हाइड्रोजन

नेपाली विकिपीडियाबाट
(उदजन बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
हाइड्रोजन,  1H
Hydrogen discharge tube.jpg
Purple glow in its plasma state
Hydrogen Spectra.jpg
Spectral lines of hydrogen
सामान्य गुणहरू
नाम, संकेत हाइड्रोजन, H
उच्चारण /ˈhdrəən/[१]
hy-drə-jən
उपस्थिति colorless gas
पेरियोडिक टेबलमा हाइड्रोजन
Hydrogen (diatomic nonmetal)
Helium (noble gas)
Lithium (alkali metal)
Beryllium (alkaline earth metal)
Boron (metalloid)
Carbon (polyatomic nonmetal)
Nitrogen (diatomic nonmetal)
Oxygen (diatomic nonmetal)
Fluorine (diatomic nonmetal)
Neon (noble gas)
Sodium (alkali metal)
Magnesium (alkaline earth metal)
Aluminium (post-transition metal)
Silicon (metalloid)
Phosphorus (polyatomic nonmetal)
Sulfur (polyatomic nonmetal)
Chlorine (diatomic nonmetal)
Argon (noble gas)
Potassium (alkali metal)
Calcium (alkaline earth metal)
Scandium (transition metal)
Titanium (transition metal)
Vanadium (transition metal)
Chromium (transition metal)
Manganese (transition metal)
Iron (transition metal)
Cobalt (transition metal)
Nickel (transition metal)
Copper (transition metal)
Zinc (transition metal)
Gallium (post-transition metal)
Germanium (metalloid)
Arsenic (metalloid)
Selenium (polyatomic nonmetal)
Bromine (diatomic nonmetal)
Krypton (noble gas)
Rubidium (alkali metal)
Strontium (alkaline earth metal)
Yttrium (transition metal)
Zirconium (transition metal)
Niobium (transition metal)
Molybdenum (transition metal)
Technetium (transition metal)
Ruthenium (transition metal)
Rhodium (transition metal)
Palladium (transition metal)
Silver (transition metal)
Cadmium (transition metal)
Indium (post-transition metal)
Tin (post-transition metal)
Antimony (metalloid)
Tellurium (metalloid)
Iodine (diatomic nonmetal)
Xenon (noble gas)
Caesium (alkali metal)
Barium (alkaline earth metal)
Lanthanum (lanthanide)
Cerium (lanthanide)
Praseodymium (lanthanide)
Neodymium (lanthanide)
Promethium (lanthanide)
Samarium (lanthanide)
Europium (lanthanide)
Gadolinium (lanthanide)
Terbium (lanthanide)
Dysprosium (lanthanide)
Holmium (lanthanide)
Erbium (lanthanide)
Thulium (lanthanide)
Ytterbium (lanthanide)
Lutetium (lanthanide)
Hafnium (transition metal)
Tantalum (transition metal)
Tungsten (transition metal)
Rhenium (transition metal)
Osmium (transition metal)
Iridium (transition metal)
Platinum (transition metal)
Gold (transition metal)
Mercury (transition metal)
Thallium (post-transition metal)
Lead (post-transition metal)
Bismuth (post-transition metal)
Polonium (post-transition metal)
Astatine (metalloid)
Radon (noble gas)
Francium (alkali metal)
Radium (alkaline earth metal)
Actinium (actinide)
Thorium (actinide)
Protactinium (actinide)
Uranium (actinide)
Neptunium (actinide)
Plutonium (actinide)
Americium (actinide)
Curium (actinide)
Berkelium (actinide)
Californium (actinide)
Einsteinium (actinide)
Fermium (actinide)
Mendelevium (actinide)
Nobelium (actinide)
Lawrencium (actinide)
Rutherfordium (transition metal)
Dubnium (transition metal)
Seaborgium (transition metal)
Bohrium (transition metal)
Hassium (transition metal)
Meitnerium (unknown chemical properties)
Darmstadtium (unknown chemical properties)
Roentgenium (unknown chemical properties)
Copernicium (transition metal)
Ununtrium (unknown chemical properties)
Flerovium (post-transition metal)
Ununpentium (unknown chemical properties)
Livermorium (unknown chemical properties)
Ununseptium (unknown chemical properties)
Ununoctium (unknown chemical properties)


