दोस्रो विश्वयुद्ध

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
दोस्रो विश्वयुद्ध
मिति १ सेप्टेम्बर १९३९ देखि २ सेप्टेम्बर १९४५
स्थान युरोप (Europe), प्रशान्त क्षेत्र (Pacific),एट्लान्टिक (Atlantic), दक्षिण-पूर्व एसिया, चीन, मध्य पूर्व, मेडिटेरियन (Mediterranean) र अफ्रिका
परिणाम गठबन्धन सेनाको विजय,
संयुक्त राष्ट्र संघको स्थापना, संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघ विश्वका महाशक्तिको रूपमा खडा, नाटो (NATO)को स्थापना र वार्सा (Warsaw) सन्धि, यूरोपका अग्रणी क्षेत्रमा शीत युद्धको प्रभाव आदि आदि
लडाईंमा भाग लिने गठबन्धन(Allies) (मित्र) देशहरू लडाईंमा भाग लिने केन्द्रीय शक्ति(Axis Powers)तर्फका देशहरू
मारिएका सेना संख्या:
१६,०००,००० भन्दा धेरै
मारिएका सेना संख्या:
८,०००,००० भन्दा धेरै
नागरिक मारिएका
१२,८३१,५००
नागरिक मारिएका
४,०००,०००
जम्मा
६१,०००,०००
जम्मा
१२,०००,०००

दोस्रो विश्वयुद्ध ‍१९३९ देखि ‍१९४५ सम्म चलेको विश्व-स्तरीय युद्ध थियो । लगभग ७० देशहरूका जल-थल-वायु सेनाहरू यस युद्धमा सम्मलित थिए। यस युद्धमा विश्व दुइ भागमा बाँडिएको थियो - एलाइजएक्सीस। यस युद्धमा लगभग ६ करोड मानिसहरूको ज्यान गयो, र यो मानव इतिहासको सबभन्दा घातक युद्ध थियो।[१] युद्धको अंतमा मित्र राष्ट्रहरूको जीत भयो। दोस्रो विश्वयुद्धको शुरुवात सेप्टेम्बर १९३९ मा भयो जुनबेला जर्मनीले पोलैंडमाथि हमला गरयो र त्यसपछि जब अमरीका, फ्रान्स र इंग्ल्याण्डले जर्मनीमाथि हमला गरे ।

पृष्ठभूमि[सम्पादन गर्ने]

प्रथम विश्व युद्धमा हारेपछि जर्मनीले वेर्सल्लिएसको संधिमा जबरजस्ती हस्ताक्षर गर्नुपर्‍यो। यो संधिको कारण उसले आफुले कब्जा गरेको धेरै भूभाग छोड्नुपरयो, अरु देशमाथि आक्रमण नगर्ने शर्त मान्नुपर्‍यो, आफ्नो सेना-संख्या सीमित गर्नुपरयो र ओरथम विश्वयुद्धमा भएको नोक्सानी भरपाईको रूपमा अरु देशलाई दिनुपरयो| १९१७ मा रूसमा गृह युद्ध भएपछि सोभियत संघको निर्माण भयो र १९२२मा समय इटलीमा बेनेतो मुस्सोलीनीको एकाधिपत्य राज्य कायम भयो|

१९३३ मा जर्मनीको शासक अडोल्फ हिटलर बन्यो र चाडैं नै उसले जर्मनीलाई पुनः एक शक्तिशाली सैन्य शक्तिको रूपमा प्रर्दशित गर्न शुरू गर्‍यो, यसमा फ्रान्स र इङ्गल्याण्ड चिन्तित भए जसले पहिलेको लडाईमा धेरै नोकशानी बेहोरीसकेका थिए| इटली पनि यस कुरामा धेरै दुःखी थियो किनभने इटलीको पनि एउटा शक्तिशाली राष्ट्र बन्ने सपना थियो, यसमा जर्मनीले भाँजो हाल्ने निश्चित थियो| यी सबै कुरालाई मध्य नजर गर्दै फ्रान्सले इटलीसँग हात मिलाए‍र उनको कब्जाको इथियोपिया इटलीलाई दिने भयो| १९३५ मा हिटलरले वेर्सल्लिएसको सन्धि तोडेर आफ्नो सेना बढाउनमा लाग्यो|

जर्मनीलाई काबूमा ल्याउन इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स र इटलीले स्ट्रेसा नामक सहर (जुन इटलीमा छ) मा एक घोषणा-पत्रमा हस्ताक्षर गरे जसमा लेखिएको थियो- अस्ट्रियाको स्वतन्त्रता कायम राखियोस् र जर्मनीलाई वेर्सल्लिएसको सन्धि तोडनबाट रोकियोस् | तर स्ट्रेसा घोषणा-पत्र सफल भएन किन भनें यी तीन राष्ट्रहरूमा साधारण सहमती धेरै बुँदाहरूमा भएन | सोही समय सोभियत संघ जुन जर्मनीको पूर्वी यूरोपको ठूलो हिस्साको कब्जा गर्ने इच्छा जानेर धेरै नैं डराएको हुंदा फ्रान्ससित हात मिलाउन पुग्यो|

जर्मन सेना १९३५मा नुरेम्बेर्ग मा

१९३५ मा इंग्ल्याण्डले वेर्सेल्लिएस संधिलाई समाप्त गर्दै जर्मनीसँग एउटा स्वतन्त्र सम्झौता गरेर केही शर्तहरूलाई कम्ति बनाइदियो| १९३५ अक्टूबरमा इटलीले इथियोपियामाथि आक्रमण गरयो र जर्मनीले यस आक्रमणलाई वैध मान्यो र यता इटलीले जर्मनीको अस्ट्रिया माथि कब्जा गर्ने चाहनालाई स्वीकृति दियो, १९३६ मा जब हिटलरले रयानलैंडमा दोस्रोपल्ट आफ्नो सेनाको गड बनाउने कोशिश गर्‍यो त्यसमा आपत्ति उठाइएन| सोही साल स्पेनमा गृह युद्धमा जर्मनी र इटलीले त्यहाँका राष्ट्रवादी शक्तिहरूलाई समर्थन गरे जुन सोभियत संघको सहायता प्राप्त स्पेनिश गणराज्यको विरुद्ध थियो| नयाँ हतियारहरूको परिक्षणको बीचमा राष्ट्रवादी शक्तिहरूलेले १९३९ मा युद्ध जिते|

जर्मन सेना सन् १९३४ न्युरेम्बर्ग र्‌यालिमा

विश्व युद्ध II , अथवा द्धितीय विश्व युद्ध ,[२] (यसको संक्षेपमा WWII या WW2 लेखछन), यिनीहरू एक वैश्विक सैन्य संघर्ष थियो जसमा, सबै महान शक्तिहरू समेत विश्वको अधिकांश देश सम्मिलित थिए, जुन दुई परस्पर विरोधी सैन्य गठबन्धनहरूमा सँगठित थिए: मित्र राष्ट्र वा एलाइज एवं धुरी राष्ट्र वा एक्सिस । यस युद्धमा १० करोड भन्दा धेरै सेना शामिल थिए, यस कारणले यिनीहरू इतिहासको सबै भन्दा व्यापक युद्ध मानिन्छ।"पूर्ण युद्ध"को अवस्थामा, प्रमुख सहभागिहरूले नागरिक र सैन्य संसाधनहरूको बीचको अंतरलाई समाप्त गरेर युद्ध प्रयासको सेवामा आफ्नो पुरै औद्धोगिक, आर्थिक र वैज्ञानिक क्षमताहरूको लागाई दिए। यसमा सात करोड भन्दा धेरै मानिस मारिएका थिए, जसमध्ये अधिकांश साधारण नागरिक थिए, यसैले यसलाई मानव इतिहासको सबै भन्दा खूनी संघर्ष मानिन्छ।[३]

युद्धको प्रारम्भ साधारण तरिकामा १ सेप्टेम्बर १९३९ मानिन्छ, जर्मनीले पोल्याण्ड माथि आक्रमण गर्न र परिणामस्वरूप ब्रिटिश साम्राज्यराष्ट्रमंडलको अधिकांश देशहरू र फ्रान्स द्धारा जर्मनी बिरुध्द युद्धको घोषणाको साथ। [४][५] धेरै देश यस समय भन्दा पहिले नै युद्धरत थिए, अन्य घटनाहरूको परिणामस्वरूप, र धेरै जुन शुरुवातमा शामिल थिएनन् पछिमा युद्धमा शामिल भए। युद्धको कुनै मुख्य घटनाहरू हुन: मार्को पोलो पुल घटना (राष्ट्रवादी चीनजापानको बीच लडाइयो), अपरेशन बारबोसा (जर्मनी द्धारा सोविअत संघमा आक्रमण)को शुरुवात, र पर्ल हार्बर र ब्रिटिश रडच कोलोनिहरूमा दक्षिण पूर्व एशियामा हमला.

१९४५ मा मित्र राष्ट्रहरूको विजयसँग युद्ध समाप्त भयो।सोभियत संघसंयुक्त राज्य अमेरिका युद्ध पछि विश्वको महाशक्तिहरूको रूपमा अगाडी आए, जसबाट शीत युद्धको पृष्ठभूमि तैयार भयो, जुन अर्को ४५ वर्षसम्म चल्यो। संयुक्त राष्ट्र एउटा अझै अर्को यस्तो संघर्षको रोक्ने आशामा बनाइयो.आत्म निर्णयको स्वीकृतिले एशिया र अफ्रीकामा उपनिवेशवाद बिरोधी आन्दोलनलाई गति प्रदान गर्‍यो, जबकि पश्चिमी यूरोप स्वयं एकीकरण तिर अघि बढन शुरू भयो।

पृष्ठभूमि[सम्पादन गर्ने]

प्रथम विश्वयुद्ध पछि, पराजित जर्मनीले भर्साइल्सको सन्धिमा हस्ताक्षर गर्‍यो। [६] यसको कारणले जर्मनीलाई आफ्नो भूमिको एक ठूलो भागबाट हात धुन पर्‍यो, दोश्रा राज्यहरूमा कब्जा गर्नमा रोक लगाइयो, उसको सेनाको आकार सीमित गरिदिइयो र भारी क्षतिपूर्ति थुपारीयो रूसको गृहयुद्धले सोभियत संघको निर्माण गर्‍यो, जुन चाँडै नै जोसेफ स्टालिनको नियन्त्रणमा आयो। इटलीमा बेनिटो मुसोलिनीले एक फासिस्ट तानाशाहको रूपमा सत्तामा कब्जा गरे "नया रोमन साम्राज्य" बनाउनको वादा गर्दै।[७] १९२० को दशकको मध्यमा चीनको कुओमिन्टांग(KMT) दलले स्थानीय सरदारहरूको बिरुद्ध एक एकीकरण अभियान शुरू गरे र कुनै हदसम्म चीनलाई एकीकृत पनि गरे, तर चाँडै नै आफ्नो पूर्व चीनी कम्युनिस्ट सहयोगिहरूको साथ यिनीहरू गृह युद्धमा उलझिए। १९३१ मा, तेजीसंग बढिरहेको सैन्यवादी जापानी साम्राज्य, जसको चीनमा प्रभाव हाल्उनको लामो समय देखी मंशा थियो, एशियामा शासन गराउनको अधिकारको लागि, आफ्नो पहिले कदमको रूप मा। [८] मुकदेन घटना ल्याए मंचूरियामा आक्रमणको औचित्यको रूपमा प्रयोग गर्‍यो; दुवै देशहरूले १९३३ मा भयो टांगू सन्धि सम्म धेरै साना संघर्ष शंघाई, रेहेहीबेईमा लडे यसको पछि चीनी स्वयंसेवक बलहरूले मंचूरिया, र चाहार र सुइयानमा जापानी आक्रमण प्रति आफ्नो प्रतिरोध जारी राखे।

१९३५को न्यूरेमबर्ग रैलीमा जर्मन सैनिक दल

एडल्फ हिटलर, १९२३ मा जर्मन सरकारलाई हटाउने एक असफल प्रयास पछि, १९३३मा जर्मनीको नेता बने। उसले लोकतन्त्रको समाप्त गर्‍यो, र विश्वको लागि एक कट्टरपंथी जातिवादी प्रेरित नमाध्यमलेको संशोधनको बढावा दिन शुरू गर्‍यो।[९] यसले गर्दा फ्रान्स र ब्रिटेन चिन्तित भए, किन भनें पछिल्लो युद्धमा उनी धेरै कुनै हारि सकेका थिए, साथ नै इटली पनि, जसलाई आफ्नो क्षेत्रीय महत्वाकांक्षाको जर्मनीद्धारा खतरा महसूस हुन थाल्यो। आफ्नो गठबंधनको सुरक्षित गर्नलाई लागि फ्रान्सले इटलीको इथियोपिया, जसमा त्यो विजय पाउन चाहन्थ्यो, खुला छूट दियो। १९३५ को शुरूमा यो स्थिति धेरै बिगड गई जब सारलैंड कानूनी रूपबाट जर्मनीलाई साथ फेरि भयो र हिटलरले वर्साइल सन्धिलाई अस्वीकार गर्‍यो, हथियारबंदी पनि जोड संग बढन लाग्यो र सेनामा जबरी भर्तीको शुरुवात गर्‍यो । जर्मनीलाई रोकउनने मंशाबाट ब्रिटेन, फ्रान्स र इटलीले स्ट्रीसा मोर्चा बनाए। पूर्वी यूरोपको विशाल क्षेत्रहरूलाई हथियाउने जर्मनीको लक्ष्यको कारण सोभियत संघ चिन्तित थियो, यसैले उनले फ्रान्ससँग पारस्परिक सहायताको एक सन्धि गर्‍यो।

हुनत, इस फ्रेंको-सोभियत सन्धिको प्रभाव लिउन भन्दा पहिलेलीग अफ नेशंसको नौकरशाहीको माध्यमबाट जानु अनिवार्य थियो, यसैले यिनीहरू बिना कुनै प्रभावको भएर रह गयी।[१०][११] जून १९३५ मा, यूनाइटेड किंगडमले जर्मनीलाई साथ एक स्वतन्त्र नौसेना करार गरे र अघिको प्रतिबन्धहरूमा खुकुलो गरिदियो। यूरोप र एशियाको घटनाहरूको कारण चिन्तित संयुक्त राज्य अमेरिकाले अगस्टमा तटस्थता ऐन पारित गर्‍यो।[१२] अकटोबरमा, इटलीले इथोपियामा आक्रमण गर्‍यो, जर्मनी एक्लो यस्तो प्रमुख यूरोपीय देश थियो जसले यस आक्रमणमा उसलाई समर्थन गर्‍यो। इटलीले जर्मनीलाई औस्ट्रियाको एक अनुचर राज्य बनाउनको उद्देश्यबाट आपत्तियहरूलाई हटा लिया।[१३]

वर्साइल तथा लोकार्नो सन्धिहरूको सीधा उल्लंघनमा, हिटलरले मार्च १९३६मा राइनलैंड ल्याए पुनः हथियारबंद गर्‍यो। उसलाई अन्य यूरोपीय शक्तिहरू सँग नाममात्र नै प्रतिसाद प्राप्त भयो .[१४] जब जुलाईमा स्पेनी गृहयुद्ध प्रारम्भ भयो, हिटलर र मुसोलिनीले गृह युद्धमा सोभियत समर्थित स्पेनको गणराज्यको विरुध्द फासिस्ट जनरालिजमहरू फ्रान्सिस्को फ्रेंकोको राष्ट्रवादी शक्तिहरू ल्याए समर्थन गरे। दुईटै पक्षहरूले नयाँ हथियारहरू र युद्धलाई तरीकहरूको परीक्षण गर्नलाई लागि संघर्षको प्रयोग गर्‍यो। [१५] र १९३९को शुरुवातमा नै राष्ट्रवादी विजयी साबित भए।

बढ्दो तनावको साथ, शक्ति सँगठित र सुदृढ गर्नको प्रयास हुन लागे। अकटोबरमा, जर्मनी र इटलीले रोम-बर्लिन धुरीबनाए र एक महिनाको पछि जर्मनी र जापान, दुवैले यस विश्वासको साथको साम्यवाद र विशेष रूपले सोभियत संघ देखि खतरा छ, कोमिन्तर्न विरोधी सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जसमा इटली आन वाला सालमा शामिल भयो। चीनमा, कुओमिन्तांग र साम्यवादी शक्तिहरू जापानको विरोध गर्नलाई लागि एक संयुक्त मोर्चा पेश गर्नको इरादे देखि युद्धविराममा सहमत भए।[१६]

