आर्थ्रोस्कोपी

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

This article has been translated possibly either from English Wikipedia or from Hindi Wikipedia using Google Translation and then by using Nepali Wikipedia Translator or Online Nepali Wikipedia Translator The translated text might have some typos and erros. You can edit to fix this by clicking here नेपालीमा अनुबाद गर्नुहोस:यो पृष्ठ और्थ्रोस्कोपी_(अंतःसंधिदर्शन) बाट नेपाली विकीपिडियामा उल्था गरिएको हो । यसमा व्याकरणहरु को शुद्धता लाइ सच्याउन पर्ने हुन सक्छ । त्यसको लागि यस पृष्ठलाइ सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ।

चित्र:Performing shoulder arthroscopy.jpg
ढाडको आर्थ्रोस्कोपीको एक उदाहरण.सर्जनले एक क्यामेरा द्धारा संयुक्त एक भिडियो स्क्रीनको देख्यो जुन अन्य साधनहरुको साथ शरीरमा हालि रहेको थियो।

और्थ्रोस्कोपी यानी अंतःसंधिदर्शन (जसलाई और्थ्रोस्कोपी सर्जरी पनि भनिन्छ।) एक कम से कम चीरफार वाला शल्य प्रक्रिया हो, जसमा एक जांच र कहिले काँही जोर्निको क्षतिग्रस्त भित्री हिस्साको उपचार और्थ्रोस्कोपीको उपयोगको माध्यमले गरिन्छ, जुन एक प्रकारको इंडोस्कोप (शरीरको भित्री भागहरुलाई हेर्न प्रयोग गरिने उपकरण) हो, जसलाई एक सानो चीरा पारेपछि गोडामा हालिन्छ। आर्थोस्कोपिक प्रक्रियाहरुको प्रयोग धेरै तरिकाका आर्थोपेडिक (हड्डिहरु या आमाशपेशिहरु सँग सम्बन्धित) स्थितिहरुको मूल्यांकन र उपचारको लागि गर्न सकिन्छ, जसमा अलग भएका फाटेका नरम हड्डिहरु (काटिलेज), सतहको फाटेका नरम हड्डिहरु, एसीएल (ACL) पुनर्निमाण र क्षतिग्रसत नरम हड्डिहरुको छंटाई पर्छन्।

आर्थ्रोस्कोपीमा परम्परागत खुला सर्जरी भन्दा ज्यादा फाइदा यसकारण छ कि यसमा जोर्निहरुलाई पूरा तरिकाले खोलिंदैन। यसको बदलामा, उदाहरणको लागि गोडाको आर्थ्रोस्कोपीको लागि केवल दुइ साना चीरा बनाइन्छन्- एउटा अझै अर्को्थोस्कोपको लागि र दोस्रो सर्जरीको उपकरणहरुलाई भित्र लैजानको लागि, जसलाई गोडाको टोपी हटाउनको लागि उनको खोप्राहरुमा लगिन्छ। यो निदानको समयमा समयलाई कम गर्छ र यसले सर्जरीको सफलताको दर पनि बढ्न सक्छ, किन भनें यसले संयोजी टिस्युको कम नोकसान हुन्छ। यो विशेष रूपले पेशेवर एथलीटहरुको लागि उपयोगी छ, जुन प्राय गोडाको जोर्निहरुलाई घाइते गराउँछन् र जसको घाउहरुलाई छिटो ठीक गर्न पर्ने आवश्यकता हुन्छ। साना चीराहरुको कारणले छालामा डाम पनि कम पर्छन। जोर्निहरुलाई फैलाउन र सर्जरीको लागि ठाउँ बनाउनको लागि तरल पदार्थले तिनलाई भिजाउन पर्छ। कहिले काँही यो तरल पदार्थ आसपासको नरम टिस्युमा फैलिन्छ र जम्मा हुन्छ अनि त्यसलाई निकाल्न पर्ने हुन्छ।

यसमा शल्य क्रियाको लागि जस उपकरणहरुको प्रयोग हुन्छ, उनी परम्परागत उपकरणहरु भन्दा साना हुन्छन्. सर्जन एक भिडियो मनिटरमा जोर्निको क्षेत्रलाई हेर्छन् र जोर्निमा फाटेको भए टीस्युहरु, जस्तै स्नायुबंधन र नरम हड्डिहरु या कार्टिलेज,को ठेगाना लगाउन सक्नुहुन्छ र उनको मरम्मत गर्न सक्छन्।

