो।

सन 1960का दशकदेखि नैं विभिन्न समूह तथा व्यक्ति समानता र सामाजिक न्यायका प्रयासहरुमा सक्रिय थिए। सन 1960का दशकका मध्यमा, सिडनी विश्वविद्यालयदेखि निस्केका सर्वप्रथम अस्ट्रेलियाली आदिवासी स्नातकहरु मध्येको एक, चार्ल्स पर्किन्सले भेदभाव र असमानतालाई उजागर गर्नका लागि अस्ट्रेलियाका केही भागहरुमा स्वतन्त्रता वाहन-रैलीहरु आयोजित गर्नमा सहायता प्रदान गरे सन 1966मा, वेव हिल स्टेशन (जिसका स्वामित्व वेस्टी ग्रुपका नजिक था)का गुरिंदजी (Gurindji) मानिसहरुले समान वेतन र भूमि अधिकारहरुलाई मान्यता दिये जाने मांगलाई लिएर हड़तालको शुरुआत गरे

व्यहिटलैम सरकारका प्रारम्भिक कानूनहरु मध्येको एक जस्टिस वुडवर्डका नेतृत्वमा नर्दर्द टेरिटरीमा भूमि अधिकारहरुका लागि एक रयल कमीशनको स्थापना गर्नु थियो। यसका निष्कर्षहरुमा आधारित विधेयकलाई सन 1976 मा फ्रेसर लिबरल-नैशनल कण्ट्री पार्टी सरकारले ऐबोरिजनल ल्याण्ड राइट्स ऐक्ट 1976 (Aboriginal Land Rights Act 1976)को रूपमा कानूनमा परिवर्तित गरे.

सन 1992 मा, हाईकोर्ट अफ अस्ट्रेलियाले मैबोका मामलेमा आफ्नो निर्णयलाई खारिज गरिदिए र घोषणाको कि टेरा नलिस (terra nullius) को पुरानो कानूनी अवधारणा अवैधानिक थियो। त्यसै वर्ष, प्रधानमन्त्री पोल कीटिंगले आफ्नो रेडफर्न पार्क भाषणमा भने कि अस्ट्रेलियाली आदिवासी समुदाहरुलाई लगातार झेलनी पड़ रही समस्याहरुका लागि यूरोपीय आप्रवासी जिम्मेदार थिए: ‘हामीले हत्या गर्यौ, हामीले बच्चाहरुलाई उनीहरुको बाबु आमाबाट छिन्यौ। हामीले भेदभाव र बहिष्कार गर्यौ। यो हाम्रो अज्ञानता र हाम्रो पूर्वाग्रह थियो’। सन 1999 मा संसदले मेलमिलापको एक प्रस्ताव (Motion of Reconciliation) पारित गरे, जसको मसौदा प्रधानमन्त्री जन हवर्ड तथा अस्ट्रेलियाली आदिवासी सीनेटर एडेन रिजौं द्वारा तैयार गरिएको थियो, जसको अनुसार अस्ट्रेलियाली मूलनिवासीहरुका साथ गरिए दुर्व्यवहारलाई “हाम्रो राष्ट्रीय इतिहासको सबैभन्दा कलुषित अध्याय” भनिएको थियो। सन 2008 मा, प्रधानमन्त्री केविन रुडले चोरिएको पीढ़िहरु (Stolen Generations)का सदस्यहरुका प्रति अस्ट्रेलियाली सरकारको तर्फदेखि सार्वजनिक क्षमायाचना जारी गरे

महिलाहरु

मे 1974मा, कमनवेल्थ कोर्ट अफ कन्सिलियेशन एन्ड आर्बिट्रेशन (Commonwealth Court of Conciliation and Arbitration)ले महिलाहरुलाई पूर्ण वयस्क वेतन पाने अधिकार प्रदान गरे। तर पनि विशिष्ट उद्योगहरुमा महिलाहरुको नियुक्तिको नियुक्तिको विरोध सन 1970का दशकसम्म बनाई रह्यो । यूनियन आन्दोलनका तत्वहरुको तर्फदेखि आउँदै अवरोधहरुका कारण मेलबर्नमा चलने ट्रामका चालकहरुका रूपमा महिलाहरुको नियुक्ति सन 1975का पूर्वसम्म छैनको जा सकी र सन 1979सम्म सर रेजिनाल्ड एन्सेट महिलाहरुलाई पायलटका रूपमा प्रशिक्षण दिये जाने अनुमति प्रदान गर्नको लागि इंकार गर्दैरहे.

