ट्यूडर राजवंश

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

This article has been translated possibly either from English Wikipedia or from Hindi Wikipedia using Google Translation and then by using Nepali Wikipedia Translator or Online Nepali Wikipedia Translator The translated text might have some typos and erros. You can edit to fix this by clicking here नेपालीमा अनुबाद गर्नुहोस:यो पृष्ठ ट्यूडर_राजवंश बाट नेपाली विकीपिडियामा उल्था गरिएको हो । यसमा व्याकरणहरु को शुद्धता लाइ सच्याउन पर्ने हुन सक्छ । त्यसको लागि यस पृष्ठलाइ सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ।



ट्यूडर राजवंश (Tudor dynasty)ले १४८५ देखि १६०३ ई. सम्म इङ्गल्याण्डमा शासन गर्‍यो। उसलाई हामी इङ्गल्याण्डको इतिहासको मध्य र आधुनिक युगको कडी मान्न सक्छौं। मध्यकालीन दुर्व्यवस्थाहरु एवं अशांत स्थितिहरुलाई टाढा गर्न, इङ्गल्याण्डको आधुनिक राजनैतिक युगको प्रवर्तन र राष्ट्रको महत्ताको दिनहरु प्रारंभ गरेको श्रेय उसलाई प्राप्त छ।

हेनरी सप्तम[सम्पादन गर्ने]

ट्यूडर वंशको प्रथम शासक हेनरी सप्तम (१४८५-१५०९) ई. थियो। त्यो विख्यात वेल्स सरदार सर एविन ट्यूडरको पौत्र र रिशामांडको अर्ल थियो। उसले वासवर्थको लडाईमा रिचर्ड तृतीयलाई हराएर सिंहासनमा अधिकार प्राप्त गर्‍यो र यार्क राजकुमारी एलिजाबेथ संग विवाह गरेर 'गुलाबहरुको युद्ध'को अन्त गर्‍यो।

हेनरी सप्तमको सम्मुख आफ्नो राज्याधिकारको दृढ गर्नको समस्या थियो, यसको हेतु जहाँ एक तिर त उसले लैंबर्ट सिमनेल र पार्किन वारवेक जस्तै राज्यको नक्कली दावेदारहरुलाई नाश गर्‍यो, वहीं सामन्तहरुको उपद्रवकारी शक्तिको विध्वंसको लागि वद विधान तथा भृत्य विधान बनाए। 'स्टार चेंबर' (नक्षत्रभवन)को न्यायालयको स्थापना र प्रिवी कौंसिलको शासन द्धारा उसले आफ्नो शक्तिवृद्धि गर्‍यो। पार्लियामेंट संग उसले राम्रो सम्बन्ध बनाएर राख्यो र यथाशक्ति उनको कम से कम बस्एरं बुलाईं। राजकीय व्यय चलाउनको लागि पार्लियामेंट द्धारा स्वीकृत धन कें अतिरिक्त धनी र व्यापारी वर्गहरु संग कर्जा, दान तथा अर्थदंड जस्तै उपायहरु संग नै मितव्ययताको सहारा लिया। देशको आंतरिक प्रशासनमा सशक्त राजतन्त्रको उसले स्थापना गर्‍यो। उसको समयमा कृषि र व्यापारको उन्नति तथा गरीबहरु एवं बेकारीहरुको भरणपोषणको व्यवस्था गरिएको थियो। वैदेशिक मामलाहरुमा तटस्थता र समकालीन राजपरिवारहरु संग वैवाहिक सम्बन्धको नैतिको अबलंबन गरेर उसले राष्ट्रीय हितको संवर्धन संग नै परिवारिक प्रतिष्ठामा पनि वृद्धि गर्‍यो।

हेनरी अष्टम[सम्पादन गर्ने]

