जयपुर

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
जयपुर
गुलाबी शहर
जयपुरको हवामहल
जयपुरको हवामहल
समय मंडल: आईएसटी (यूटीसी+५:३०)
देश  भारत
राज्य राजस्थान
जिल्ला जयपुर
जनसंख्या
घनत्व
२,३२४,३१९ (२००१[[Category:Articles containing potentially dated statements from Expression error: Unexpected < operator.]])
• ११,५९८ /कि.मी. (३०,०३९ /वर्ग मी.)
क्षेत्रफल
ऊंचाई (AMSL)
२००.४ कि.मी² (७७ वर्ग मील)
• ४३१ m (१,४१४ ft)

Erioll world.svgनिर्देशांक: 26°55′34″N 75°49′25″E / 26.926, 75.8235 जयपुर About this sound उच्चारण जसलाई गुलाबी नगरका नामबाट पनि जानिन्छ, भारतमा राजस्थान राज्यको राजधानी छ। आमेरका गरिमा यो जयपुर नामबाट प्रसिद्ध प्राचीन रजवाडेको पनि राजधानी रहेको छ। यस शहरको स्थापना १७२८मा आंबेरका महाराजा जयसिंह द्वितीय नेको थियो। जयपुर आफ्नो समृद्ध भवन निर्माण-परम्परा, सरस-संस्कृति अनि ऐतिहासिक महत्वको लागि प्रसिद्ध छ।[१] यो शहर तीन पटिबाट अरावली पर्वतमालाबाट घेरिएको छ।[२] जयपुर शहरको चिन्हारी यहाँका महलहरू अनि पुराना घरहरूमा लगे गुलाबी धौलपुरी पत्थरहरूबाट छ्दछ जुन यहाँका स्थापत्यको खूबी छ। १८७६मा तत्कालीन महाराज सवाई मानसिंहले इङ्गल्याण्ड]]को महारानी एलिजाबेथ प्रिंस अफ वेल्स युवराज अल्बर्टका स्वागतमा पुरा शहरलाई गुलाबी रङ्गबाट आच्छादित करवा दियो थियो। तभीबाट शहरको नाम गुलाबी नगरी लड़एको छ।Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tag पूरा शहर करीब छ भागहरूमा बँटा छ अनि यो १११ फुट(३४ मी.) चौडी सडकहरूबाट विभाजित छ। पाँच भाग मध्य प्रासाद भागलाई पूर्वी, दक्षिणी एवं पश्चिमी पटिबाट घेरे भएका छन्, अनि छठा भाग एकदम पूर्वमा स्थित छ। प्रासाद भागमा हावा महल परिसर, व्यवस्थित उद्यान एवं एक सानो पोखरि छन्। पुराना शहका उत्तर-पश्चिमी पटि पहाडीमा नाहरगढ़ दुर्ग शहरका मुकुटका समान दिख्दछ। यसका बाहेक यहाँ मध्य भागमा नैं सवाई जयसिंहद्वारा बनावायी गई वेधशाला, जन्तर मन्तर, जयपुर पनि छन्।[३]

जयपुरलाई आधुनिक शहरी योजनाकारहरू द्वारा सबै भन्दा नियोजित अनि व्यवस्थित शहरहरूमा बाट गिनिन्छ। शहरका वास्तँकोर विद्याधर भट्टाचार्यको नाम आज पनि प्रसिद्ध छ। ब्रिटिश शासनका बेला यसमा कछवाहा समुदायका राजपूत शासकहरूको शासन थियो। १९औं सताब्दीमा यस शहरको विस्तार शुरु भयो तब यसको जनसंख्या १,६०,००० थियो जुन अब बढ़ गर २००१का आंकडहरूका अनुसार २३,३४,३१९ छ चुकी छ। यहाँका मुख्य उद्योगहरूमा धातु, संगमरमर, वस्त्र-छपाई, हस्त-कला, रत्न तथा आभूषणको आयोत-निर्यात तथा पर्यटन आदि शामिल छन्। जयपुरलाई भारतको पेरिस पनि भनिन्छ। यस शहरको वास्तुका बारेमा भनिन्छ , कि शहरलाई सूतबाट नाप लीजिये, नाप-जोखमा एक बालका बराबर पनि फर्क न मिलिनेछ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