उन्नाइसौं शताव्दीका अन्तमा महिलाहरुलाई मतदानको अधिकार प्रदान गर्नमा अस्ट्रेलियाले विश्वको नेतृत्व गरेको थियो र सन 1921मा एडिथ कोवान वेस्ट अस्ट्रेलियन लेजिस्लेटिव असेम्बलीका लागि चुनिईन। सन 1949मा डेम एनिड लायन्स रबर्ट मेन्जीसका मंत्री-मण्डलमा केबिनेटका कुनै पदमा रहने पहिलो महिला बनीं र अन्ततः सन 1989मा अस्ट्रेलियाली राजधानी क्षेत्र (Australian Capital Territory)को मुख्यमंत्रीका रूपमा चुनिएकी रोजमेरी फलेट कुनै राज्य वा क्षेत्रको नेतृत्व गर्न पहिलो महिला बनीं। सन 2010सम्म आउँदा-आउँदै, अस्ट्रेलियाका सबैभन्दा पुरानो सहर, सिडनी,का मानिसहरुका सामुन्ने तिनको माथि स्थित प्रत्येक प्रमुख राजनैतिक पदमा महिलाहरु थियों, जहाँ लर्ड मेयरका रूपमा क्लोवर मूर, न्यू साउथ वेल्सको प्रीमियरका रूपमा क्रिस्टीना केनीली, न्यू साउथ वेल्सको गवर्नरका रूपमा मैरी बशीर, प्रधानमंत्रीका रूपमा जूलिया गिलार्ड, अस्ट्रेलियाको गवर्नर जनरलका रूपमा क्वहरुटिन ब्रिस तथा अस्ट्रेलियाको साम्राज्ञीका रूपमा एलिजाबेथ द्वितीय विराजमान थियों.

"यही समय हो": व्यहिटलैम र फ्रेसर

चित्र:Vincent Lingiari.jpg

गुरिंदजी समुदायलाई भूमि लौटाउनेका प्रतीकस्वरूप विन्सहरुट लिंजियारीका हाथहरुमा रेत हाल्दै गोफ व्यहिटलैम.(1975)

मैल्कम फ्रेजर र अमेरिकाको राष्ट्रपति जिमी कार्टर (1977).

23 वर्षहरुसम्म विपक्षमा रहनेका पछि डिसेम्बर 1972 मा, लेबर पार्टिला गोफ व्यहिटलैमका नेतृत्वमा निर्वाचनमा जीत हासिलको र सामाजिक परिवर्तन र सुधारको एक महत्वपूर्ण कार्यक्रम प्रस्तुत गरे। निर्वाचनहरुदेखि पूर्व व्यहिटलैमले भने था: “हाम्रो कार्यका तीन मुख्य लक्ष्य छन्। यी छन् – समानतालाई प्रोत्साहित गर्नु; अस्ट्रेलियाली जनतालाई … निर्णय प्रक्रियामा … सामेल गर्नु; तथा प्रतिभालाई मुक्त गर्नु र अस्ट्रेलियाली जनताका क्षितिजहरुलाई माथि उठाना.”

व्यहिटलैमको कार्यवाहीहरु अविलम्ब र नाटकीय थियों। केही नैं हफ्ताको भित्र भियतनामबाट अन्तिम सैन्य सलाहकारलाई फिर्ता बोलाईयो र राष्ट्रीय सेवा समाप्त गरियो। चीनका जनवादी गणतन्त्र (People’s Republic of China)लाई मान्यता प्रदान गरिएको (व्यहिटलैमले सन 1971 मा विपक्षका नेताका रूपमा चीनको यात्रा गरेका थिए) र ताइवान स्थित दूतावासलाई बन्द गरियो। अगले केही वर्षहरुमा, विश्वविद्यालयीन शुल्कलाई हटा दिइएको र राष्ट्रीय स्वास्थ्य सेवा योजनाको स्थापना गरिएको। विद्यालहरुलाई दिये जाने अनुदानमा महत्वपूर्ण परिवर्तन गरिए, जसलाई व्यहिटलैमले आफ्नो सरकारको “सर्वाधिक चिरस्थायी एकल उपलब्धि” गरार दिए.