प्राविधीक रूपले मानव शरीरको लगभग हरेक जोर्निको आर्थ्रोस्कोपिक परीक्षण संभव छ। जस जोर्निहरुको आर्थ्रोस्कोपी द्धारा सबै भन्दा साधारण रूपमा जांच र उपचार हुन्छ, उनिमा गोडा, काँध, कुहिना, नाडी, कुर्कुच्चा, खुट्टा र पुट्ठा शामिल छन्।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

टोक्योमा प्रोफेसर केनजी टकागीको पारंपरिक रूपले १९१९मा एक विरामीको गोडाको जोर्निको पहिले आर्थ्रोस्कोपिक परीक्षणको श्रेय दिइन्छ। उनले आफ्नो पहिलो आर्थ्रोस्कोपीको लागि एक ७.३ मिमीको सिस्टोस्कोपको प्रयोग गरे। हालैमा यो थाहा भएको छ कि डेनमार्क का चिकित्सक लेवेरिन नोर्देनटाफ्टले बर्लिनमा १९१२को शुरुआतमा जर्मन सोसाइटी अफ सर्जन्सको ४१औं कांग्रेसको कार्यवाहीमा गोडाको आर्थ्रोस्कोपी सर्जरीमा रिपोर्ट दिए।[१] उनले यस प्रक्रियाको (ल्याटिन मा) और्थ्रोस्कोपिया जेनू नाम दिए। नोर्देनटाफ्टले आफ्नो अप्टिक मीडियाको रूपमा स्टेराइल सैलाइन र बोरिक एसिडको उपयोग गरे र गोडाको चक्कीको सीमाको बाहिरी हिस्सामा एक पोर्टल द्धारा जोर्नि सम्म पुर्याए. हुनत, यो स्पष्ट हुन सकेको छैन कि यि परीक्षणहरु जीवित विरामीहरु गरियो वा मृतकहरुको शारीरिक अध्ययनको सिलसिलामा गरिएको थियो।

और्थोस्कोपीको क्षेत्रमा अग्रणी कार्य १९२०को दशकको शुरुआतमा यूगेन बिर्चर बाट शुरू भयो।[२] बिर्चरले १९२०को दशकमा नैदानिक प्रयोजनहरुलाई गोडाको आर्थोस्कोपीको उपयोगको बारेमा आफ्नो धेरै पेपरहरु प्रकाशित गरे।[२] आर्थोस्कोपीको माध्यम भन्दा फाटेको टिस्युको पहिचान पछि बिर्चरले क्षतिग्रस्त टिस्युहरुलाई हटाउन तथा उनको मरम्मतको लागि खुली सर्जरीको प्रयोग गरे। प्रारंभमा उनले आफ्नो नैदानिक प्रक्रियाहरुमा एक इलेक्ट्रिक जैकोबीअस थोराकोलापरोस्कोपको उपयोग गरे, जसको माध्यमले जोर्निको एक धमिलो तस्वीर मात्र देखियो। पछि पल्ट, उनले दृश्यता बढानको लागि एक दोहोरो विपरीत दृष्टिकोण विकसित गर्‍यो।[३] बिर्चरले १९३०मा एन्डोस्कोपी छोडे र उनको काम धेरै दशकहरु सम्म ठूलो मात्रा उपेक्षित रहे।

जबकि बिर्चरलाई प्राय गोडाको आर्थोस्कोपीको आविष्कारक मानिन्छ,[४] जापानी सर्जन, एमडी मासाकी वातानाबेलाई इंटरवेंशनल (मध्यवर्ती) सर्जरीको लागि आर्थोस्कोपीको उपयोगको प्राथमिक श्रेय दिइन्छ।[५][६] वातानाबे ड. रिचर्ड ओ'कोन्नोरको काम र शिक्षा बाट प्रेरित भए। पछि पल्ट डा. हेशमत शहरियारीले जोर्निको सतहको नरम हड्डिहरुलाई अलाग गर्ने उपायहरुको लागि प्रयोग शुरू गर्‍यो।[७]

यि मान्छेहरुले संयुक्त रूपले पहिले चालित र्थ्रोस्कोपको डिजाइन तैयार गरे र पहिलो उच्च गुणवत्ता वाला इंट्राआर्टिक्युलर (भित्री) फोटोग्राफीको परिणामको लागि संयुक्त रूपले काम गर्‍यो.[८] प्राविधीकको विकास देखि खासगरेर, १९७० र १९८०को दशकमा लचीले फाइबर आप्टिक्सको क्षेत्रमा प्रगतिको कारण यस क्षेत्रको महत्वपूर्ण लाभ भयो।