समय क्रम[सम्पादन गर्ने]

युद्धको शुरुवातको साधारण तरिकामा १ सेप्टेम्बर, १९३९ मा जर्मनीले पोल्याण्ड माथि आक्रमणको साथ मानिन्छ। युद्धको शुरुवातको लागि अन्य तारीखहरूमा शामिल छन् १३ सितंबर, १९३१ मा मंचुरियामा जापानी आक्रमण,[१७] द्धितीय चीन-जापान युद्ध ७ जुलाई, १९३७ मा शुरुवात,[१८][१९] या अन्य धेरै घटनाहरूमध्ये एक। अन्य स्त्रोत ए. पी. जे. टेलरको नै पालन गर्छन्, जसको मानन छ कि पूर्व एशियाम त्यसै समय चीन- जापान युद्ध जारी थियो, र यूरोप र उसको उपनिवेशहरूमा द्धितीय यूरोपीय युद्ध चल रहयोथा, तर उनी १९४१मा विलय भन्दा पहिले विश्व युद्धलाई रूप होनले पाए; यस बिंदुदेखि युद्ध १९४५ सम्म जारी रहे.यो अनुच्छेद पारंपरिक तिथिहरूको प्रयोग गर्छ।[२०]

युद्ध अन्तको पनि धेरै तिथिहरू हुन्.कुनै सूत्रहरूको भन्नु छ १४ अगस्ट, १९४५को युद्धविरामबाट यसको अन्त भयो, जापानको औपचारिक आत्मसमर्पणको सट्टा (२ सेप्टेम्बर, १९४५); कुनै यूरोपीय इतिहासहरूमा यो वी-ई दिवस (८ मे, १९४५)मा समाप्त भयो। जापानको साथ शांति सन्धिमा १९५१ सम्म हस्ताक्षर भएका थिएनन्।

युद्धको दिशा[सम्पादन गर्ने]

चीन माथी जापानको आक्रमण[सम्पादन गर्ने]

वुहानको युद्धको समयमा जापानी सेनाहरू

१९३७ को मध्य मा, मार्को पोलो पुल घटना पछि, जापानले चिनमा सम्पूर्ण आक्रमण प्रारम्भ गर्‍यो। भौतिक सहयोग गर्न सोभियत संघले तुरुन्त नै चीनसँग अनक्रमण सन्धि गर्‍यो, पुरानो जर्मन सहयोगलाई प्रभावी ढंगबाट समाप्त गर्दै। शंघाईलाई सुरक्षा गर्न जरमिसो च्याङकाईसेक राम्रो सेना विकास गरे, तर तिन महिनाको योध्दमा शंघाईले हार्‍यो। जापानीले निरन्तर रूपमा चिनिया सेनालाई पछडी धकेल्दै, १९७३को डिसेम्बर महिनामा राजधानि नानजिंग कब्जा गरे र नानजिंग आमसम्हार गरे ।

जून १९३८ मा चीनी सेनाहरूले यलो नदिमा ल्याएर जापानीहरूको कदमहरूलाई रोकी दिए; यद्धपि यो चालले उसलाई वुहानको सुरक्षालाई तैयारी गर्नलाई लागि समय मिल्यो, यो सहर अक्टूबरमा लीइएको थियो। [२१] हुनत, जापानी सैन्य जीत, जापानले प्राप्त गर्न आशा गरेको जस्तो गरी चीनीया प्रतिरोध समाप्त भएन, निरन्तर प्रतिरोध जारी राख्न चीनीया सरकारकहरू अंतर्देशीय भूभाग चूंगचींगमा पुनर्स्थापित गरे ।[२२]

सोभियत सघ र मंगोलियामा जापानी हस्तक्षेप[सम्पादन गर्ने]

२९ जुलाई १९३८ मा, जापानीले सोभियत संघ माथि आक्रमण गरे गर्‍यो र खासन पोखरिमा भिड्यो । जबकि लडाई सोभियत संघले जित्यो। जापानीहरूले यसलाई अनिर्णायक ड्रको रूपमा खारिज गर्‍यो, र ११ मे १९३९ मा जापानी-मंगोलिया सीमासम्म सेनाद्धारा खोल्खिन नदिसम्म जने निर्णय गरे। प्रारम्भिक सफलताहरू पछि जापानीहरूको मंगोलिया माथि हमला रेड आर्मीबाट भयो जसले गर्दा जापानी क्वन्तुन्ग् सेना माथि पहिलो ठूलो हार प्रयुक्त भयो ।[२३][२४]

चीनको बिरुध्दको युद्धमा हस्तक्षेप रोक्न र अफ्नो सैन्य ध्यान दक्षिण तर्फ भन्दा प्रशांत क्षेत्रमा पकड जमाएर बसेका अमेरिका र यूरोपीय तर्फ फर्काउन उसले सोभियत सरकारसँग मेलमिलाप गर्नु पर्छ भनि यि झडपहरूले जापानी सरकारलाई सहमत गरायो । उनीहरूले यो पनि जर्जी जोकोव जस्ता अनुभवी सोभियत सैन्य नेताहरूलाई बर्खास्त हुनबाट रोके, जसले पछि मस्कोको रक्षा गर्नमा महत्वपूर्ण भूमिका निभाए । [२५]

यूरोपमा युद्ध भडकिनु[सम्पादन गर्ने]

यूरोपमा, जर्मनी र इटली धेरै निर्भीक हुँदै गइरहेका थिए। मार्च १९३८ मा, जर्मनीले अस्ट्रियामा कब्जा गर्‍यो, एक पल्ट पुनः अन्य यूरोपीय शक्तिहरू द्धारा नाम मात्रको नै प्रतिक्रिया भयो।[२६] प्रोत्साहित भएर, हिटलरले सुडेटेनलैंड, चेकोस्लोवाकियाको एक हिस्सा जसमा मुख्य रूपले जातिगत जर्मनहरुको आबादी रहन्थ्यो, मा जर्मन अधिकारलाई लागि दबाव बढाउन शुरू गर्‍यो; फ्रान्स र ब्रिटेनले उसको ये भूमि, चेकोस्लोवाकिया सरकारको इच्छाको विरुद्ध, यस शर्तमा लिन दिए कि आइन्दा उनको कुनै मांग नहोस। [२७] हुनत, त्यस पछि चाँडै नै, जर्मनी र इटलीले चेकोस्लोवाकियालाइ बाध्य पारे कि त्यो हंगेरी र पोल्याण्डलाई अतिरिक्त भूमि दिन बाध्य पारे। मार्च १९३९ मा जर्मनीले चेकोस्लोवागर्एर पछिल्लो भागमा आक्रमण गर्‍यो र उसलाई जर्मन संरक्षित बोहेमिया तथा मोराविया र जर्मन समर्थक स्लोवाक गणराज्यमा विभाजित गर्‍यो।

भयभीत भएर, र हिटलर द्धारा ल्याइएको दान्जिगमा अगाडीको मांगहरूलाई कारण, फ्रान्स र ब्रिटेनले पोलिशको आजादीको लागि समर्थन दिनको आश्वासन दे दिए; जब अप्रिल, १९३९ मा इटलीले अल्बानियामा विजय प्राप्त गर्‍यो, यही आश्वसव रोमानियाग्रीसको पनि प्रदान गरियो।[२८]फ्रेंको-ब्रिटिश द्धारा पोल्याण्डलाई दी गई प्रतिज्ञाहरूको लगत्तै बाद, जर्मनी र इटलीले इस्पातको सन्धि (Pact of Steel)को साथ आफ्नो गठजोडको औपचारिक बनाया.[२९]

अगस्ट १९३९ मा जर्मनी र सोभियत संघले गैर आक्रामकता सन्धिमा हस्ताक्षर गरे.[३०] यस सन्धिमा एक गुप्त प्रोटोकोल शामिल थियो जसको अनुसार पोल्याण्ड र पूर्वी यूरोपको अलग अलग प्रभाव वाला क्षेत्रहरूमा विभाजित गर्नको लागि योजना शामिल थियो।[३१]

चित्र:German Soviet.jpg
पोलैंड, सितंबर १९३९ मा सोभियत र जर्मन अधिकारीहरू.

१ सेप्टेम्बर, १९३९ मा, एडल्फ हिटलरले पोल्याण्डमा आक्रमण गरे र दोस्रो विश्वयुद्ध शुरू भयो। फ्रान्स, ब्रिटेन, र राष्ट्रमंडलको देशहरूले जर्मनीमा युद्द घोषित गर्‍यो, तर पोल्याण्डलाई कुनै सैन्य सहायता प्रदान गरेन, सारल्याण्डमा एक सानो फ्रान्सीसी हमलाबाहेक्। [३२] १७ सितंबर, १९३९ मा, जापानको साथ एक युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्नको पछि मा, सोभियत संघले पोल्याण्डमा आफ्नो आक्रमणलाई शुरूवात गर्‍यो.[३३] अक्टूबर कि शुरुवात सम्म, अभियान कि समाप्ति पोल्याण्डलाई जर्मनी, सोभियत संघ, लिथुआनियास्लोचेकोस्लोवाकिया [३४] को बिच विभाजनको साथ भयो, हुनत अधिकारिक तरिकामा पोल्याण्डले कहिल्यै पनि आत्मसमर्पण गरेको थिएन.

पोल्याण्डमा लडाई भरि, जापानले चांग्शा, एक रणनैतिक रूपले महत्वपूर्ण चिनिया सहर, को बिरुद्धआफ्नो पहिलो हमला गर्‍यो, तर अकटोबर सम्म नै उसलाई पछि धकेलि दिइएको थियो।[३५]

पोल्याण्डलाई आक्रमण पछि, सोभियत संघ लेबाल्टिक राज्यहरूमा सैनिकहरूलाई अगाडी बढाउन शुरू गर्‍यो। नोभेम्बरको अन्तमा सोभियत संघ द्धारा हालियो त्यस्तैको दबावको विरुद्ध फिनिशहरूलाई प्रतिरोधको कारण शीतकालीन युद्ध आरंभ भयो, जुनको फिन्निस् निस्क्रियताको साथ नै समाप्त भयो।[३६] फ्रान्स र ब्रिटेन ले, फिनल्याण्डमा सोभियत हमला गर्‍यो जर्मनी तिरको युद्धमा प्रवेश गर्नको समान मान्दै, सोभियत आक्रमणलाई जवाफ लीग अफ नेशंस द्धारा उनलाई निष्कासनको रूपमा दिए। हुनत चीनको नजीकै यसको रोकनको अधिकार थियो, तर खुदको पश्चिमी शक्तिहरू या सोभियत संघसँग विमुख गर्नलाई लागि तैयार न होनेको कारण उसले स्वयंलाई विमुख गर्‍यो। सोभियत यूनियन यसबाट अप्रसन्न भयो र परिणाम स्वरूप चीनको सारी सैन्य सहायताको निलंबित गर्‍यो।[३७] जून १९४० सम्म, सोभियत सशस्त्र बलहरूको बाल्टिक राज्यहरूको कब्जेको पूरा गर्‍यो।[३८]

फ्रान्सको पतनको पछि पेरिसमा जर्मन सैन्य दल।

पश्चिमी यूरोप मा, ब्रिटिश सैनिकहरूलाई महाद्धीपमा तैनात गर्‍यो, तर जर्मनी र मित्र राष्ट्रहरू दुईटैमा भन्दा कुनैले पनि एक दोस्रोमा सीधा प्रहेर गरेनन्। सोभियत संघ र जर्मनीले फेब्रुअरी १९४० मा एक व्यापर सन्धिमा प्रवेश गरे, यस अनुसार सोभियतलाई जर्मनीलाई सैन्य र औद्धोगिक उपकरण प्राप्त भयो, यसको बदलामा उसलाई ब्रिटिश नाकाबंदीलाई निस्तेज् गर्नको लागि जर्मनीलाई कच्चा पदार्थको आपूर्ति गर्नु पर्‍यो।[३९] अप्रिल मा, जर्मनीले स्वीडेन सँग लौह-अयस्कको शिपमेंट, जसलाई मित्र राष्ट्र नष्ट गर्नको कोशिश करते,को सुरक्षित गर्नलाई लागि डेनमार्क र नर्वेमा आक्रमण गरे। डेनमार्कले तुरुन्त नै आत्म-समर्पण गर्‍यो, र मित्र राष्ट्रहरूको समर्थनको बावजूद, नर्वे पनि दुइ महिनाको भित्र नै धराशायी भयो।[४०] ब्रिटेनलाई नर्वेजियन अभियानको प्रति असंतोष विंस्टन चर्चिलको द्धारा १०, मे, १९४० मा गरियो प्रधानमन्त्री नेविले चेम्बरलिनको प्रतिस्थापनको कारण बना.[४१]

धुरी राष्ट्रहरूको बिस्तार[सम्पादन गर्ने]

त्यसै दिन, जर्मनी नेफ्रान्स र तल्लो देशहरूमा आक्रमण गर्‍यो।नेदरल्याण्ड्सबेल्जियमको कुनै हफ्तहरूमा तूफानी हमलाको रणनैतिको उपयोग गरएर धराशायी गरियो। फ्रान्सको फोर्टीफाइड मैगिनोट रेखाको आर्देनेस क्षेत्र, जसलाई फ्रान्सको द्धारा गल्तिले बख्तरबंद वाहनहरूलाई बिरुद्धएक अभेद्ध प्राकृतिक बाधा मानयोजा रहयोथा,को घेर लियाइयो.ब्रिटिश सैनिकहरूको महाद्धीप को, महिनाको अन्त सम्म भारी उपकरणहरूको छोडएर, दनकिर्कमा खाली गर्नलाई लागि मजबूर गरियो।१० जून को, इटलीले फ्रान्स र ब्रिटेन दुईटैमा हमलाको घोषणा गरएर आक्रमण गर्‍यो;[४२] बाह्र दिनहरूको पछि फ्रान्सले आत्म-समर्पण गर्‍यो र उभन्दा तुरुन्त जर्मनइतालवी अधिकार क्षेत्रहरूमा विभाजित गरियो [४३]विशी शासनको तहत एक अनधिकृत अवशिष्ट भाग राखाइयो. १४ जुलाई मा, ब्रिटेनले अल्जीरिया स्थित फ्रान्सीसी बेडमा आक्रमण गर्‍यो ताकि उनको संभावित जफतीको रोकयोजा सके.[४४]

RAF सुपरमरीन स्पिटफायर , जसको ब्रिटेनको युद्धको समयमा ठूलो मात्रामा प्रयोग गर््यो

फ्रान्सको पराजय पछि, जर्मनीले (|एक आक्रमण]]को लागि तैयारी गर्नलाई लागि ब्रिटेनमा हवाई श्रेष्ठता अभियान शुरू गर्‍यो (ब्रिटेनको युद्ध).[४५] अभियान विफल रहयो र सेप्टेम्बरमा आक्रमण योजनाहरूको रद्द गरियो। नव-अधिकृत फ्रान्सीसी बंदरगाहहरूको उपयोग करते भए, जर्मन नौसेनाले रयल नौसेनाको विरुद्ध सफलता पाए, अटलांटिकमा ब्रिटिश पोतहरूलाई विरुद्ध यू-नाउहरूको उपयोगको द्धारा.[४६] इटलीले भूमध्यमा आफ्नो अभियान प्रारम्भ गर्‍यो, जूनमा माल्टाको घेराबंदीकी, अगस्टमा ब्रिटिश सोमालील्याण्डमा विजय प्राप्त गर्‍यो, र सेप्टेम्बरको शुरूमा ब्रिटिश-अधिकृत मिस्रको माथि चढाई की. जापानले सेप्टेम्बर मा, अब-पृथक भए फ्रान्सीसी हिन्दचीनको उत्तरी भागमा धेरै स्थानहरूको हडप कर, चीनमा नाकाबंदी बढयोदी.[४७]

यि सम्पुर्न अवधिमा तटस्थ संयुक्त राज्यले चीन र पश्चिमी मित्र राष्ट्रहरूको सहायताको लागि उपाय गरे.नोभेम्बर १९३९ मा, अमेरिकाको तटस्थता अधिनियम मित्र राष्ट्रहरू द्धारा 'नकद र मुद्रिक' खरीदको अनुमतिको लागि संशोधित गरियो।[४८] १९४० मा, पेरिसमा जर्मन कब्जे पछि, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनाको आकारमा उल्लेखनीय वृद्धि गरियो र हिन्दचीनमा जापानको आक्रमण पछि, संयुक्त राज्य अमेरिकाले जापानको विरुद्ध फलाम, इस्पात र यांत्रिक भागहरूको घाटबंधी गरेर दी.[४९] सितंबर मा,अमेरिकाले ब्रिटिश ठिकानहरूलाई लागि संयुक्त राज्य अमेरिकाको विध्वंसकहरूलाई व्यापारको र अगाडी बढानको लागि सहमती दी.[५०] फेरि भी, अमेरिकी जनताको एक ठूलो बहुमत १९४१ सम्ममा संघर्षमा कुनै पनि प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेपको विरोध गरिरह्यो थियो।[५१]