व्यहिटलैम सरकारका कार्यक्रमलाई केही अस्ट्रेलियाली जनताले इच्छा गरे, तर सगोरुे छैन। केही राज्य सरकारहरु खोलेकोर यसको विरोध गर्न रहीं थियों र सीनेटमा यसको नियन्त्रण थिएन, अतः यसका अधिकांश विधेयक वा त खारिज गर्न दिये गये वा उनमा संशोधन गरिएको। क्वीन्सल्याण्ड कंट्री पार्टीको जो जेल्के-पीटरसन (Joh Bjelke-Petersen) सरकारका रिश््दै संघीय सरकारका साथ विशिष्ट रुपले कटु थिए। मे 1974का निर्वाचनहरुमा दोबारा चुने जानेका पछि पनि सीनेट यसका राजनैतिक कार्यक्रमका लागि एक अवरोध बनेकारही। अगस्त 1974मा, संसदका एकमात्र संयुक्त सत्रमा विधेयकका छः मुख्य अंश पारित गरिए.

सन 1974 मा, व्यहिटलैमले लेबर पार्टीका पूर्व सदस्य र न्यू साउथ वेल्सका मुख्य न्यायाधीश जन कैर (John Kerr)लाई गवर्नर जनरलका रूपमा चुना। सन 1974का निर्वाचनमा व्यहिटलैम सरकार एक घटे भए बहुमतका साथ तल्लो सदनका लागि दोश्रो पटक चुनिईन। विदेशी ॠणमा वृद्धि गर्नका यसका अकुशल प्रयासेका पछि सरकारलाई अक्षम गरार दे्दै, विपक्षी लिबरल-कण्ट्री पार्टी गठबंधनले सीनेटमा सरकारका आर्थिक प्रस्तावहरुलाई तबसम्म लटकाये राखे जबसम्म कि सरकारले नयाँ निर्वाचनहरुको वचन न दे दे। व्यहिटलैमले यसबाट इंकार गरिदिए, नेता प्रतिपक्ष मैल्कम फ्रेसर यसमाअड़े रहे। यो गतिरोध तब समाप्त भयो, जब 11 नोभेम्बर 1975 मा व्यहिटलैम सरकार गवर्नर जनरल जन कैर द्वारा बरखास्त गरियो र निर्वाचनहरुलाई टालेर फ्रेसरलाई कार्यवाहक प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न दिइएको। अस्ट्रेलियाली संविधान द्वारा गवर्नर जनरललाई दिये गये “आरक्षित अधिकार” रानीका कुनै प्रतिनिधि द्वारा कुनै चेतावनी दिये बिना एक चुनी भएको सरकारलाई बरखास्त गर्ने अनुमति देन्थे.

सन 1975का अन्तमा आयोजित निर्वाचनहरुमा मैल्कम फ्रेसर र तिनको गठबंधनले भारी जीत हासिल गरे