घोडाको आर्थ्रोस्कोपी[सम्पादन गर्ने]

जांघको हड्डी (फेमर, माथि) र पिंडौलाको हड्डी (टिबिया, तल)को बिचमा पार्श्विक मेनिस्कस स्थित.टिबियल कार्टिलेज एक प्वालको प्रदर्शित गरिएको छ (टीजर साधनको टिप)

धेरै मामलाहरुमा बिगतमा पारंपरिक औथ्रोटमीको ठाउँ गोडाको आर्थ्रोस्कोपी गरिएको छ। अचेल गोडाको आर्थ्रोस्कोपी कार्टिलेजको चोटको उपचार, अगाडीको क्रसनुमा स्नायुबंधनोंको पुनर्निर्माण र कार्टिलेजको माइक्रोफ्रैक्चरिंगको लागि साधारण तरिकाले गरिन्छ। आर्थ्रोस्कोपी खालि गोडाको रोगको पहिचान र जांचको लागि मात्र पनि गर्न सकिन्छ; हुनत पछिल्ला दिनमा मुख्य रूपले यसको सट्टामा चुम्बकीय प्रतिध्वनि इमेजिंग (magnetic imaging)को उपयोग गरिन थालेको छ।

घोंडाकोको आर्थ्रोस्कोपी भए पछि तपाईंको गोडाको आसपास सुनिन सक्छ त्यसैले तपाईलाई गंभीर किसिमको व्यायाम या अत्यधिक हिड्नु भन्दा पहिले घाउलाई पूरा रुपमा सन्चो हुन दिन पर्छ। सुनिंन सन्चो हुनलाई ७-१५ दिनको समय लाग्न सक्छ। यो महत्वपूर्ण छ कि सुनिंन सन्चो हुन राम्रो संग कुर्नु पर्छ किन भनें यस्तोमा घोडामा शल्य चिकित्साको दृष्टिले पर्याप्त स्थिर हुँदैन, यसको कारण दुख्न पनि सक्छ र कुनै मामलाहरुमा गोडाको सुन्नाइ बढ्न पनि सक्छ।

घोडाको औसत आरर्थ्रोस्कोपीको समयमा एक साना , करीब ४ मिमी (१/८ इंच) लामो चीरे पछि जोर्निमा एक फाइबरअप्टिक क्यामेरा हालिन्छ। जोर्निको हिस्साहरुलाई हेर्नको लागि एक विशेष तरल पदार्थको उपयोग गरिन्छ। गोडाको अन्य हिस्साहरुको जांचको लागि र अधिक चीरे लगाये ज्यान सकिन्छं. यसको अतिरिक्त नया साना उपकरणहरुको प्रयोग पनि गरिन्छ र सर्जरी पूरा गरिन्छ।