सत्रहऔं शताब्दीमा जब मुगल आफ्नो तागत खोने लगे,तो समूचे भारतमा अराजकता सिर उठाने लगी,ऐसे दौरमा राजपूतानाको आमेर रियासत,एक ठूलो तागतका रूपमा उभरी.जाहिर छ कि महाराजा सवाई जयसिंहलाई तब मीलहरूका दायरेमा फैली आफ्नो रियासत संभालने अनि सुचारु राजकाज सञ्चालनको लागि आमेर सानो लागन लगा,और यस तरहबाट यस नयाँ राजधानीका रूपमा जयपुरको कल्पना गरिएलाई, अनि ठूलो तैयारीहरू सहित यस कल्पनालाई साकार रूप दिनको शुरुवात भए. यस शहरको नींव भनें राखीएलाई,यसका बारेमा मतभेद छन्,किन्तु इतिहासकारहरूका अनुसार तालकटोराका निकट स्थित शिकारको छदीबाट यस शहरका निर्माणको शुरुवात भए।

राजा सवाई जयसिंह द्वितीयले यो शहर बसाने भन्दा पहिले यसको सुरक्षाको पनि एकदम चिन्ताको थियो अनि सुरक्षा सुनिश्चित गर्नको लागि नैं सात मजबूत दरवाजहरू सहित किलाबंदी गरिएको थियो। जयसिंहले हालाउँकि मराठहरूका हमलहरूको चिन्ताबाट आफ्नो राजधानीको सुरक्षाको लागि चारदेवली बनवाई थियो, किन भनें उनिलाई शायद मौजूदा समयको सुरक्षा समस्याहरूको भान नथियो। इतिहासको पुस्तकहरूमा जयपुरका इतिहासका अनुसार यो देशको पहिलो पूरी योजनाबाट बनाएइयो शहर थियो अनि स्थापनाका समय राजा जयसिंहले आफ्नो राजधानी आमेरमा बढ़ती आबादी अनि पानीको समस्यालाई ध्यानमा राखएर नैं यसको विकास गरेको थियो। नगरका निर्माणको काम १७२७मा शुरू भयो अनि प्रमुख स्थानहरूका बननमा करीब चार साल लगे। यो शहर नौ खंडहरूमा विभाजित गरियो थियो, जसमा दुई खंडहरूमा राजकीय इमारतें अनि राजमहलहरूको बसाया गयो थियो। राजालाई शिल्पशास्त्रका आधारमा यो नगर बसानेको राय एक बङ्गाली ब्राह्मण विद्याधर भट्टाचार्यले दी थियो।

यो शहर प्रारम्भबाट नैं 'गुलाबी' नगर नथियो बल्कि अन्य सामान्य नगरहरूको नैं तरिका थियो, किन भनें १८५३मा जब वेल्सका राजकुमार आए त महाराजा रामसिंहका आदेश भन्दा पुरा शहरलाई गुलाबी रङ्गबाट रङ्ग जादुई आकर्षण प्रदान गर्नको कोशिश गरिएको थियो। त्यसै पछिबाट यो शहर 'गुलाबी नगरी'का नामबाट प्रसिद्ध भयो। सुंदर भवनहरूका आकर्षक स्थापत्य वाला, दुई सय वर्ग किलोमीटर भन्दा अधिक क्षेत्रफलमा फैले जयपुरमा जलमहल, जन्तर-मन्तर, आमेर महल, नाहरगढ़को किला, हवामहल अनि आमेरको किला राजपूतहरूका वास्तुशिल्पका बेजोड नमूने छन्।

जयपुरमा आतंकवाद - १३ मई, २००८लाई जयपुरमा श्रृंखलाबद्ध सात बम विस्फोट गरियो। विस्फोट १२ मिनटको वधिका भित्र जयपुरका विभिन्न स्थानहरूमा हुए‍। आठवाउँ बम निष्क्रिय पायाइयो। घटनामा ८० भन्दा अधिक मान्छे कि मृत्यु तथा डेढ़ सय भन्दा अधिक घाइते भएको।