फ्रेसर सरकारले लगातार दुइ अगले निर्वाचन जीते। फ्रेसरले व्यहिटलैम युगका सामाजिक सुधारहरु मध्ये केहीलाई जारी रख्दै राजकोषीय नियन्त्रण बढाउने प्रयास गरे। तिनको सरकारमा प्रथम अस्ट्रेलियाली आदिवासी संघीय प्रतिनिधि, नेविली बनरलाई सामेल गरिएको थियो र सन 1976मा संसदले ऐबोरिजनल ल्याण्ड राइट्स ऐक्ट 1976 (Aboriginal Land Rights Act 1976) पारित गरे, जसले, तर पनि यो नर्दन टेरिटरीमा सीमित थियो, ले केही पारम्परिक भूमिहरुलाई “अहस्तान्तरणीय” मुक्त दर्जा प्रदान गर्नलाई स्वीकृत दी। फ्रेसरले बहु-सांस्कृतिक प्रसारणकर्ता एसबीएस (SBS)को स्थापना गरे, नावदेखि आये भियतनामी शरणार्थिहरुको स्वागत गरे, रंगभेदको पालन गर्ने दक्षिण अफ्रीका र रोडेशियामा अल्पमत भएका श्वेत शासनको विरोध गरे तथा सोवियत विस्तारवादको विरोध गरे। तर पनि आर्थिक सुधारहरुका लागि कुनै पनि महत्वपूर्ण कार्यक्रमको शुरुआत छैन गरिएको र सन 1983सम्म आउँदा-आउँदै अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्था मंदीको चपेटमा थियो, जसमा एक भीषण सूखेको पनि प्रभाव भयो। फ्रेसरले “राज्यका अधिकारहरु”लाई प्रोत्साहित गरेको थियो र तिनको सरकारले सन 1982मा तस्मानियामा फ्रैंकलिन बांधका निर्माणलाई रोकनका लागि कमनवेल्थ अधिकारहरुको प्रयोग गर्नको लागि इंकार गरिदिए. सन 1977मा, एक लिबरल मंत्री, डान चिपले आफ्नो पार्टीदेखि अलग भएर एक नयाँ सामाजिक उदारवादी पार्टी, अस्ट्रेलियन डेमोक्रेट्स,को गठन गर्न लिया र फ्रैंकलिन बांधका प्रस्तावले अस्ट्रेलियामा एक प्रभावी पर्यावरण आन्दोलनका शुरु हुनमा योगदान दिए, जसको शाखाहरुमा अस्ट्रेलियन ग्रीन्स, एक राजनैतिक दल, जो पछि पर्यावरणवाद र साथै वाम-पंथी सामाजिक र आर्थिक नीतिहरुका पालनका लागि तस्मानियादेखि बाहिर पनि बढ़ा, सामेल थियों.

आर्थिक सुधार: हक, कीटिंग र हवर्ड

कैनबरामा नयाँ संसद भवन 1988 मा खोलिएको थियो।

बब हक, व्यहिटलैमको तुलनामा एक कम ध्रुवीकर (polarising) लेबर नेता,ले सन 1983का निर्वाचनहरुमा फ्रेसरलाई पराजित गरे। यस नयाँ सरकारले हाइकोर्ट अफ अस्ट्रेलियाका माध्यमदेखि फ्रैंकलिन बांध परियोजनामा रोक लागेको दी। कोषाध्यक्ष पोल कीटिंगका साथ मिलेर हकले सूक्ष्म-आर्थिक र औद्योगिक सम्बन्धहरुका सुधारको कार्य आफ्नो हाथहरुमा लिया, जसको रचना दक्षता र प्रतिस्पर्धालाई बढ़ानका लागि गरिएको थियो। व्यहिटलैम मडलको प्रारम्भिक विफलता र फ्रेसरका नेतृत्वमा आंशिक विखण्डनका पछि हकले स्वास्थ्य बीमाको एक नयाँ सकल प्रणालीको पुनर्स्थापना गरे, जसलाई मेडिकेयर (Medicare) नाम दिइएको। उद्योग र नौकरिहरुको रक्षा गर्नका लागि हक र कीटिंगले दर-सूचिहरु (Tariffs)का लागि पारम्परिक लेबर समर्थन समाप्त गरिदिए। यसका पछि उनले अस्ट्रेलियाका वित्तीय तन्त्रलाई नियन्त्रण मुक्त गरिदिए र अस्ट्रेलियाली डालरको ‘मुद्रा संतुलन’ बनाए.

सन 1988 मा कैनबरामा नयाँ संसद भवनका उदघाटनका साथै अस्ट्रेलियाको दुइ सौौं वर्षगांठ मनाईयो। अगले वर्ष अस्ट्रेलियाली राजधानी क्षेत्र (Australian Capital Territory)ले स्वशासनको अधिकार प्राप्त गरे र जर्विस बे (Jervis Bay) क्षेत्रहरुका मन्त्री (Minister for Territories)का अधीन एक पृथक क्षेत्र बना.

संयुक्त राज्य अमरीकाका साथ गठबंधनका एक समर्थक, हकले सन 1990 मा इराक द्वारा कुवैतमा गरिए कब्जेका पछी, खाड़ी युद्धमा अस्ट्रेलिया नौसैनिक बल पठाईनमा प्रतिबद्धता जाहिर गरे चार सफल निर्वाचनहरुका पछी, तर एक लड़खड़ाती अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्था र बढ़ती बेरोजगारीका बीच, हक र कीटिंगका बीच तीव्र प्रतिस्पर्धाका परिणामस्वरूप लेबर पार्टीलाई आफ्नो नेताका रूपमा हकलाई हटानु पर्‍यो र सन 1991 मा पोल कीटिंग प्रधानमन्त्री बनेका.

