दन्त प्रत्यारोपण

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
यो लेख वा खण्ड नेपाली भाषामा नभएर अर्को भाषामा लेखिएको छ।
यदि यो लेखमा तपाईंको योगदान छ भने यसलाई नेपाली भाषामा उल्था गर्नुहोला।
एक महिनासम्म उल्थानभएमा यसलाई हटाएर नयाँ लेख बनाइने छ ।
साइनस फ्लोरको उठानेमा प्रयुक्त बोन ग्राफ्ट वाला मैक्सिलरी लेफ्ट परमानेंट फर्स्ट मोलरको साईटमा स्थापित एक स्ट्रामान-ब्रांड रूट-फर्म एन्डोसियस दंत प्रत्यारोपण.

दंत प्रत्यारोपण दाँतको एक बनावटी जरा हो जसको प्रयोग दंत चिकित्सामा दांतहरुलाई फेरि देखि स्थापित गर्नको लागि गरिन्छ जुन देखनेमा दांत या दाँतको समूहको तरिका लागछन।

आजकल गरिने लगभग सबै दंत प्रत्यारोपण जड-रूप अन्तर्स्थिकलात्मक प्रत्यारोपण (रूट-फर्म एन्डोसियस इम्प्लांट्स) हुन्छन्। दोस्रो शब्दहरुमा एक्काइसऔं सताब्दीमा गरिने लगभग सबै दंत प्रत्यारोपण देखनेमा दाँतको एक वास्तविक जराको तरिका लागछन (और यस प्रकार एक "जडको रूप" धारण गराउँछन्) र यिनलाई हड्डी के भित्र स्थापित गरिन्छ (एन्ड- "में"को यूनानी उपसर्ग छ र ओसियस को मतलब "हड्डी" है).

रूट-फर्म एन्डोसियस इम्प्लांट्सको आगमन भन्दा पहिले ज्यादातर प्रत्यारोपण या त ब्लेड एन्डोसियस इम्प्लांट्स हुन्थे जसमा हड्डीको भित्र लगाए जाने वाला धातुको टुक्राको आकृति देखनेमा चपटे ब्लेडको तरिका लगती थियो या सबपेरीयोस्टील इम्प्लांट्स हुन्थे जसमा जबडेको दिखाई दिन वाला हड्डीमा स्थापित गर्नको लागि एक रूपरेखाको निर्माण गरिन्थ्यो र उसलाई उनी हड्डी संग स्क्रूको सहायता देखि जोड दिए जान्थ्यो.

दंत प्रत्यारोपणहरुको प्रयोग दांतको माथि भाग, प्रत्यारोपण समर्थित पुल या बनावटी बत्तीसी सहित धेरै बनावटी दाँतको पंक्ति (डेंटल प्रस्थेसिस)को सहारा दिनको लागि गरिन्छ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

यो दर्शाया गएको छ कि माया सभ्यताको मान्छे, पेर-इंग्वर ब्रेनमार्क द्धारा टाइटेनियमको प्रयोग शुरू गर्नको लगभग 1,350 वर्ष पहिले देखि नै एन्डोसियस इम्प्लांट्स (हड्डीमा स्थापित गरियो प्रत्यारोपण)को प्रयोग गरि रहे छन्। 1931मा होन्डुरासमा माया कब्रिस्तानको खुदाई गर्दा खेरी पुरातत्वविदहरुलाई लगभग 600 ई. पुरानो माया मूलको जबडेको एक टुक्रा मिलयो। यस बङ्गारा, जुन शायद कुनै बीस सालको महिलाको थियो,मा दांतको आकारको खोलको तीन टुक्रा थिए जसलाई तीन लापता तल्लो कृंतक दाँतको कोटरमा स्थापित भएको थियो। चालीस वर्ष सम्म पुरातात्विक जगतको मान्छे यही मानि रहे कि यिनी खोलहरुलाई लगभग त्यसै तरिका देखि उनी महिल्या गर्‍यो मृत्यु पछि स्थापित भएको थियो जस तरिकाको प्रयोग प्राचीन मिस्रवासियहरुमा पनि देख्यो गएको थियो। हुनत 1970मा ब्राजीलको एक दंत शिक्षक प्रोफेसर अमाडियो बोबियोले उनी जबडेको नमूनेको अध्ययन गरे र उनको धेरै रेडियोग्राफ लिए. उनको ध्यान तिनिहरुमध्ये दुई प्रत्यारोपणोंको चारै तर्फको घनी हड्डी संरचनामा गयो जसबाट उनी यस निष्कर्षमा पहुंचे कि यिनी प्रत्यारोपणहरुलाई उनी महिलाको जिन्दा रहनको समयमा स्थापित भएको थियो।

1950को दशकमा इंग्लैण्डमा कैम्ब्रिज यूनिवर्सिटीमा जीवित ऊतकको भित्र रगतको बहावमा अध्ययन गर्नको लागि एक अनुसन्धान गरे जा रहयो थियो। यिनी कर्मचारीहरुले टाइटेनियमको एक चैंबरको निर्माणको एक विधिको योजना बनाए र उसपछि उसलाई खरायोहरुको कानहरुको कोमल ऊतकमा अंतःस्थापित गर्‍यो। हड्डिहरुलाई ठीक गर्न र उनलाई फेरि देखि उत्पन्न गर्नमा दिलचस्पी लिन वाला स्वीडिश विकलांग शल्य चिकित्सक पी आए ब्रेनमार्कले 1952मा खरायोको जांघको हड्डीमा प्रयोग गर्नको लागि कैम्ब्रिजमा डिजाइन गरियो "खरगोशको कानको चैंबर"को अपनाए. धेरै महीनाहरुको अध्ययन पछि उनले खरायोहरु देखि यिनी महँगा चैम्बरहरुलाई पुनः प्राप्त गर्नको प्रयास गरे र देख्यो कि त्यो उनलाई निकालनमा असमर्थ थिए। ब्रेनमार्कको पर्यवेक्षणको अनुसार टाइटेनियमसँग हड्डीको विकास यति करीब देखि भएको थियो कि यो प्रभावी रूपले धातुले जोडएको थियो। ब्रेनमार्कले जनावर र मनुष्य दुवैमा यस घटना र धेरै अध्ययन गरे जसमध्ये सबै अध्ययनहरुमा टाइटेनियमको यस अनोखे गुणको पुष्टि भए.

इस बीच स्टेफानो मेल्चियाड ट्रेमोंटे नामक एक इतालवी चिकित्सकको दिमागमा यो कुरा आए कि दांतहरुलाई फेरि देखि स्थापित गर्नको लागि टाइटेनियमको प्रयोग गरिन सक्छ र उनले आफ्नो आफुको नक्कली दांतहरुलाई सहारा दिनको लागि टाइटेनियमको एक स्क्रूको तैयार गरेर 1959मा आफ्नो क्लिनिकमा धेरै रोगिहरुमा यसको प्रयोग गर्न शुरू गर्‍यो। इंसानोंमा उनको नैदानिक अध्ययनहरुको अच्छे परिणामहरुलाई 1966मा प्रकाशित गरियो।[१]

हुनत ब्रेनमार्कको वास्तवमा यो मानन थियो कि सबै भन्दा पहिले यसको प्रयोग गोडा र कूल्हेको सर्जरीको लागि हुनु पर्छ तर अन्तमा उनले फैसला गरे कि निरंतर क्लिनिकल पर्यवेक्षणहरुको लागि मुंह अधिक सुलभ थियो र साधारण मान्छेहरुमा एडेन्टुलिज्मको उच्च दर भएको कारण एकदम विस्तृत अध्ययनको लागि अधिक संख्यामा रोगी उपलब्ध थिए। उनले टाइटेनियमसँग हड्डीको नैदानिक रूपले पर्यवेक्षित अनुपालनको 'ओसियोइंटीग्रेशन' नाम दिए। 1965मा स्वीडेनमा गोथेनबर्ग यूनिवर्सिटीमा एनाटमीको तत्कालीन प्रोफेसर ब्रेनमार्कले गोस्टा लार्सन नामक एक स्वीडेनवासी मानव स्वयंसेवकको दांतहरुमा आफ्नो सबै भन्दा पहिलो टाइटेनियम दन्त प्रत्यारोपण गर्‍यो।

स्टीवंस र अलेक्जेंडर द्धारा संयुक्त राज्य अमेरिकामा समकालीन स्वतन्त्र अनुसन्धानको फलस्वरूप 1969मा टाइटेनियम दन्त प्रत्यारोपणोंको अमेरिकी पेटेंटको लागि फाइलिंगको गई.[२]

