ज्योतिर्लिङ्ग

नेपाली विकिपीडियाबाट
(ज्योतिर्लिंग बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
ज्योतिर्लिङ्ग is located in India
सोमनाथ
मल्लिकार्जुन
महाकालेश्वर
ॐकारेश्वर
वैद्यनाथ
भीमाशंकर
रामेश्वरम
नागेश्वर
काशी विश्वनाथ
त्रयम्बकेश्वर
केदारनाथ
घृष्णेश्वर
बाह्र ज्योतिर्लिङ्गका स्थानहरू


हिन्दू धर्ममा पुराणहरूका अनुसार शिवजी जहां-जहां स्वयं प्रकट भए उक्त बाह्र स्थानमा अवस्थित शिवलिंगलाई ज्योतिर्लिङ्गको रूपमा पूजा गरिन्छ ।[१] नेपाली बृहत् शब्दकोशमा ज्योतिर्लिङ्गलाई सत्ययुगमा धपधपी बल्थे भनी विश्वास गरिएका शिवजीका बाह्र लिङ्ग भनेर लेखिएको छ ।

  • सौराष्ट्र प्रदेशमा, श्रीसोमनाथ,
  • श्रीशैलमा श्रीमल्लिकार्जुन,
  • उज्जयिनी (उज्जैन)मा श्रीमहाकाल,
  • ॐकारेश्वर अथवा अमलेश्वर ,
  • परलीमा वैद्यनाथ,
  • डाकिनी नामक स्थानमा श्रीभीमशङ्कर,
  • सेतुबंधमा श्री रामेश्वर,
  • दारुकावनमा श्रीनागेश्वर,
  • वाराणसी (काशी)मा श्री विश्वनाथ,
  • गौतमी (गोदावरी)को तटमा श्री त्र्यम्बकेश्वर,
  • हिमालय केदारखंडमा श्रीकेदारनाथ
  • शिवालयमा श्रीघुश्मेश्वर।

हिन्दू मान्यता अनुसार जुन मानिस प्रतिदिन बिहान तथा साँझको समयमा यी बाह्र ज्योतिर्लिङ्गहरूको नाम लिन्छ, उसको सात जन्मको पाप यी लिंगहरूको स्मरण मात्रले पनि मेटिन्छ् ।

स्थलहरू[सम्पादन गर्ने]

