तनहुँ जिल्ला

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
तनहुँ जिल्ला
Tanahu district location.png
अञ्चल: गण्डकी अञ्चल
सदरमुकाम: दमौली
क्षेत्रफल: १,५४६ वर्ग कि.मि.
जनसंख्या: ३५२,२३७ (२००१ बमोजिम)

पुरूष १४६,७८८ महिला १६८,४४९

गाविस संख्या: ४६
नगरपालिका(हरू): व्यास नगरपालिका
संविधानसभा निर्वाचन क्षेत्र संख्या:
भौगोलिक अवस्थिति: पहाडी प्रदेश
सबै भन्दा अग्लो स्थान: २,१३४ मिटर
सबै भन्दा होचो स्थान : १,२२० मिटर
प्रमुख जातिहरू: बाहुन, क्षेत्री, मगर, गुरुङ, नेवार आदि
प्रमुख भाषाहरू: नेपाली, मगर, गुरुङ भाषा आदि
मानव विकास सूचाङ्क स्थिति: (७५ जिल्लाहरू मध्ये)
टेलिफोन कोड: ०६५
प्रमुख जिल्ला अधिकारी:
वेबसाइट:
 हे  वा  सं 

तनहूँ जिल्ला नेपालको गण्डकी अञ्चलमा पर्ने एउटा पहाडी जिल्ला हो। दमौली बजार यसको सदरमुकाम हो। नेपालको पश्चिमान्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत गण्डकी अ‍ञ्चलको दक्षिण पूर्वमा अवस्थित तनहुँ जिल्ला मुलत: महाभारत श्रृङखला र मध्य पहाडी भु-भागमा पर्ने विकासोन्मुख जिल्ला हो। यो काठमाडौंबात १०० कि. मी. पश्चिम र पोखराबाट १९ कि. मी. पूर्वमा अवस्थित छ। मानचित्रमा यो जिल्ला ८३°७५ " देखि ८४°३४" पूर्वी देशान्तर, २७°३" देखि २८°०५" उत्तरी अक्षांश सम्म फैलिएको छ। यसको क्षेत्रफल १५४६ वर्ग कि.मी अथवा कुल नेपालको भूभागको १.०५% रहेको छ।

गण्डकी नदीको जलप्रवाह क्षेत्रसँग आवद्ध यस जिल्लामा सीमा नदीको रूपमा पूर्वी दिशामा मर्स्याङ्गदी र त्रिशुली नदी तथा दक्षिणमा कालीगण्डकी वहन्छ भने जिल्लाको मध्ये भागमा मादी र सेती नदी प्रवाहित हुन्छ। यस जिल्लाको अधिकतम उचाई भएका पहाडहरूमा छिम्केस्वर २३२५ मि. , साैगातकाेट २२१५ मि. ,कोटाथाम १६३० मि. , राईपुरकोट १५४१ मि., मिरलुङ्गकोट १४८४ र चोक १४२९ मिटर आदि हुन भने सबैभन्दा होचा वस्तीहरूमा देवघाट २०० मि., कोता २१० मि. दमौली ३२० मि.आदि हुन। यसप्रकारको तनहूँको अधिकांश भूभाग ३०० मि. - १२०० मि. बीचको होचो पहाडी भूभागमा पर्दछ। यस जिल्लाको पूर्वमा चितवन र गोर्खा, पश्चिममा स्याङ्गजा, उत्तरमा कास्की र लम्जुङ्ग तथा पाल्पा, नवलपरासी र चितवन जिल्ला रहेका छन्।

जिल्लाको नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

तनहुँको नाम रहनाको कारण विभिन्न विद्वानहरूले फरक-फरक पशे गरेका छन् यसको नामाकरण बारे सत्यतथ्य प्रमाण प्राप्त गर्न नसकिए पनि प्राप्त जानकारी अनुसार तनहुँको राजधानी तनहुँर वरपर ३ वटा चुचुराहरू जहाबाट तनहुँ राज्यको सुरक्षा व्यवस्था हेरिन्थ्यो सोहि ३ चुचुरालाई आधार मानेर भएर कालान्तरमा तनङ्गु र पछि तनहु हनु गएको हो।

"वासुदेव रसानन्द" संस्कृत ग्रन्थमा तनहुको तात्पर्य "त्रितङ्गु राजधन्यो" भनेर लखेको पनि पाइन्छ। यस भेगका प्रमखु स्थानको नाउँको पछाडि "हुँ" ("काहुँ, मान्हुँ आदि) भनिने गरेकोले "तनङ्ग"मा "हुँ" थपिएर "तर्नहुङ्ग" हदै तनहुँ भएको पनि उत्तिकै पत्यारिलो दखिन्छ। प्राचीन समयमा तनहँको दुई ठाउँमा तमारे र तामिन भन्ने गाउँ थिए र ती गाउँको नाउँबाट अपभ्रश भएर पछि तनहुँ रहनकुसाथै तनहुँ राजधानी रहेको तनहुँसुरमा र दनौली माथिको मानङ्गु डाडँमा क्रमशः चिउडो सानो भएका (तनहुनु) र चिउँडो ठूलो भएका (महाहनु) श्रृषिले तपस्या गरको हुनाले आज यस रूपमा तनहुँ र मानहुँ नाम बन्न/रहन गएको भन्ने पनि किंकंबदन्ती छ।

जिल्लाको इतिहास[सम्पादन गर्ने]

तनहँ जिल्लाको इतिहास हेर्दा यो जिल्ला केवल एउटा जिल्लाको नाम मात्र रहको पाइदैन। वि.स. १८४० भन्दा अगाडि यो एउटा शक्तिशाली राज्यको रूपमा रहको पाइन्छ। नेपालको एकीकरण हनुपूर्व तनहु राज्य चौबिसी राज्यमा त्रिशक्ति राज्यको रूपमा कहलिएको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल राज्यको एकीकरण गर्ने अभियानको क्रममा समते यो तत्कालीन राज्यलाई एकीकरण गर्न असफल भएका थिए।

एकीकरण हुनुपूर्व तनहुँ राज्य विशाल थियो यसको व्यापकता हालको तनहुँ जिल्लाको अतिरिक्त चितवनभारतको बिहार प्रान्तको पश्चिमी चम्पारन अन्तर्गतको रामनगर तथा बेतिया जिल्लाको भूभागमा फैलिएको पाइन्छ। पछि प्रतापसिंह शाहराजेन्द्रलक्ष्मीको एकीकरण अभियानमा यो राज्य नेपाल अधिराज्यमा गाभिन पुग्यो।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामाग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]