स्थापत्य[सम्पादन गर्ने]

नियोजित तरिकाबाट बसाये गये यस जयपुरमा महाराजाका महल,औहदेदारहरूको हवेली अनि बाग बगैचा,ही न बल्कि साधारण नागरिकहरूका आवास अनि राजमार्ग बनाए गये.गलीहरूको अनि सडकहरूको निर्माण वास्तुका अनुसार अनि ज्यामितीय तरिकाबाट गरियो,नगर]]लाई सुरक्षित राखनको लागि,इस नगरका चारो पटि परकोटा बनाए गया,और पश्चिमी पहाडीमा नाहरगढको किला बनाए गया.पुराना दुर्ग जयगढमा हथियार]] बनानको कारखान बनाए गया,जसे देख गर आज पनि वैज्ञानिक चकित हुन जान्छन्,इस कारखाने अनि आफ्नो शहर जयपुरका निर्माता सवाई जयसिंहको स्मॄतीहरूको संजोये विशालकाय जयबाण तोप आज पनि सीना ताने यस नगरको सुरक्षा करती महसूस हुन्छ।महाराजा सवाई जयसिंहले जयपुरलाई नौ आवासीय खण्डहरूमा बसाया,जसलाई चौकडी भनिन्छ,इनमे सबै भन्दा ठूलो चौकडी सरहदमा राजमहल,रनिवास,जन्तर मन्तर,गोविंददेवजीको मन्दिर,आदि छन्,शेष चौकडीहरूमा नागरिक आवास, हवेलियों अनि कारखाने आदि बनवाये गये.प्रजालाई आफ्नो परिवार समझने वाला सवाई जयसिंहले सुन्दर शहरलाई यस तरहबाट बसाया कि यहाँमा नागरिकहरूको मूलभूत आवश्यकताहरू सहित अन्य कुनै प्रकारको कमी न छ,सुचारु पेयजल व्यवस्था,बागबगीचे,कल कारखाने आदि सहित वर्षाजलको संरक्षण अनि निकासीको प्रबंध पनि गराए.सवाई जयसिंहले लामो समयसम्म जयपुरमा राज गर्‍यो,इस शहरमा हस्तकला,गीत संगीत,शिक्षा,और रोजगार आदिलाई उनले खूब प्रोत्साहित गर्‍यो।वास्तु अनुरूप ईशर ल्या ट,हवामहल,रामनिवास बाग,और विभिन्न कलात्मक मन्दिर, शिक्षण संस्थान,आदिको निर्माण गराए.

बाजार- जयपुर प्रेमी भन्दछन् कि जयपुरका सौन्दर्यलाईको देखनेको लागि केही खास नजर चाहिये, बाजारहरूबाट गुजरते हुए,जयपुरको बनावटको कल्पनालाई आत्मसात गर यसलाई निहारें त पल भरमा यसको सौन्दर्य आंखहरूका अगाडी प्रकट हुने लग्दछ। लामो चौडी अनि अग्लो प्राचीर तीन पटि फैली पर्वतमाला सीधा सपाट राजमार्ग गलियों चौराहे चौपड भव्य राजप्रसाद.मन्दिर अनि हवेली,बाग बगैचा,जलाशय,और गुलाबी आभाबाट सजाय यो शहर इन्द्रपुरीको आभास दिन लग्दछ,जलाशय त अब न रहे,किन्तु कल्पनाको जान सक्छ,कि अब भन्दा केही दशक पहिले नैं जयपुर परकोटेमा नैं सिमटा भएको थियो,तब यसको भव्य एवं कलात्मक रूप हरेक कुनैलाई मन्त्र मुग्ध गर देता हुनेछ। आज पनि जयपुर यहाँ आन वाला सैलानीहरूको बरसहरू बरस सहेज गर राखन वाला रोमांचकारी अनुभव दे्दछ।

जयपुरको बदलाव[सम्पादन गर्ने]