सन 1992मा बेरोजगारी 11.4%मा पुग्यो – जो कि महान मंदीका सर्वाधिक ऊंचाईमा थियो। लिबरल-नैशनल विपक्षले सन 1993का निर्वाचनहरुमा जानका लागि आर्थिक सुधारको एक आशावादी योजना प्रस्तावित गरेको थियो, जसमा वस्तुहरु र सेवामा एक नया गर्न प्रस्तुत गर्नु सामेल थियो। कीटिंगले कोषपालहरुलाई बदल दिए र गरका सख्त बिरुध्द प्रचार गरेर सन 1993का निर्वाचनहरुमा जीत हासिल गर्न ली। आफ्नो कार्यकालका बेला, कीटिंग ले, इंडोनेशियाई राष्ट्रपति सुहार्तोका साथ निकटतादेखि सहयोग गर्दै, एशिया प्रशान्त क्षेत्रमा आफ्नो सम्बन्धहरुमा बल दिए र आर्थिक सहयोगका लागि एक प्रमुख मंचका रूपमा एपेक (APEC)को भूमिकालोई बढ़ानका लागि अभियान चलाएको। कीटिंग मूलनिवासीहरुका मामलहरुलाई लिएर पनि सक्रिय थिए र सन 1992मा हाइकोर्ट अफ अस्ट्रेलियाका ऐतिहासिक मैबो (Mabo) निर्णयको लागि, मूलनिवासीहरुलाई भूमिको अधिकार प्रदान गरे जानका लागि विधायिकाको प्रतिक्रियाको आवश्यकता थियो, जसको समाप्ति नेटिव टाइटल ऐक्ट 1993 (Native Title Act 1993) एवं ल्याण्ड फंड ऐक्ट 1994 (Land Fund Act 1994)का रूपमा भएको। सन 1993मा, अस्ट्रेलियाका एक गणतन्त्र बन्नका विकल्पहरुको परीक्षण गर्नका लागि कीटिंगले एक रिपब्लिक ऐडवाइजरी कमिटी (Republic Advisory Committee)को स्थापना गरे। विदेशी ऋण, ब्याज र बेरोजगारीको उच्च दरहरुका साथ तथा मन्त्रीहरुका राजिनामाको एक श्रृंखलाका पछि सन 1996 का निर्वाचनहरुमा कीटिंग लिबरल नेता जन हवर्डदेखि हार गये.

2000 मा सिडनी हार्बर ब्रिजमा ओलिंपिक रंग.

2000 ग्रीष्मकालीन ओलंपिकका उद्घाटन समारोहमा आदिवासी नर्तकहरुले सिडनीमा प्रदर्शन गरे.

जन हवर्डले सन 1996 देखि लिएर सन 2007सम्म प्रधानमन्त्रीका रूपमा कार्य गरे, जो कि रबर्ट मेन्जीसका पछि कुनै पनि प्रधानमंत्रीको अर्को सबैभन्दा लामो कार्यकाल थियो। पोर्ट आर्थरमा भएको एक सामूहिक गोलीबारीका पछि शुरु गरिएको राष्ट्रीय बंदूक नियन्त्रण योजना हवर्ड सरकार द्वारा प्रारम्भ गरिए शुरुआती कार्यक्रमहरु मध्येको एक थियो। यस सरकारले औद्योगिक सम्बन्धहरुमा सुधार पनि प्रस्तुत गरे, विशेषतः जलीय सीमामा दक्षताका संदर्भ मा। सन 1998 को निर्वाचनहरुका पछी, हवर्ड र कोषाध्यक्ष पीटर कस्टेलोले वस्तुहरु र सेवाहरुमा गर्न (Goods and Services Tax) (जीएसटी) (GST)को प्रस्ताव राखे जसलाई ती सन 2000 मा मतदाताहरुसम्म सफलतापूर्वक ले गए। सन 1999 मा, अस्ट्रेलियाले पूर्वी तिमोरमा राजनैतिक हिंसाका पछि त्यस देशमा लोकतन्त्र र स्वतन्त्रताको स्थापनामा सहायता गर्नका लागि पूर्वी तिमोरमा संयुक्त राष्ट्र संघको एक सेनाको नेतृत्व गरे.