हेनरी अष्टम (१५०९-१५४७ ई.) आफ्नो पिताको मृत्यु पछि राजा बन्यो । त्यो आफ्नो वंशको संभवत: सर्वाधिक महत्वाकांक्षी शासक थियो। विरासतमा प्राप्त सुदृढ राजकीय शक्ति र सञ्चित धनराशिको उपयोग गरेर उसले केवल दरबारको शानशौकत मात्र बढाएन, अपितु अंतरराष्ट्रीय राजनीतिमा पनि पूर्ण भाग लियो। उसको समकालीन प्रत्येक राजाको यो महत्वाकांक्षा थियो कि त्यो रोमको पवित्र सम्राट बनोस। हेनरी पनि यस दौडमा पछि त थिएन, तर १५१९मा उस पदको लागि हुनेवाला चुनावमा स्पेनको चार्ल्स पञ्चमले उसलाई पछारि दियो। यसको पूर्व हेनरीले स्पेन र फ्रान्सको राजाहरुको पालै पालो संग पक्ष लिएर उसलाई एक दोस्रोको विरुद्ध भिडाए राख्नको नीति प्रारंभ गरेको थियो। उसका मन्त्री वुल्जे उस नैतिको प्रयोगमा दक्ष थियो र त्यसै बाट अंतर्राष्ट्रीय राजनीतिमा शक्तिसंतुलनको सिद्धांतको प्रारंभ मानिन्छ।

१५२७ ई.मा हेनरी अष्टमको शासनको द्धितीय चरण प्रारंभ भयो। उनको रानी कैथरीनको कुनै पुत्र संतान थिएनन्। हेनरी उसलाई छोडपत्र दिन चाहन्थ्यो। उसको लागि पोपको अनुज्ञा लिन आवश्यक थियो। तर पोप कैथरीनको भतीजा तथा रोमन सम्राट् चार्ल्सको भयले त्यस्तो स्वीकृति दिनमा ढिलाई गर्न लागयो । हेनरी प्रतीक्षा गर्नको लागि तैयार थिएन। उसले आफ्नो असफल मन्त्री बुल्जेलाई पदच्युत गर्‍यो र पोपको इङ्गल्याण्डमा धार्मिक प्रभुत्व मेटाउनको लागि पार्लिमेंट बोलायो। क्रमश: उसले 'प्रथम फल' (Annates)को विधान, अपीलको विधान, संप्रभुताको विधान, र उत्तराधिकारको विधान जस्तै अनेक विधानहरुलाई पारित गर्‍यो। वस्तुत: हेनरी पोपलाई डराउन मात्र चाहता थियो तर पारिणाम अत्यन्त दूरगामी सिद्ध भयो। यद्धपि उसले देशको धार्मिक विश्वासहरुमा विशेष परिवर्तन गरेनन, तथापि धर्मसुधारको लहर एक पल्ट चल चुकने पछि फर्कनुवाला थिएन। १५२९ देखि १५३६ ई. सम्म जुन धर्मसुधार पार्लिमेंट उसले बुलाई उसको द्धारा पारित विधानहरुको फलस्वरूप इङ्गल्याण्डको राजशक्ति पोपको अनेक नियन्त्रणहरु संग नै मुक्त भएन, उसको चर्चको रोम संग वेलगाव भयो र अप्रत्यक्ष रूपले पार्लिमेंटको शक्ति पनि मान्य भयो।

एडवर्ड षष्ठ[सम्पादन गर्ने]

एडवर्ड षष्ठ (१५४७-१५५३ ई.) पिता हेनरीको तृतीय उत्तराधिकारको विधेयक (१५४४ ई.)को अनुसार ९ वर्षको अवस्थामा राज्यासीन भयो। शासन प्राय: एक संरक्षक समितिको द्धारा चलि रह्यो, जसको नेता सोमरसेट र नर्थबरल्याण्डको अर्ल थिए। उसको समयको मुख्य विशेषता थियो इङ्गल्याण्डमा प्युरिटन धर्मको स्थापना र धर्मसुधारको प्रगति। १५४९ ई० र १५५२ ई०मा प्रार्थना सम्बन्धी नयाँ विधान पारित भए र धार्मिक समानता ल्याउने प्रयत्न गरियो।

मेरी[सम्पादन गर्ने]