अर्को चौदह सालहरुमा ब्रेनमार्कले डेंटल इम्प्लांटोलजीमा टाइटेनियमको प्रयोगमा गरियो धेरै अध्ययनहरुलाई प्रकाशित गर्‍यो; उसपछि 1978 उनले आफ्नो डेंटल इम्प्लान्ट्सको विकास र विपणनको लागि स्वीडिश डिफेन्स कम्पनी बोफोर्स एबी संग एक व्यावसायिक समझौतेमा हस्ताक्षर गरे। जनक कम्पनीको रूपमा बोफोर्स (जो त्यस पछि नोबेल इन्डस्ट्रीज बनी) संग डेंटल इम्प्लांटोलजीमा ध्यान केंद्रित गर्नको लागि 1981मा नोबेलफार्मा एबी (त्यस पछि नोबेल बायोकेयर नाम पडा)को स्थापनाको गई. अब सम्म 7 मिलियन भन्दा पनि अधिक ब्रेनमार्क सिस्टम इम्प्लान्ट्सको स्थापित गरे गयसकोको छ र सैकडों अन्य कम्पनीहरु डेंटल इम्प्लान्ट्सको निर्माण गर्छ्। हाललाई उपलब्ध ज्यादातर डेंटल इम्प्लान्ट्सको आकार छोटे-छोटे स्क्रूको तरिका छ जसको अगल-बगलको भाग या त पतले या समानांतर छन्। उनलाई दांत निकालनको समयमा नै दांतको कोटरको दीवारोंको हड्डी संग र कहिले काँही कोटरको माथि सिरे देखि परे हड्डी संग पनि स्थापित गरिन सक्छ। वर्तमान सबूतों देखि थाहा हुन्छ कि सीधा निष्कर्षण कोटरमा लगाए गए इम्प्लान्ट्स स्वस्थ हड्डीमा लगाए गए इम्प्लान्ट्सको तुलनामा अधिक कारगर साबित भएका छन्।[३] सावधानीपूर्वक चयनित मामलाहरुमा ताजे निष्कर्षण कोटरों (उसी समय अस्थायी क्राउनको स्थापित गरिन्छ)मा लगाए गए डेंटल इम्प्लान्ट्सको तुरुन्त पुनर्स्थापनोंको सफलता दर र रेडियोग्राफिक परिणामहरु देखि थाहा भएको छ कि थोरै अबेर देखि लगाए जाने वाला डेंटल इम्प्लान्ट्स (जहां क्राउनको केही सप्ताह या महिना पछि लगाइन्छ)को तुलनामा यो अधिक कारगर छन्।[४]

डेंटल इम्प्लांटोलजीको केही मौजूदा अनुसन्धानमा डेंटल इम्प्लान्ट्सको निर्माणमा जिर्कोनिया (ZrO2) जस्तै सीरमयुक्त पदार्थहरुको प्रयोगमा ध्यान दिइदैछ। जिर्कोनिया जिर्कोनियमको डाइऔक्साइड छ जुन आवधिक सारणी (पीरियोडिक टेबल)को हिसाब देखि टाइटेनियमको एक लगभग समकालीन धातु हो र जसमा टाइटेनियमको तरिका नै बायोकम्पैटबिलटी (जैवसुसंगति) गुण पाइन्छन्।[५] हुनत साधारण तरिकामा टाइटेनियम इम्प्लान्ट्सको समान आकारको भएको कारण देखि धेरै वर्ष सम्म आर्थोपेडिक सर्जरीको लागि सफलतापूर्वक प्रयोग गरे गयसकोको जिर्कोनिया देखि यसको चमकदार दांत जस्तै रंगको कारण देखि सुंदरताको दृष्टिले दांतको सुंदरतामा र वृद्धि होनेको लाभ मिलन सक्छ।[६] हुनत दैनिक अभ्यासको लागि एक-अंशीय ZrO2 इम्प्लान्ट्सको सुझाव दिनले पहिले दीर्घकालिक क्लिनिकल डेटाको आवश्यकता छ।[७]

संघटक (संरचना)[सम्पादन गर्ने]

एक विशेष इम्प्लांटमा एक टाइटेनियम स्क्रू हुन्छ (जो देखनेमा दांतको जराको तरिका लागइन्छ) जसको सतह खुरदरी या चिल्लो हुन्छ। ज्यादातर डेंटल इम्प्लान्ट्सको निर्माण वाणिज्यिक दृष्टिले शुद्ध टाइटेनियमबाट हुन्छ जुन यसमा मौजूद कार्बन र लोहेको मात्राको आधारमा 4 स्तरहरुमा उपलब्ध छ।[८] अझै हाल नैमा पांचवें स्तरको टाइटेनियमको प्रयोग जोर-शोर देखि भइ रहेको छ । पांचवें ग्रेडको टाइटेनियमको टाइटेनियम 6एएल-4वी नाम दिइएको छ (जसबाट यो थाहा हुन्छ कि टाइटेनियम मिश्र धातुमा 6% एल्यूमीनियम र 4% वैनेडियम मिश्र धातु हो) जसको बारेमा मान्छेहरुको मानन छ कि यो वाणिज्यिक दृष्टिले शुद्ध टाइटेनियमको समान नै ओसियोइंटीग्रेशन स्तर प्रदान गर्दछ। टाइटेनियम 6एएल-4वी मिश्र धातु राम्रो तन्य शक्ति र अस्थिभंग प्रतिरोध प्रदान गर्दछ। आज पनि ज्यादातर इम्प्लान्ट्सको निर्माण वाणिज्यिक दृष्टिले शुद्ध टाइटेनियम (ग्रेड 1 देखि 4) बाट हुन्छ तर केही इम्प्लांट सिस्टम्स (एन्डोपोर्स र नैनो टाईट)को निर्माण टाइटेनियम 6एएल-4वी मिश्र धातुले गरिन्छ।[९] इम्प्लांटको सतहको क्षेत्रफल र यसको एकीकरण क्षमताको बढानको लागि इम्प्लांटको सतहहरुलाई प्लाज्मा छिडकाव, ऐनडाइजिंग (उद्‌-द्वारीकरण),[१०] नक्काशी या सैंडब्लास्टिंग (बालू क्षेपण) द्धारा रूपांतरित गरिन सक्छ।

प्रशिक्षण[सम्पादन गर्ने]

डेंटल इम्प्लान्ट्सको लागि एडीए द्धारा कुनै विशेषज्ञताको मान्यता दिईएको छैन। इम्प्लांट सर्जरीको एक आउटपेशेंटको रूपमा सामान्य संज्ञाहरण, मौखिक जागरूक दर्दनाशक औषधि प्रयोग, नाइट्रस औक्साइड दर्दनाशक औषधि प्रयोग, नसोंको भित्र दर्दनाशक औषधि प्रयोग या जनरल डेंटिस्ट, ओरल सर्जन, पेरियोडोंटिस्ट, र प्रोस्थोडोंटिस्ट सहित प्रशिक्षित र प्रमाणित क्लिनिशियनों द्धारा स्थानीय संज्ञाहरणको तहत गरिन सक्छ।

इम्प्लांट उपचार गर्न वाला डेंटिस्टको लागि वैध प्रशिक्षण आवश्यकताहरुमा देशको आधारमा भिन्नता पाइन्छ। यूकेमा इम्प्लांट डेंटिस्ट्रीको जनरल डेंटल काउंसिल द्धारा डेंटिस्ट्रीको एक पोस्टग्रेजुएट क्षेत्र मानिन्छ। दोस्रो शब्दहरुमा यूनिवर्सिटी डेंटल डिग्री पाठ्यक्रमको अध्यापनको समयमा यसलाई पर्याप्त रूपले कवर हैन गरिन्छ र डेंटल इम्प्लांटोलजीमा अभ्यासको इच्छा राखन वाला डेंटिस्टको कानूनी तरिकामा अतिरिक्त औपचारिक पोस्टग्रेजुएट ट्रेनिंग लेनी पर्छ। जनरल डेंटल काउंसिलले जनरल डेंटल प्रैक्टिसमा डेंटल इम्प्लान्ट्सको स्थापित गर्नमा सक्षम होनेको लागि डेंटिस्टको लागि आवश्यक प्रशिक्षणमा सख्त दिशानिर्देशहरुलाई प्रकाशित गरेको छ।[११] रोगिहरुलाई इम्प्लांट डेंटिस्ट्री प्रदान गर्न भन्दा पहिले यूके डेंटिस्टको एक योग्यता मूल्यांकित स्नातकोत्तर विस्तृत शिक्षण कार्यक्रमको पूरा गर्न पर्छ।

इम्प्लान्ट्सको सर्जिकल स्थापनमा प्रशिक्षण प्राप्त गर्न वाला स्नातक र स्नातकोत्तर दन्त चिकित्सकहरुको उपाधिमा देशको आधारमा भिन्नता पाइन्छ[१२][१३][१४] तर यस्तो लागइन्छ कि औपचारिक प्रशिक्षणको कमीको फलस्वरूप उच्च जटिलता दरहरुको सामना गर्न पडेगा.[१५]

सर्जिकल प्रोसीजर (शल्य प्रक्रिया)[सम्पादन गर्ने]

सर्जिकल प्लानिंग (शल्य चिकित्सा योजना निर्माण)[सम्पादन गर्ने]

सर्जरी शुरू गर्न भन्दा पहिले सबै भन्दा ज्यादा अपेक्षित परिणाम प्राप्त गर्नको लागि इम्प्लान्ट्सको राम्रो तरिका देखि अनुकूल बनाउनको लागि हड्डीको आकार र आयोमों संग-साथ इन्फेरियर एल्वियोलर नर्व या साइनस जस्तो महत्वपूर्ण संरचनाहरुलाई पहिचानएरनेको लागि ध्यानपूर्वक र विस्तृत योजना बनाउनको आवश्यकता छ। सर्जरी भन्दा पहिले अक्सर द्विआयामी रेडियोग्राफ जस्तै र्थोपैंटोमोग्राफ या पेरिपिकल लिया जान्छ। कहिले काँही सीटी स्कैन पनि गरिन्छ। मामल्या गर्‍यो योजना बनाउनको लागि विशेष 3डी कैड/कैम कम्प्यूटर प्रोग्रामहरुको प्रयोग गरिन सक्छ।