जयपुरको रङ्गत अब बदल रही छ। हालैमा जयपुरलाई विश्वका दस सबै भन्दा खूबसूरत शहरहरूमा शामिलेरिएको छ।[स्रोत नखुलेको] महानगर बननको पटि अग्रसर जयपुरमा स्वतन्त्रता पछि धेरै महत्वाकांक्षी निर्माण भए। एशियाको सबै भन्दा ठूलो आवासीय बस्ती मानसरोवर, राज्यको सबै भन्दा ठूलो सवाई मानसिंह चिकित्सालय, विधानसभा भवन, अमर जवान ज्योति, एम.आई.रोड, सेन्ट्रल पार्क अनि विश्वका प्रसिद्ध बैंक यसै कडीमा शामिल छन्। पछिल्लो केही सालहरूबाट जयपुरमा मेट्रो संस्कॄतिका दर्शन हुने लगे छन्। चमचमाती सडकहरू, बहुमंजिला शापिंग माल, आधुनिकतालाई छूती आवासीय कोलोनिहरू, आदि महानगरहरूको छड करती दिख्दछन्। पुराना जयपुर अनि नयाँ जयपुरमा नयाँ अनि पुरानो संस्कॄतिका दर्शन जस्तै यस शहरका विकास अनि इतिहास]] दुईटैलाई स्पष्ट गर्दछन्।

दर्शनीय स्थल[सम्पादन गर्ने]

शहरमा धेरै पर्यटन आकर्षण छन्, जस्तै जन्तर मन्तर, जयपुर, हावा महल, सिटी पैलेस, गोविंद देवजीको मन्दिर, बी एम बिडला तारामण्डल, आमेरको किला, जयगढ़ दुर्ग आदि। जयपुरका रौनक भरे बाजारहरूमा दुकानें रङ्ग बिरङ्गे सामानहरूबाट भरी छन् , जसमा हथकरघा उत्पादन, बहुमूल्य पत्थर, हस्तकलाबाट युक्त वनस्पति रङ्गहरूबाट बने वस्त्र, मीनाकारी आभूषण, पिउँतलको सजावटी सामान,राजस्थानी चित्रकलाका नमूने, नागरा-मोजरी जूतियाउँ, ब्लू पटरी, हाथीदान्तका हस्तशिल्प अनि सफेद संगमरमरको मूर्तिहरू आदि शामिल छन्। प्रसिद्ध बाजारहरूमा जौहरी बजार, बापू बजार, नेहरू बजार, चौडा बाटो, त्रिपोलियो बजार अनि एम.आई. रोड सहित लगे बजार छन्।[४]

सिटी पैलेस

राजस्थानी तथा मुगल शैलीहरूको मिश्रित रचना एक पूर्व शाही निवास जुन पुराना शहरका बीचहरूबीच छ। भूरे संगमरमरका स्तंभहरूमा टिके नक्काशीदार मेहराब, सोने तथा रङ्गीन पत्थरहरूको फूलहरू वाला आकृतीहरू लि अलंकृत छ। संगमरमरका दुई नक्काशीदार हात्ती प्रवेश द्वारमा प्रहरीको तरिका खडे छ। जस परिवारहरूले पिउँढ़ी-दर-पीढ़ी राजाहरूको सेवाको छ। उनी मान्छे गाइडका रूपमा कार्य गर्छन्। पैलेसमा एक संग्राहलय छ जसमा राजस्थानी पोशाकहरू तथा मुगलहरू तथा राजपूतहरूका हथियारको राम्रो संग्रह छन्। यसमा विभिन्न रङ्गहरू तथा आकारहरू वाला तराशी भए मूंठको तलवारें पनि छन्, जसमाबाट धेरै मीनाकारीका जडऊ काम तथा जवाहरातहरूबाट अलंकृत छ तथा शानदार जडी भए म्यानहरूबाट युक्त छन्। महलमा एक कलादीर्घा पनि छन् जसमा लघुचित्रहरू, कालीनहरू, शाही साजहरू सामान अनि अरबी, फारसी, लिटिन तथा संस्कृतमा दुर्लभ खगोल विज्ञानको रचनाहरूको उत्कृष्ट संग्रह छ जुन सवाई जयसिंह द्वितीयले विस्तृत रूपबाट खगोल विज्ञानको अध्ययन गर्नको लागि प्राप्तको थियो।