H

Li
– ← हाइड्रोजनहेलियम
आणविक संख्या 1
मानक आणविक भार 1.008(1)
तत्वको श्रेणी diatomic nonmetal, could be considered metalloid
समुह, ब्लक group 1, s-block
पेरियोड period 1
इलेक्ट्रोन वितरण 1s1
प्रति सेल 1
भौतिक गुणहरू
Color colorless
अवस्था gas
पग्लने विन्दु 13.99 K ​(−259.16 °C, ​−434.49 °F)
उम्लने विन्दु 20.271 K ​(−252.879 °C, ​−423.182 °F)
घनत्व at stp (0 °C and 101.325 kPa) 0.08988 g·L−1
liquid, at m.p. 0.07 g·cm−3 (solid: 0.0763 g·cm−3)[२]
liquid, at b.p. 0.07099 g·cm−3
ट्रिपल विन्दु 13.8033 K, ​7.041 kPa
क्रिटिकल विन्दु 32.938 K, 1.2858 MPa
फ्युजनको ताप (H2) 0.117 kJ·mol−1
Heat of vaporization (H2) 0.904 kJ·mol−1
मोलार ताप क्षमता (H2) 28.836 J·mol−1·K−1
vapor pressure
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 15 20
आणविक गुणहरू
अक्सिडेसन अवस्थाहरू 1, −1 ​(an amphoteric oxide)
इलेक्ट्रो निगेटिभिटी Pauling scale: 2.20
Ionization energies 1st: 1312.0 kJ·mol−1
कोभ्यालेन्ट अर्धव्यास 31±5 pm
भ्यान डर वाल अर्धव्यास 120 pm
विविध
क्रिस्टल बनावट hexagonal
Hexagonal crystal structure for हाइड्रोजन
ध्वनीको गति 1310 m·s−1 (gas, 27 °C)
थर्मल कन्डक्टिभिटी 0.1805 W·m−1·K−1
Magnetic ordering diamagnetic[३]
CAS Registry Number 1333-74-0
इतिहास
खोज Henry Cavendish[४][५] (1766)
Named by Antoine Lavoisier[६] (1783)
Most stable isotopes
Main article: Isotopes of हाइड्रोजन
iso NA half-life DM DE (MeV) DP
1H 99.9885% 1H is stable with 0 neutrons
2H 0.0115% 2H is stable with 1 neutron

ढाँचा:Infobox element/isotopes decay

· सन्दर्भ सामाग्रीहरू

हाइड्रोजन एउटा रासायनिक तत्त्व हो। उदजन आवर्त सारणीको सबैभन्दा पहिलो तत्व हो जो सबैभन्दा हल्का पनि हुन्छ। ब्रह्माण्डमा (पृथ्वीमा होइन) यो सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। ताराहरू तथा सूर्यको अधिकांश द्रव्यमान हाइड्रोजनले बनाएको छ। यसको एउटा परमाणुमा एउटा प्राणु (प्रोटोन), एउटा विद्युदणु हुन्छ। यस प्रकार यो सबैभन्दा सरल परमाणु पनि हो। प्रकृतिमा यो द्विआणविक ग्यासका रूपमा पाइन्छ जो वायुमण्डलका बाह्य परतको मुख्य संघटक हो। हालमा यसलाई वाहनहरूका ईंधनका रूपमा प्रयोग गर्नका लागि शोध कार्य भइरहेकाछ्न्।

प्रयोगशालामा हाइड्रोजन बनाउने तरिका[सम्पादन गर्ने]

प्रयोगशालामा हाइड्रोजन ग्यास केहि धातुहरु जस्तै जस्ता/जिङ्क, म्याग्नेसियम, फलाम आदि सँग फिक्का सल्फ्युरिक अम्ल प्रतिक्रिया गराई तयार पारिन्छ ।

प्रतिक्रियाहरूको सूची[सम्पादन गर्ने]

H+Cl → २HCl
२H+O → २HO

संश्लेषण[सम्पादन गर्ने]

मिथेन र पानीको वाष्प तताउँदा कार्बन मोनोअक्साईडर हाइड्रोजनको मिश्रण मिल्दछ
CH+HO → CO + ३H

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. Simpson, J.A. & Weiner, E.S.C. (1989), "Hydrogen", Oxford English Dictionary, 7 (2nd ed.), Clarendon Press, ISBN 0-19-861219-2 
  2. Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; Holleman, Arnold Frederick (2001), Inorganic chemistry, Academic Press, p. 240, ISBN 0123526515, <http://books.google.com/books?id=vEwj1WZKThEC&pg=PA240> 
  3. "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds", CRC Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.), CRC Press 
  4. "Hydrogen", Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wylie-Interscience, 2005, pp. 797–799, ISBN 0-471-61525-0 
  5. Emsley, John (2001), Nature's Building Blocks, Oxford: Oxford University Press, pp. 183–191, ISBN 0-19-850341-5 
  6. Stwertka, Albert (1996), A Guide to the Elements, Oxford University Press, pp. 16–21, ISBN 0-19-508083-1 

रसायनिक गुणहरू[सम्पादन गर्ने]

भौतिक गुणहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]