चाहे सीटी-निर्देशित हो या मैनुअल, इम्प्लान्ट्सको स्थापनको सहज बनाउनको लागि कहिले काँही 'स्टेंट'को प्रयोग गरिन सक्छ। एक सर्जिकल स्टेंट एक ऐक्रीलिक वेफर छ जसलाई स्थापित गरिने इम्प्लान्ट्सको स्थिति र कोणको दर्शानेको लागि पहिले देखि निर्मित छेदों संग दाँत या हड्डीको सतह या म्यूकोसा (जब सबै दांत लापता हुन् )मा फिट गरिन्छ। सर्जिकल स्टेंटको सीटी स्कैन देखि मामल्या गर्‍यो कम्प्यूटरीकृत योजना पछि स्टीरियोलिथोग्राफीको प्रयोगले प्रस्तुत गरिन सक्छ। सीटी निर्देशित सर्जरीमा ज्यादातर साधारण तरिकामा स्वीकृत तरीकाहरुको तुलनामा दोगुना खर्च हुन्छ।

बुनियादी प्रक्रिया[सम्पादन गर्ने]

यसको सबै भन्दा बुनियादी रूपमा ओसियोइंटीग्रेटेड इम्प्लांटको लगानको लागि हड्डी जलन या दबाव परिगलनको रोकनको लागि अतिविनियमित गति[१६] वाला मािशुद्धता ड्रिल्स या हैंड ओस्टियोटमको प्रयोगले हड्डीको तैयारएरनेको आवश्यकता पर्छ। इम्प्लांटको सतहमा हड्डीको बढनको अनुमति दिनको लागि दिए जाने वाला मा्याप्त समय (ओसियोइंटीग्रेशन) पछि दांत या दांतहरुलाई इम्प्लांटमा लगाईा जान सक्छ। इम्प्लांटको लगानमा लागन वाला समयमा प्रैक्टिशनरको अनुभव, हड्डीको गुणवत्ता र परिमाण र व्यक्तिगत स्थितिको कठिनाईको आधारमा भिन्नता पाए जान सक्छ।

विस्तृत प्रक्रिया[सम्पादन गर्ने]

एडेंटुलस (दांत रहित) जबडेको साइटहरुमा महत्वपूर्ण ढांचों (खास तरिकामा इन्फेरियर एल्वियोलर नर्व या आएएएन र तल्लो जबडेको मानसिक रंध्र)को रक्षाको ध्यानमा रखते भएका प्राप्तकर्ता हड्डीमा एक पायलेट छेद गरिन्छ। जबडेको हड्डीमा ड्रिल गर्नको काम साधारण तरिकामा धेरै अलग-अलग चरणहरुमा गरिन्छ। उत्तरहरुत्तर व्यापक ड्रिल (आम तरिकामा इम्प्लांटको चौडाई र लम्बाईको आधारमा तीन देखि सात उत्तरहरुत्तर ड्रिलिंग चरणोंको बीच)को प्रयोग गरेर पायलेट छेदको ठूलो गरिन्छ। धेरै ज्यादा गर्मीको कारण देखि ओस्टियोब्लास्ट या हड्डीको कोशिकाहरुलाई कुनै नोकसान न हो यस कुराको ध्यान र खाउछ। कूलिंग सेलाइन या पानीको छिडकाव देखि हड्डीको तापमान 47 डिग्री सेल्सियस (लगभग 117 डिग्री फारेनहाईट) देखि तल रहन्छ। इम्प्लांट स्क्रू सेल्फ-टैपिंग हुन सक्छ र यो एक साना टोर्कमा कसा हुन्छ ताकि यसमा आसपासको हड्डीको ओवरलोड न पडे (ओवरलोडेड हड्डी नष्ट हुन सक्छ जुन एक यस्तो अवस्था हो जसलाई ओस्टियोनेक्रोसिस भन्छन् जसको फलस्वरूप जबडेको हड्डी संग इम्प्लांटको पूरी तरिका एकीकृत गर्न या जोडनमा कामयाबी मिलन सक्दैन). साधारण तरिकामा ज्यादातर इम्प्लांट सिस्टमहरुमा ओस्टियोटमी या ड्रिल गरियो छेदको गहिराई ड्रिलको माथि सिरेको आकृतिको कारण देखि इम्प्लांटको स्थापित गर्नको लागि आवश्यक गहिराई देखि लगभग 1 मिमी अधिक हुन्छ। महत्वपूर्ण ढांचोंको आसपासको क्षेत्रमा ड्रिल गर्दा खेरी सर्जनको अतिरिक्त लम्बाईको ध्यानमा राखनु पर्छ।

सर्जिकल चीरा[सम्पादन गर्ने]

परम्परागत रूप ले, उनी स्थानको शिखरमा एक चीरा लगाइन्छ जहाँ इम्प्लांटको स्थापित हुन छ। यसलाई 'प्रालंब'को रूपमा जानिन्छ। केही सिस्टम "प्रालंबरहित" सर्जरीको अनुमति दिछन जहाँ म्यूकोसाको एक टुक्राको इम्प्लांट साईटको माथि देखि ठूस दिइन्छ। "प्रालंबरहित" सर्जरीको समर्थकहरुको मानन छ कि यसले ठीकमा कम समय लागइन्छ जबकि यसको विरोधिहरुको मानन छ कि यो जटिलता दरमा वृद्धि गर्दछ किन भनें हड्डीको किनाराको देख्यो हैन जान सक्छ।[१७][१८] देखने सम्बन्धी यिनी समस्याहरुको कारण देखि प्रालंबरहित सर्जरीको अक्सर पूर्व-परिचालनात्मक सीटी स्कैनको कम्प्यूटरीकृत 3डी योजना पछि निर्मित एक सर्जिकल गाइडको प्रयोगले गरिन्छ।

ठीक होनेमा लागन वाला समय[सम्पादन गर्ने]

ओसियोइंटीग्रेटेड बननको लागि इम्प्लांटको अपेक्षित समय सीमा बहसको एक गर्मागर्म विषय हो।[१९] यसको फलस्वरूप पुनर्स्थापनको स्थापित गर्न भन्दा पहिले इम्प्लांटको ठीक होनेको लागि प्रैक्टिशनरों द्धारा दिए जाने वाला समयको मात्रामा एकदम भिन्नता पाइन्छ। साधारण तरिकामा प्रैक्टिशनर (चिकित्सक) यसलाई ठीक होनेको लागि 2 देखि 6 महिनाको समय दिछन जबकि प्रारम्भिक अध्ययनहरु देखि थाहा हुन्छ कि इम्प्लांटको प्रारम्भिक लोडिंग देखि प्रारम्भिक या दीर्घकालीन जटिलताहरुमा वृद्धि हैन हुन सक्छ।[२०] यदि इम्प्लांटको धेरै चाँडै लोड गरिन्छ त हुन सक्छ कि इम्प्लांट हिल जाए र विफल हो जाए. एक नयाँ इम्प्लांटको ठीक होने, संभवतः जोडन र अंततः स्थापित होनेमा अठार महिना लग सकते छन्। यसैले धेरै ठीक होनेको समयको कम गर्नको प्रति अनिच्छुक छन्।

एक चरण र दुइ चरणहरु वाला सर्जरी[सम्पादन गर्ने]

किसी इम्प्लांटको या त 'हीलिंग एब्यूटमेंट'को रूपमा स्थापित गरिन्छ जुन म्यूकोसाको माध्यमले आउछ या 'कवर स्क्रू'को रूपमा लगाइन्छ जसलाई दंत प्रत्यारोपणको सतहको स्थापित गर्नसँग बहा दिइन्छ। जब एक कवर स्क्रूको स्थापित गरिन्छ त म्यूकोसा इम्प्लांटको एकीकृत गर्दा खेरी यसलाई ढँक लिइन्छ उसपछि हीलिंग एब्यूटमेंट लगानको लागि दोस्रो सर्जरीको पूरा गरिन्छ।

कहिले काँही दुई चरणहरु वाला सर्जरीको चुनाव गरिन्छ जब एक समवर्ती बोन ग्राफ्टको स्थापित गरिन्छ या जब एस्थेटिक कारणहरु देखि म्यूकोसामा सर्जरी गर्नको सम्भावना हो. केही इम्प्लांट एकसाथ एक टुक्राको रूपमा हुन्छन् ताकि कुनै हीलिंग एब्यूटमेंटको आवश्यकता न पडे.

सावधानीपूर्वक चयनित मामलाहरुमा रोगिहरुलाई एक नै सर्जरीमा इम्प्लांट स्थापित गरिन सक्छ र यस प्रक्रियाको "त्वरित लोडिंग"को नाम दिइएको छ। यस्तो मामलाहरुमा हड्डी संग एकीकृत होनेको समयमा इम्प्लांटको स्थानांतरित गरेर काटनको तागतले बचनेको लागि अस्थायी कृत्रिम दांत या क्राउनको आकारलाई ठीक गरिन्छ।

सर्जिकल टाइमिंग (शल्य चिकित्सामा लागन वाला समय)[सम्पादन गर्ने]

दांत निकालन पछि डेंटल इम्प्लान्ट्सको स्थापित गर्नको धेरै तरिका छन्। यो तरिका यस प्रकार हैं:

  1. दांत निकालनको तुरुन्त पछि दंत प्रत्यारोपणको स्थापित गर्न.
  2. दांत निकालनको केही समय पछि थोरै अबेर देखि दंत प्रत्यारोपणको स्थापित गर्न (दांत निकालनको 2 सप्ताहले लिएर 3 महिना बाद)
  3. एकदम समय पछि दंत प्रत्यारोपणको स्थापित गर्न (दांत निकालनको 3 महिना या उससे पनि अधिक समय बाद).