अस्ट्रेलियाको साम्राज्ञीका रूपमा महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका साथ अस्ट्रेलिया आज पनि एक संवैधानिक राजतन्त्र बनाएको भयोछ; एक गणतन्त्रको स्थापनाका लागि सन 1999मा आयोजित एक जनमत संग्रहलाई आंशिक रुपले अस्वीकार गरिदिए। आफ्नो बेलायती अतीतका साथ अस्ट्रेलियाका सम्बन्ध लगातार कमजोर हुँदै जा रहेका हुन्, तर पनि नागरिकहरुका व्यक्तिगत स्तरमा तथा सांस्कृतिक स्तरमा अस्ट्रेलिया र बेलायतका बीच सम्बन्ध आज पनि उल्लेखनीय बनेका भए छन्.

अस्ट्रेलियाले सिडनीमा सन 2000 मा आयोजित ग्रीष्मकालीन अलम्पिक खेलहरुको मेजबानीका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अत्यधिक प्रशंसा प्राप्त गरे यसका उदघाटन समारोहमा अस्ट्रेलियाली प्रहचान र इतिहासलाई प्रस्तुत गरिएको तथा मशाल कार्यक्रममा महिला खेलाड़ीहरुलाई सम्मानित गरिएको, जसको अन्तर्गत तैराक डान फ्रेसरले अस्ट्रेलियाली आदिवासी धावक कैथी फ्रीमैनका साथ मिलेर ओलम्पिक मशाल प्रज्वलित गरे सन 2001मा, अस्ट्रेलियाले एक संघका रूपमा आफ्नो शताब्दी मनाई र अनेक घटनाहरु, जसमा अस्ट्रेलियाली समाज वा सरकारका प्रति आफ्नो योगदान दिने भएका मानिसहरुलाई सम्मानित गर्नका लागि शताब्दी पदक (Centenary Medal)को निर्माण पनि सामेल छ,का साथ एक कार्यक्रम आयोजित गरिएको.

हवर्ड सरकारले सकल रुपले आप्रवासनको विस्तार गरे, तर नावहरुमा सवार भएर अनधिकृत रुपले आउने भएका मानिसहरुलाई हतोत्साहित गर्नका लागि प्राय विवादास्पद कड़े आप्रवासन कानून पनि लागू गरे। तर पनि हवर्ड कमनवेल्थका साथ पारम्परिक सम्बन्धहरु तथा संयुक्त राज्य अमरीकाका साथ गठबंधनका प्रबल समर्थक थिए, तर एशिया, विशेषतः चीन,को साथ व्यापारमा नाटकीय वृद्धि भएको र अस्ट्रेलियाले समृद्धिका एक विस्तारित कालको आनंद उठाया। संयोगले सन 2001 को 11 सितंबरलाई भए आतंकी हमलहरुका बेला हवर्ड नैं प्रधानमन्त्री थिए। यस घटना पछी, सरकारले अफगानिस्तान युद्ध (दुइटै दलहरुका समर्थनका साथ) एवं इराक युद्ध (अन्य राजनैतिक दलहरुको असहमतिका साथ)का लागि सैन्य टुकडीहरु पठाईनमा प्रतिबद्धता जाहिर गरे

एक्कासौं शताव्दी मा

सन 2007 को निर्वाचनमा लेबर पार्टीका केविन रूडले हवर्डलाई पराजित गरे र ती जून 2010 सम्म प्रधानमन्त्री पदमा कायम रहे, जसको पछि पार्टीका नेताका रूपमा जूलिया गिलार्डले तिनको स्थान लिईन। रूडले प्रधानमन्त्रीका रूपमा आफ्नो कार्यकालको प्रयोग क्योटो प्रोटोकललाई सांकेतिक रुपले स्वीकार गर्न र खो चुकी पीढ़िहरु (Stolen Generation) (ौं अस्ट्रेलियाली मूलनिवासी, जसलाई राज्य द्वारा बीसौं शताव्दीका प्रारम्भिक कालदेखि लिएर सन 1960का दशकका बेला तिनको अभिभावकहरुदेखि छीन लिइएको था)का प्रति ऐतिहासिक संशताव्दीय क्षमायाचनाको नेतृत्व गर्नका लागि गरे। मडरिन चीनी भाषी यस पूर्व कूटनीतिज्ञले जोशपूर्ण विदेश नीति पनि अपनाई र ग्लोबल वर्मिंगको मुकाबला गर्नका लागि अस्ट्रेलियाली अर्थव्यवस्थामा कार्बनमा मूल्य (price on carbon) को सबैभन्दा पहिलो शुरुआत गरे तिनको प्रधानमंत्रित्व-कालमा नैं सन 2007-2010का आर्थिक संकटका शुरुआती चरण पनि आये, जसको प्रति प्रतिक्रिया दे्दै तिनको सरकारले आर्थिक सहायताका ठूला पैकेज प्रस्तुत गरे – जसको प्रबंधन पछि विवादास्पद साबित भयो।