सेप्टेम्बरको अन्तमा जापान, इटली र जर्मनीको बीच त्रिपक्षीय सन्धि (Tripartite Pact)ले धुरिय शक्तिहरूको औपचारिकता प्रदान गरे। सन्धिको अनुसार, कुनै देश, सोभियत संघको आलावा, जुन युद्दमा नही छ यदि उसले ध्रुवीय शक्तिहरूमा आक्रमण गर्‍यो, त उनलाई तिनैको बिरुद्धयुद्धमा जानलाई लागि मजबूर गरिनेछ।[५२] सोभियत संघले त्रिपक्षीय सन्धिमा शामिल होनेमा रुचि दि खाए. उसले नोभेम्बरमा जर्मनीलाई एक संशोधित मसौदा पठाइयो, जसमा एक धेरै जर्मन-अनुकूल आर्थिक सम्झौता प्रस्तावित गर्‍यो,[५३] हुनत जर्मनी पहिले वाला मसौदेको लागि त चुप रहे,मा उनले पछि वाला सम्झौताको स्वीकार गर्‍यो.[५४] सन्धिको बावजूद, अमेरिका चीन र ब्रिटेनको समर्थन गरिरह्यो. यसको लागि उसले उधारोहरू र भाडामा दिनको नीतिलाई प्रस्तावित गर्‍यो[५५], र एक सुरक्षा क्षेत्रको स्थापनाको जसको विस्तार लगभग आधा अटलांटिक महासागरमा थियो र जहाँ अमेरिकी नौसेना ब्रिटिश दलहरूलाई सुरक्षा प्रदान गर्दै थियो।[५६] परिणामस्वरूप, अक्टोबर 1941 सम्म उत्तरी अटलांटिकमा जर्मनी र अमेरिका निरंतर एक, भले नै अघोषित, नौसैनिक संघर्षमा उलझे रहे, हुनत आधिकारिक तरिकामा अमेरिका तटस्थ नै बनयोरहे.[५७]

धुरी राष्ट्रहरूले नोभेम्बर १९४० मा आफ्नो विस्तार गरे जब हंगेरी, स्लोवाकियारोमानिया त्रिपक्षीय सन्धिमा शामिल भए.[५८][५८] मा [५८] यिनी देशहरूले सोभियत संघको माथि पछिको आक्रमणमा भाग लिएको छ, जसमा रूमानियाको सबै भन्दा ठूलो योगदान थियो सोभियत संघ देखि आफ्नो अधिग्रहीत भूमिको छुडानेको लागि र आफ्नो नेता आयन एन्तोनेस्क्यूको साम्यवादको प्रति लडनको इच्छाको लागि.[५९]

अक्तूबर मा, इटलीले ग्रीसमा आक्रमण गर्‍यो तर कुनै नै दिनहरूमा अल्बानियामा फिर्ता खदेड दिइएको, जहाँ एक गतिरोध उत्पन्न भयो।[६०] यसको लगत्तै बाद, अफ्रीका मा, राष्ट्रमंडल सेनाहरूले मिस्र र अपरेशन कम्नजीकैइतालवी पूर्वी अफ्रीकाको विरुद्ध आक्रमण शुरू गर्‍यो। १९४१को शुरुवात मा, राष्ट्रमंडल द्धारा इटालियन सेनाहरूको लीबियामा फिर्ता धकेले जानलाई साथ, चर्चिलले यूनानिहरूको समर्थनको लागि अफ्रीका देखि सेनाहरूको रवानगीको लागि आदेश दिए।इटलीको नौसेनाको पनि महत्त्वपूर्ण झटके लगे, टारन्टोमा वाहक हमलाको द्धारा तीन इटालियन जंगी जहाजहरूलाई रायल नौसेना द्धारा निष्क्रिय गरियो, र केप मतापनमा अन्य धेरै युद्धपोतहरूलाई निष्क्रिय गरियो।[६१]

जर्मन खुट्टाट्रूपरहरूको क्रीटमा आक्रमण

जर्मनले चाँडै नै इटलीको सहायता गर्नलाई लागि हस्तक्षेप गर्‍यो।फेब्रुअरीमा हिटलरले जर्मन सेनाहरूको लीबियाको लागि पठाइयो र मार्चको अन्त सम्म वहाँले घटे भए राष्ट्रमंडल बलहरूको बिरुद्धआक्रमण शुरू गर्‍यो.एक महिनाको अन्दर, राष्ट्रमंडल बलहरूको घिरे भए तोब्रुक बंदरगाहको सिवाय, वापिस मिस्रमा धकेल दिइएको. राष्ट्रमंडलले पहिले मईमा र फिरदोबारा जून में धुरीय सेनाहरूको हटाउनको प्रयास गर्‍यो, तर दुईटै नै मौकहरूमा असफल रहे.अप्रिलको शुरुवातमा जर्मनीले त्यसै प्रकार बल्कंसमा हस्तक्षेप गर्‍यो, ग्रीस रयोगुस्लावियामा आक्रमण गरएर; यहाँ पनि वहाँलेले जोड देखि प्रगतिको र अंततः मईको अन्त सम्म जर्मनीको द्धारा क्रीटको यूनानी द्धीपमा विजय प्राप्त गर्नको पछि मित्र राष्ट्रहरू भागनको लागि विवश गर्‍यो।[६२].

हुनत यस समयको समयमा पनि मित्र राष्ट्रहरूले कुनै सफलताहरू प्राप्तको हुन्.मध्य पूर्व मा, राष्ट्रमंडल बलहरूले पहिले इराकमा सत्ता पलटको चेष्टाको नाकाम गरे जसको विशी-नियन्त्रित सीरियाको भित्री ठिकानहरूलाई जर्मन विमान द्धारा समर्थन गरे जा रहयोथा,[६३] फिर, आजाद फ्रान्सको सहायता से, अगाडी यस जस्तै/तरिका गरे घटनाहरूको रोकनको लागि सीरिया र लेबनाउनमा आक्रमण गर्‍यो।[६१] अटलांटिक मा, ब्रिटिशले जर्मनको प्रमुख बिस्मार्क्क जहाजको डुबोकर जनताको मनोबललाई भारी मात्रमा बढावा दिए।[६४] शायद सबै भन्दा महत्वपूर्ण कुरा यो छ, रयल एयर फोर्सले लूफ्टवाफको हमलाको सफलतापूर्वक प्रतिरोध गर्‍यो, र ११ मे, १९४१मा हिटलरले ब्रिटेनको बमबारी अभियानको समाप्त गर्‍यो।[६५]

एशिया मा, दुईटै पक्षहरू द्धारा धेरै हमलहरूलाई बावजूद, १९४० सम्म चीन र जापानको बीचको युद्दमा गतिरोद्ग उत्पन्न भयो।उस वर्षको अगस्ट मा, चीनी कम्युनिस्टहरूले सेंट्रल चीनमा एक आक्रमण शुरू गर्‍यो; प्रतिशोध मा, जापानले कम्युनिस्टहरूलाई लागि मानव र भौतिक संसाधनहरूको कम गर्नलाई लागि अधिकृत क्षेत्रहरूमा कठोर उपायहरू(थ्री औल्सको नीति)को संस्थापित गर्‍यो।[६६] जनवरी १९४१मा चीनी कम्युनिस्ट र राष्ट्रवादी तागतहरूको बीच निरंतर चल रहयोतनाव सशस्त्र झगडहरूमा तब्दील भयो, परिणामस्वरूप प्रभावी रूपले उनको आपसी सहयोग समाप्त भयो।[६७]

यूरोप र एशियाको तुलनात्मक स्थिर स्थितिको साथ, जर्मनी, जापान र सोभियत संघले तैयारियां शुरू कीं.सोभियत संघको जर्मनीको साथ बढ्दो तनावको साथ, र दक्षिण पूर्व एशियामा संसाधन समृद्ध यूरोपीय अधिकृत क्षेत्रहरूमा कब्जे द्धारा यूरोपीय युद्धले लाभ उठानेको जापानको योजनाको साथ, अप्रिल, १९४१ मा दुईटै शक्तिहरूले सोभियत-जापान तटस्थता करारमा हस्ताक्षर गरे.[६८] यसको विपरीत, जर्मन, सोभियत सीमामा सेनाहरू एकत्रित करते भए, सोभियत संघमा एक हमलाको लागि तैयारी गरिहेका थिए।[६९]

युद्ध विश्वब्यापी हुन जान्छ[सम्पादन गर्ने]

चित्र:Ger Inf Russia 1941 HDSN9902655.JPEG
सोभियत संघको आक्रमणमा जर्मन सैनिक, १९४१

२२ जून, १९४१ मा जर्मनीले अन्य यूरोपियन धुरी राष्ट्र सदस्यहरू र फिनल्याण्डको साथ मिलएर, अपरेशन बार्बोसाको तहत सोभियत संघमा आक्रमण गर्‍यो। यस अकस्मात् चढाई [७०] को प्राथमिक लक्ष्य बाल्टिक क्षेत्र, मस्कोयुक्रेन थिए। जबकि कैस्पियन र श्वेत सागरको जोडन वाला ए-ए रेखाको निकट यस १९४१ को अभियानको समाप्त गर्न यसको अन्तिम लक्ष्य थियो।हिटलरको उद्देश्य थिए सोभियत संघको एक सैन्य शक्तिलाई रूपमा समाप्त गर्न, साम्यवादको विनाश, स्थानीय मानिसहरूसंग बाट खोसिएका सथानको निर्माण गर्न र जर्मनीलाई बचेका शत्रुहरूको विनाश गर्नको लागि सामरिक संसाधनहरूको उपलब्धताको प्रति आश्वस्त हुन थियो। हुनत युद्ध भन्दा पहिले लाल सेना रणनैतिक जवाबी हमलाको तैयारी गरेररही थियो सिंथिया ए रबर्ट्स.</ref> बार्बोसा ले सोभियतको सर्वोच्च कमानको रणनैतिक सुरक्षा अपनानको लागि मजबूर गर्‍यो। गर्मिहरूको समयमा, धुरी राष्ट्रहरूले सोभियत क्षेत्रहरूमा महत्त्वपूर्ण सफलताहरू अर्जित कीं, वस्तुहरू र मानिसहरूलाई भारी क्षति पहुंचाई.हुनत, अगस्टको मध्य सम्म, जर्मन सेना हाई कमानले क्षतिग्रस्त सेना समूह केंद्रलाई आक्रमणलाई स्थगित गराउनको फैसला गर्‍यो, र द्धितीय पान्जेर समूहको सेन्ट्रल युक्रेन र लेनिनग्राडको तर्फ बढ रही सेनालाई मजबूती प्रदान गर्नलाई लागि उनको तर्फ मोड दिए र यसमा अत्यन्त सफल रहे, परिणामतः चार सोभियत सेनाहरूको घेरेर सखाप गरिसकेको थियो।

ख्रेश्चात्य्क , कीभको मुख्य सडक, जर्मन बमबारी पछि.

धुरी राष्ट्र लिनहरूको तीन चौथाई भागको सेंट्रल भूमध्य र फ्रान्सबाट हटाउएर पूर्वी मोर्चे[७१] मा पठानको फैसले[७२],ले ब्रिटेनलाई आफ्नो ग्रैंड रणनीतिमा पुनर्विचार गरे पछि बाध्य गर्‍यो। ब्रायन पी. फारेल.</ref> जुलाई मा, ब्रिटेन र सोभियत संघले जर्मनीलाई खिलाफ एक सैन्य गठबंधनको गठन गरे प्रावदा, एलेक्स; डंकन, पेटर जे. एस</ref> र कुनै नै समयको पछि संयुक्त रूपबाट फारसी गलियारे र ईरानको तेल क्षेत्रहरूलाई सुरक्षित गर्नलाई लागि ईरानमा हमला गर्‍यो. हेपतुल्ला, नज्मा.</ref> अगस्ट मा, यूनाइटेड किंगडम र संयुक्त राज्य अमेरिकाले संयुक्त रूपबाट अटलांटिक घोषणापत्र जारी गर्‍यो।[७३] नोभेम्बर मा, राष्ट्रमंडल बलहरूले एक जवाबी हमला गर्‍यो, अपरेशन क्रूसेडर, उत्तरी अफ्रीका मा, र जर्मनी र इटली द्धारा जीतियो सबै हिस्सहरूलाई फिर्ता छुडा लिए। गेनन, जेम्स.</ref>

जापानले पछिल्लो वर्ष दक्षिणी इंडोचायनामा सैन्य कब्जा गरेको थियो, यसको एक कारण आपूर्ति मार्गहरूलाई अवरुद्ध गरएर चीनमा दबाव बढाना थियो, र यसैले पनि ताकि पश्चिमी शक्तिहरूबाट युद्धलाई स्थितिमा जापानी सेनाहरूलाई राम्रो स्थितिमा राखयोजा सके.जापान, यूरोपमा जर्मनीलाई सफलतालाई फाइदा उठानेको आषा से, डच ईस्ट इंडीजको तेलको एक स्थिर आपूर्ति सहित धेरै मांगें राखिन्छ;हुनत यिनीहरू प्रयास जून १९४१ मा विफल भए।[७२] अमेरिका, ब्रिटेन र अन्य पश्चिमी सरकारहरूले जापानको इन्दोचाइनामा कब्जेको विरोध जापानी परिसम्पत्तिहरूमा रोकको साथ गर्‍यो। जबकि अमेरिकाले (जोको जापानको तेलको ८०% आपूर्ति गर्दथ्यो) इर्विने एह. अन्देरसों , जर</ref>. ले उसपर पूर्ण तेल निषेध थोप गरेरयसको जवाब दिए। नर्थरप, सिंथिया क्लार्क.</ref> चीनको विरुद्ध आफ्नो अभियानको र एशियामा आफ्नो महत्वाकांक्षाको छोड दिन, या फेरि जस प्राकृतिक संसाधनहरूको उनलाई आवश्यक थियो उनपर बल पूर्वक कब्जा गर्न- मूलतः जापानको यिनी दुवै हरूमा कुनै एकको चुनाव गर्नलाई लागि बाध्य हुनु पडा; जापानी सेना पहिले वालालाई एक विकल्पको तरिकामा हैन मानती थियो, र धेरै अधिकारी त्यसमा थोपे गए तेल घाटबंधीको एक अघोषित युद्धलाई जस्तै/तरिका मानउथे. लाइटबडी, ब्रेडली.</ref> सेंट्रल प्रशांत सम्म विस्तृत एक ठूलो सुरक्षात्मक परिधि बनाउनको लागि, जापानी इम्पीरियल जनरल मुख्यालयले एशियामा यूरोपीय कोलोनिहरूमा जोड संग कब्जा गराउनको रणनीति बनाएं; यस प्रकार जापानी दक्षिण पूर्व एशियाको संसाधनहरूको दोहन गर्नलाई लागि स्वतन्त्र रहते, जबकि घटी भयो शक्ति वाला मित्र राष्ट्रहरूलाई एक सुरक्षात्मक लडाईको द्धारा थका दिए जाता. परिधिको सुरक्षा प्रदान गर्दा खेरी अमेरिकी हस्तक्षेपको रोकउनको लागि, शुरुवातबाट नै संयुक्त राज्यलाई पैसिफिक बेडेको बेअसर गराउनको योजना बनाए गयी. मर्गन, पेट्रिक एम</ref>

अकटोबर सम्म, जब धुरी राष्ट्रलाई युक्रेन र बाल्टिक क्षेत्रहरूको लक्ष्यहरूलाई पूर्ति हो चुकी थियो, केवल लेनिनग्राद गेराल्ड आर. क्लेंफेल्ड.</ref> र सेवास्तोपोलकी लडाई नै जारी थियो शुकमान, हेरोल्ड.</ref> , मस्कोको बिरुद्धएक ठूलो आक्रमणको नवीकरण गर््यो. दुइ महिनाको भीषण लडाई पछि, जर्मन सेना मस्कोको लगभग बाहिरी उपनगर सम्म पहुँच गयी, तर वहामा थकी भयो सेनाहरू डी. ग्लान्त्जको अनुसार</ref> को आफ्नो आक्रमण निलंबित गर्नलाई लागि मजबूर हुनु पडा. क्लाऊस रीनहार्त, कार्ल बी कीनन.</ref> प्रभावशाली प्रादेशिक बढतको बावजूद, धुरिय अभियान आफ्नो मुख्य उद्देश्यहरूलाई हासिल गराउनमा असफल रहे: दुइ प्रमुख सहर सोभियतको नै नजीकै रहे, सोभियतको विरोधको क्षमता खतम भएन, र सोभियत संघ आफ्नो सैन्य क्षमताको एक महत्वपूर्ण हिस्साको बनाए रख सका. यूरोपमा दोस्रो विश्वयुद्धलाई तूफानी हमलाको चरणको समापन भएको थियो। ए. एस. मिल्वार्द.</ref>

जापानी सैनिकहरू कुआलालंपुरबाट बढदै।

डिसेम्बरको शुरुवात सम्म, ताजे जुटाए गए भंडारों लुइस रोतंदो</ref> ले सोभियतको धुरिय सेनाहरूको साथ संख्यात्मक समता प्राप्त गराउनमा मदद गरे।[७१] यसले, र साथ साथै यस खुफिया जानकारीने कि सोभियतको पूर्वमा कम से कम यति सेना मौजूद छ जुनको जापानको क्वान्तुंग सेनाके हमलाको रोकन सक्छ, रेमंड एल. गार्थोफ</ref> ले सोभियतको ५ डिसेम्बरको आफ्नो १००० किमी कि सीमामा एक विशाल जवाबी हमला गराउन र जर्मन सेनालाई १००-२५० किमी पश्चिमको तर्फ पछि धकेलनेको अनुमति प्रदान गरे। वेल्च, डेविड</ref>

दो दिन बाद, ७ डिसेम्बरमा (८ डिसेम्बर, एशियाई समय क्षेत्रलाई अनुसार), जापानले ब्रिटिश, डच र अमेरिकी ठिकानहरूमा हमला गरे र लगभग साथ साथै दक्षिण पूर्व एशिया र प्रशांत सेंट्रलको बिरुद्धपनि मोर्चा खोल दिए। यसमा शामिल थिए पर्ल हार्बरमा अमेरिकी बेडेमा हमलाथाईल्याण्ड र मलायामा उतरना.