जन्तर मन्तर, जयपुर

एक पत्थरको वेधशाला। यो जयसिंहको पाँच वेधशालाहरूमध्ये सबै भन्दा विशाल छ। यसका जटिल यन्त्र, यसको विन्यास तथा आकार वैज्ञानिक ढंगबाट तैयार गरिएको छ। यो विश्वप्रसिद्ध वेधशाला जसलाई २०१२मा यूनेस्कोले विश्व धरोहरहरूमा शामिलेरेको छ, मध्ययुगीन भारतका खगोलविज्ञानको उपलब्धिहरूको जीवन्त नमूना छ! यिनीहरूमा सबै भन्दा प्रभावशाली रामयन्त्र छ जसको प्रयोग ऊंचाई नापनेको लागि (?) गरिन्छ।

हावा महल

ईसवी सन् 1799मा निर्मित हावा महल राजपूत स्थापत्यलाई मुख्य प्रमाण चिन्ह। पुरानो नगरीको मुख्य गलीहरू सहित यो पाँच मंजिली भवन गुलाबी रङ्गमा अर्धअष्टभुजाकार अनि परिष्कृत छतेदार बलुए पत्थरको खिडकीहरू बाट सुसज्जित छ। शाही स्त्रिहरू शहरको दैनिक जीवन तथा शहरका जुलूस देख सकहरू यसै उद्देश्यबाट इमारतको रचना गरिएको थियो।

गोविंद देवजीको मन्दिर

भगवान कृष्णको जयपुरको सबै भन्दा प्रसिद्ध, बिना शिखरको मन्दिर। यो चन्द्रमहलका पूर्वमा बने जन-निवास बगीचेका मध्य अहातेमा स्थित छ। संरक्षक देवता गोविंदजीको मूर्ति पहिले वृंदावनका मन्दिरमा स्थापित थियो जसलाई सवाई जयसिंह द्वितीयले आफ्नो परिवारका देवताका रूपमा यहाँ पुनः स्थापित गरेको थियो।

सरगासूली-

(ईसर ल्या ट) - त्रिपोलियो बजारका पश्चिमी किनारामा उच्च मीनारनुमा भवन जसको निर्माण ईसवी सन् 1749मा सवाई ईश्वरी सिंहले आफ्नो मराठा विजयका उपलक्ष्यमा करवाएकोथियो।

रामनिवास बाग

एक चिडियाघर, पौधघर, वनस्पति संग्रहालयबाट युक्त एक हरियो भरा विस्तृत बाग, जहाँ खेलको प्रसिद्ध क्रिकेट मैदान पनि छ। बाढ राहत परियोजनाका अन्तर्गत ईसवी सन् 1865मा सवाई राम सिंह द्वितीयले यसलाई बनवाएकोथियो। सर विंस्टन जैकबद्वारा रूपांकित, अल्बर्ट हाल जुन भारतीय वास्तुकला शैलीको परिष्कृत नमूना छ, जसलाई त्यस पछि उत्कृष्ट मूर्तीहरू, चित्रहरू, सज्जित बर्तनहरू, प्राकृतिक विज्ञानका नमूनहरू, इजिप्टको एक ममी अनि फारसका प्रख्यात कालीनहरूबाट सुसज्जित गर खोला गया। सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको बढ़ावा दिनको लागि एक प्रेक्षागृह सहित रविन्द्र मञ्च, एक आधुनिक कलादीर्घा तथा एक खुला थियेटर पनि यसमा बनाएइयो छन्।

गुडिया घर - (समयः 12 बजेबाट सात बजे तक)- पुलिस स्मारकका नजीकै मूक बधिर विद्यालयका अहातेमा विभिन्न देशहरूको प्यारी गुडियाउँ यहाँ प्रदर्शित छन्।
बी एम बिडला तारामण्डल