मेरी (१५५३-१५५८ ई.) एडवर्ड षष्ठको १५५३ ई.मा मृत्यु पछि इङ्गल्याण्डको राजगद्दीको उत्तराधिकारणी बनी। त्यो कैथरीन बाट उत्पन्न हेनरी अष्टमको पुत्री थियो। उसकी आमाको छोडपत्रको प्रश्नको लिएर इङ्गल्याण्ड मे धर्मसुधार प्रारंभ भएको थियो जसबाट मेरीको मनमा प्रतिक्रियाको भावना थियो। प्रोटेस्टेंट धर्मको समाप्त गरेर इङ्गल्याण्डमा पुन: कैथलिक धर्म र पोपको प्रभुत्व स्थापित गर्न उसका उद्देश्य भयो। उस हेतु उसले एडवर्ड षष्ठको समयको सबै धर्मसुधार विधानहरुको मात्र अन्त गरेन, अपितु आफ्नो पिताको अनेक तटस्थ र राजहितकारी सुधारहरुलाई पनि फिर्ता लियो। त्यसभन्दा पनि अगाडि बढेर उसले रोम संग पुन: सम्बन्ध स्थापित गरेर पोपको प्रतिनिधिलाई इङ्गल्याण्डमा स्वागत गरे र स्पेनको कैथलिक शासक फिलिप द्धितीय संग विवाह गर्‍यो। उसले प्राटेस्टेंटहरुलाई कठोर दंड दिए। लगभग ३०० धर्मसुधारक भिक्षु जीवित जलाइए जसमा मुख्य थिए लैटिमर, रिडले र कैनमर। त्यहि कारणले पछि त्यो 'खूनी मेरी' कहलाई। पार्लियामेंट मेरीको यिनी कामहरुको कारण प्रसन्न थिएन। त्यहि बीच १५५८ ई०मा फ्रान्सको तटमा स्थित कैलेको बंदरगाह पनि उसको हातबाट निस्कियो। विरोधको भावनाएँ उठ नै रही थिए कि नि:संतान मेरीको १५५८ ई.मा मृत्यु भयो र इङ्गल्याण्ड गृहयुद्धको एक भीषण अग्नि बाट बच्यो ।

एलिजाबेथ[सम्पादन गर्ने]

१५५८ ई.मा सिंहासनारूढ भयो। उसले देशको धार्मिक समस्याको सुलझाने र अंग्रेजहरुको नवयुगीन महत्वाकांक्षाहरुलाई पूर्तिको उपाय ढूँढ निकाले। उसले धार्मिक क्षेत्रमा मध्यम मार्गको अवलंबन गरेऔर आफ्नो पिताको समयको धार्मिक व्यवस्थाको पुन:प्रचलित गर्‍यो। रोम संग सम्बन्ध विच्छिन्न गरेर संप्रभुताको विधान एडवर्ड षष्ठको ४२ धाराहरुवाला विधानको तीन कटर्‌ सुधारवादी धाराहरुलाई निकालएर ३९ धाराहरु विधान र एकरूपताको विधान आदि उनको धर्मव्यवस्थाको मुख्य अंग थिए, जसबाट इङ्गल्याण्डमा राष्ट्रीय आंग्लिकन चर्चको स्थापना भयो। यसको विरोधिहरु को, चाहे उनी कैथलिक अथवा नान कनफार्स्मिट हुन् , २० शिलिंग प्रति महिनाको अर्थदंड बाट मात्र मुक्ति मिल्न सक्थयो। त्यस युगको लागि यो धार्मिक उदारता विशेष कुरा थियो।

राजनैतिक क्षेत्रमा एलिजावेथ न आफ्नो पूर्कारणरुको जस्तै/तरिका सशक्त राजतन्त्र, कौंसिल द्धारा शासन र स्वतन्त्र वैदेशिक नैतिको सिद्धांतहरुको अनुसरण गर्‍यो। त्यसैले उसले पार्लिमेंटको बस्एरं कम बोलाई। फ्रान्स र स्पेनको राजाहरुलाई विवाहको लालच दिदै उसले उनको संधै धोकामा राख्यो । फ्रान्स र स्कटल्याण्ड मिलएर इङ्गल्याण्डमा कुनै आक्रमण नगरुन, यसको पनि त्यो चिन्ता गर्दथ्यो। स्कटल्याण्डको रूपवती रानी मेरीको विरुद्ध हुनेवाला षड्यन्त्रहरुमा पनि उसका हात होनेको संदेह गरिन्छ। जब बिचरी मेरी स्कटल्याण्ड बाट भागेर इङ्गल्याण्ड आई त उसलाई दुइ वर्ष सम्म कारागारमा रहन पर्‍यो र अन्तमा उसलाई प्राणदंड दिइयो।