यि हमलाहरूले संयुक्त राज्य अमेरिका, यूनाइटेड किंगडम, अस्ट्रेलिया, अन्य पश्चिमी सहयोगिहरू र चीन (जोको पहिले देखि नै द्धितीय चीन-जापान युद्धलड रहयोथा)को जापानमा औपचारिक रूपबाट युद्धलाई घोषणा गर्नलाई लागि उकसाए। जर्मनी र त्रिपक्षीय सन्धिको अन्य सदस्यहरूले संयुक्त राज्य अमेरिकामा हमलाको घोषणाको द्धारा प्रतिक्रिया व्यक्त गरे। जनवरी मा, संयुक्त राज्य अमेरिका, यूनाइटेड किंगडम, सोभियत संघ, चीन र बाईस सानो अथवा निर्वासित सरकारहरूले संयुक्त राष्ट्र द्धारा घोषणा जारीको जसले अटलांटिक चार्टरकी पुष्टि गरेरदी. मिन्ग्स्त, करेन ए; कार्नस, मार्गरेट पी.</ref> सोभियत संघले घोषणा पत्रको पालन हैन गर्‍यो, जापानको साथ एक तटस्थता समझौतेको बनाए राख्यो डुन , डेनिस जे.</ref> एर्नेस्ट माको अनुसार (</ref> र आफुको स्वनिर्धारणको सिद्धान्तबाट मुक्त गर्‍यो।[७३]

px225British जेहादी टैंकको उत्तरी अफ्रीका अभियानको समयमा स्थानलाई लागि अगाडी बढ.

यस बीच, अप्रिल १९४२ को अन्तसम्ममा, जापानले लगभग पुरै जस्तै बर्मा, फिलीपींस, मलाया, डच ईस्ट इंडीज, सिंगापुर, क्लेम, जूली</ref> र राबौलको एक महत्त्वपूर्ण ठिकानहरूमा कब्जा गर्‍यो थियो, यस समयमा उनले मित्र देशहरूको सेनाहरूलाई गंभीर नोकसान पहुँचाया र ठूलो संख्यामा बंदी बनाए. जापानी सेनाहरूले दक्षिण चीन सागर, जावा सागरहिंद महासागरमा पनि नौसेना जीत हासिलको हिल जे. आर.; राम्फ्त, ब्रायन</ref> र मित्र राष्ट्रहरूको डार्विन, अस्ट्रेलिया स्थित नौसेना बेसमा बमबारी गरे।जापानको बिरुद्धमित्र राष्ट्रहरूको एकमात्र सफलता जनवरी, १९४२को शुरुवातमा आए चान्ग्शूको विजय थियो।[३७] तैयारी रहित विरोधिहरूको माथि मिली यिनी आसन विजयहरूबाट जापानको आत्म विश्वास कुनै ज्यादाको बढ्यो, साथ साथै संसाधनहरूको मामलामा पनि तनाव आ्यो.[तथ्य वांछित]

जर्मनीले पनि पहलको बनाए रखा. अमेरिकी नौसेनालाई संदिग्ध फैसलाहरुबाट फाइदा लेते भए, जर्मन नौसेनाले अमेरिकी अटलांटिक तटमा महत्वपूर्ण संसाधनहरूलाई नष्ट गर्‍यो। गूच, जन.</ref> भारी क्षतिको बावजूद, यूरोपीय धुरी राष्ट्रलाई सदस्यहरूले सेंट्रल र दक्षिणी रूसमा सोभियतको एक विशाल हमलाको रोक दिए, र पछिल्लो वर्षहरूको समयमा प्राप्त भए सबै प्रादेशिक लाभहरूलाई बचाए राखउनमा सफल रहे.[७१] उत्तरी अफ्रीका मा, जर्मनीले जनवरीमा एक आक्रमण शुरू गर्‍यो, र फरबरीको शुरुवात सम्म ब्रिटिशहरूलाई गजाला रेखाको अड्डों सम्म पछि खदेड दिए, मोलिनरी अन्द्रेआ</ref>. यसको पछि युद्धमा एक अस्थायी विराम आयो जसको उपयोग जर्मनीले आगामी हमलहरूलाई तैयारीको लागि गर्‍यो। मित्चम, शमूएल डब्ल्यू; मित्चम, शमूएल डब्ल्यू जूनियर.</ref>

धुरी राष्ट्रको गति रोकियो[सम्पादन गर्ने]

मिडवेको युद्धमा अमेरिकी गोता बम.

मईको शुरू मा, जापानले द्विधा गतिवाला हमलाको माध्यमले पोर्ट मोरेस्बीमा कब्जा गर्नलाई लागि आपरेशन शुरू गरे र यस प्रकार संयुक्त राज्य अमेरिका र अस्ट्रेलियाको बीच सञ्चारको रेखा काट दी. तथापि, मित्र राष्ट्रहरूले जापानी नौसैनिक बलहरूलाई रोकयो र फिर्ता भेज दिए, यस प्रकार आक्रमणलाई रोक दिइएको. मेडोक्स, रबर्ट जेम्स.</ref> जापानको अगली योजना, टोक्योमा पूर्वको बमबारी द्धारा प्रेरित, मिडवे एटोलको जफत गराउन र अमेरिकाको वाहकहरूलाई फंसयोकर नष्ट गराउनको थी; भटकानहरूको लागि, जापानले ऐल्यूशियन द्धीपमा कब्जा गर्नलाई लागि पनि सेनाहरूलाई पठाइयो. सलेक्कर, जीन एरिक.</ref> जापानले जूनको शुरुवातमा आफ्नो ओप्रेशंसको क्रियान्वित गरे तर अमेरिकी, जापानी नौसेनालाई कूटोंको मईको अन्त सम्म तोड चुकनेको कारण, पुरै जस्तो/तरिकाबाट उनको योजनाहरू र बल व्यवस्थाहरूबाट परिचित थिए र शाही जापानी नौसेनामा एक निर्णायक जीत पानको लागि यस ज्ञानको प्रयोग गर्‍यो। रोप, थिओडोर.</ref> मिडवेको लडाईको परिणामले आक्रामक कारवाईको लागि उनको क्षमताको धेरै कम गर्‍यो, यसैले जापानले पापु आउनएर क्षेत्रमें थलचर अभियान द्धारा पोर्ट मोरेस्बीमा कब्जा गर्नलाई लागि एक विलम्बित प्रयासमा ध्यान केंद्रित गर्नलाई चुना.[६९] अमेरिकिहरूले दक्षिणमा सोलोमन द्वीपसमूहमा जापानी गतिविधिहरूको खिलाफ, मुख्य रूपबाट गुआडलकैनाल, रबौल, जुन कि दक्षिण पूर्व एशियामा जापानको मुख्य आधार है,मा कब्जेको पहिले कदमको रूप मा, जवाबी हमलाको योजना बनाए. गिल्बर्ट, एड्रियन.</ref> दुवै योजनाहरू जुलाईमा शुरू भयो, तर सेप्टेम्बरको मध्य सम्म, गुआडलकैनालको लागि लडाई जापानीहरूलाई लागि प्राथमिकता बन्यो, र न्यू गिनीमा सैनिकहरूलाई आदेश दिइएकोको उनी मोरेस्बी पोर्ट क्षेत्रबाट हटकर द्धीपलाई उत्तरी भागमा चले जाएँ, जहाँमा उनको सामना ब्यूना-गोनाको जंगमें अस्ट्रेलिया र अमेरिकाको फौजसंग भयो। स्वेन, ब्रुस.</ref> गुआडलकैनाल चाँडै नै संघर्षणको लडाईमा सैनिकहरू र जहाजहरूलाई भारी प्रतिबद्धताहरूको साथ दुवै पक्षहरूलाई लागि एक केन्द्र बिन्दु बन्यो । 1943 को प्रारम्भ सम्म, जापानी द्धीपमा हार गए र उनले आफ्नो सैनिकहरूलाई फिर्ता बुला लिए। हाने, मिकिसो.</ref>

बर्मा मा, राष्ट्रमंडल बलहरूले दुइ आपरेशन शुरू किये. प्रथम, १९४२ को अन्तमा अराकन क्षेत्रमा एक आक्रामक अनर्थकारी भयो, यसको कारण मध्ये १९४३ सम्म फिर्ता भारत आउनलाई लागि मजबूर हुनु पर्‍यो। डा. मार्सटोन, डैनियल.</ref> दोस्रो फेब्रुअरीमा जापानी फ्रंट-लाईनहरूलाई पछि अनियमित बलहरूको प्रविष्टि थियो जस ले/सँग/भन्दा अप्रिललाई अन्त सम्म संदिग्ध परिणाम हासिल भए. ब्रेले, मार्टिन.</ref>

चित्र:Soviet soldiers moving at Stalingrad2.jpg
स्टेलिनग्रादको लडाईमा सोभियत सैनिक.

जर्मनीलाई पूर्वी मोर्चेमा, खार्कोवमा तथा केर्च प्रायद्धीपमें मित्र राष्ट्रहरूले सोभियत आक्रमणकारियहरूलाई हराया [७४] र फेरि जून, १९४२ मा, काकेशसको तेल क्षेत्रहरूलाई जफत गर्नलाई लागि, दक्षिणी रूस जूनको विरुद्ध उनको मुख्य ग्रीष्म आक्रमणको शुरू गर्‍यो।सोभियत संघले स्टेलिनग्राद मा, जुन बढती जर्मन सेनाहरूको बाटोहरूमा थियो,मा आफ्नो मोर्चा बनाउनको निश्चय गर्‍यो। नोभेम्बरको मध्य सम्म जर्मनले एक सानो लडाईमा लगभग स्टेलिनग्राडको हथिया लिया जब सोभियत संघले स्टेलिनग्राडमा जर्मन बलहरूको घेराबंदी पछी, स्टेफेन .</ref> करनी शुरू करते भए, आफ्नो दोस्रो शीतकालीन जवाबी-हमलामस्कोको निकट र्ज्हेव प्रमुखमा हमला शुरू गरे , यद्धपि उत्तरार्द्धको निराशाजनक असफलता मिली. ब्लैक, जेरेमी.</ref> फेब्रुअरीको शुरू सम्म, जर्मन सेनालाई भरी नुक्सान भएको थियो; स्टेलिनग्रादमा उनको सैनिकहरूलाई आत्म-समर्पण गर्नलाई लागि मजबूर गरेरदिइएको र गर्मिहरूको आक्रमण भन्दा पहिलेउनको अग्रिम मोर्चेको उनिलाई स्थानबाट पछि धकेल दिइएको. मध्य फेब्रुअरी मा, सोभियत संघको दबावको कम होने पछि, जर्मनोंले खार्कोवमा एक र हमला गर्‍यो, रूसको कुर्स्क सहरलाई आसपास आफ्नो अग्रिम मोर्चेमा एक सेलिएंटका निर्माण गर्‍यो। शकमेन हेरल्ड.</ref>

पश्चिम मा, यस कुराको चिंताको जापानी विची अधिकृत मेडागास्करको अड्डहरूको उपयोग गरेरसकते छन्/हुन्, कारण बनी ब्रिटेनलाई मे 1942 को शुरुवातमा द्वीपमा आक्रमण गरे। पेक्सटोन, रबर्ट ओ.</ref> यिनीहरू सफलता जल्दी नै हावा भयो जब धुरी राष्ट्रहरूले लीबियामा आक्रमण गरे र मित्र राष्ट्रहरूलाई मिस्त्र सम्म तब सम्म पछि धकेलि रहे जबतक धुरीय शक्तिहरूलाई एल अलामीनमा रोक हैन दिइएको. रिक, नर्मन</ref> महाद्धीप मा, रणनैतिक ठिकानहरूमा मित्र राष्ट्रहरूको कमांडोको छपे, जसको समापन विनाशकारी दीएप छापों पेंरोसे ,जेन</ref> .बाट भयो, यसले एकदम राम्रो तैयारी, उपकरणहरू र परिचालन सुरक्षालाई बिना नै महाद्वीपीय यूरोपमा आक्रमण गराउनको पश्चिमी सहयोगिहरूको असमर्थताको प्रदर्शन गर्‍यो। रबिन नैललेण्ड्स.</ref> अगस्ट मा, मित्र राष्ट्र एल अलामीनको बिरुद्धदोस्रो हमलाको रोकउनमा सफल रहे र , अधिक मूल्य मा, घिरे भए माल्टाको लागि अति आवश्यक आपूर्तिको पुर्यानमा कामयाब रहे. थमस, डेविड आर्थर.</ref> कुनै महीनाहरूको पछि धुरीय सेनाहरूलाई बाहिर करते भए, र लीबियाको पार पश्चिममा प्रवेशको शुरुवात करते भए, मित्र राष्ट्रहरूले आफ्नो बलमा नै मिस्रमा एक हमलाको शुरुवात की. थमस, नाइजेल.</ref> यसको कुनै नै अबेर पछि फ्रान्सीसी उत्तरी अफ्रीकामा आंग्ल-अमेरिकी आक्रमण भयो, जसको परिणामस्वरूप यिनीहरू क्षेत्र मित्र राष्ट्रहरूको साथ शामिल भए.[७५] फ्रेंच उपनिवेशको पला बदलनेको प्रतिक्रियामा हिटलरले विची फ्रान्सको अधिग्रहण[७५] बोनर, किरा; बोनर, कैरोलीन.</ref> अफ्रीकामा दबावमा आए धुरीय सेनाहरूलाई ट्यूनिशियामा भाग जान पर्‍यो, जसलाई मे 1943मा मित्र राष्ट्रहरू द्धारा जीत लियाइयो. कोलिअर, पल.</ref>

मित्र राष्ट्रहरूले गति लागि[सम्पादन गर्ने]