गोडाको आर्थ्रोस्कोपिक सर्जरी धेरै कारणले गरिन्छ, तर औस्टियोर्थराइटिसको लागि सर्जरीको कामयाबी संदिग्ध नै छ। २००२मा औस्टियोआर्थराइटिसको लागि आर्थ्रोस्कोपिक सर्जरीमा एक डबल ब्लाइंड प्लेसबो नियन्त्रित अध्ययन न्यू इङ्गल्याण्ड जर्नल अफ मेडिसिनमा प्रकाशित भएको थियो।[९] यस तीन समूह वाला अध्ययनमा गोडाको पुरानो औस्टियोअर्थराइटिस वाला १८० सैन्य दिग्गजहरुलाई random तरिकाले चुनियो, जसको तरल पदार्थ संग क्षतिग्रस्त टिस्युहरुलाई आर्थ्रोस्कोपिक तरिकाले हटाउन या क्षतिग्रस्त टिस्युहरुलाई नहटाइकिनै उपचार गरिनु थियो(एक प्रक्रिया, जसमा शल्य क्रिया द्धारा क्षतिग्रस्त टिस्युहरुलाई हटाउने कामको नक्कल गरिन्छ र जहाँ छालाको सतहमा चीरा लगाइन्छ, जसबाट लागोस कि क्षतिग्रस्त टिस्युहरुलाई हटाउने प्रक्रिया गरिएको हो)। सर्जरीको दुइ बर्ष पछि, रोगिहरुले दुखाइको स्तरको बारेमा सूचित गरे र जोर्निको गतिशीलताको मूल्यांकन गरे। न त रोगिहरुलाई र न त स्वतन्त्र मूल्यांकनकर्ताहरुलाई थाहा थियो कि कुन चाहिं विरामीको कुन चाहीं सर्जरी (यस प्रकार " डबल ब्लाइंड" आँकन) गरिएको थियो। अध्ययनको रिपोर्टमा बताइयो, "कुनै पनि बिंदुमा कुनै पनि हस्तक्षेप समूहले प्लेसबो समूहको तुलनामा कम दुखाइ या राम्रो कार्यको रिपोर्ट दिए।"[९] किन भनें गोडाको औस्टियोअर्थराइटिसको मामलाहरुमा यि शल्य चिकित्साहरुको लाभको पुष्टि गर्न सकेन र धेरै भुक्तानिकर्ताहरुले एक यस्तो प्रक्रियाको लागि शल्य चिकित्सकहरु र अस्पतालहरुलाई पैसा तिर्नलाई अनिच्छुक देखिए, जुन पुष्टि गर्न नसकिएको या बिना कुनै प्रदर्सित लाभ भएको सर्जरी किन गर्ने जसले जोखिम प्रदान गरोस।[१०] २००८मा गरिएको एक अध्ययनले पुष्टि हुन्छ कि यसले दुसाध्य दुखाइमा दबाइ र शारीरिक चिकित्सा भन्दा ज्यादा लामो समय सम्म लाभ भएन।[११] किन भनें आर्थ्रोस्कोपी गरानको मुख्य कारणहरु हरुमा एक दुखाइ पैदा गरेर रहे फाटेको या क्षतिग्रस्त cartilageलाई मरम्मत र त्यसलाई ठिक पार्नु पर्छ, न्यू इङ्गल्याण्ड जर्नल अफ मेडिसिनमा प्रकाशित एक अध्ययन बाट थाहा हुन्छ कि cartilage फुट्दा करीब ६०% मामलाहरुमा कुनै दुखाइ हुदैन र ति लक्षणरहित विषयवाला हरु हुन्छन् र यस्तो तरिकाका तार्किक आधारमा यस्तै तरिका का प्रक्रिया का प्रश्नहरुको घेरामा उभिन्छन्।[१२]

ढाडको र्थ्रोस्कोपी[सम्पादन गर्ने]

और्थोस्कोपीको साधारण तरिकामा उपयोग सबएक्रोमियल इमपिंगमेंट, पुरानो औस्टियोआर्थराइटिस, अंगको घुमानेवाला पेशीको फटने, अकडे ढाड(एडहेसिव कैप्सुलपटिस), कंडराको दुसाध्य रोग, काँधको मोडनेवाला लामो पेशीको आंशिक रूपले फटने, स्लैप लेशंस र काँधको अचल हो जाने सहित काँधको विभिन्न रोगहरुको लागि गरिन्छ।

कलाईको र्थ्रोस्कोपी[सम्पादन गर्ने]

दुइ नाडी का हड्डिहरुको आर्थ्रोस्कोपिक द्धारा देखाइदै

नाडीको आर्थ्रोस्कोपीको उपयोग बार-बार पेशिहरु को चोटिल होने, नाडीको टूटने र फटी या क्षतिग्रस्त स्नायुको जांच र उपचारको लागि हुन्छ। यसको उपयोग गठियाको कारण जोर्निको नोकसानको ठेगाना लगाउनको लागि गरिन्छ।

ढाडको हड्डीको आर्थ्रोस्कोपी[सम्पादन गर्ने]

ढाडको सर्जरी का धेरै प्रक्रियाहरुमा हड्डिहरु, आमासपेशिहरु र स्नायुलाई हटाउनु शामिल छन्, जसबाट समस्याग्रस्त क्षेत्रहरुको पहिचान र उपचार हुन सकोस। केही मामलाहरु मा, वक्ष (मध्यवर्ती करङ) का भागको स्थिति यस्तो हुन्छ कि सर्जनलाई करङहरुको ढांचाको माध्यमले समस्याको ठेगाना लगाउन पर्छ, जसबाट स्वस्थ हुने समय आश्चर्यजनक रूपले बढ्छ।