एशियाका साथ बढ़्दै व्यापारका बीच आर्थिक सुधारका ढाई दशक पछी, अधिकांश अन्य पश्चिमी अर्थव्यवस्थाहरुका विपरीत, अस्ट्रेलिया आर्थिक बाजारहरुमा आयो गिरावटका बावजूद मंदीदेखि बचनाले सफल रह्यो।

रूडको उत्तराधिकारी, जूलिया गिलार्ड, सन 2010 मा टोनी एबटका लिबरल-नैशनल गठबंधनका बिरुध्द धेरै कम अन्तरदेखि भएको जीत, जसको परिणामस्वरूप सन 1940का निर्वाचनहरुका पछि पहिलो पटक अस्ट्रेलियामा एक त्रिशंकु संसद बन्यो, यसको नेतृत्व गर्दै अस्ट्रेलियाको प्रधानमन्त्री चुनिने पहिलो महिला बनिन।

यी पनि हेर्नुहोस्

• अस्ट्रेलियाको प्रादेशिक विकास
• अस्ट्रेलियाली पुरातत्व
• ओशिनियाको इतिहास
• अस्ट्रेलियाका सैन्य इतिहास
• व्यहाइट अस्ट्रेलियाली नीति
• प्रोक्लेमेशन डिक्लेरिंग द यस ्ट्याब्लिश्माट अफ द कमनवेल्थ अफ अस्ट्रेलिया
• अस्ट्रेलियाली तार इतिहास
• अस्ट्रेलियामा राजतन्त्रको इतिहास