(समयः 12 बजेबाट सात बजे तक)- आफ्नो आधुनिक कम्पयूटरयुक्त प्रक्षेपण व्यवस्था सहित यस ताराघरमा श्रव्य तथा दृश्य शिक्षा तथा मनोरंजनहरूका साधनहरूको अनेखी सुविधा उपलब्घ छ। विद्यालयहरूका दलहरूको लागि रियायत उपलब्ध छ। प्रत्येक महिनाका आखिरी बुघवारलाई यो बंद रह्दछ।

गल्दैजी

एक प्राचीन तार्थस्थल, तल्लो पहाडीहरूका बीच बगीचहरूबाट परे स्थित। मन्दिर, मंडप अनि पवित्र कुंडो सहित हरियाली युक्त प्राकृतिक दृश्य यसलाई आनन्ददायक स्थल बनयो दे्दछन्। दीवान कृपारामद्वारा निर्मित उच्चतम चोटीका शिखरमा बनयो सूर्य देवताको सानो मन्दिर शहरका सारा स्थानहरूबाट दिखाई पड्दछ।

जैन मन्दिर

आगरा मार्गमा बने यस उत्कृष्ट जैन मन्दिरको देवलहरूमा जयपुर शैलीमा उन्नीसऔं सताब्दीका अत्यधिक सुंदर चित्र बने छन्।

मोती डूंगरी अनि लक्ष्मी नारायण मन्दिर

मोती डूंगरी एक निजी पहाडी ऊंचाईमा बनयो किला छ जुन स्कटलैण्डका किलेको तरिका निर्मित छ। केही वर्षहरू पहिले, पहाडी पादगिरीमा बनयो गणेश मन्दिर अनि अद्भुत लक्ष्मी नारायण मन्दिर पनि उल्लेखनीय छ।

स्टैच्यू सर्किल - चक्करका मध्य सवाई जयसिंहको स्टैच्यू धेरै नैं उत्कृष्ट ढंगबाट बनेको छ। यसलाई जयपुरका संस्थापकलाई श्रद्धांजलि दिनको लागि नयाँ क्षेत्रीय योजनाका अन्तर्गत बनाएइएको छ। यसमा स्थापित सवाई जयसिंहको भव्यमूर्तिका मूर्तिशिल्पी स्व.महेंद्र कुमार दास छन्.

अन्य स्थल

आमेर मार्गमा रामगढ़ मार्गका चौराहेका नजीकै रानीहरूको यादमा बनी आकर्षक महारानीको धेरै छतरिहरू छ। मानसागर झीलका मध्य, सवाई माधोसिंह प्रथमद्वारा निर्मित जल महल, एक मनोहारी स्थल छ। परिष्कृत मन्दिरहरू तथा बगीचहरू वाला कनक वृंदावन भवनको पुरातन पूर्णतालाई विगत समयमा पुनर्निर्मित गरिएको छ। यस सडकका पश्चिममा गैटोरमा शाही शमशान घाट छ जसमा जयपुरका सवाई ईश्वरी सिंहका सिवाय समस्त शासकहरूका भव्य स्मारक छन्। बारीक नक्काशी तथा ल्या लित्यपूर्ण आकारबाट युक्त सवाई जयसिंह द्वितीयको धेरै नैं प्रभावशाली छतरी छ। प्राकृतिक पृष्ठभूमिबाट युक्त बगैचा आगरा मार्गमा देवलहरूबाट घिरे शहरका दक्षिण पूर्वी कोनेमा घाटीमा फैल्एको छन्।

गैटोर

सिसोदियो रानीका बागमा फव्वारहरू, पानीको नहरहरू, तथा चित्रित मंडपहरू सहित पंक्तिबद्ध बहुस्तरीय बगैचा छन् तथा बसकहरूका कोठा छन्। अन्य बगीचहरूमा, विद्याधरको बाग धेरै नैं राम्रा ढ़गबाट संरक्षित बाग छ, यसमा घने वृक्ष, बहता पानी तथा खुला मंडप छन्। यसलाई शहरका नियोजक विद्याधरले निर्मित गरेको थियो।