बेलायती सैनिकहरू इम्फालको लडाईमा मोर्टार फायरिंग गर्दै।

मुख्य भूमि एशिया मा, जापानले दुइ प्रमुख आक्रमणहरूको शुभारम्भ गर्‍यो।पहिलो, जसको शुरुवात मार्च १९४४ थियो, भारतको असममा ब्रिटिश ठिकानहरूलाई खिलाफ Lightbody , Bradley.</ref> थियो, यसले चाँडै नै इम्फालकोहिमामा राष्ट्रमंडलको ठिकानहरूलाई जापानीहरूको अधिग्रहीत गर्‍यो; जीलर, थमस डब्ल्यू.</ref> हुनत मे सम्म, अन्य जापानी दलहरूलाई चीनी दलों, जसले १९४३ को अन्तमा उत्तरी बर्मामा आक्रमण गरेको थियो, द्धारा मित्किनामा घेर लिया गएको थियो। क्रेवें , वेस्ली फ्रैंक; कैट , जेम्स ली</ref> र दोस्रो चीनमा थियो, जसको लक्ष्य थियो चीनको मुख्य सैन्य बलहरूलाई नष्ट गर्न, जापान अधिग्रहीत क्षेत्रहरूमा रेलवेको सुरक्षित गर्न, र मित्र राष्ट्रहरूको हवाई क्षेत्रहरूमा कब्जा गर्न. Hsiung, James Chieh; Levine, Steven I.</ref> जून सम्म जापानीहरूले हेनान प्रान्तमा विजय प्राप्त गर्‍यो थियो र हुनान प्रांतमा चांग्शाको खिलाफ एक नवीन हमलाको शुरुवात गरेरदी थियो। काबलहरू, पार्क्स एम.</ref>

गुआडलकैनाल अभियानको पछि मित्र राष्ट्रहरूले जापानको बिरुद्धप्रशांतमा धेरै आपरेशनहरूलाई शुरूवात गर्‍यो। १९४३ मे मा, अमेरिकी सेनाहरूलाई अल्यूशियंस बाट जापानी बलहरूलाई समाप्त गराउनको लागि पठाइयो, थोम्प्सन, जोन हार्ड; रंडल, स्टीफेन जे.</ref> र यसको तुरुन्त पछि नै आसनजीकैलाई द्धीपहरूमा कब्जहरूलाई द्धारा राबौलको अलग थलग गर्नलाई लागि, र मार्शल द्धीप समूहमा जापानी सेंट्रल प्रशांत परिधिको भंग गर्नलाई लागि, प्रमुख सञ्चालन शुरू गरे.मार्च, १९४४को अन्तसम्म, मित्र राष्ट्रहरूले यिनी दुवै उद्देश्यहरूलाई पूरा गर्‍यो, र यसको अतिरिक्त कैरोलीन द्धीप समूहमा एक अन्य प्रमुख जापानी आधारको क्रियाहीन गर्‍यो।अप्रिल मा, मित्र राष्ट्रहरूले पश्चिमी न्यू गिनीको फेरी पनि हासिल गर्नलाई लागि एक अपरेशनको शुरुवात गरे। रोटमेन, गर्डन एल.</ref>

भूमध्य मा, मित्र राष्ट्र लिनहरूले जुलाई १९४३ को शुरूमा सिसिलीमा एक आक्रमणको शुरुवात गरे।इतालवी माटोमा हमला, पछिल्लो विफलताहरूको साथ,को परिणाम स्वरूप मुसोलिनी उनी महिनाको अन्त सम्म बेदखल र गिरफ्तार हागया. ओ'रेइल्ली , चार्ल्स टी.</ref> मित्र राष्ट्रहरूको साथ इटलीको युद्दविराम पछि, सेप्टेम्बरको शुरुवातमा भए इटलीको मुख्य भूमिमा मित्र राष्ट्रहरूले चाँडै नै आक्रमण गर्‍यो। म्कगोवें , टम.</ref> जब 8 सेप्टेम्बरको यो युद्दविराम सार्वजनिक भयो, जर्मनीले यसको प्रतिक्रिया मा, इटालियन सेनाहरूलाई शस्त्रहीन गर्‍यो, इटालियन क्षेत्रहरूको सैन्य नियन्त्रणमा कब्जा गर्‍यो, लैम्ब, रिचर्ड</ref> र रक्षात्मक लाइनहरूलाई एक श्रृंखलाको स्थापना गरे। हार्ट, स्टीफन, हार्ट, रसेल.</ref> 12 सेप्टेम्बर को, जर्मनको विशेष बलहरूले मुसोलिनीको र अधिक रक्षाको जसले फेरि चाँडै नै जर्मन कब्जे वाला इटलीमा एक नयाँ ग्राहक राज्यको स्थापना गरे। ब्लिनखोर्न, मार्टिन.</ref> मित्र राष्ट्रहरूलाई मध्य नोभेम्बरमा मुख्य जर्मन रक्षात्मक पंक्ति सम्म पुगन भन्दा पहिलेधेरै ठाउँहरूमा लडाई लडनी पडी. रीड, एंथोनी, फिशर, डेविड.</ref> जनवरी 1944 मा, मित्र राष्ट्रहरूले मोंटे केसिनोको लाइनको बिरुद्धहमलहरूलाई श्रृंखला प्रारंभको र एनजीओमा उतर कर उनलाई घेरनेको प्रयास गर्‍यो।मईको अन्त सम्म यिनीहरू दुवै आक्रमण सफल भए र , धेरै जर्मन डिवीजनहरूलाई वापिस जानलाई अनुमतिको मूल्य मा, 4 जूनको रोममा कब्जा गर्‍यो गया. हेविघर्स्ट , अल्फ्रेड एफ.</ref>

अटलांटिकमा जर्मन आपरेशन पनि प्रभावित भए. मे १९४३ सम्म, जर्मन पनडुब्बीको नोकसान यति अधिक थिए कि नौसेना अभियानको अस्थायी तरिकामा एक विराम दे दिइएको किन भनें मित्र राष्ट्रहरूको जवाबी-उपाय एकदम प्रभावित साबित हो रहे थिए।[७४]

सोभियत संघ मा, जर्मनोंले कुर्स्कको क्षेत्रमा एक ठूलो आक्रमणलाई लागि तैयारियां करते भए १९४३ को बसंत र गर्मिहरूलाई बिताया; सोभियत संघ यस जस्तै/तरिका गरे कार्रवाईको अपेक्षा गरेररहयोथा र उनले आफ्नो क्षेत्रलाई दृढ गराउनमा आफ्नो समय बिताया.[७६] ४ जुलाई को, जर्मनोंले आफ्नो हमलाको शुरुवात गर्‍यो, यद्धपि केवल एक हफ्ते एक हफ्ते पछि नै हिटलरले आपरेशन रद्द गर्‍यो। केर्शाव , इयान.</ref> फेरि सोभियत संघ एक विशाल जवाबी हमला गराउनमा सक्षम भयो र , जुलाई १९४४ सम्म, धुरीय बलहरूलाई सोभियत संघबाट ठूलो मात्रामा निष्कासित गरे र रोमानियामा आक्रमण गर्‍यो। चुबरोव, एलेक्जेंडर.</ref>

१९४३ नोभेम्बर मा, फ्रेंकलिन डी. रूजवेल्टविंस्टन चर्चिलकैरो में च्यांग काई शेकको साथ र फेरि तेहरान में जोसेफ स्टालिनको साथ मिले। पहिले वाला सम्मेलन मा, जापानी क्षेत्र ल्याए युद्द पछिको फिर्ताीको निर्धारित गर््यो र पछि वाला सम्मलेन मा, यो तय गर्‍यो गयो कि १९४४ मा पश्चिमी सहयोगी यूरोपमा आक्रमण गर्नेछन् र सोभियत संघ जर्मनी ल्याए हारको तीन महिनाको भित्र जापानमा युद्धलाई घोषणा गर्नेछ।

जनवरी १९४४ मा, सोभियतले लेनिनग्राद बाट जर्मन सेनाहरूलाई उखाड फेंका, यस प्रकार इतिहासलाई सबै ले/सँग/भन्दा लामो र घातक घेराबंदीको अन्त भयो।यसको बादको सोभियत आक्रमणको युद्ध पूर्व एस्टोनियाको सीमामा जर्मन सेना समूह उत्तर द्धारा, एस्टोनिया, जसलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्रता पुनः प्राप्त गराउनकी आषा थियो,को मददबाट रोक दिइएको। यस ढिलाइलाई कारणबाट सोभियतको बाल्टिक सागर क्षेत्रमा होने वाला औपरेशंसमा प्रभाव पडा.[७७]

मित्र राष्ट्रहरूको निकटता[सम्पादन गर्ने]

नोर्मांडेमा मित्र राष्ट्रहरूको आक्रमण.

६ जून १९४४ मा (D-दिवसको रूपमा जानिन्छ), पश्चिमी मित्र राष्ट्रहरू ले उत्तरी फ्रान्समा आक्रमणगर्‍यो र , इटलीबाट अनेकों सैन्य टुकडिहरूको पुनर्निर्धारण पछि, दक्षिणी फ्रान्समा पनि आक्रमण गर्‍यो। यिनीहरूको अभियान सफल रह्यो, र फ्रान्समा जर्मन सैन्य टुकडिहरूको हारको कारण बने। पेरिस २५ अगस्ट कोआजाद गरयो ल्याइयो र वर्षलाई उत्तरार्ध मा, पश्चिमी पश्चिमी यूरोपमा जर्मन सेनाहरूको मित्र राष्ट्रहरू द्धारा पछि धकेला जाना जारी रहे. हौल्याण्डमा एक हवाई हमलाको अगुवाईमा उत्तरी जर्मनीमा चढाई गराउनको एक कोशिश भयो, हुनत यिनीहरू सफल भएनन् मित्र राष्ट्रहरूले पनि इटलीमा आफ्नो अग्रिमको जारी रखा, तब सम्म जब सम्मको उनको सामना वहां जर्मनको अन्तिम प्रमुख सुरक्षा पंक्ति बाट भएन।

जून २२ मा, सोभियत संघले बेलारूस ("आपरेशन बग्रेशन"के रूपमा जानिन्छ)मा एक रणनैतिक आक्रामक शुरू गरे जसको फलस्वरूप जर्मन सेना समूह केन्द्रको लगभग पूरा विनाश भयो। अपरेशन "द्धितीय विश्व युद्दमा सबै जर्मन सशस्त्र सेनाहरूको सबै ले/सँग/भन्दा नोकसानदेह हार थी" उनिलाई तुरुन्त नै पछि पश्चिमी यूक्रेन र पूर्वी पोल्याण्डबाट जर्मन सेनाहरूलाई एक र सोभियत रणनैतिक हमलाले मजबूर गर्‍यो। पोल्याण्डमा प्रतिरोधी शक्तिहरूको सोभियतको सफल अभियानबाट बल मिलयो र उनले कई बगावतहरूलाई प्रारम्भ गर्‍यो. हुनत यिनीहरू मध्ये जुन सबै ले/सँग/भन्दा ठूलो थियो, वौर्सौ मा, साथ नै दक्षिणमा स्लोवाक क्रांति, उनिलाई सोभियतको समर्थन हैन प्राप्त थियो यसैले उनिलाई जर्मन सेनाहरू द्धारा दबा दिइएको रातो सेनालाई पूर्वी रोमानियामा रणनैतिक आक्रमणले वहां स्थित भारी जर्मन सेनाहरूको नष्ट गर्‍यो र रोमानिया र बल्गारिया मेंएक सफल तख्तापलटको नींव डाली, यसको पश्चात् यिनीहरू देश मित्र देशहरूको पालेमा आए. सेप्टेम्बर १९४४ मा, सोभियत लाल सेनाहरू रोमानियामा बढीं र ग्रीस, अल्बानियायुगोस्लाव फ्रंटयूगोस्लावियामें जर्मन सेनालाई ऍफ समूहहरूलाई जोडसंग पछि हटनेमा मजबूर गर्‍यो ताकि उनिलाई अलग थलग पर्नबाट बचाया जा सके. यस समय सम्म, युगोस्लावियाको अधिकांश भूमिको नियन्त्रण साम्यवादी नेतृत पार्तिजंस जोसिप ब्रोज टीटोको अधीनस्थ थियो र सुदूर दक्षिणमा जर्मन सेनाहरूलाई रोकउनमा प्रयासरत थियो। उत्तरी सर्बिया मा, बल्गेरियन सेनाहरूको सीमित मददको सहायताबाट लाल सेनाले २० अकटोबरमा राजधानी सहर बेलग्रेडको एक संयुक्त अभियानमा स्वतन्त्रता दिलाउनको लागि साथिहरूलाई सहायता प्रदान गरे। कुनै दिनहरू बाद, सोभियतले जर्मन अधिकृत हंगेरीको विरुद्ध एक भारी हमला गरे जुनको फेब्रुअरी १९४५मा बुडापेस्टको धराशायीनभए सम्म जारी रहे।

बालकन्समा शानदार सोभियत सफलताहरूको विपरीत, कारेलियन इस्थमुसमा सोभियत आक्रमण के फिनिश द्धारा सख्त प्रतिरोधले सोभियतको फिनल्याण्डमा कब्जा गराउनबाट रोक दिए, परिणाम स्वरूप अपेक्षाकृत हलकी शर्तहरूमा नै सोभियत-फिनिश युद्धविराममा हस्ताक्षर भयो। [७८] र फिनल्याण्ड मित्र देशहरूको पालेमा पुग्यो.

जुलाईको शुरुवात सम्म, दक्षिण पूर्व एशियामा राष्ट्रमंडल बलहरूले असममा जापानी घेराबंदीको फिर्ता धकेल दिए, जापानीहरूलाई चिन्द्विन नदी सम्म फिर्ता जान पर्‍यो जबकि चीनले म्यित्क्यिनामा कब्जा गर्‍यो। चीन मा, जापानले जूनको मध्य सम्म चांग्शामा र अगस्टको शुरुवात सम्म हेंगयांगमा पूर्ण रूपबाट कब्जा गरएर अधिक सफलता रजित गरे। उनिलाई तुरुन्त बाद, उनले अगाडी गुआन्ग्जीको प्रान्तमा आक्रमण गर्‍यो, र नोभेम्बरको अन्त सम्म मा चीनी सेनाहरूको खिलाफ प्रमुख लडियां जीतीं र डिसेम्बरको मध्य सम्म चीन र हिन्दचीनमा आफ्नो बलहरूलाई सफलतापूर्वक जोडे।

प्रशांतमा अमेरिकी सेनाहरूले जापानी परिधिको पछि धकेलना जारी रखा. 1944 मा जूनको मध्य मा, उनले मारिआना र पलाऊ द्धीपहरूको खिलाफ आफ्नो आक्रमणशुरू गर्‍यो, र कुनै नै दिनहरूमा फिलीपीन सागरमा जापानी सेनाहरूको खिलाफ एक निर्णायक जीत हासिल गर्‍यो। यिनी पराजयहरूलाई परिणाम स्वरूप जापानी प्रधानमन्त्री तोजोको इस्तीफा दिनयोपडा र जापानको गृह द्धीपहरूमा गहन र भारी बमबारी गर्नलाई लागि अमेरिकाको हवाई पट्टियाँ उपलब्ध भहरू . अकटोबरको अन्त मा, अमरीकी सेनाहरूले लेयेटको फिलिपिनो द्धीपमा चढाई की; यसको तुरुन्त बाद, मित्र देशहरूको नौसेना बलहरूले लेयेट खाडीको जंग, जुनको इतिहासलाई सबै ले/सँग/भन्दा ठूलो नौसैनिक जंग है,को समयमा एक र ठूलो सफलता हासिल गरे। कुक, क्रिस; बेवेस, डिक्कन.</ref>

धुरी राष्ट्रहरूको पतन, मित्र राष्ट्रहरूको विजय[सम्पादन गर्ने]

अमेरिकी र सोभियत सैन्य दल एल्बे नदीको पूर्व मिलतें छन्/हुन्.
हिरोशिमामा परमाणु विस्फोट

१६ डिसेम्बर, १९४४ को जर्मन सेनाहरूले अर्देंनेसमा पश्चिमी सहयोगिहरूमा जवाबी हमला गर्‍यो। मित्र राष्ट्रहरूलाई हमलामा विजय पानमा छः हफ्ते लगे. सोभियत संघले हंगेरीबाट हमला गर्‍यो, जबकि जर्मनले ग्रीस र अल्बानियाको त्याग गर्‍यो र पार्तिजन्सके द्धारा उनिलाई दक्षिणी यूगोस्लावियाबाट बहार खदेड दिइएको. [६९] इटली मा, पश्चिमी सहयोगी जर्मन रक्षात्मक पंक्तिको भेद हैन पाए। १९४५ जनवरी मध्य मा, सोभियत संघ पोल्याण्डमा हमला गर्‍यो, विस्तुला बाट जर्मनीमा ओदर नदी सम्म खदेडा,पूर्व प्रुशियामा कब्जा गर्‍यो।[७६]

४ फेब्रुअरी को, अमेरिका, ब्रिटेन र सोभियत नेता याल्टामा मिले.वे युद्द पश्चात् जर्मन अधिग्रहणको लागि सहमत भए, सोल्स्तेन, एरिक</ref> र सोभियत संघ जापानको खिलाफ लडाईमा कब शामिल भनछ इसपर पनि सहमत भए. संयुक्त राज्य अमेरिकाको राज्य विभाग.</ref>

फेब्रुअरी मा, पश्चिमी सहयोगिहरूको सेनाहरूले जर्मनीमा प्रवेश गरे र राइन नदीको बंद गर्‍यो, जबकि सोभियत संघले पोमेरेनियासिलेसियामा आक्रमण गर्‍यो.मार्च मा, पश्चिमी मित्र राष्ट्रहरूले जर्मन सेनाहरूको एक ठूलो संख्याको घेरते भए रुह्रको उत्तरीदक्षिणी राइनको पार गर्‍यो, जबकि सोभियत संघ भियनाको र बढा. अप्रिललाई शुरूमा पश्चिमी सहयोगी अंततः इटलीको र बढेपश्चिमी जर्मनीलाई नष्ट गर्‍यो, जबकि अप्रिललाई अन्तमा सोभियत सेनाहरू बर्लिनमा टूट पडीं; २५ अप्रिललाई दुईटै सेनाहरू एल्बा नदीमा मिलीं.

