कार्यपालिका
| कार्यपालिका | |
|
यसलाई नेपाली भाषामा उल्था गर्न आवश्यक छ। यसलाई नेपालीमा उल्था गर्नुहोस। नेपालीमा लेख्ने तरिका हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्। |
'कार्यपालिका
संघीय कार्यपालिकामा राष्ट्रपति, उप राष्ट्रपति र राष्ट्रपतिलाई सहायता गर्न एवं सलाह देनका लागि अध्यक्षका रूपमा प्रधानमंत्रीका साथ मंत्रिपरिषद शामिल छन्।
राष्ट्रपति राष्ट्रपतिको चुनाव निर्वाचिकाका सदस्हरू द्वारा गरिन्छ जसमा संसदका दुइटै सदनहरूका चयनित सदस्य, समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीका अनुसार राज्हरूमा विधान सभाका सदस्हरूका द्वारा एकल अंतरणीय मतमा द्वारा हुन्छ। राज्हरूका बीच परस्पर एकरूपता लानका लागि तथा सम्पूर्ण रूपबाट राज्हरू र केन्द्रका बीच संगतता लानका लागि प्रत्येक मतलाई उचित महत्व दिइन्छ। राष्ट्रपतिलाई भारतको नागरिक होना आवश्यक हो, तिनको आयु 35 वर्षबाट कम न हो, र उ लोक सभाका सदस्यका रूपमा चुने जानेका योग्य हो। तिनको कार्यको अवधि पांच वर्षको हुन्छ र उ पुनर्निवाचनका लागि पात्र हुन्छ। उन्हहरू पदबाट हटाने प्रक्रिया संविधानको धारा 61मा निर्धारित प्रक्रियाका अनुसार हुन्छ। उ आफ्नो हाथबाट उप-राष्ट्रपतिलाई आफ्नो पदबाट यस ्तीफा देनका लागि संबोधन गर्दै पत्र लेख्न सक्दछन्।
केन्द्रको कार्यपालिका शक्ति राष्ट्रपतिलाई प्राप्त हो, र त्यसको द्वारा प्रत्यक्ष रूपबाट वा त्यसको अधीन अधिकारिहरूका जरिए संविधानका अनुसार अधिकारको प्रयोग गरे। संघका रक्ष बलहरूको सर्वोच्च शासन पनि त्यसैको हुन्छ। राष्ट्रपति सत्रावसानको आहवान गरता, संबोधित गर्दहो, संसदलाई संदेश पठाईता र लोकसभा भंग गर्दहो, कुनै पनि समय अध्यादेश जारी गरता जस्तै समयलाई छो्ड़ेर जब संसदका दुइटै सदनहरूमा सत्र चल रहा हो, वित्तीय र धन विधेयक लाने सिफारिश गर्न, प्राणदंड स्थगित गर्न, सजालाई कम गर्न वा क्षमा गर्न वा निलम्बित गर्न एवं केही मामलहरूमा सजाहरूलाई माफ गर्न वा रूपातंरणको कार्य गर्दछ। जब राज्यमा संवैधानिक मशीनरी विफल भइहाल्छ उ राज्य सरकारका सबै वा केही कार्यहरूलाई आफ्नो माथिले लिन्छ। यदि त्यसलाई लाग्दछ कि गंभीर एमर्जेन्सी उत्पन्न भएको छ त उ देशमा एमर्जेन्सीको घोषणा गर सक्दछ जसका द्वारा भारत वा यसका कुनै कुनै क्षेत्रको सुरक्षालाई खतरा हुन्छ यो वा त युद्धका द्वारा वा बाह्य आक्रमण वा हथियारबंद विद्रोहका द्वारा हुन्छ।
उप राष्ट्रपति
उप राष्ट्रपतिको चुनाव निर्वाचिकाका सदस्हरू द्वारा हुन्छ जसमा एकल हस्तांतरीय मत द्वारा समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीका अनुसार संसदका दुइटै सदनहरूका सदस्य हुन्छन्। उ भारतको नागरिक छ भनें्यसको आयु 35 वर्षबाट कम न हो, र राज्य सभाका सदस्यका रूपमा चुनावका लागि पात्रता रखता हो। त्यसको पदको अवधि पांच वर्षको हुन्छ र उ पुननिर्वाचनको पात्र हुन्छ। अनुच्छेद 67 खमा निर्धारित प्रक्रियाका अनुसार यसलाई पदबाट हटाइन्छ।
उप राष्ट्रपति राज्य सभाको पदेन सभापति हुन्छ र जब बीमारी वा कुनै अन्य कारणबाट वा नयाँ राष्ट्रपतिका चुनाव हुनेसम्म यो छह माहका भीतर गरिन्छ यदि यो रिक्ति मृत्युका कारण हुन्हो, राष्ट्रपतिका यस ्तीफा देने वा अन्यथा पदबाट हटाए जानेका कारण हुन्छ। राष्ट्रपतिका अनुपस्थित रहनेका कारण आफ्नो कार्यहरूको निष्पादन गर्नमा असमर्थ हुन्छ तब राष्ट्रपतिका रूपमा कार्य गर्दछ।
मंत्री परिषद
राष्ट्रपतिलाई तिनको कार्यहरूमा सहायता गर्न र सलाह देनका लागि प्रधानमंत्रीका नेतृत्वमा मंत्री परिषद हुन्छ। प्रधानमंत्रीको नियुक्ति राष्ट्रपति द्वारा गरिन्छ उ मंत्रीको सलाहमा अन्य मंत्रिहरूको पनि नियुक्ति गर्दछ। परिषद सामूहिक रूपबाट लोक सभाका प्रति उत्तरदयी हुन्छ। संघका प्रशासन वा कार्य र उनीसित सम्बन्धित विधानहरू र सूचनाहरूका प्रस्तावहरूबाट सम्बन्धित मंत्रिपरिषदका सबै निर्णहरूको सूचना राष्ट्रपतिलाई देना प्रधानमंत्रीको गर्तव्य छन्।
मंत्रि परिषदमा मंत्रिपरिषदका मंत्री, राज्य मंत्री (स्वतंत्र प्रभार), राज्य मंत्री र उप मंत्री हुन्छन्