आमेर

यो कहिल्यै सात सताब्दीसम्म ढूंडारका पुराना राज्यका कच्छवाहा शासकहरूको राजधानी थियो।

आमेर अनि शीला माता मन्दिर - लगभग दुई शताब्दी पूर्व राजा मान सिंह, मिर्जा राजा जयसिंह अनि सवाई जयसिंहद्वारा निर्मित महलहरू, मंडपहरू, बगीचहरू अनि मन्दिरहरूको एक आकर्षक भवन छ। मावठा झीलका शान्त पानीबाट यो महल सीधा उभर्दछ अनि वहाँ सुगम बाटा द्वारा पहुंच्न सकिन्छ। सिंह पोल अनि जलेब चौकसम्म अकसर पर्यटक हाथीमा सवार भएर जान्छन्। चौकका सिरेबाट सीढ़ीहरूको पंक्तियाउँ उठ्दछन्, एक शिला माताका मन्दिरको पटि जान्छ अनि दोस्रो महलका भवनको पटि। यहाँ स्थापित गर्नको लागि राजा मानसिंहद्वारा संरक्षक देवीको मूर्ति, जसको पूजा हजारहरू श्रद्धालु गर्छन्, पूर्वी बङ्गाल (जो अब बंगला देश छ)का जेसोरबाट यहाँ ल्या ई गई थियो। एक दर्शनीय स्तंभहरू वाला हल दीवान-ए-आम अनि एक दोमंजिला चित्रित प्रवेशद्वार, गणेश पोल आगेका प्रांगणमा छ। गलियोरेका पिउँछे चारबागको तरहको एक रमणीय सानो बगैचा छ जसको दाई तर्फ सुख निवास छ अनि बाई तर्फ जसमन्दिर। यसमा मुगल तथा राजपूत वास्तुकलाको मिश्रित छ, बारीक ढंगबाट नक्काशीको भए जालीको चिलमन, बारीक शीशहरू अनि गचकारीको कार्य अनि चित्रित तथा नक्काशीदार तल्लो देवलहरू। मावठा झीलका मध्यमा सही अनुपातित मोहन बाडी या केसर क्यारी अनि उनको पूर्वी किनारामा दिलराम बाग माथि बने महलहरूको मनोहर दृश्य दिखाते छ।

पुराना शहर - कहिल्यै राजाहरू, हस्तशिल्पहरू तथा साधारण जनताको आवास आमेरको पुरानो कस्बा अब खंडहर बन्यो छ। आकर्षक ढंगबाट नक्काशीदार तथा सुनियोजित जगत शिरोमणि मन्दिर, मीराबाईबाट जुडा एक कृष्ण मन्दिर, नरसिंहजीको पुरानो मन्दिर तथा राम्रा ढंगबाट बनयो सीढ़ीहरू वाला कुआँ, पृष्ठ मिहरूको कुण्ड समृद्ध अतीतका अवशेष छन्।

जयगढ़ किला

मध्ययुगीन भारतका केही सैनिक इमारतहरूमा भन्दा एक। महलहरू, बगीचहरू, टांकीहरू, अन्य भन्डार, शस्त्रागार, एक सुनोयोजित तोप ढलाई-घर, अनेक मन्दिर, एक लामो बुर्ज अनि एक विशालकाय तोप - जयबाण जुन देशको सबै भन्दा ठूलो तोपहरूमा भन्दा एक छ। जयगढ़का फैल्एको परकोटे, बुर्ज अनि प्रवेश द्वार पश्चिमी द्वार क्षितिजलाई छू्दछन्. नाहरगढः जयगढको पहाडीहरूका पिउँछे स्थित गुलाबी शहरको पहरेदार छ - नाहरगढ़ किला। यद्यपि यसको धेरै केही हिस्सा ध्वस्त भएको छ, फेरि पनि सवाई मान सिंह द्वितीय तथा सवाई माधोसिंह द्वितीयद्वारा बनाए मनोहर इमारतें किलेको रौनक बढाउँछन् सांगानेर - (१२ किलोमीटर) - यो टहरूक जाने वाला राजमार्गमा स्थित छ। यसका ध्वस्त महलहरूका अतिरिक्त, सांगानेरका उत्कृष्ट नक्काशीदार जैन मन्दिर छ। दुई त्रिपोलियो (तीन मुख्य द्वार )का अवशेषो द्वारा नगरमा प्रवेश गरिन्छ।