डेंटल इम्प्लान्ट्सको स्थापित गर्नको समय-सीमाको अनुसार लोडिंगको परेरियाको निम्नलिखित रूपहरुमा वर्गीकृत गरिन सक्छ:

  1. तत्काल लोडिंग प्रक्रिया.
  2. प्रारम्भिक लोडिंग प्रक्रिया (1 सप्ताहले 12 सप्ताह)
  3. विलंबित लोडिंग प्रक्रिया (3 महिना भन्दा अधिक)

तत्काल स्थापन[सम्पादन गर्ने]

हड्डिहरुलाई संरक्षित राखन र उपचारको समयको कम गर्नको एक जोड देखि बढती साधारण रणनीतिमा निकटतम निष्कर्षण स्थलमा दंत प्रत्यारोपणको स्थापन शामिल छ। यसको वाहेक, तत्काल लोडिंग अधिक साधारण होती जा रही छ किन भनें यस प्रक्रियाको सफलता दर अब स्वीकार्य छ। यसले उपचारको समयमा लागन वाला महीनाहरुमा कटौती हुन्छ र केही मामलाहरुमा डेंटल इम्प्लान्ट्सको स्थापित गर्नको लागि गरिने सर्जरीको समयमा नै इम्प्लान्ट्ससँग बनावटी दांतको पनि स्थापित गरिन सक्छ।

ज्यादातर विवरणों देखि थाहा हुन्छ कि स्वस्थ हड्डी वाला केवल एक जरा युक्त दांतको स्थानहरु र उनको आसपास म्यूकोसामा दंत प्रत्यारोपणको स्थापित गर्नको प्रक्रिया विलंबित प्रक्रियाहरुको तुलनामा अधिक कारगर हुन्छ जहाँ कुनै अतिरिक्त जटिलता हुन्न।[२१]

सीटी स्कैनको प्रयोग[सम्पादन गर्ने]

जब इन्फेरियर एल्वियोलर कैनल (अवर दंतउलूखल नलिका), मेंटल फोरामेन (मानसिक रंध्र), र मैक्जिलरी साइनस सहित महत्वपूर्ण संरचनाहरु लाईसही-सही ठेगाना लगानको लागि पूर्वपरिचालनात्मक ढंग देखि कम्प्यूटरीकृत टोमोग्राफीको प्रयोग गरिन्छ जसलाई कोन बीम कम्प्यूटेड टोमोग्राफी या सीबीसीटी (3डी एक्स-रे इमेजिंग) पनि भनिन्छ, त भेटहरुको संख्या र इंतजारमा लागन वाला समयको तरिका जटिलताहरुलाई सम्भावनाहरुमा पनि कटौती हुन सक्छ।[२२] पारंपरिक मेडिकल सीटी स्कैनिंगको तुलनामा 2% कम विकिरणको प्रयोग वाला कोन बीम सीटी स्कैनिंग देखि रुचि वाला क्षेत्रमा अधिक सटीकता प्राप्त हुन्छ र यो रोगीको लागि ज्यादा सुरक्षित छ।[२३] सीबीसीटी देखि सर्जनको सर्जिकल गाइडको निर्माण गर्नमा सहूलियत हुन्छ जसको सहायता देखि सर्जन इम्प्लांटको आदर्श स्थानमा सही कोणमा स्थापित गर्नमा सक्षम हुन्छ।[२४]

पूरक प्रक्रियाहरु[सम्पादन गर्ने]

साइनसको उठाना एक साधारण सर्जिकल प्रक्रिया हो। उचित प्रशिक्षण प्राप्त डेंटिस्ट या स्पेशलिस्ट जस्तै ओरल सर्जन, परियोडोंटिस्ट, जनरल डेंटिस्ट, या प्रोस्थोडोंटिस्ट अस्थि प्रत्यारोपण या अस्थि पूरक पदार्थको मदद देखि साइनसको तरिका एट्रोफिक मैक्जिलाको अपर्याप्त भागको घना गरेर दिछन। यसको परिणामस्वरूप प्रत्यारोपणको लागि एक राम्रो गुणवत्ता वाला अस्थि स्थलको परिमाणमा वृद्धि हुन्छ। साइनस कैविटीमा इम्प्लान्ट्सको स्थापित गर्न देखि बचनेको इच्छा राखन वाला विवेकी चिकित्सक सीबीसीटी एक्स-रेको प्रयोगले साइनस लिफ्ट सर्जरीको पूर्व योजना बनाछन जस्तो कि पहिले चर्चित पोस्टेरियर मेंडिब्यूलर इम्प्लान्ट्सको मामलामा भएको थियो।

बोन ग्राफ्टिंग उनी मामलाहरुमा जरूरी हुनेछ जहाँ अगाडी देखि पछिको तर्फको (होंठ देखि जीब्रो) गहिराई या मोटाई; माथि देखि तलको तर्फको ऊँचाई; र दायाँ भन्दा बायाँ तर्फको चौडाईको दृष्टिले पर्याप्त मैक्जिलरी या मेंडिब्यूलर हड्डीको अभाव हुन्छ। जरा जस्तै इम्प्लांटसँग पर्याप्त हड्डीको सुरक्षित ढंग भन्दा एकीकृत गर्नको लागि तीन आयोमहरुमा यिनीहरुका हुनु जरूरी छ। राम्रो अस्थि ऊँचाई-जसे हासिल गर्न धेरै मुश्किल छ- खास तरिकामा इम्प्लांटको जडी जस्तो आकृतिको पर्याप्त लंगरवानीको सुनिश्चित गर्नको लागि जरूरी छ किन भनें यसलाई एक प्राकृतिक दांतको तरिका नै चबानेको यांत्रिक दबावको सहारा दिन पर्दछ।

आम तरिकामा इम्प्लांटोलजस्ट्स इम्प्लांटको हड्डीमा कम से कम उतनी नै गहराईमा स्थापित गर्नको कोशिश गर्छन जितनी गहराईमा क्राउन या दांत हड्डी देखि माथि हुनेछ। यसलाई 1:1 क्राउन देखि जराको अनुपात भनिन्छ। यो अनुपात ज्यादातर मामलाहरुमा बोन ग्राफ्टिंगको लागि लक्ष्य निर्धारित गर्दछ। यदि 1:1 या उसभन्दा अधिक प्राप्त हैन गरिन सक्छ त रोगीको साधारण तरिकामा यो सल्लाह दी जान्छ कि केवल एक सानो इम्प्लांट लगाईा जान सक्छ र उनी इम्प्लांटको ज्यादा दिनहरु सम्म प्रयोग गरे जानेको आषा छैन।

बोन ग्राफ्टिंग या बोन रिप्लेसमेंटको प्रक्रियाको समयमा थुप्रो सारा ग्राफ्टिंग सामग्रिहरु र पदार्थहरुको प्रयोग गरिन सक्छ। उनिमा रोगीको आफ्नो हड्डी (औटोग्राफ्ट), जसलाई कूल्हे (श्रोणिफलक शिखा) या जबडेको अतिरिक्त हड्डी देखि निकालयो जान सक्छ; लाशों (एलोग्राफ्ट) देखि संसाधित हड्डी; गोजातीय हड्डी या कोरल (जेनोग्राफ्ट); या कृत्रिम रूपले निर्मित हड्डी जस्तै पदार्थ (कैल्शियम सल्फेट जसको नाम रेगेनेफोर्म है; र हाइड्रोक्सीएपेटाईट या एचए, जुन हड्डीमा पाए जाने वाला क्याल्सियमको प्राथमिक रूप हो) शामिल हुन्छन्। एचए ओस्टियोब्लास्टको बढनको लागि एक सब्सट्रेटको रूपमा प्रभावी छ। यसैले केही इम्प्लांटमा एचएको लेप लगाइन्छ हुनत यिनीहरु मध्ये धेरै पदार्थहरुको हड्डी निर्माण सम्बन्धी गुण अस्थि अनुसन्धान समूहहरुमा एकदम गर्मागर्म बहसको मुद्दा छ। वैकल्पिक रूपले इम्प्लांटको सहारा दिन वाला हड्डीको एक सैंडविचको तरिका दुई आधा हिस्सोंको बीचमा लगाए गए इम्प्लांट देखि अलग गरेर चौडा गरिन सक्छ। यसलाई 'रिज स्प्लिट' प्रक्रियाको नामले जानिन्छ।