इस अवधिको समयमा नेतृत्वमा धेरै परिवर्तन भए। १२ अप्रिलमा, अमेरिकी राष्ट्रपति रूजवेल्टका देहांत भयो, उनको स्थानमा हैरी ट्रूमैन आये. २८ अप्रिललाई मुसोलिनीको इतालवी पार्तीजंस द्धारा मार दिइएको O'Reilly, Charles T.</ref> र दुइ दिनहरूको पछि हिटलरले आत्महत्या गर्‍यो, ग्रैंड एडमिरल कार्ल दोनित्ज उनको स्थानमा आये. केर्शौ , इयान.</ref>

जर्मन सेनाहरू इटलीमा २९ अप्रिललाई र पश्चिमी यूरोपमा ७ मेको आत्मसमर्पण गर्‍यो।[७९] हुनत, पूर्वी क्षेत्रमा तब सम्म लडाई जारी रही जब सम्म जर्मनीले ८मामा विशेष रूपसँग सोभियत संघके अगाडी आत्म-समर्पण हैन गर्‍यो।प्राग मा, जर्मनको अवशेषहरूको प्रतिरोध ११ मे सम्म जारी रहे.

प्रशांत थिएटर मा, अमेरिकन सेनाहरू १९४४को अन्तमा लेटेको समाप्त कर, फिलीपिंसतिर बढीं। वे जनवरी १९४५ मा लुजोनमा र मार्च मेंमिंदानाओमा उतरे. केंट, क्रिस्टोफर.</ref> ब्रिटिश र चीनी सेनाहरूले अकटोबर बाट मार्च सम्म उत्तरी बर्मामा जापानीहरूलाई हराया, फेरि ब्रिटिश ३मा सम्म रंगून तिर बढ चले. द्रेया , एडवर्ड जे</ref> अमरीकी सेनाहरू पनि जापानको र बढीं, मार्च मेंइवो जिमा र जूनमा ओकिनावाकोले लिए। जोवेत्त, फिलिप एस</ref> अमेरिकी बमोंले जापानी सहरहरूलाई नष्ट गर्‍यो र अमेरिकी पनडुब्बियां जापानी आयोतको कट दिए।[८०]

११ जुलाई को, मित्र राष्ट्रहरूको नेता पोत्स्दम, जर्मनीमा मिले.उनिले जर्मनीलाई लिएर गरियो पहिलेको समझोतहरूलाई पुष्टि की, Williams, Andrew J.</ref> र जापान द्धारा बिना शर्त समर्पणको मांगको दोहराया, विशेष रूपबाट यो कहते भए कि " जापानको लागि विकल्प छ त्वरित ओर पूर्ण रूपबाट विनाश". मिसकेंबल, विल्सन डी.</ref> यस सम्मेलनको समयमा यूनाइटेड किंगडमले आफ्नो साधारण चुनाव आयोजित गर्‍योक्लेमेंट एटली चर्चिलको ठाउँ प्रधानमन्त्री नियुक्त गरिएको(थियो).

जब जापानले पोत्स्दम शर्तहरूलाई अस्वीकार गर्न जारी रखा, तब संयुक्त राज्य अमेरिकाले अगस्टको शुरूमा .जापानी सहरहरू हिरोशिमानागासाकीमा परमाणु बम गिरा दिएदो बमको बीच, सोभियत संघले जापानी-अधिग्रहीत मंचूरियामा आक्रमण गर्‍यो, जस्तोको यलतामा सहमति भएको थियो। १५ अगस्ट, १९४५ मा जापानले आत्म-समर्पण गर्‍यो र युद्द समाप्त भयो।[७९] =

परिणाम[सम्पादन गर्ने]

उच्चतम कमान्डर ५ जून, १९४५ मा बर्लिन मा: बर्नार्ड मांटगोमेरी, ड्वाइट डी. आएसेन होवर , गोर्गी हुकोव र जीन डे लात्तरे दी तस्सिग्नी
प्रधानमन्त्रीविंस्टन चर्चिल यूरोप दिवसको जीतमा लण्डनमा भीडलाई अभिवादन गर्दै

अंतरराष्ट्रिय शांति बनाए राखउनको प्रयासलाई लागि मित्र राष्ट्रहरूले संयुक्त राष्ट्रको गठन गर्‍यो, जुन २४ अकटोबर, १९४५मा अधिकारिक तरिकामा अस्तित्वमा आयो. संयुक्त राष्ट्रलाई इतिहास

हुनत यस ले/सँग/भन्दा बेपरवाह, पश्चिमी सहयोगिहरू र सोभियत संघको बीचको रिश्ते युद्दको खतम होने भन्दा पहिलेनै बिगडने शुरू भएका थिए, Kantowicz, Edward R. र दुवै शक्तिहरूले चाँडै नै उनको स्वयंको प्रभाव क्षेत्रहरूको स्थापित गर्‍यो।[७२] यूरोप मा, महाद्धीप अनिवार्य रूपबाट पश्चिमी र सोभियत क्षेत्रहरूको बीच तथाकथित लौह परदे, जुनको अधीनस्थ अस्ट्रियामित्र राष्ट्रहरूको अधीनस्थ जर्मनी बाट भएर गुजरता थियो र उनिलाई विभाजित करता थियो,को द्धारा विभाजित थियो। एशिया मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले जापानमा कब्जा गरे र उनिलाई पश्चिमी प्रशांत क्षेत्रलाई पूर्व द्वीपहरूलाई व्यवस्थित गर्‍यो जबकि सोभियत संघले सखालिनकुरील द्धीपहरूमा अधिकार गर्‍यो; पूर्व जापानी शासित कोरियाको विभाजित गरेरदिइएको र दुवै शक्तिहरूको बीच अधिकृत गरेरदिइएको.संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघको बीच तनाव जल्दी नै अमेरिका-नेतृत्वनाटो र सोभियत नेतृत्व वाला वारस सन्धि सैन्य गठबंधनको गठनमा विकसित भयो र उनको बीचमा शीत युद्दको प्रारम्भ भयो। लेफ्फ्लेर , मेल्विन पी, पेंटर, डेविड एस</ref>

विश्वको धेरै हिस्सों मा, दोस्रो विश्वयुद्धलाई समाप्त होनेको कुनै नै समयको भित्र संघर्ष पुनः शुरू भयो।चीन मा, राष्ट्रवादी र साम्यवादी तागतहरूले जल्दी नै उनकोगृह युद्धको बहाल गर्‍यो।साम्यवादी सेनाहरू अंततः विजयी रहीं र चीनको जनवादी गणराज्यको मुख्य भूमिमा स्थापित गरे जबकि राष्ट्रवादी तागतहरूले ताईवानमा आफ्नो सत्ता जमाई. ग्रीस मा,साम्यवादी तागतहरूर एंग्लो अमेरिका समर्थित शाहीवादी तागतहरूको बिच गृहयुद्ध छिड गया, जसमा शाहीवादी तागतहरूको विजय भयो। यिनी मुठभेडहरूलाई समाप्तिको तुरुन्त बाद, कोरिया मेंदक्षिणी कोरिया, जसलाई पश्चिमी शक्तिहरूको समर्थन थियो, तथा उत्तरी कोरिया, जसलाई सोभियत संघ र चीनको समर्थन थियो,को बीच युद्द छिड गया; मूलतः युद्धलाई अन्त एक गतिरोध र संघर्ष विरामको साथ भयो।

युद्दको समाप्ति पछि, विभिन्न यूरोपीय औपनिवेशिक शक्तिहरूको नियन्त्रण वाला जगहहरूमा गैर उपनिवेशीकरणका एक तीव्र दौर आयो. यस्तो मुख्य रूपबाट विचारधारामा बदलाव, युद्दबाट भयो आर्थिक तंद्रा र स्वनिर्धारणको लागि स्थानीय मानिसहरूको बढती मांगको कारण भयो। अधिकतर हिस्सों मा, यिनीहरू हस्तांतरण अपेक्षाकृत शांतिपूर्ण ढंगबाट भए, यद्धपि अपवादको तरिकामा हिन्दचीन, मेडागास्कर, इंडोनेशियाअल्जीरिया जस्तै देश उल्लेखनीय छन्/हुन्. कोन्तेह-मर्गन, अर्ल.</ref> अनेक क्षेत्रहरू मा, आमतौरमा जातीय या धार्मिक कारणहरू से, विभाजन, यूरोपियहरूलाई फिर्ताीको पछि भयो; यस्तो प्रमुख रूपबाट दे खा्यो फिलिस्तीनको अधिदेश मा, जसको कारणइजराइलफिलिस्तीनको रचना भयो, र भारत मा, जसको कारण लेभारतीय अधिकार क्षेत्रपाकिस्तानी अधिकार क्षेत्रको उत्पत्ति भयो।

युद्धलाई पछिमा आर्थिक सुधार विश्वको भिन्न भागहरूमा विविध भए, हुनत सामान्यतया यिनीहरू एकदम सकारात्मक थिए। यूरोप मा, पश्चिम जर्मनीले चाडै पूर्ववर्ती स्थितिको पुनः प्राप्त करलिया र १९५० को दशक सम्म आफ्नो युद्द पूर्व स्तर भन्दा दोगुना उत्पादन गर्न शुरू गर्‍यो। दोर्न्बुस्च , रुदिगेर ; नोलिंग , विल्हेम पी.; लायर्ड , रिचर्ड जी</ref> इटली लचर आर्थिक स्थितिमा युद्दबाट बाहिर आयो, Bull, Martin J.; Newell, James.</ref> तर 1950 को दशक सम्म, इटलीको अर्थव्यवस्थाको स्थिरता र उच्च विकास द्धारा चिह्नित गर््यो. बैल, मार्टिन जे; नेवेल , जेम्स.</ref> युद्धलाई पछि ब्रिटेनलाई आर्थिक हालत खस्ता थियो, , Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm P.; Layard, Richard G.</ref> र आन वाला धेरै दशकहरू सम्म उनको अर्थ व्यवस्थामा गिरावट दर्जको गइरह्यो. एमादी-कोफीन, बार्बरा.</ref> फ्रान्स धेरै जल्दी संभल गया, र जोडसंग आर्थिक विकास र आधुनिकीकरणको मार्गमा प्रशस्त भयो।[८१] सोभियत संघले पनि युद्धलाई तत्काल पछि उत्पादनमा जोडसंग वृद्धिको अनुभव गर्‍यो। स्मिथ, एलन.</ref> एशियामा जापानले [[जापानी युद्धहरूत्तर आर्थिक चमत्कार|अविश्वसनीय [छिटोको] सँग आर्थिक विकासको अनुभव गर्‍यो, र १९८० को दशक सम्म जापान विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली अर्थव्यवस्थाहरूमा एक बन्यो.[८१] चीन, उनिलाई नागरिक युद्धलाई समापन पछि, अनिवार्य रूपबाट एक दिवालिया राष्ट्र नै थियो।[८२] 1953 सम्म आर्थिक बहाली एकदम सफल लागिरहेको थियो किन भनें उत्पादन युद्द पूर्वको स्तरमा पुगेको थियो।[८२] यो विकास दर ज्यादातर जारी रहे, हुनत यसलाई संक्षेपमा विनाशकारी र विशाल अग्रिम छलाँगके आर्थिक प्रयोग द्धारा बाधित भएको थियो।युद्धलाई अन्त मा, संयुक्त राज्य अमरीका विश्वको लगभग आधा औद्धोगिक उत्पादनलाई उत्पादन करता था; हुनत १९७० को दशक सम्म, यो प्रभुत्व एकदम हद सम्म कम भयो।

प्रभाव[सम्पादन गर्ने]

हताहत र युद्ध अपराध[सम्पादन गर्ने]

दोस्रो विश्वयुद्धमा मिर्त्यु

युद्धलाई कुल हताहतहरूलाई संख्याको अनुमान भिन्न भिन्न छन, तर अधिकांशको भनाई छ कि लगभग ६ करोड मानिस यस युद्धमा मारिएका थिए, जसमा लगभग २ करोड सैनिक र ४ करोड साधारण नागरिक थिए।[८३] "World War II Fatalities" </ref> "Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm" </ref> धेरै जसो नागरिकहरूलाई मृत्यु रोग, भुखमरी, नरसंहार, बमबारीजानबूझगरएर गरिएको(थियो) नरसंहारकी कारणबाट हो गई। सोभियत संघको लगभग २७ मिलियन मानिस युद्धलाई समयमा मारे गए थिए, जुन कि दोस्रो विश्वयुद्धलाई कुल हताहतों कि संख्याको लगभग आधा थियो। "Leaders mourn Soviet wartime dead".</ref> दोस्रो विश्वयुद्धलाई कुल हताहतहरूमा लगभग ८५ प्रतिशत मित्र राष्ट्रहरू (मुख्यतया सोभियत र चीनी)को थिए र १५ प्रतिशत धुरी राष्ट्रहरूको तर्फको थिए। एक अनुमानको अनुसार १.२ करोड नागरिक नाजी यातना शिविरहरूमा , Florida Center for Instructional Technology (2005), "Victims", A Teacher's Guide to the Holocaust, University of South Florida </ref> १५ लाख बमसे, ७० लाख यूरोपमा अन्य कारणहरू से, ७५ लाख चीनमा अन्य कारणहरूबाट मारे गए थिए। जे. एम्. विंटर, "डेमोग्राफी अफ द वार", यिनी डियर एन्ड फुट, एड.</ref> कुल हताहतहरूलाई संख्याहरूमा धेरै अंतर है, किन भनें अधिकांश मृत्युहरूलाई प्रलेखित भएको थिएन.

यस मध्ये धेरै मृत्युें धुरीय कब्जित क्षेत्रहरूमा घटित भए जातिसंहार, र जर्मन तथाजापानी सेनाहरू द्धारा गरिएको(थियो) युद्द अपराधहरूको परिणाम थीं.जर्मन अत्याचारै हरूमा सबै ले/सँग/भन्दा कुख्यात थियो होलोकस्ट, जर्मनी र उनिलाई सहयोगिहरू द्धारा नियन्त्रित प्रदेशहरूमा यहूदिहरूको व्यवस्थित नरसंहार.नाजिहरू समूहहरूलाई पनि लक्ष्य बनाया, जस्तैको रोमा(जसको पोराज्मोसमा लक्ष्यीकरण गर््यो), स्लाव, र समलैंगिक पुरुष, एक अनुमानको अनुसार पांच मिलियन भन्दा धेरै मानिसहरूको खत्म गर््यो. टोड, एलन.</ref> धुरी राष्ट्रहरूको तर्फ झुकाव वाला क्रोएशियाको उस्तास शासनको निशानेमा मुख्यता सर्ब मानिस थिए। जासेनोवाक </ref> सबै ले/सँग/भन्दा प्रसिद्द जापानी क्रूरताको उदहारण छ नानकिंग नरसंहार, जसमा लाखहरूलाई संख्यामा चीनी नागरिकहरूको बलात्कार र हत्याको गयी थियो। चैंग, आइरिस.</ref> जापानी सेनाले लगभग ३ मिलियन देखि लिएर १० मिलियन भन्दा अधिक नागरिकहरूलाई हत्याको जिनमे भन्दा अधिकांश चीनी थिए। रमेल</ref> मित्सुयोशी हिमेताको अनुसार, जनरल यासुजी ओकमुरा द्धारा हेइपी र शांतुंगमा कार्यान्वित सानको सकुसेंको समयमा कम से कम २.७ मिलियन मानिस मारे गए.