अरु पढ्नु होस

• बैमब्रिक, सुसन एड। द कैम्ब्रिज इनसाइक्लोपीडिया अफ अस्ट्रेलिया (1994)
• डेविसन, ग्रीम, जन हर्स्ट, र स्टुअर्ट मैकिनटायर, एड्स। अनेक शैक्षिक पुस्तकालहरुमा द अक्सफोर्ड कम्पेनियन टू अस्ट्रेलियन हिस्ट्री (2001) अनलाइन, एक्सर्प्ट एंड टेक्स्ट सर्च मा भी.
• ओ'शेन, पैट एट अल। अस्ट्रेलिया: पूर्ण विश्वकोश (2001)
• श, जन, एड। कोलिन्स अस्ट्रेलियाली विश्वकोश (1984)
• एटकिंसन, एलन। अस्ट्रेलियामा यूरोपवासी: एक इतिहास। खंड 2: लोकतन्त्र. (2005)। 440 पीपी.
• बार्कर, एंथनी। व्यहाट छपहरुड वेन: अ क्रोनोलजी अफ अस्ट्रेलिया फ्रम 1788. एलेन र अनविन। 2000। अनलाइन संस्करण
• बैसेट, जैन द अक्सफोर्ड इलस्ट्रेटेड डिक्शनरी अफ अस्ट्रेलियन हिस्ट्री (1998)
• बौल्टोन, जेफ्री। द अक्सफोर्ड हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया: खंड 5: 1942-1995। द मिडेल वे (2005)
• क्लार्क, फ्रैंक जी। द हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया (2002)। अनलाइन संस्करण
• डेविसन, ग्रीम, जन हर्स्ट, र स्टुअर्ट मैकिनटायर, एड्स। अनेक शैक्षिक पुस्तकालहरुमा द अक्सफोर्ड कम्पेनियन टू अस्ट्रेलियन हिस्ट्री (2001) अनलाइन, एंड टेक्स्ट सर्च मा भी.
• डे, डेविड। क्लेमिंग अ कन्टिनहरुट: अ न्यू हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया (2001);
• एडवर्ड्स, जन। कर्टिंस गिफ्ट: रिइंटर्प्रिटिंग अस्ट्रेलिया ग्रेटेस्ट प्राइम मिनिस्टर , (2005) अनलाइन संस्करण
• ह्यूजेस, रबर्ट। द फैटल शोर: द एपिक अफ अस्ट्रेलिया फाउन्डिंग (1988)। एक्सर्प्ट एंड टेक्स्ट सर्च
• कहरुप, रड, र मैरियन स्टैनटन, एड्स। स्पीकिंग फर अस्ट्रेलिया: पार्लियामाट्री स्पीचेस दैट शेप्ड आवर नेशन एलेन एंड अनविन, 2004 अनलाइन संस्करण
• किंग्सटन, बेवरली। द अक्सफोर्ड हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया: वल्यूम 3: 1860-1900 ग्लैड, कन्फिडहरुट मर्निंग (1993)
• कोसिअम्बस, जैन द अक्सफोर्ड हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया: वल्यूम 2: 1770-1860 संपत्ति (1995)
• मैकिनटायर, स्टुअर्ट। द अक्सफोर्ड हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया: वल्यूम 4: 1901-1942, द सक्सिडिंग एज (1993)
• मैकिनटायर, स्टुअर्ट। अ कन्साइस हिस्ट्री अफ अस्ट्रेलिया (2। एड। 2009) एक्सर्पट एंड टेक्स्ट सर्च ISBN 0-521-60101-0
• मार्टिन, ए.डब्ल्यू। रबर्ट माजिस: अ लाइफ (2 खंड 1993-99), एसीएलएस (ACLS) ई-बुक्समा अनलाइन
• मेगालौग्निस, जर्ज। द लौन्गेस्ट डिकेड (2 एड। 2009), राजनीति 1990-2008
• स्क्रियुडर, डेरिक, र स्टुअर्ट वार्ड, एड्स। अस्ट्रेलिया इम्पायर ( बेलायती साम्राज्य कौम्पैनियन सिरीजका अक्सफोर्ड इतिहास) (2008) एक्सर्पट एंड टेक्स्ट सर्च
• सरले। पर्सिवल, एड। अस्ट्रेलियाली जीवनीका शब्दकोष (1949)अनलाइन संस्करण
• टेलर, पीटर। अस्ट्रेलियाली इतिहासको एटलस (1991)
• वेल्श, फ्रैंक। अस्ट्रेलिया: अ न्यू हिस्ट्री अफ द ग्रेट सदर्न ल्याण्ड (2008)

बाह्य लिङ्क्स

• प्रोफेसर जन हर्स्ट द्वारा अस्ट्रेलिया: द अफिशियल हिस्ट्री , फरवरी 2008, द मंथली
• अस्ट्रेलियाली राष्ट्रको इतिहास - एनएसडब्ल्यू (NSW)का स्टेट लाइब्रेरी
• अस्ट्रेलियाका प्रोजेक्ट गटेनबर्ग मा द अस्ट्रेलियन हिस्ट्री पृष्ठ
• बुश पोएट्री अस्ट्रेलियाली इतिहासको एक स्रोत छ
• "सम इंस्पिरेशनल (अस्ट्रेलियन) पीपल" लरेन्स मैकडोनल्ड मुइर द्वारा आकर्षक
• रब रबिन्सन द्वारा "द अस्ट्रेलियन इम्पायर", 2009
• फ्रॉम टेरा अस्ट्रेलिस टू अस्ट्रेलिया, न्यू साउथ वेल्सका स्टेट लिबर्टी
• अस्ट्रेलियाका यूरोपीय खोज र उपनिवेशण - अस्ट्रेलियाली सरकार

• Smyth, Dacre, "Immigrant Ships to Australia" 
• लुकिंग फॉर ब्ल्याकफेलास प्वाइंट हिस्ट्री अफ यूरोपियन सेटेलमाट एंड रिलेशन विद ऐबअरिजनल पीपल अफ साउथ यस ्टर्न अस्ट्रेलिया, अस्ट्रेलियन ब्रडकास्टिंग कर्पोरेशन