बोन ग्राफ्ट सर्जरीको आफ्नो आफुको देखभाल मानक हो। एक विशिष्ट प्रक्रियामा चिकित्सक ग्राफ्ट साईटमा जबडेको हड्डीको पुरा तरिकाले अनावृत गर्नको लागि मसूडे या गमको एक ठूलो प्रालंबको निर्माण गर्दछ, मौजूदा हड्डीमा र उनिमा एक या धेरै प्रकारको ब्लक र ओनले ग्राफ्टको प्रदर्शित गर्दछ, तब मौखिक गुहामा पाए जाने वाला अवांछित संक्रमण जनक माइक्रोबायोटाको हटानको लागि बनाएएको झिल्लीको स्थापित गर्दछ। उसपछि साईटमा म्यूकोसाको ध्यानपूर्वक सिलाई गरिन्छ। व्यवस्थित एंटीबायोटिक दबाइहरु र सामयिक जीवाणुरोधी मुख धुलाई एक क्रमसँग ग्राफ्ट साईटको ठीक होनेको लागि (कई महीनाहरु तक) छोड दिइन्छ।

चिकित्सक साधारण तरिकामा चौडाई र ऊँचाईमा ग्राफ्ट सफलताको पुष्टि गर्नको लागि एक नया रेडियोग्राफ लिइन्छ, र मान लिइन्छ कि यिनी दुई आयोमहरुमा सकारात्मक संकेत सुरक्षित रूपले तेस्रो आयोम; गहराईमा सफलताको भविष्यवाणी गर्दछ। जहाँ अधिक सटीकताको आवश्यकता पर्छ साधारण तरिकामा तब जब मेंडिब्यूलर इम्प्लान्ट्सको योजना बनाए जा रही हो, वहां उचित उपचार योजना बनाउनको लागि नसों र महत्वपूर्ण संरचनाहरुलाई स्थिति र हड्डीको सही माप लिनको लागि यस समय एक 3डी या कोन बीम रेडियोग्राफको आवश्यकता पर्न सक्छ। कम्प्यूटर डिजाइन प्लेसमेंट गाइडोंको तैयारीको लागि त्यसै रेडियोग्राफिक डेटाको प्रयोग गरिन सक्छ।

सही तरिका देखि गरे पछि बोन ग्राफ्ट देखि जीवित संवहनी हड्डीको निर्माण हुन्छ जुन एकदम हद सम्म प्राकृतिक जबडेको हड्डीको तरिका लाग्छ र यसैले यो इम्प्लान्ट्सको एक नींवको रूपमा उपयुक्त हुन्छ।

विचार[सम्पादन गर्ने]

WorkNC डेंटल कैड/कैमको उपयोग गर्न निर्मित दंत प्रत्यारोपणको लागि ब्रिज तथा क्राउन वाला क्रोम कोबाल्ट डिस्क.

दंत प्रत्यारोपण प्रक्रियाको कारगर बनाउनको लागि जबडेमा पर्याप्त हड्डी हुनु जरूरी छ र इम्प्लांटको समातेर राखन र उसलाई सहारा दिनको लागि हड्डीको एकदम मजबूत हुनु चाहिए. यदि पर्याप्त हड्डी न हो त पहिले चर्चित एक बोन ग्राफ्ट प्रक्रिया संग अधिक हड्डीको जोडनको आवश्यकता पर्न सक्छ। कहिले काँही यस प्रक्रियाको बोन औगमेंटेशन (अस्थि वृद्धि) पनि भनिन्छ। यसको वाहेक इम्प्लांट साईटको नजिकैको प्राकृतिक दाँत र सहायक ऊतकोंको स्वास्थ्य राम्रो हुनु जरूरी छ।

सभी मामलाहरुमा पुनर्स्थापनको अन्तिम कार्यात्मक पहलुहरुमा ध्यान दिन जरूरी हुन्छ, जस्तै कि इम्प्लांटमा लगाईा जाने वाला बल. चबाने र पराकार्य (असामान्य पीसने या जकडनको आदत) देखि इम्प्लांट लोडिंग इम्प्लांट बोन इंटरफेस र/या आफु टाइटेनियम सामग्रीको जैवयांत्रिक सहनशीलता बढन सक्छ जसबाट विफलताको मुंह देखना पर्न सक्छ। यो स्वयं इम्प्लांट (अस्थिभंग)को विफलता या हड्डीको हानि हुन सक्छ जुन आसपासको हड्डीको "पिघलना" या अवशोषण छ।

डेंटिस्ट (दन्त चिकित्सक)को सबै भन्दा पहिले यो निर्धारित गर्नु पर्छ कि किस तरिकाको प्रोस्थेसिसको निर्माण गरिनेछ। उसपछि नै संख्या, लम्बाई, व्यास, र सिलाई पद्धति सहित विशिष्ट इम्प्लांट आवश्यकताहरुको निर्धारण गरिन सक्छ। दोस्रो शब्दहरु मा, सर्जरी भन्दा पहिले रिस्टोरिंग डेंटिस्टको मामल्या गर्‍यो विपरीत योजना बनानी चाहिए. यदि हड्डीको मात्रा या घनत्व एकदम छैन त सबै भन्दा पहिले बोन ग्राफ्ट प्रक्रियामा विचार गर्नु पर्छ। रिस्टोरिंग डेंटिस्ट रोगीको मिलेरउपचार गर्नको लागि मौखिक सर्जन, पेरियोडोंटिस्ट, एन्डोडोंटिस्ट, या एक अन्य प्रशिक्षित जनरल डेंटिस्ट देखि सलाह-मशविरा गर्न सक्छ। साधारण तरिकामा रोगीको जबडेको हड्डिहरु र दाँतको भौतिक मडलों र छापहरुको निर्माण इम्प्लांट सर्जनको अनुरोधमा रिस्टोरेटिव डेंटिस्ट द्धारा हुनु पर्छ जसको प्रयोग उपचार योजना निर्माणको लागि भौतिक सहायताको रूपमा गरिन्छ। यदि यसको आपूर्ति गरिंदैन त उचित उपचार योजनाको निर्माण गर्नको लागि इम्प्लांट सर्जन आफ्नो आफुको या उन्नत कम्प्यूटर-समर्थित टोमोग्राफी या कोन बीम सीटी स्कैनमा भरोसा गर्दछ।

सीटी स्कैन डेटामा आधारित कम्प्यूटर सिमुलेशन सफ्टवेयर भन्दा अन्तिम प्रोस्थेसिसको एक बेरियम अन्तर्भरित प्रोटोटाइपमा आधारित वर्चुअल इम्प्लांट सर्जिकल प्लेसमेंटमा आसानी हुन्छ। यो उच्च स्तरीय भविष्‍यवचनीयताको निर्माण गरेर उपचार मामलाको लागि इम्प्लांट अस्थि सतह क्षेत्रको बढाएर बोन ग्राफ्टिंगको आवश्यकता, महत्वपूर्ण भौतिक रचना, अस्थि गुणवत्ता, इम्प्लांटको विशेषताहरुको भविष्यवाणी गर्दछ। अन्तिम प्रोस्थेसिसको अन्तर्रोध र सुंदरतामा आधारित उचित इम्प्लांट प्लेसमेंटको सहज बनाउनको लागि इम्प्लांट सर्जनको लागि कम्प्यूटर कैड/कैम मिल्ड या स्टीरियोलिथोग्राफी आधारित ड्रिल गाइडको विकसित गरिन सक्छ।

कम्प्यूटर स्क्रीनमा रोगीको लागि "ट्राई-इन्स"को प्रदर्शन गर्नको लागि उपचार योजना सफ्टवेयरको पनि प्रयोग गरिन सक्छ। जब विकल्पोंको बारेमा रोगी र सर्जनको बीच पुरा तरिकाले विचार-विमर्श हुन्छ तब सटीक ड्रिल गाइडहरुको निर्माण गर्नको लागि त्यसै सफ्टवेयरको प्रयोग गरिन सक्छ। विशिष्ट सफ्टवेयर एप्लीकेशनों जस्तै 'सिमप्लांट' (सिमुलेटेड इम्प्लांट) या 'नोबेलगाइड'मा उपचार योजनाको निर्माण गर्नको लागि रोगीको सीबीसीटी देखि डिजिटल डेटाको प्रयोग गरिन्छ। उसपछि एक डेटा सेटको निर्माण गरिन्छ र उसलाई एक सटीक इन-माउथ ड्रिलिंग गाइडको निर्माणको लागि लैबमा भेज दिइन्छ।[२५]

सफलता दर[सम्पादन गर्ने]

दंत प्रत्यारोपणको सफलता औपरेटरको कौशल, साईटमा मौजूद हड्डीको गुणवत्ता एवं मात्रा र रोगीको मौखिक स्वच्छता देखि सम्बन्धित छ। साधारण सहमति छ कि इम्प्लांटको सफलता दर लगभग 95% छ।[२६]

इम्प्लांटको सफलताको निर्धारित गर्न वाला सबै भन्दा महत्वपूर्ण कारकहरुमा भन्दा एक कारक इम्प्लांट स्थिरताको उपलब्धि र रखरखाव छ।[२७] स्थिरताको एक आएएसक्यू (इम्प्लांट स्टेबिलिटी कोशेंट) मानकहरु रूपमा पेश गरिन्छ। ज्यादातर सर्जिकल प्रक्रियाहरुमा दंत प्रत्यारोपण प्लेसमेंटको सफलतामा योगदान दिन वाला अन्य कारकहरुमा रोगीको सम्पूर्ण सामान्य स्वास्थ्य र सर्जरी पछि गरिने देखभालको अनुपालन शामिल छ।

विफलता[सम्पादन गर्ने]

दंत प्रत्यारोपणको विफलता अक्सर सही तरिका देखि ओसियोइंटीग्रेशनको विफलता देखि सम्बन्धित हुन्छ। एक दंत प्रत्यारोपणको विफल मानिन्छ यदि यो नष्ट भयो हो, हिल गयो हो या पहिले सालमा 1.0 मिमी भन्दा ज्यादा पेरी-इम्प्लांट (इम्प्लांटको आसपास) अस्थि हानि या एक वर्ष पछि 0.2 मिमी भन्दा ज्यादाको हानिको ठेगाना चलता हो.