जैविकरासायनिक हथियारहरूके धुरी राष्ट्र द्धारा सीमित उपयोगको पनि जानकारी छ। इतेलियन्सले अबाइसीनियाको आफ्नो विजयलाई समयमा मस्टर्ड ग्याँसको प्रयोग गर्‍यो,[८४] जबकि जापानको शाही सेनाने उनको चीन (७३१ एकाइ हेर्नुहोस)[८४] हाल गोल्ड,</ref> मा आक्रमण र अधिकार गराउनको समयमा तथा सोभियत संघको खिलाफ शुरुआती संघर्षमें यस्तो/यस्ता/यसरी हथियारहरूको अनेकों किस्महरूको प्रयोग गरेको थियो। हैरिस, शेलडन एच.</ref> दुईटै, जर्मन र जापानी दुवैले यिनी हथियारहरूको परिक्षण नागरिकहरूलाई बिरुद्धगरेको थियो र , sabella, Robert ; Li, Feifei; Li, Fei Fei; Liu, David.</ref> कुनै मामलाहरू मा, युद्ध बंदिहरूको खिलाफ. Japan tested chemical weapons on Aussie POW: new evidence, <http://search.japantimes.co.jp/member/nn20040727a9.html> </ref>

हुनत धुरी राष्ट्रलाई धेरै कृत्यहरूलाई विश्वको पहिले अन्तर्राष्ट्रिय न्यायलयमा पेशी गर्नलाई लागि ल्यायाइयो, अक्सर, युसूफ</ref> मित्र राष्ट्रहरूको कृत्हरूको हैन ल्यायाइयो. मित्र राष्ट्रहरूको यस्तो/यस्ता/यसरी कृत्यहरूलाई उदहारणमा शामिल छन्/हुन्, सोभियत संघमा जनसंख्या स्थानांतरण, दिपोर्तेद नेशनेलिटीस</ref> सोभियतको जबरदस्ती वाला श्रनिक शिविर (गुलाग)गुलाग, संयुक्त राष्ट्रमा जापानीहरूको नजरबंदी, अपरेशन कील्हौल, Hornberger, Jacob (1995), Repatriation—The Dark Side of World War II, The Future of Freedom Foundation., <http://www.fff.org/freedom/0495a.asp> </ref> दोस्रो विश्वयुद्धलाई पछि जर्मनहरूको निष्कासन, पलिश नागरिकहरूको सोवितातों द्धारा नरसंहार, र दुश्मन क्षेत्रमा नागरिकहरूलाई माथि ठूलो मात्रामा बमवर्षा, जसमा टोकियो शामिल छ र सबै ले/सँग/भन्दा उल्लेखनीय छ ड्रेस्डेन. "Germany's forgotten victims" </ref>

बडी संख्यामा मृत्युें, यद्धपि आंशिक रूपबाट नै, परोक्ष रूपबाट युद्दको कारण नै भयो, जस्तैको १९४३ को बंगालको आकाल।

यातना शिविर र गुलामीको काम[सम्पादन गर्ने]

नाजी the Holocaustहोलोकस्ट, लगभग ६० लाख यहूदियहरूलाई कत्ल (मुख्यतया ऐश्केनाजिम),को लागि जिम्मेदार थियो, साथ नै उनी जिम्मेदार थिए दुइ मिलियन जातीय पोल्स र अन्य चार मिलियन मानिस जसलाई "जीवित रहउनको अयोग्य" करार दिइएको (इनमें शामिल थिए विकलांगमानसिक रूपबाट बीमार, सोभियत युद्धबंदी, समलैंगिक, फ्रीमेसन्स, जेहोवाहको गवाहरोमा)के पनि कत्ल के. यिनीहरू सबै एक सोचे समझे कत्लेआमको कार्यक्रमलाई हिस्सा थियो। दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा लगभग १२ मिलियन मानिस, जसमा भन्दा अधिकांश पूर्वी यूरोपको थिए, जर्मनीलाई अर्थव्यवस्थामा बंधुआ मजदूरको जस्तै/तरिका कार्यरत थे. "Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers" </ref>

चित्र:Holocaust123.JPG
होलोकस्टको शिकार

नाजी यातना शिविरोंको साथ साथ सोभियतको गुलाग(या श्रमिक शिविर)के कारण पनि नागरिकहरूलाई अनेकों कब्जे वाला देशहरू, जस्तैको पोलैंड, लिथुआनिया, लातवियाएस्टोनिया,मा मृत्यु भयो। यसको आलावा यिनी शिविरहरूमा मृत्यु भयो जर्मन युद्धबंदिहरू(POWs)की र यहाँ सम्मको उनी सोभियत नागरिकहरूलाई पनि जसलाइको नाजिहरूको समर्थक मानयोजान्थ्यो. "Gulag: Understanding the Magnitude of What Happened" </ref> सोभियतमा जर्मनीलाई साठ प्रतिशत युद्ध बंदिहरूकी युद्धलाई समयमा मृत्यु भएको थियो। "Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II" </ref> रिचर्ड ओवरीको अनुसार सोभियत युद्धबंदियहरूलाई संख्या ५.७ मिलियन थियो। त्यस मध्ये, ५७% मर गये या मारे गए थिए, कुल ३.६ मिलियन. रिचर्ड ओवेरी</ref> कुनै बचे हुहरूको उनको सोभियत संघ फिर्ताीमा गद्दार घोषित गरेरदिइएको. (आदेश संख्या 270 हेर्नुहोस)

इकाई ७३१मा शरीरहरूलाई निपटाना , जापानी जैविक युद्ध अनुसंधान यूनिट .

"The warlords: Joseph Stalin" </ref>

जापानीको कैदी युद्ध शिविरों, जस मध्ये धेरैयहरूको श्रम शिविरहरूलाई रूपमा प्रयोग गर््यो,को पनि उच्च मृत्यु दर थियो। सुदूर पूर्वको अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य ट्रिब्यूनलको अनुसार पश्चिमी बंदियहरूको मृत्यु दर २७.१ प्रतिशत थी( अमेरिकी युद्ध बंदियहरूलाई लागि ३७ प्रतिशत), "Japanese Atrocities in the Philippines" </ref> जर्मन र इतेलियांसको नजीकैलाई युद्ध बंदियहरूको सात गुना. युकी तनाका</ref> चीनी युद्धबंदियहरूलाई मृत्यु दर धेरै अधिक थी; अगस्ट ५, १९३७को हिरोहितोको द्धारा पुष्टिको गयी एक घोषणाको अनुसार चीनियहरूलाई अब अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको तहत संरक्षण हैन मिल सकता थियो। अकिरा फुजिवारा</ref> हुनत जापानको आत्म-समर्पणके पछि ब्रिटेनलाई ३७,५८३ कैदियहरूलाइ, नेदरल्याण्ड्सलाई २८,५०० र संयुक्त राज्य अमेरिकाको १४,४७३ कैदियहरूलाई रिहा गरेरदिइएको, चीनको लागि यो संख्या सिर्फ ५६ थियो। तनाका, इबिद ., हरबर्ट बिक्स ,</ref>

इतिहासकारों ज्हिफेन जू, मार्क पिएटी, टोरू कुबो, र मित्सुयोशी हिमेताको इतिहासलाई एक संयुक्त अध्ययनलाई अनुसार, १० लाख भन्दा अधिक चीनीयहरूलाई जापानीहरू द्धारा सञ्चारित गर््यो र मंचुको र उत्तर चीनमा दास परिश्रमको लागि पूर्व एशिया विकास बोर्ड द्धारा गुलाम बन्यो लियाइयो. झिफें जू,</ref>" अमेरिकी लाइब्रेरी अफ कांग्रेसको अनुमान छ कि जावामा जापानी सेना द्धारा ४ देखी १० मिलियन रोमुशा(जापानी "मजदूर")को काम गर्नलाई लागि मजबूर गर््यो. यस मध्ये करीब २७०००० मजदूरहरूलाई दक्षिण पूर्व एशियाको अन्य जापान अधिकृत क्षेर्त्रहरूमा कार्य गर्नलाई लागि पठाइयो, र केवल ५२००को वापिस जावा पठाइयो. पुस्तकालय कांग्रेस, १९९२, इंडोनेशिया: दोस्रो विश्वयुद्ध र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष, १९४२- १९५०; जापानी कब्जा, १९४२- १९४५; पहुँच तिथि: फरवरी ९, २००७.</ref>

औस्ट्रिया, १९४५, मौथौसें शिविरमा प्रताडित र भूखे कैदी.

१९ फेब्रुअरी, १९४२ को रूजवेल्टले कार्यकारी आदेश ९०६६पर हस्ताक्षर गरे, यसको अनुसार हजारों जापानी, इटली, जर्मन अमेरिकिहरू, र हवाईको कुनै प्रवासी जुन युद्दको कार्यकाल सम्मको लागि पर्ल हार्बरमा बमबारीको पछि भाग ए थिए,को नजरबन्द गर्‍यो। १५०,००० जापानी मूलको अमेरिकिहरू लाइ, र साथ नै अमेरिकाको लगभग ११,००० जर्मनी र इटलीको निवासियहरूलाई अमेरिका र क्यानाडा सरकार द्धारा नजरबन्द गर्‍यो गएको थियो।

मित्र राष्ट्रहरूको द्धारा अस्वैच्चिक श्रमिकहरूको प्रयोग मुख्यतया पूर्वमा गर््यो, जस्तैको पोलैंड, Diethelm Prowe on Zwischen Morgenthau und Marshall: Das wirtschaftspolitische Deutschlandkonzept der USA 1944–1947, H-Net Review, <http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=1459> </ref> तर एक मिलियन भन्दा ज्यादाको पश्चिममा पनि कार्यको लागि पठाइयो. उदहारणको लागि, १९४०0 मा, लाक सेंत-जीन र क्यानाडाको धेरै अन्य क्षेत्रहरू ( जस्तैको सागुने, सेंट हेलनको द्धीपहल, क्युबेक)मा युद्ध बंदियहरूलाई लागि शिविरथे.[८५] १९४२ सम्म, लाक सेंत-जीनमा २ शिविर थिए जसमा करीब ५० युद्ध बंदी थिए।[८५] यिनी श्रमिकहरूलाई कठिन श्रम गर्नलाई लागि मजबूर गर््यो, जस्तैको काठ कटना र पल्प र पेपरको उत्पादनमा सहायता गर्न.[८५] क्यानाडाको कैदी शिविर, जस्तैको सेंत-जीन जेल, शिविर सैंतालीस,को संख्याक्रित भएको थियो र उनी गुमनाम नै रहे. [८५] युद्ध बंदियहरूलाई श्रेणिहरू, जस्तैको उनको राष्ट्रियता र त्यो नागरिक थिएको सैनिक थिए,मा वर्गीकृत भएको थियो। शिविर ४७ को युद्ध बंदी मुख्यतया जर्मन या इटालियन थिए। यिनी कैदियहरूलाई कृषि र भूमि काठ काटनको कामको लागि मजबूर भएको थियो। १९४४ सम्म शिविर ४७को बंद गर्‍यो गएको थियो कुनै अबेर पछि नै नष्ट पनि गर्‍यो गएको थियो, यसको कारण कैदियहरूलाई साथ व्यवहारको बारेमा एक अंदरूनी रिपोर्ट थियो।[८५] डिसेम्बर १९४५ सम्म फ्रान्सको अधिकारीहरू द्धारा यो अनुमान लागायाइयो कि खदानको दुर्घटनाहरूमा हरेक महिना २००० जर्मन कैदियहरूलाई मार दिए जाता यां विकलांग गर्‍यो जान्थ्यो. एस.पी.मकोंजी "द ट्रीटमेंट अफ प्रिसनर्स अफ वार यिनी वर्ल्ड वार II" द जर्नल अफ मडर्न इतिहास, वल्यूम गरे। 66, no., 3.</ref> (sitambar ., १९९४), पीपी.</ref> ४८७ -५२०.</ref>

होम फ्रंट र उत्पादन[सम्पादन गर्ने]

मित्र राष्ट्रहरूभन्दा एक्सिसको सकल घरहरूलू उत्पादनको अनुपात.

यूरोपमा युद्धलाई शुरुवात भन्दा पहिलेमित्र राष्ट्रहरूको नजीकै आर्थिक र जनसँख्या, यिनी दुवै क्षेत्रहरूमा महत्त्वपूर्ण बढत हासिल थियो। १९३८ मा, यूरोपीय एक्सिस (जर्मनी र इटली)को तुलनामा पश्चिमी सहयोगी दल (यूनाइटेड किंगडम, फ्रान्स, पोल्याण्ड र ब्रिटिश उपनिवेश)को जनसंख्या ३०% बाट र सकल घरहरूलू उत्पादन पनि ३०% भन्दा अधिक था; यदि कोलोनिहरूलाई शा मिल गरेजाए, त यो मित्र राष्ट्रहरूलाई जनसंख्यामा ५:१ भन्दा पनि अधिक लाभ र सकल घरहरूलू उत्पादनमा लगभग २:१ लाभ दिन्छ।[८६] त्यसै समयमा एशिया मा, चीनको जनसँख्या जापान भन्दा लगभग छेह गुना थियो, तर सकल घरहरूलू उत्पादन केवल ८९% अधिक था; यदि जापानी कोलोनिहरूलाई शा मिल गरेजाए, त जनसँख्याको घटाकर केवल तीन गुना र सकल घरहरूलु उत्पादनलाई घटा गरेरकेवल ३८% अधिक गर्छ।[८६]

हुनत जर्मनी र जापानको शुरुआती तूफानी बमवर्षाको हमलहरूलाई कारण मित्र राष्ट्रहरूको आर्थिक र जनसँख्या लाभको ठूलो मात्रामा कम गरेरदिइएको, १९४२ सम्म उनी निर्णायक कारक बनए, संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघको मित्र राष्ट्रहरूसंग जुडने पछि, क्योकि मुख्यतः युद्द एक संघर्षणमा स्थापित भयो।[८७]

हुनत मित्र राष्ट्रहरूको धुरी राष्ट्रबाट धेरै उत्पादन गराउनको क्षमताको कारण अक्सर प्राकृतिक संसाधनहरू सम्म उनको अधिक पहुँचको मानिन्छ, तर यसको अन्य कारण पनि थिए, जस्तैको जापान र जर्मनीलाई द्धारा महिलाहरूको कार्यको लागि प्रयोग गराउनको प्रति उनको अनिच्छा, ह्यूग्स, मैथ्यू, मान, क्रिस.</ref> बर्नस्टैन, गैल ली.</ref> मित्र देशहरूको रणनैतिक बमबारी, ह्यूजेस, मैथ्यू, मान, क्रिस.</ref> ग्रिफिथ, चार्ल्स.</ref> र जर्मनीलाई युद्ध अर्थव्यवस्थाको तर्फ अबेर बाट झुकाव. ओवरी आर. जे.</ref> यसको अतिरिक्त, न त जर्मनीले र न त जापानले एक लम्बा युद्ध लडउनको योजना बनाए थियो, र यस्तो गर्नलाई लागि उनी सुसज्जित पनि थिएनन्. लिंडबर्ग, माइकल, डैनियल, टोड.</ref> कक्स, सेबस्टियन.</ref> आफ्नो उत्पादनलाई बढउनको लागि, जर्मनी र जापानले लाखों दास श्रमिकोंको प्रयोग गरेको थियो; उनिदास, नासिओनेस.</ref>जर्मनीले ज्यादातरपूर्वी यूरोप बाट लगभग १२ लाख मानिसहरूको प्रयोग गर्‍यो, Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers, Germany, 27.10.2005., <http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html> </ref> जबकि जापान नेसुदूर पूर्व एशियामा १८ लाख भन्दा पनि अधिक मानिसहरूलाई लगाया. ज्हिफें जू, "</ref>

युद्धलाई समय कारोबार( उपजीविका)[सम्पादन गर्ने]

यूरोपमा, व्यवसाय दुइ धेरै नै अलग अलग रूपहरूको अंतर्गत आ्यो.उत्तरी पश्चिमी र मध्य यूरोप (फ्रान्स, नर्वे, डेनमार्क, तल्लो देशहरू, र चेकोस्लोवाकियाको अधिकृत भाग) जर्मनीले यस्तो आर्थिक नीतिहरूको स्थापनाको जस ले/सँग/भन्दा युद्दको अन्त सम्म उनले लगभग ६९.५ बिलियन रीचमार्क्स एकत्र गरेरलिए; यस आंकडामा औद्धोगिक उत्पादनहरू, सैन्य उपकरणहरू, कच्ची सामाग्री र अन्य वस्तुहरूलाई काफी बडी लूट शामिल छैन. लिबेर्मन, पीटर.</ref> यस प्रकार, अधिकृत देशहरूबाट प्राप्त आय जर्मनीलाई कराधान बाट एकत्र आयबाट ४०% अधिक थियो, युद्धलाई साथ यिनीहरू आंकडा बढेर कुल जर्मन आयको लगभग ४०% भयो। मिल्वार्ड , एलन एस</ref>

पूर्व मा, लेबेन्स्रौमको लूटको आशा कहिल्यै पुरा हैन हो पाए. यसको कारण थियो लगातार बदलती अग्रिम सीमायें र सोभियतको झुलसाने वाला पृथ्वी नीतिहरू, जसले जर्मन आक्रमणकारियहरूलाई संसाधनहरू सम्म हैन पुगन दिए। Milward, एलन एस</ref> पश्चिमको विपरीत, नाजी नस्लीय नीति ने, स्लाव वंशको "अवर मानिस"को खिलाफ अत्यधिक बर्अपनाउयोको प्रोत्साहित गर्‍यो;इस जस्तै/तरिका भन्दा अधिकांश जर्मन चढाइयहरूलाई पछि ठूलो मात्रामा कत्ले आम होता थियो। पेर्री , मौरीन ; लिएवें , डी.सी.बी., सूनी , रोनाल्ड ग्रिगोर .</ref> हुनत अधिकांश अधिकृत इलाकहरूमा प्रतिरोध समूह बने थिए, तर उनी पूर्व हिल एलेक्सैंदर.</ref> या पश्चिम, क्रिस्तोफर्सन, थमस, रोडनी, क्रीस्टोफरसा, माइकल स्कोट.</ref> कहींमा भी, जर्मन औपरेशंसको धेरै नोकसान हैन पुगयो पाए.