और्थ्रोस्कोपिक (इंडोस्कोपिक भी) स्पाइनल प्रक्रियाहरु सर्जनलाई यो सुविधा दिन्छ कि त्यो आसपासको tissueलाई न्यूनतम नोकसान का साथ ढाडको हरेक तरिकाका स्थितिहरुको थाहा लगाउन सके र उनको उपचार गरेर सके. अपेक्षाकृत कम धेरै साना आकारको चीरेको जरूरतको कारण स्वस्थ होनेको समय एकदम कम हुन्छ र धेरै रोगियहरुको आउट पेशेंटको आधारमा उपचार गरिन्छ।[१३] स्वस्थ हुने दर र समय हालतको गंभीरता र रोगीको समग्र स्वास्थ्यको हिसाबले बदलिन्छ।

और्थ्रोस्कोपिक प्रक्रियाहरुको माध्यमले निम्नलिखितको उपचार हुन्छ।

  • ढाडको हड्डीको डिस्कको बाहिर आने र अपक्षयी डिस्क
  • ढाडको विकृति
  • ट्यूमर
  • सामान्य ढाड आघात

नोट्स[सम्पादन गर्ने]

  1. Kieser CW, Jackson RW (May 2001), "Severin Nordentoft: The first arthroscopist", Arthroscopy 17(5): 532–5, PMID 11337723, doi: 10.1053/jars.2001.24058 , <http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/> 
  2. २.० २.१ सीएच बेनेट एन्ड सी चेब्ली, 'नी आर्थ्रोस्कोपी'
  3. Kieser CW, Jackson RW (2003), "Eugen Bircher (1882–1956) the first knee surgeon to use diagnostic arthroscopy", Arthroscopy 19(7): 771–6, PMID 12966386, doi: 10.1016/S0749-8063(03)00693-5 , <http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0749806303006935> 
  4. Böni T (1996), "[Knee problems from a medical history viewpoint]" (in German), Ther Umsch 53(10): 716–23, PMID 8966679 
  5. Watanabe M (1983), "History arthroscopic surgery", in Shahriaree H, O'Connor's Textbook of Arthroscopic surgery (1st ed.), Philadelphia: J.B. Lippincott 
  6. Jackson RW (1987), "Memories of the early days of arthroscopy: 1965–1975. The formative years", Arthroscopy 3(1): 1–3, PMID 3551979, doi 10.1016/S0749-8063(87)80002-6 
  7. Metcalf RW (1985), "A decade of arthroscopic surgery: AANA. Presidential address", Arthroscopy 1(4): 221–5, PMID 3913437, doi 10.1016/S0749-8063(85)80087-6 
  8. Allen FR, Shahriaree H (1982), "Richard L. O'Connor, M.D., 1933–1980" (PDF), J Bone Joint Surg Am 64(2): 315, <http://www.ejbjs.org/cgi/reprint/64/2/315> 
  9. ९.० ९.१ Moseley JB, O'Malley K, Petersen NJ, et al. (July 2002), "A controlled trial of arthroscopic surgery for osteoarthritis of the knee", N. Engl. J. Med. 347(2): 81–8, PMID 12110735, doi: 10.1056/NEJMoa013259 , <http://content.nejm.org/cgi/content/full/347/2/81> 
  10. "Research diversity in DeBakey awards — From the Laboratories Online Newsletter at Baylor College of Medicine (January 2003)" [dead link]
  11. Kirkley A, Birmingham TB, Litchfield RB, et al. (September 2008), "A randomized trial of arthroscopic surgery for osteoarthritis of the knee", N. Engl. J. Med. 359(11): 1097–107, PMID 18784099, doi: 10.1056/NEJMoa0708333 , <http://content.nejm.org/cgi/pmidlookup?view=short&pmid=18784099&promo=ONFLNS19> 
  12. Englund M, Guermazi A, Gale D, et al. (September 2008), "Incidental meniscal findings on knee MRI in middle-aged and elderly persons", N. Engl. J. Med. 359(11): 1108–15, PMID 18784100, doi: 10.1056/NEJMoa0800777 , <http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/359/11/1108> 
  13. "मिनिमली इनवेसिव एन्डोस्कोपिक स्पाइनल सर्जरी". 20 जून 2005. SpineUniverse.comको लागि क्लीवल्यान्ड क्लिनिकको योगदान

विकिपीडियामा र्थ्रोस्कोपी जर्नल

बाहिरी लिङ्कहरु[सम्पादन गर्ने]