उपाधि

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
यो लेख वा खण्ड नेपाली भाषामा नभएर अर्को भाषामा लेखिएको छ।
यदि यो लेखमा तपाईंको योगदान छ भने यसलाई नेपाली भाषामा उल्था गर्नुहोला।
एक महिनासम्म उल्थानभएमा यसलाई हटाएर नयाँ लेख बनाइने छ ।

न्यायशास्त्रको पारिभाषिक शब्द अन्वयव्यतिरेकको आधारमा साथ रहनवाली वस्तुहरूमा एकको हेतु र दोस्रोको साध्य मानिन्छ। कहिले काँही अन्वय-व्यतिरेकमा दोष भएको / हुने कारण हामी वास्तविक हेतुको ठाँउ दोस्रोको हेतु मान्छन्। यस्तो हेतु उपाधि भनिन्छ। पारिभाषिक शब्दहरूमा जुन हेतु साध्यको व्यापक हो र साधनको व्यापक न हो उसलाई उपाधि भन्छन्। पर्वतमा धुआँ छ किन भनें वहाँ आगो हो, यहाँ आगोले धुवाँको अनुमान हैन हो सकता किन भनें धुवाँको बिना पनि आगो संभव छ। यदि यहाँ आगोले चिसो लकडी देखि युक्त आगोको तात्पर्य हो त धुवाँको अनुमानमा आगोको ठाँउ वास्तविक हेतु 'गीली लकडी देखि युक्त होगी' हुनेछ। चिसो लकडी देखि युकत हुनु साध्यभूत धूमको व्यापक छ र साधनभूत वह्निको व्यापक छैन, अत: यही उपाधि छ। किन भनें उपधिभूत हेतुको कारण नै आगो र धुवाँको सम्बन्ध हो सकत छ, आगोको कारण हैन, यसैले सोपाधिक हेतु साध्यको अनुमान गर्न सकिन्न। हेतुको सोपाधिक हुनु व्याप्यत्वासिद्ध दोष भनिन्छ।

वेदांतशास्त्रमा शुद्ध र अनंत चैतन्यको दूषित र सीमित गर्नवाला माया, अविद्या, प्रकृति आदि तत्वको उपाधि भन्छन्।