शिल्प उद्योगको लागि शहर महत्वपूर्ण केन्द्र छ अनि ठप्पे तथा जालीदार छपाईको इकाइयहरू द्वारा हातबाट बने बढिया कपडा यहाँ बनछन। यो कपडा देश तथा विदेशमा प्रसिद्ध छ।

बगरू - (३४ किलोमीटर) - अजमेर मार्गमा, पुरानो किला, अझै पनि राम्रो अवस्थामा छ। यो आफ्नो हाथको छपाईका हथकरघा उद्योगको लागि उल्लेखनीय छ, जहाँ सरल प्रविधीोको प्रयोग छ्दछ। यस हथकरघाहरूका डिजाइन कम जटिल तथा मटियाले रङ्गोका हुन्छन्।

रामगढ़ पोखरि - (३२ किलोमीटर उत्तर - पूर्व) - पेडोबाट आच्छादित पहाडियोका बीच एक अग्लो बांध बांध गर एक विशाल कृत्रिम झीलको निर्माण गरिएको छ। यद्यपि जमवा माताको मन्दिर तथा पुराना किलेका खंडहर यसका पुरावशेष छ। विशेष गरि वर्षाका मौसममा यसका आकर्षक प्राकृतिक दृश्य यसलाई एक राम्रो पिकनिक स्थल बनयो दिछन।

सामोद - (४० किलोमीटर उत्तर - पूर्व) - सुन्दर सामोद महलको पुनर्निमाण गरिएको छ तथा यो राजपूत हवेली वास्तुकलाको राम्रो नमूना छ तथा पर्यटन लागि उत्तम स्थल।

विराट नगर- (शाहपुरा - अलवर मार्ग 86 किलोमीटर टाड़ा) - खुदाई गरे पछि निकले एक वृत्ताकार बुद्ध मन्दिरका अवशेषहरूबाट युक्त एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक स्थान छ जुन राजस्थानको असाधारण तथा भारतको आरंभिक प्रसिद्ध मन्दिर छ। बैराठमा मौर्य, मुगल तथा राजपूत समयका स्मृतिचिन्ह पनि छन्. अकबरद्वारा निर्मित एक खान (?), एक रमणीय मुगल बगैचा अनि जहाँगीरद्वारा निर्मित चित्रित छतरीहरू तथा देवलहरूबाट युक्त असाधारण भवन अन्य आकर्षण छन्. सांभर

(पश्चिमबाट 14 किलोमीटर) - नुनको विशाल पोखरि, पवित्र देवयानी कुंड, महल अनि नजीकै नैं स्थित नालियोसारका प्रसिद्ध छ।

जयसिंहपुरा खोर - (अजमेर मार्गबाट 12 किलोमीटर) - मीणा कबीलेका यस आवासमा एक दुर्गम किला, एक जैन मन्दिर अनि हरे भरे वृक्षहरूका बीच एक बावडी छ।

माधोगढ़ - तुंगा (बस्सी ल्या लसोट आगरा मार्गबाट 40 किलोमीटर) - जयपुर तथा मराठा सेनाका बीच भएका एतिहासिक युगको तुंगा गवाह छ। सुंदर आमका बागहरूका बीच यो किला बसेको छ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. कपूर, आयशा, "जयपुरका छटल" (in हिन्दी), pp. ०१०३ 
  2. उर्मान, डैविश, "जयपुर यात्रा अनि यात्रा" (in हिन्दी), pp. ०१०३ 
  3. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named .E0.A4.AE.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.B0
  4. उर्मान, डैविश, "जयपुरमा १०० वाक्य" (in हिन्दी), pp. ०१०३ 

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

ढाँचा:भारतीय मेट्रोपलिटन शहरढाँचा:भारतका मिलियन+ नगर

ढाँचा:राजस्थानका जिल्लाहरू