डेंटल इम्प्लान्ट्स (दन्त प्रत्यारोपण) डेंटल केरीज (दन्त क्षय)को प्रति अतिसंवेदनशील हुदैनन् तर उनिमा पेरी-इम्प्लांटाइटिस नामक अवस्थाको विकास हुन सक्छ। यो म्यूकोसा या इम्प्लांटको आसपासको हड्डीको सुनिंनु वाला अवस्था हो जसको कारण देखि अस्थि हानि र अन्तमा इम्प्लांटको हानिको परिणाम देखना पर्दछ। यो अवस्था साधारण तरिकामा तर संधै हैन, कुनै पुरानो संक्रमणले जुडी हुन्छ। धेरै ज्यादा धूम्रपान गर्न वालाहरु, डायबिटीज (मधुमेह)को रोगिहरु, खराब मौखिक स्वच्छता वाला रोगिहरु र उनी मामलाहरुमा पेरी-इम्प्लांटाइटिसको होनेको ज्यादा सम्भावना हुन्छ जहाँ इम्प्लांटको आसपासको म्यूकोसा (श्लैष्मिक झिल्ली) पातलो हुन्छ।[२८]

हाललाई पेरी-इम्प्लांटाइटिसको सबैभन्दाराम्रो उपचार परर कुनै सार्वभौमिक समझौता छैन। यस हालत र यसको कारणहरुलाई अझै पनि असंतोषजनक ढंग देखि सम्झिउछ।[२९]

धूम्रपान गर्न वालाहरुमा विफलताको खतरा ज्यादा हुन्छ। त्यहि कारण देखि इम्प्लान्ट्सको अक्सर तब स्थापित गरिन्छ जब रोगी धूम्रपान गर्न बन्द गर्छ किन भनें यसको उपचार धेरै महंगा हुन्छ। सर्जरीको समय खराब स्थितिको कारण देखि शायद नै कहिल्यै कुनै इम्प्लांट विफल हुन्छ या शुरूमा ओवरलोड हुन सक्छ जसको कारण भन्दा एकीकरणमा विफलताको मुंह देखना पडे. यदि इम्प्लांट सर्जरी भन्दा पहिले स्मोकिंग (धूम्रपान) र स्थिति सम्बन्धी समस्याहरु मौजूद रहछ त क्लिनिसियन (चिकित्सक) अक्सर रोगिहरुलाई यही सल्लाह दिछन कि इम्प्लांटको सट्टा एक ब्रिज या आंशिक डेन्चर यसको एक राम्रो समाधान हुन सक्छ।

माथि उल्लिखित कारणहरुको कारण देखि स्वतन्त्र रूपले पनि विफलताको मुंह देखना पर्न सक्छ। अन्य कुनै वस्तुको तरिका इम्प्लान्ट्सको दुखाइ र आंसू देखि गुजरना पर्दछ। यदि संदिग्ध इम्प्लान्ट्सको साधारण तरिकामा प्रयोग गरिने दाँतको ठाउँ स्थापित गरे जा रहेको छ त यस प्रक्रियामा दुखाइ र आंसूको सामना गर्न पर्न सक्छ र वर्ष पछि चटककर टूट सक्छ हुनत यस्तो शायद नै कहिल्यै हुन्छ। यस तरिकाको घटनाको जोखिमलाई कम गर्नको एकमात्र तरीका नियमित समीक्षाको लागि आफ्नो डेंटिस्ट देखि भेट गर्न छ।

ज्यादातर मामलाहरुमा जहाँ इम्प्लांट हड्डी संग एकीकृत होनेमा विफल हुन्छ र जसलाई शरीर द्धारा अस्वीकार गरेर दिइन्छ, उनी सबैको कारण अज्ञात छ। यस्तो लगभग 5% मामलाहरुमा हुन सक्छ। आज सम्म हामी यो हैन जान्दछन् कि हड्डी टाइटेनियमको डेंटल इम्प्लान्ट्ससँग एकजुट हुन्छ र एक 'बाहिरी वस्तु'को रूपमा यस पदार्थको अस्वीकार किन हैन गरिन्छ। पछिल्लो पांच दशकहरुमा धेरै सिद्धांतहरुलाई निर्विवाद मान ल्याइयो छ। एक हालको सिद्धांतमा दिए गए तर्कको अनुसार एक सक्रिय जैविक ऊतक प्रतिक्रिया होनेको सट्टा इम्प्लांटसँग हड्डीको एकीकरण नकारात्मक ऊतक प्रतिक्रियाको कमी छ। दोस्रो शब्दहरुमा अज्ञात कारणहरुको लागि प्रत्यारोपित बाहिरी वस्तुहरुलाई अस्वीकार गर्नको शरीरको साधारण प्रतिक्रिया टाइटेनियम इम्प्लान्ट्ससँग सही तरिका देखि काम हैन गर्छ। यसको वाहेक यो पनि निर्विवाद मान ल्याइयो छ कि इम्प्लांट अस्वीकृतिको मामला उनी रोगिहरुमा देखनेको भेटिन्छ जसको अस्थि ऊतक वास्तवमा यस तरिका प्रतिक्रिया गर्छन जस्तै कि उनले प्राकृतिक रूपले 'बाहिरी वस्तु' संग गर्नु पर्छ र त्यसै तरिका देखि इम्प्लांटको अस्वीकार गर्छन जस तरिका भन्दा ज्यादातर अन्य प्रत्योरोपित सामग्रिहरु संग हुन्छ।[३०]

निषेध-संकेत[सम्पादन गर्ने]

इम्प्लांट डेंटिस्ट्रीको मामलामा केही पूर्ण निषेध-संकेत छन्। हुनत यस्तो केही व्यवस्थित, व्यावहारिक र शारीरिक विचार छं जसको मूल्यांकन हुनु पर्छ।

खास तरिकामा मेंडिब्यूलर (निचला जबडा) इम्प्लान्ट्सको लागि मेंटल फोरामेन (एमएफ)को आसपासको क्षेत्रमा मेंडिब्यूलर कैनलको माथि पर्याप्त एल्वियोलर हड्डी हुनु जरूरी छ जसलाई इन्फेरियर एल्वियोलर कैनल (अवर दंतउलूखल नलिका) या आएएसी पनि भनिन्छ (जो इन्फेरियर एल्वियोलर नर्व (अवर दंतउलूखल तन्त्रिका) या आएएएनको वहन गर्न वाला न्यूरोवैस्कूलर बंडलको लागि वाहकको काम गर्दछ).

आईएएन र एमएफको स्थितिको सही-सही ठेगाना लगानको विफलता ड्रिल्स र स्वयं इम्प्लांट द्धारा सर्जिकल इन्सल्ट (शल्य चिकित्सीय क्षति)को आमन्त्रित गर्छ। यस तरिकाको क्षतिको कारण देखि नसको अपूरणीय क्षतिको मुंह देखना पर्न सक्छ जसलाई अक्सर मसूडे, हुन् ठ र ठुड्डीको डीसेस्थेसिया (दर्दनाक संवेदनशून्यता) या खुट्टाहरुस्थेसिया (संवेदनशून्यता)को रूपमा महसूस गरिन्छ। यो हालत जीवन भरको लागि कायम रहन सक्छ र इससंग अचेतन अवस्थामा मुंह देखि लार बह सक्छ।

अनियन्त्रित टाइप टू डायबिटीज एक महत्वपूर्ण सापेक्षिक निषेध-संकेत छ किन भनें कुनै पनि प्रकारको सर्जिकल प्रक्रिया पछि खराब परिधीय रक्त परिसञ्चरणको कारण देखि स्वस्थ होनेमा एकदम अबेर लग जान्छ। शारीरिक विचारैमा मौजूद हड्डीको मात्रा र ऊँचाई शामिल छ। सफल इम्प्लांट प्लेसमेंटको लागि पर्याप्त हड्डी प्रदान गर्नको लागि अक्सर एक सहायक प्रक्रियाको आवश्यकता पर्छ जसलाई ब्लक ग्राफ्ट या साइनस औगमेंटेशनको नामले जानिन्छ।

अंतःशिरा र मौखिक बिसफस्फोनेट्स (जसे क्रमशः ब्रेस्ट क्यान्सर (स्तन क्यान्सर) र ओस्टियोपोरोसिसको केही खास रूपहरुको लागि लिया जान्छ)को बारेमा नयाँ जानकारी प्राप्त भए छ जसबाट रोगिहरुलाई ओस्टियोनेक्रोसिस नामक एक विलंबित स्वस्थता सिंड्रोमको विकसित होनेको धेरै ज्यादा खतरा हुन्छ। नसोंको भित्र बिसफस्फोनेट्स लिन वाला केही रोगिहरुलाई इम्प्लान्ट्सको सल्लाह होन दी जान्छ।