१२ ज्योतिर्लिङ्गको नाम शिव पुराण अनुसार (शतरुद्र संहिता,अध्याय ४२/२-४)।

क्रसं ज्योतिर्लिङ्ग चित्र राज्य स्थिति वर्णन
सोमनाथ Somanatha view-II.JPG गुजरात सौराष्ट्र श्री सोमनाथ सौराष्ट्र, (गुजरात)मा अवस्थित रहेको छ ।
मल्लिकार्जुन स्वामी Srisailam-temple-entrance.jpg आंध्र प्रदेश कर्नुल आन्ध्र प्रदेश राज्यको कृष्णा जिल्ला कृष्णा नदीको तटमा श्रीशैल पर्वत श्रीमल्लिकार्जुन (दक्षिण कैलाश) अवस्थित रहेको छ ।
महाकालेश्वर Mahakal Temple Ujjain.JPG मध्य प्रदेश उज्जैन श्री महाकालेश्वर (मध्यप्रदेश)को मालवा क्षेत्र क्षिप्रा नदीको तटमा पवित्र उज्जैन नगरमा अवस्थित रहेको छ । उज्जैनलाई प्राचीनकालमा अवंतिकापुरी भनिन्थ्यो ।
ॐकारेश्वर Omkareshwar.JPG मध्य प्रदेश नर्मदा नदी नेर एउटा द्विप माथि मालवा क्षेत्रमा श्रीॐकारेश्वर स्थान नर्मदा नदीको बीचको द्वीपमा रहेको छ, यहाँ ॐकारेश्वर र ममलेश्वर दुई फरक-फरक लिङ्ग छ्, तर यो एक लिङ्गको दुई स्वरूपको छ । श्रीॐकारेश्वर लिंगलाई स्वयम्भू पनि भनिन्छ ।
केदारनाथ मन्दिर Kedarnath Temple.jpg उत्तराखंड केदारनाथ श्री केदारनाथ हिमालयको केदार नामक श्रृङ्गमा अवस्थित छ । शिखरको पूर्वतर्फ अलकनन्दा तटमा श्री बद्रीनाथ तथा पश्चिममा मन्दाकिनीको किनारमा श्री केदारनाथ रहेको छ । यो स्थान हरिद्वारबाट १५० माइल तथा ऋषिकेशबाट १३२ माइल टाढा उत्तरांचल राज्यमा रहेको छ ।
भीमाशंकर Bhimashankar.jpg महाराष्ट्र भीमाशंकर श्री भीमशङ्करको स्थान मुम्बईबाट पूर्व र पुनेबाट उत्तर भीमा नदीको किनार सह्याद्रि पर्वतमा छ । सह्याद्रि पर्वतको एक शिखरको नाम डाकिनी हो ।
काशी विश्वनाथ Hindu University.jpg उत्तर प्रदेश वाराणसी वाराणसी (उत्तर प्रदेश) स्थित काशीको श्रीविश्वनाथजी प्रमुख ज्योतिर्लिङ् मध्य एक हो । गंगा तटस्थित काशी विश्वनाथ शिवलिंग दर्शन हिन्दूहरुको लागि पवित्र मानिन्छ ।
त्रयम्बकेश्वर Trimbakeshwar Shiva Temple, Trimbak, Nashik district.jpg महाराष्ट्र त्रयम्बकेश्वर, निकट नासिक श्री त्र्यम्बकेश्वर ज्योतिर्लिङ्ग महाराष्ट्र राज्यको नासिक नजिक ब्रह्मगिरिको निकट गोदावरीको किनारमा अवस्थित रहेको छ ।
वैद्यनाथ Baba dham.jpg झारखंड देवघर जिल्ला परम्परा र पौराणिक कथा अनुसार देवघर स्थित श्रीवैद्यनाथ ज्योतिर्लिङ्गलाई प्रमाणिक मानिन्छ ।
१० नागेश्वर Nageshwar Temple.jpg गुजरात द्वारका श्रीनागेश्वर ज्योतिर्लिङ्ग बडौदा क्षेत्र अन्तर्गत गोमती द्वारका नजिक रहेको छ ।
११ रामेश्वरम Ramanathar-temple.jpg तमिलनाडु रामेश्वरम श्रीरामेश्वर तीर्थ तमिलनाडु राज्यको रामानाथपुरम मा रहेको छ । यहाँ श्रीलंका विजय पश्चात भगवान श्रीराम द्वारा अराध्यदेव शंकरको पूजा गरेकोले यो ज्योतिर्लिङ्गलाई श्रीरामेश्वर या श्रीरामलिंगेश्वर को रुपमा चिनिन्छ ।
१२ घृष्णेश्वर मन्दिर Grishneshwar Temple.jpg महाराष्ट्र निकट एल्लोरा गुफा, औरंगाबाद जिल्ला श्रीघुश्मेश्वर (गिरीश्नेश्वर) ज्योतिर्लिङ्गलाई घुसृणेश्वर वा घृष्णेश्वर पनि भनिन्छ । योमहाराष्ट्र राज्यको दौलताबाद स्टेसनबाट बाह्र माइल टाढा बेरूल गाउँमा रहेको छ ।

बाह् ज्योतिर्लिङ्ग र बाह्र राशिबीचको सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

मेष सोमनाथ, वृष श्रीशैल, मिथुन महाकाल, कर्क अमलेश्वर, सिंह वैद्यनाथ, कन्या भीमशंकर, तुला रामेश, वृश्चिक नागेश, धनु विश्वेशं, मकर त्र्यम्बकं, कुम्भ केदार तथा मीन घृष्णेशं

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]