एलिजाबेथको नीति र स्वतन्त्र निर्णयहरु संग पार्लियामेंट प्रसन्न रहँदैनथ्यो। उसले आफ्नो विवाहको सम्बन्धमा धेरै प्रस्तावहरुलाई अस्विकार गरिरहि। तर भाषण स्वातन्त्रय र आर्थिक एकाधिकारहरुको लाइसेन्सको स्वीकृतिको प्रश्नमा पार्लियामेन्टको सम्मुख सम्राज्ञीलाई झुकन पर्‍यो। सौभाग्यले विदेशी भयको कारण जनसाधारण सर्वदा उसको अनुकूल रहयो । १५८८ ई.मा जब स्पेनको कैथलिक राजा फिलिप द्धितीयले इङ्गल्याण्डमा आक्रमण गर्नको लागि आफ्नो विकराल आर्मेडा पठायो त सारा देश रानीको पक्षमा भयो। अंग्रेज नाभिकहरु र प्रकृतिले मिलएर आर्मेडालाई तितर बितर गर्‍यो जसले गर्दा इङ्गल्याण्डको सामरिक शक्तिको प्रतिष्ठा बढ्यो।

एलिजाबेथको समय इङ्गल्याण्डको इतिहासको स्वर्णयुग भनिन्छ। साहित्यगगनको देदीप्यमान ताराहरु शेक्सपियर, बेकन, मार्लो आदिले महान्‌ अङ्ग्रेजी साहित्यको जन्म दिए, रैले, हार्किस र ड्रैक जस्तै नाभिकहरुले समुद्री जहाजहरुमा बस्एर दुनियाको परिक्रमा गर्‍यो, जहाजी लूट बाट राजकोष भरियो, उपनिवेश स्थापित भए र व्यापारको लागि नयाँ कम्पनीहरु खोली गई। देशको धनधान्यले पूर्णता, राजदरबारको शानशौकतमा वृद्धि, विदेशहरुमा प्रतिष्ठा, अन्य देशहरुको मुकाबलहरु अपेक्षाकृत धार्मिक शांति र आधुनिक युगको अनेक गौरवमय उपलब्धिहरु बाट युक्त ट्यूडर शासनको अन्त, एलिजाबेथको मृत्यु संग, सन्‌ १६०३ ई.मा भयो।

सन्दर्भ ग्रंथ[सम्पादन गर्ने]

१. त्रिपाठी रा. प्र. : इङ्गल्याण्डको इतिहास (सं. १९९९),

२. ट्रेवेलियन : इङ्गल्याण्डको इतिहास, (१९५२ ई०);

३. फिशर, एच. एफ. एल. : पोलिटिकल इङ्गल्याण्डको इतिहास (१९५२ ई.);

४. पोलर्ड, एफ. : पोलिटिकल इङ्गल्याण्डको इतिहास, (१५४७-१६०३ ई.);

५. पालार्ड, एफ. : हेनरी अष्टम, क्रैंनमर, वुल्जे; ६. आइंस्टाइन : ट्यूडर आइडियल्स्‌;

७. विलियमसन जे. ए. : दि एज अफ ड्रेक (१९३८ ई.);

८. कीर, डी. एल : दि कांस्टिट्यूशनल हिस्ट्री अफ मार्डन ब्रिटेन (१९५३ ई.);

९. ऐडम्स्‌. जी. बी. : कांस्टिट्यूशनल हिस्ट्री अफ इंग्ल्याण्ड।

बाहिरी कडिहरु[सम्पादन गर्ने]