गुरुमुखी लिपि

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
ब्राम्ही लिपिबाट जन्मेका लिपिहरू

ब्राम्ही

गुरूमुखी लिपि एउटा लिपि छ जसमा पंजाबी भाषा लिखी जान्छ।

गुरूमुखीको अर्थ छ गुरूहरूका मुखदेखि निस्केर भएको हो। अवश्य नैं यो शब्द ‘वाणी’को द्योतक रहेको थियो होला, किनभनें मुखदेखि लिपिको कुनै सम्बन्ध छैन। परन्तु वाणीदेखि चलेर त्यस वाणीका अक्षरहरूका लागि यो नाम रूढ भयो। यस प्रकार गुरूहरूले आफ्नो प्रभावदेखि पंजाबमा एउटा भारतीय लिपिलाई प्रचलित गरे। नत्र सिंधको जस्तो पंजाबमा पनि फारसी लिपिको प्रचलन हो रहने थियो र त्यही रहन सकथ्यो।

यस लिपिमा तीन स्वर र ३२ व्यंजन छन्। स्वरहरूका साथ मात्राहरू जो्डेर अन्य स्वर बनेको लाग्छ। यिनको नाम छन् उड्यो, आयो, इडयो, सासा, हाहा, कका, खखा इत्यादि। अंतिम अक्षर डाडा हो। छैटौं अक्षरदेखि कवर्ग आरम्भ हुन्छ र शेष अक्षरहरूको (व)सम्म त्यही क्रम छ जो देवनागरी वर्णमालामा छ। मात्राहरूका रूप र नाम यस प्रकार छन्। टका साथ (मुक्ता), टा (कन्ना), टि (स्यारी), टी (बिहारी), ट (ऐंक डे), ट (दुलैंकडे), टे (लावाँ), टै (दोलावाँ), (होडा), (कनौडा), (टिप्पी), ट: (बिदै)। यस वर्णमालामा प्राय: संयुक्त अक्षर छैनन्। यद्यपि अनेक संयुक्त ध्वनिहरू विद्यमान छन्।

गुरूमुखी वर्णमाला[सम्पादन गर्ने]

गुरूमुखी लिपिमा ३५ वर्ण हुन्छन्। पहिला तीन वर्ण बिल्कुल खास छन् किनभनें ती स्वर वर्णहरूका आधार हुन्छन्। मात्र ऐरालाई छो्डेर बाकी पहिला तीन वर्ण एक्लै कहीं प्रयुक्त हुदैनन्। विस्तारदेखि सम्झनका लागि स्वर वर्णलाई हेर्नुहोस्।

गुरूमुखी-देवनागरी तुल्यता चार्ट[सम्पादन गर्ने]

ਕ --- क
ਖ --- ख
ਗ --- ग
ਘ --- घ
ਙ --- ङ
ਚ --- च
ਛ --- छ
ਜ --- ज
ਝ --- झ
ਞ --- ञ
ਟ --- ट
ਠ --- ठ
ਡ --- ड
ਢ --- ढ
ਣ --- ण
ਤ --- त
ਥ --- थ
ਦ --- द
ਧ --- ध
ਨ --- न
ਪ --- प
ਫ --- फ
ਬ --- ब
ਭ --- भ
ਮ --- म
ਯ --- य
ਰ --- र
ਲ --- ल
ਵ --- अनि
ਸ਼ --- श
ਸ --- स
ਹ --- ह
ੜ --- ड
਼ ---
੍ --- ्
ਾ --- ा
ਿ --- ि
ੀ --- ी
ੁ --- ु
ੂ --- ू
ੇ --- े
ੈ --- ै
ੋ --- ो
ੌ --- ौ
ਂ --- ं
ੰ --- ं
ਅ --- अ
ਆ --- आ
ਇ --- इ
ਈ --- ई
ਉ --- त्यो
ਊ --- ऊ
ਏ --- ए
ਐ --- ऐ
ਓ --- ओ
ਔ --- औ
੦ --- ०
੧ --- १
੨ --- २
੩ --- ३
੪ --- ४
੫ --- ५
੬ --- ६
੭ --- ७
੮ --- ८
੯ --- ९

नाम उच्चारण नाम उच्चारण नाम उच्चारण नाम उच्चारण नाम उच्चारण
उरा ऐरा ईरी सूस्सा Sa हहा Ha
कक्का Ka खुक्खा Kha गुग्गा Ga घुग्गा Gha उंगा Nga
चुच्चा Ca छुछ्छा Cha जुज्जा Ja झुज्जा Jha नेया Nya
टैनका Tta ठुठ्ठा Ttha डुड्डा Dda ढुड्डा Ddha णाहणा Nna
तुत्ता Ta थुत्था Tha दुद्दा Da धुद्दा Dha नुन्ना Na
पुप्पा Pa फुप्पा Pha बुब्बा Ba भुब्बा Bha मुम्मा Ma
यैय्या Ya रारा Ra लूल्ला La वावा Va राढा Rha

यूनिकोडमा गुरूमुखी[सम्पादन गर्ने]

गुरूमुखी लिपिको यूनिकोड रेञ्ज U+०A०० देखि U+०A७Fसम्म हो। गुरूमुखीका लागि यूनिकोडको प्रयोग शुरु भए अहिले धेरै दिन भएको छैन पंजाबीका धेर जसो जालघरहरूले अहिले यूनिकोड अपनाएका छैनन्।

  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
A00            
A10    
A20  
A30   ਲ਼   ਸ਼         ਿ
A40                
A50                   ਖ਼ ਗ਼ ਜ਼   ਫ਼  
A60            
A70                      

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

बाह्य कडीहरू[सम्पादन गर्ने]