मुंह देखि बिसफस्फोनेट (जस्तै एक्टोनेल, फोसामैक्स र बोनिवा) लिन वाला लाखों रोगिहरुलाई कहिले काँही इम्प्लांट सर्जरी भन्दा पहिले यसलाई लिन बन्द गर्न र सर्जरी होनेको धेरै महीनाहरु पछि यसलाई फेरि देखि लिन शुरू गर्नको को सल्लाह दी जान सक्छ। हुनत, वर्तमान प्रमाण देखि थाहा हुन्छ कि यो प्रोटोकल जरूरी हैन हुन सक्छ। फरवरी 2008को जर्नल अफ ओरल एण्ड मैक्सिलोफेशियल सर्जरी मा एक मौखिक बिसफस्फोनेट अध्ययनको रिपोर्टको अनुसार जनवरी 2008 सम्म 468 इम्प्लान्ट्स वाला 115 मामलाहरु को समीक्षा गरे पछि यो निष्कर्ष निकला कि "क्लिनिकमा मूल्यांकन गरियो कुनै पनि रोगीको जबडेको बिसफस्फोनेट देखि जोडिएको ओस्टियोनेक्रोसिसको कुनै सबूत मिलेको छैन र फोन देखि या ईमेल द्धारा संपर्क गरियो रोगिहरुमध्ये कुनैले पनि यस तरिकाको कुनै लक्षणको खबर हैन दी.[३१]

अमेरिकन डेंटल एसोसिएशनले "बिसफस्फोनेट मेडिकेशंस एण्ड योर ओरल हेल्थ"[३२] नामक एक लेखमा बिसफस्फोनेट्सको बारेमा भने थियो। एक अवलोकनमा एडीएले भने "मौखिक बिसफस्फोनेट थेरपी देखि गुजरने वाला रोगिहरुमा बोन (जबडेको बिसफस्फोनेट देखि जुडी ओस्टियोनेक्रोसिस)को विकसित होनेको जोखिम धेरै कम छ।.." एडीए काउंसिल औन साइंटिफिक अफेयर्सले पनि विशेषज्ञहरुको एक पैनलको नियुक्त गरे जसले मौखिक बिसफस्फोनेट्समा रोगिहरुको उपचारको लागि सुझाव [क्लिनिसियनहरुको लागि] जारी गरे जसलाई जून 2006मा प्रकाशित गरियो। अवलोकनको ada.orgमा औनलाइन पढयो जान सक्छ तर यसको ठाउँ अब "बिसफस्फोनेट यूज एण्ड द रिस्क अफ एडवर्स ज आउटकम्स" नामक एक विशाल अध्ययनले ले लिएको छ जसमा 700,000 भन्दा अधिक मामला शामिल छन्। 2008को जोम्स अध्ययनको तरिका एडीए अध्ययनमा पनि डेंटल इम्प्लान्ट्सको लागि एक निषेध-संकेतको रूपमा मौखिक बिसफस्फोनेट्सको दोषमुक्त पायाइयो छ।[३३]

ब्रुक्सिज्म (दांत देखि पकडना या पीसना) एक अन्य विचार छ जुन उपचारको पूर्वानुमानको कम गर्न सक्छ। ब्रुक्सिज्मको समयमा उत्पन्न बल खास तरिकामा हड्डीको ठीक होनेको समयमा इम्प्लान्ट्सको लागि हानिकारक हैं; इम्प्लांटको स्थितिमा सूक्ष्मस्थानांतरण इम्प्लांटको विफलताको वर्धित दर देखि जुडा भयो छ। ब्रुक्सिज्म देखि प्राप्तकर्ताको जीवन भर इम्प्लान्ट्सको खतरा रहइन्छ।[३४] प्राकृतिक दांतहरुमा एक पेरियोडोंटल लिगामेंट हुन्छ जुन हरेक दांतको हिलने-डुलनेको अनुमति डेटा छ र लम्बवत र क्षतिज बलहरुको प्रतिक्रियास्वरूप उत्पन्न आघातको सहन गर्नमा मदद गर्दछ। एक पल्ट जब यिनलाई डेंटल इम्प्लान्ट्स द्धारा बदल दिइन्छ तब यो लिगामेंट खत्म हुन्छ र दांत बिना हिले-डुले सीधा जबडेको हड्डीको सहारा लिन लागछन। रातमा कस्टम निर्मित माउथगर्द (जस्तै एनटीआई उपकरण)को पहनकर यस समस्याको कम गरिन सक्छ।

अपरेशन पछि इम्प्लान्ट्सको स्थापना पछि केही शारीरिक निषेध छ जुन इम्प्लांटोलजी टीमको छिटो कार्रवाईको प्रोत्साहित गर्छन। धेरै ज्यादा रगत बहिनी ी ीहरुको तरिका नै तीन दिनले ज्यादा समय सम्म रहन वाला अत्यधिक या गंभीर दुखाइ पनि एक तरिकाको चेतावनी छ। मसूडे, हुन् ठ र ठुड्डीको लगातार संवेदनशून्यता एक अन्य प्रकारको चेतावनी छ जसमा साधारण तरिकामा सर्जिकल एनेस्थेसिया (शल्य चिकित्सीय संज्ञाहरण)को खत्म होने पछि `गौर गरिन्छ। पछिको मामला मा, जसमा गंभीर निरंतर दुखाइ हुन सक्छ, सर्जिकल प्रक्रियाले आएएएनको कुनै क्षति भए छ या हैन यसको निर्धारण गर्नको लागि देखभालको मानकको पहिचानएरना जरूरी छ। 3डी कोन बीम एक्स-रे देखि आवश्यक डेटा प्राप्त हुन्छ तर यस चरण भन्दा पनि पहिले एक विवेकी इम्प्लांटोलजस्ट नसको कार्यको फेरि देखि स्थापित गर्नको कोशिशमा इम्प्लांटको निकालन सक्छ या उसलाई पुरा तरिकाले हटान सक्छ किन भनें विलम्ब साधारण तरिकामा अप्रभावी हुन्छ। 3डी एक्स-रेको सहायता देखि दिखाई दिन लायक सबूतको आधारमा रोगिहरुलाई नसको उपचारको लागि कुनै स्पेशलिस्टको नजिकै पठायो जान सक्छ। सबै मामलाहरु मा, निदान र उपचारको गति जरूरी छन्।

बजार[सम्पादन गर्ने]

संयुक्त राज्य अमेरिका र यूनाइटेड किंगडम मा, 'इम्प्लांटोलजी'को क्षेत्रमा कुनै अनन्य विशेषता छैन।

इम्प्लांट उपचार गर्न वाला कुनै पनि प्रैक्टिशनर (चिकित्सक)को सर्जिकल प्रविष्टि या प्रोस्थेसिसको अन्तिम प्रावधान आदिमा पर्याप्त रूपले प्रशिक्षित हुनु जरूरी छ। वैधानिक प्रशिक्षण आवश्यकताहरुमा देशहरुको आधारमा भिन्नता देखि जान्छ।

2008मा यूकेमा जनरल डेंटल काउंसिल (जीडीसी)ले डेंटल इम्प्लांटोलजीमा शामिल डेंटिस्टों (दन्त चिकित्सकहरु)को लागि सख्त प्रशिक्षण आवश्यकताहरु[३५] को निर्धारित गर्‍यो। यूकेमा डेंटल इम्प्लांटोलजीको क्षेत्रमा प्रशिक्षणको इच्छा राखन वाला कुनै पनि डेंटिस्टको औपचारिक पर्यवेक्षित सर्जिकल ट्रेनिंग र मेंटरिंगको वाहेक एक विस्तृत शिक्षण कार्यक्रममा भाग लिन जरूरी छ जसमा जीडीसी द्धारा अनुमोदित विस्तृत सिद्धान्त पाठ्यक्रम शामिल हो.[३६] डेंटिस्टहरुलाई तब सम्म यूकेमा इम्प्लांट डेंटिस्ट्रीमा भाग लिनु हुँदैन जब सम्म प्रशिक्षण प्रदाता उनलाई यस कुराको मंजूरी हैन दे दिछन कि उनी औपचारिक योग्यता मूल्यांकनमा नजिकै भए। जीडीसीको नियमहरुको पालनमा विफल भए पछि डेंटिस्टको डेंटल रजस्टर देखि हटाउन सकिन्छ र यस तरिका त्यो यूकेमा डेंटिस्ट्रीको अभ्यास गर्नलाई अधिकारलाई खो दिइन्छ।[३७]

यिनलाई पनि हेर्नुहोस[सम्पादन गर्ने]

  • ओरल एन्ड मैक्सिलोफेशियल सर्जरी
  • खुट्टाीडोंटिस्ट
  • डेंटल इम्प्लांटोलजीमा बोन ग्रैफ्ट
  • डेंटल ब्रिज
  • ओसियोइंटीग्रेशन
  • डेंटल टूरिज्म
  • सोनेको दांत
  • अमेरिकन एसोसिएशन अफ ओरल एन्ड मैक्सिलोफेशियल सर्जन्स
  • ओसियोइंटीग्रेशनको लागि यूरोपीय सङ्घ
  • ब्रिटिश सोसाइटी अफ ओरल इम्प्लांटोलजी

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. एंनाली दी स्टोमेटोलजी - सु एल्कुनी केसी पार्टिकाहरुलारमेंट इंटरसेंटी दी इम्पेंटो एन्डोसेओ कोंकोन वाईट औटोफाइलटेंटो - वल्यूम XV - अप्रिल 1966
  2. US patent 3579831, Stevens, Irving J.; Alexander, Jerry, "Bone Implant", issued 1971-05-25 
  3. Quirynen M, Van Assche N, Botticelli D, Berglundh T (2007), "How does the timing of implant placement to extraction affect outcome?", The International Journal of Oral & Maxillofacial Implants 22 Suppl: 203-23, PMID 18437797 
  4. Crespi R, Capparé P, Gherlone E, Romanos GE (2008), "Immediate versus delayed loading of dental implants placed in fresh extraction sockets in the maxillary esthetic zone: a clinical comparative study", The International Journal of Oral & Maxillofacial Implants 23(4): 753-8, PMID 18807574 
  5. Gahlert M, Röhling S, Wieland M, Sprecher CM, Kniha H, Milz S (November 2009), "Osseointegration of zirconia and titanium dental implants: a histological and histomorphometrical study in the maxilla of pigs", Clinical Oral Implants Research 20(11): 1247-53, PMID 19531104, doi 10.1111/j.1600-0501.2009.01734.x 
  6. Depprich R, Zipprich H, Ommerborn M, et al. (2008), "Osseointegration of zirconia implants: an SEM observation of the bone-implant interface", Head & Face Medicine 4: 25, PMID 18990214, doi 10.1186/1746-160X-4-25 
  7. Andreiotelli M, Kohal RJ (June 2009), "Fracture strength of zirconia implants after artificial aging", Clinical Implant Dentistry and Related Research 11(2): 158-66, PMID 18657150, doi 10.1111/j.1708-8208.2008.00105.x 
  8. आर्टुरो एन. नेटाली (एड.) (2003). "डेंटल बायोमकैनिक्स". टेलर र फ्रान्सिस, लन्डन / न्यूयर्क, 273 पीपी., आएएसबीएन 9-780-415-30666-9, पीपी. 69-87.
  9. ओसियोइंटीग्रेशन जार्ड, आदि. क्विन्टेसन्स 2009.[verification needed]
  10. Palmer R (March 2007), "Ti-unite dental implant surface may be superior to machined surface in replacement of failed implants", The Journal of Evidence-based Dental Practice 7(1): 8-9, PMID 17403502, doi 10.1016/j.jebdp.2006.12.001 
  11. General Dental Council (October 30, 2008), Doing implants? Make sure you’re up to scratch, warns GDC, प्रेस रिलीज़, <http://www.gdc-uk.org/News+publications+and+events/News+releases/Doing+implants+Make+sure+youre+up+to+scratch+warns+GDC.htm>. Retrieved on २५ मार्च २०१० 
  12. Melo MD, McGann G, Obeid G (December 2007), "Survey of implant training in oral and maxillofacial surgery residency programs in the United States", Journal of Oral and Maxillofacial Surgery 65(12): 2554-8, PMID 18022483, doi 10.1016/j.joms.2007.06.685 
  13. Jokstad A (July 2008), "Where can I learn how to place dental implants? Perspectives from Scandinavia and Canada", International Journal of Oral and Maxillofacial Surgery 37(7): 593-6, PMID 18295450, doi 10.1016/j.ijom.2007.12.009 
  14. Addy LD, Lynch CD, Locke M, Watts A, Gilmour AS (December 2008), "The teaching of implant dentistry in undergraduate dental schools in the United Kingdom and Ireland", British Dental Journal 205(11): 609-14, PMID 19079107, doi 10.1038/sj.bdj.2008.1027 
  15. Binon PP (July 2007), "Treatment planning complications and surgical miscues", Journal of Oral and Maxillofacial Surgery 65(7 Suppl 1): 73-92, PMID 17586352, doi 10.1016/j.joms.2007.03.014 
  16. Brisman DL (1996), "The effect of speed, pressure, and time on bone temperature during the drilling of implant sites", The International Journal of Oral & Maxillofacial Implants 11(1): 35-7, PMID 8820120 
  17. Berdougo M, Fortin T, Blanchet E, Isidori M, Bosson JL (February 2009), "Flapless Implant Surgery Using an Image-Guided System. A 1- to 4-Year Retrospective Multicenter Comparative Clinical Study", Clinical Implant Dentistry and Related Research 12(2): 142-52, PMID 19220842, doi 10.1111/j.1708-8208.2008.00146.x 
  18. Becker W, Goldstein M, Becker BE, Sennerby L, Kois D, Hujoel P (February 2009), "Minimally invasive flapless implant placement: follow-up results from a multicenter study", Journal of Periodontology 80(2): 347-52, PMID 19186977, doi 10.1902/jop.2009.080286 
  19. Gerds TA, Vogeler M (December 2005), "Endpoints and survival analysis for successful osseointegration of dental implants", Statistical Methods in Medical Research 14(6): 579-90, PMID 16355545, doi 10.1191/0962280205sm420oa 
  20. Fischer K, Stenberg T, Hedin M, Sennerby L (May 2008), "Five-year results from a randomized, controlled trial on early and delayed loading of implants supporting full-arch prosthesis in the edentulous maxilla", Clinical Oral Implants Research 19(5): 433-41, PMID 18371094, doi 10.1111/j.1600-0501.2007.01510.x 
  21. Bhola M, Neely AL, Kolhatkar S (October 2008), "Immediate implant placement: clinical decisions, advantages, and disadvantages", Journal of Prosthodontics 17(7): 576-81, PMID 18761580, doi 10.1111/j.1532-849X.2008.00359.x 
  22. Spector L (October 2008), "Computer-aided dental implant planning", Dental Clinics of North America 52(4): 761-75, vi, PMID 18805228, doi 10.1016/j.cden.2008.05.004 
  23. Ludlow JB (November 2008), "Regarding 'Influence of CBCT exposure conditions on radiation dose'", Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology, and Endodontics 106(5): 627-8; author reply 628-9, PMID 18801676, doi 10.1016/j.tripleo.2008.06.031 
  24. Viegas VN, Dutra V, Pagnoncelli RM, de Oliveira MG (January 2010), "Transference of virtual planning and planning over biomedical prototypes for dental implant placement using guided surgery", Clinical Oral Implants Research 21(3): 290-5, PMID 20074239, doi 10.1111/j.1600-0501.2009.01833.x 
  25. http://www.materialise.com/materialise/view/en/554529-SurgiGuide.html
  26. Esposito M, Grusovin MG, Willings M, Coulthard P, Worthington HV (2007), "The effectiveness of immediate, early, and conventional loading of dental implants: a Cochrane systematic review of randomized controlled clinical trials", The International Journal of Oral & Maxillofacial Implants 22(6): 893-904, PMID 18271370 
  27. Albrektsson T, Zarb GA (1993), "Current interpretations of the osseointegrated response: clinical significance", The International Journal of Prosthodontics 6(2): 95-105, PMID 8329101 
  28. Fransson C, Wennström J, Tomasi C, Berglundh T (April 2009), "Extent of peri-implantitis-associated bone loss", Journal of Clinical Periodontology 36(4): 357-63, PMID 19426183, doi 10.1111/j.1600-051X.2009.01375.x 
  29. Pye AD, Lockhart DE, Dawson MP, Murray CA, Smith AJ (June 2009), "A review of dental implants and infection", The Journal of Hospital Infection 72(2): 104-10, PMID 19329223, doi 10.1016/j.jhin.2009.02.010 
  30. Mavrogenis AF, Dimitriou R, Parvizi J, Babis GC (2009), "Biology of implant osseointegration", Journal of Musculoskeletal & Neuronal Interactions 9(2): 61-71, PMID 19516081, <http://www.ismni.org/jmni/pdf/36/01MAVROGENIS.pdf> 
  31. Grant BT, Amenedo C, Freeman K, Kraut RA (February 2008), "Outcomes of placing dental implants in patients taking oral bisphosphonates: a review of 115 cases", Journal of Oral and Maxillofacial Surgery 66(2): 223-30, PMID 18201600, doi 10.1016/j.joms.2007.09.019 
  32. "Bisphosphonate medications and your oral health", Journal of the American Dental Association 137(7): 1048, July 2006, PMID 16803833, <http://jada.ada.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16803833> 
  33. Cartsos VM, Zhu S, Zavras AI (January 2008), "Bisphosphonate use and the risk of adverse jaw outcomes: a medical claims study of 714,217 people", Journal of the American Dental Association 139(1): 23-30, PMID 18167381, <http://jada.ada.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18167381> 
  34. McCoy G (2002), "Recognizing and managing parafunction in the reconstruction and maintenance of the oral implant patient", Implant Dentistry 11(1): 19–27, PMID 11915541 
  35. http://www.gdc-uk.org/Our+work/Education+and+quality+assurance/Policy+statement+on+implantology.htm
  36. प्रत्यारोपण दंत चिकित्सामा ट्रेनिंग स्टैंडर्स. रयल कलेज अफ सर्जन्स अफ इङ्गल्याण्ड; लन्डन 2008[page needed]
  37. प्रत्यारोपण दंत चिकित्सामा पलिसी स्टेटमेंट. जनरल डेंटल काउंसिल; लन्डन. 9 अप्रिल 2008[page needed]

बाह्य कडिहरु[सम्पादन गर्ने]