एशिया मा, जापानले आफ्नो अधिकारको तहत राष्ट्रहरूको संज्ञा ग्रेटर पूर्व एशिया सह-समृद्धि क्षेत्रको भाग होनेको रूपमा गर्‍यो, मूलतः एक जापानी आधिपत्त्व जसको विषयमा उनिलाई दावा थियोको यिनीहरू उपनिवेशक मानिसहरूको आजादीको लागि है. Ikeo, Aiko.</ref> हुनत मूल रूपबाट जापानी बलहरूको धेरै क्षेत्रहरूमा यूरोपीय वर्चस्वबाट आजादी दिलाउन वालालाई रूपमा स्वागत गर््यो, कुनै हफ्तहरूलाई भित्र नै उनको अत्यधिक बर्अपनाउयोने स्थानीय जनताको राय बदल दी.[४३] जापानले प्रारम्भिक विजयलाई समयमा पछि भागिरहेको मित्र राष्ट्रहरू सेनाहरूको द्धारा छोडियो तेलको ४ मिलियन बैरलमा कब्जा गर्‍यो गया, र १९४३ सम्म डच ईस्ट इंडीजमा ५० मिलियन बैरल सम्म उत्पादन बढउनमा सफल भयो, जुनको यसको १९४०मा उत्पादनलाई ७६% थियो।[४३]

प्रविधी र युद्धकलामा उन्नति[सम्पादन गर्ने]

युद्धको समयमा, विमानहरूले उनको टोही, लडाकू, बम्बर र प्रथम विश्व युद्धलाई उनको जमीनी-सहायकको भूमिकायहरूलाई जारी राख्यो, हुनत प्रत्येक क्षेत्रमा एकदम उन्नत गर्‍यो गयी थियो। विमानलाई लागि दुइ महत्वपूर्ण अतिरिक्त भूमिकाहरूमा थिए, एयरलिफ्ट- उच्च प्राथमिकता आपूर्ति, उपकरण र कर्मियहरूलाई शीघ्र स्थानांतरित गराउनको क्षमता, यद्धपि सीमित मात्रा में;[८८]रणनैतिक बमबारी- दुश्मन उद्योग र मनोबलमा बाधा हाल्उनको आषामा असैनिक क्षेत्रहरूको बिरुद्धलक्षित बमहरूको प्रयोग गर्न. लेवाइन, एलन जे</ref> विमान विरोधी हथियार पनि उन्नति करते गए, यिनीहरूमा शामिल थिए राडार जस्तै महत्वपूर्ण सुरक्षात्मक उपकरण र अति उन्नत विमान विरोधी साजो सामान, जस्तैको जर्मनको ८८ एमएम तोप. जेट विमानले दोस्रो विश्वयुद्धलाई समयमा आफ्नो पहिले सीमित परिचालनको प्रयोगलाई देख्यो, र हुनत उनको अबेर बाट परिचय र सीमित संख्याको अर्थ थियो कि उनको युद्धलाई समयमा कुनै वास्तविक प्रभाव नही थियो, तर कुनै, जसको सक्रियता बाट प्रयोग भएको थियो, ले युद्धलाई पछि भारी मात्रमा उनको प्रयोगलाई बढावा दिनको शुरुवात गरे। सौवें , फिलिप.</ref>

समुद्र मा, हुनत नौसेना युद्धलाई लगभग सबै पहलुहरूमा उन्नति भएको थियो, विकासको दुइ प्राथमिक केन्द्र बिंदु थिए, विमान वाहक र पन्दुब्बियाँ. हुनत युद्धलाई प्रारंभमा हवाई युद्द अपेक्षाकृत काम सफल थियो,[८८] टोरंटो, पर्ल हार्बर, दक्षिण चीन सागर र कोरल सागरमा कार्रवाईले शीघ्र नै विमान वाहकको जंगी जहाजको स्थानमा एक मुख्य युद्धपोतको रूपमा स्थापना गरेरदी. बिशप, क्रिस, चंट , क्रिस.</ref> चेनोवेथ , एच. अवेरी ; निहार्ट , ब्रुक.</ref> अटलांटिक मा, अनुरक्षण वाहक नाटकीय रूप मित्र राष्ट्रहरूको सुरक्षालाई एक महत्वपूर्ण हिस्सा साबित भए, कारगर संरक्षण त्रिज्यामा वृद्धि करते भए, मध्य अटलांटिक अंतरको खत्म गर्नलाई लागि मदद गरे। सुमनेर , इयान; बेकर, अलिक्स .</ref> उनको प्रभावशीलताको वृद्धिको वाहेक, विमान वाहक जंगी जहाजहरूलाई तुलनामा अधिक किफायती थिए उनको अपेक्षाकृत कम लागतको कारण Hearn, Chester</ref> G र उनिलाई भारी बख्तरबंद न होनेको आवश्यकतालाई कारण . गार्डिनर, रबर्ट, ब्राउन, डेविड के.एच.</ref> पन्दुब्बियाँ, जुनको प्रथा विश्व युद्धमा एकदम असरदार साबित भयो थीं, बुर्चार,रोय,रिडिल,लूइस</ref> सबै पक्षहरू द्धारा उनको दोस्रोमा महत्वपूर्ण हुनु पूर्वानुमानित थियो। ब्रिटिशले पनडुब्बी विरोधी हथियारहरू र रणनीति, जस्तै सोनार र रक्षा दल,मा विकासको केंद्रित गर्‍यो; जबकि जर्मनीले यसको डिजाइनहरूको साथ आक्रामक क्षमतामा सुधार ल्यानमा ध्यान केंद्रित गर्‍यो, जस्तैको टैप VII पनडुब्बीवोल्फ पैक रणनीति. बुर्चेर , रय; र्य्दिल्ल , लुई.</ref> विस्तारै विस्तारै, लगातार सुधर रहीं मित्र राष्ट्रहरूको प्रविधीहरू जस्तैको ली प्रकाश, हेजहौग, स्क्विड, र होमिंग टौर्पीडो, विजयी साबित भयो।

प्रथम विश्व युद्धलाई स्थिर अग्रिम मोर्चहरूलाई अपेक्षा अब थल युद्ध कलामा भारी बदलाव हो चुका थियो, त्यो कहीं धेरै गतिशील भएको थियो। एक महत्त्वपूर्ण परिवर्तन थियो संयुक्त शस्त्र युद्ध कलाको अवधारण, जसमा सैनिक बालाहरूको विभिन्न तत्वहरूमा कडे समन्वयको आवश्यकता थी; टैंक, जसको उपयोग पहिले विश्व युद्दमा मुख्य रूपबाट पैदल सेनालाई समर्थनको लागि भएको थियो, दोस्रो युद्ध सम्म त्यो यिनी बलहरूको प्राथमिक हथियारलाई रूपमा विक्सित हो चुका थियो।[८९] १९३० को दशकको अन्त सम्म, प्रथम विश्व युद्धलाई तुलनामा टैंकको डिजाइन हरेक प्रकारबाट कहीं धेरै उन्नत हो चुका थियो, द्धूपूये , ट्रेवर नेवित.</ref> र पुरा युद्धलाई समयमा यिनीहरू विकास चलता रहे- गति, बख्तरबंदी र गोलाबारीको शक्ति मा. युद्धलाई शुरू मा, एकदम सेनाहरूले टैंकको आफ्नो खिलाफ सबै ले/सँग/भन्दा राम्रो हथियार माना, र यस प्रभावको लागि विशिष्ट उद्देश्य वाला टैंक विकसित गरे.[९०] सोचको यस दिशाको लगभग नकार दिए गएको थियो। यसको कारण थियो, बख्तरबंदीको विरुद्ध अपेक्षाकृत हलके शुरुआती टैंक आयुधको लचर प्रदर्शन, र जर्मनीलाई टैंकबाट टैंक लडाई देखी बचनेको सिद्धान्त; पहिले वाला कारकलाई साथ साथ, जर्मनी द्धारा संयुक्त हथियारहरूको प्रयोग भी, पोल्याण्ड र फ्रान्समा तूफानी गोलाबारीको रणनीतिलाई अति सफल होनेको प्रमुख कारणहरूमा शामिल थियो।[८९]टैंकहरूलाई नष्ट गराउनको अनेकों तरीकों, जिनमे शामिल थिए अप्रत्यक्ष तोप खाउन, टैंक विरोधी बन्दूकें (दुईटै, खींचकर चलने वाला र आफ्नो तपाईं चलनेवाली), खाउनं, कम दूरीको पैदल सेनालाई टैंक विरोधी हथियार, र अन्य टैंकहरूको उपयोग भएको थियो।[९०] विभिन्न सेनाहरूको ठूलो स्तरमा मिसिनीकरणको बावजूद, पैदल सेना अझै पनि सबै बलहरूको ढाड बनी रह्यो [९१] र पुरा युद्धलाई समयमा अधिकांश पैदल सेना उपकरण वैसे नै थिए जुन पहिले विश्व युद्दमा प्रयोग गरियो थिए।कोले,[९२] हुनत आफ्नो सैनिकहरूलाई अर्ध-स्वचालित राइफलहरू, एम्-1 गारांड, बाट लैस गराउन वाला पहिलो देश संयुक्त राज्य अमेरिका थियो। कुनै शुरुआती विकासहरूमा शामिल थिए, पोर्टेबल मिसिनगनको व्यापक रूपबाट संयोजन( जसको एक उल्लेखनीय उदहारण छ जर्मनीलाई एमजी42), र अनेकों सबमिसिन गानें( जुनको सहरहरू र जंगली इलाकहरूलाई नजदीकको लडाइहरूलाई लागि अति उपायुक्त थीं).[९२]ऐसौल्ट राइफल, जुनको युद्धलाई पूर्वार्धको एक विकास थियो, यसमा राइफल र सबमिसिन गनहरूलाई सर्वोच्च गुणहरूलाई शामिल भएको थियो, यिनीहरू लगभग सबै सैन्य बलहरूको पैदल सेनालाई प्रमुख हथियार बने।

सञ्चारको क्षेत्र मा, गूढलेखन ठूलो ठूलो कूट किताबहरूको प्रयोगबाट उत्पन्न जटिलता र सुरक्षालाई समस्याहरूको समाधान गर्नलाई लागि प्रमुख योद्दाओंले अनेकों प्रकारको बीजलेख मिसिनहरूको निर्माण गर्‍यो। यिनीहरू मध्ये सबै ले/सँग/भन्दा प्रसिद्द थियो जर्मनीलाई एनिग्मा मिसिन. रेटक्लिफ, रेबेका एन्न.</ref> SIGINT(signals intelligence) डिक्रिप्शनको काउन्टरिन्ग प्रक्रिया थियो, जसको उल्लेखनीय उदाहरण हुन्/छन् ब्रिटिश ULTRA र मित्र राष्ट्रहरू द्धारा जापानी नौसैनिक कोडको तोडन . सैन्य जासूसीको एक अन्य महत्वपूर्ण पहलू थियो झूठे आपरेशनोको प्रयोग गर्न, जसको मित्र राष्ट्रहरूले धेरै अवसरहरूमा धेरै प्रभावी ढंगसंग सफलता पूर्वक प्रयोग गर्‍यो, जस्तैको मीन्समीटबोडीगार्ड आपरेशन, जसमा मित्र राष्ट्रहरूको सिसिली र नौर्मन्डीको आक्रमणहरूबाट जर्मनहरूलाई क्रमशः ध्यान र सेनाहरूलाई टाढा हटाउयाइयो.

अन्य महत्त्वपूर्ण प्राविधीक र ईन्जिनियरिङ् कृत्य जसलाई युद्धलाई समयमा अथवा युद्धलाई कारणबाट हासिल गर््यो, त्यसमा शामिल छन्/हुन्- विश्वको पहिले प्रोग्राम गराउन योग्य कम्प्यूटर(जेड3, कोलोसस, र ENIAC), निर्देशित मिसाइलहरूआधुनिक रकेट, परमाणु हथियारहरूको विकासको मैनहट्टन परियोजना,इङ्ग्लिस चैनलको नीचेकृत्रिम बंदरगाहों र तेल पाइपलाइनको विकास.

यो पनि पढ्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

प्रथम विश्वयुद्ध

परिणाम
वर्णन

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. Sommerville, Donald (2008), The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements, Lorenz Books, p. 5, ISBN 0754818985 
  2. राष्ट्रमंडल र पश्चिमी देशहरूको आधिकारिक सैन्य इतिहासमा यस संघर्षको दोस्रो विश्वयुद्ध भनिएको छ(उदाहरण.
  3. डुन्निगन, जेम्स
  4. Kantowicz, Edward R, The Rage of Nations, p. 346 
  5. Greer, Gordon B, What Price Security?, p. 28 
  6. Hakim, Joy (1995), A History of Us: War, Peace and all that Jazz, New York: Oxford University Press, ISBN 0-19-509514-6 
  7. Shaw 2000, p. 35
  8. Myers 1987, p. 458
  9. Brody 1999, p. 4
  10. Record 2005, p. 50
  11. Mandelbaum 1988, p. 96
  12. Schmitz, David F (2001), The First Wise M५ an, Rowman & Littlefield, p. 124, ISBN 0842026320 
  13. Kitson 2001, p. 231
  14. ऐडमथ्वैत , एंथोनी पी.
  15. Graham 2005, p. 110
  16. बसकी, डोनाल्ड ऍफ.
  17. ब्राडली जेम्स टकर, स्पेन्सर, रबर्ट्स, प्रिस्सिल्ला मेरी.
  18. चिकरिंग, रोजर; फोर्स्तर स्टिग; ग्रीनर, बर्नड.
  19. फिस्कस, जेम्स डब्ल्यू
  20. कहिले काँही दोस्रो विश्वयुद्धको लागि अन्य शुरूआती तिथिहरूमा १९३५मा इटलीको एब्य्स्सिनियामा आक्रमणलाई पनि जिक्र आउछ;
  21. Fairbank, John King; Feuerwerker, Albert & Twitchett, Denis Crispin (1986), The Cambridge history of China, Cambridge University Press, p. 566, ISBN 0521243386 
  22. Taylor, Jay (2009), The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the struggle for modern China, Harvard University Press, pp. 150–152, ISBN 9780674033382 
  23. Coox, Alvin D. (1990), Nomonhan: Japan Against Russia, 1939, Stanford University Press, p. 189, ISBN 0804718350 
  24. Sella, Amnon (October 1983), "Khalkhin-Gol: The Forgotten War", Journal of Contemporary History 18(4): 651–87 
  25. Chaney, Otto Preston (1996), Zhukov, University of Oklahoma Press, p. 76, ISBN 0806128070 
  26. कोलियर, मार्टिन, पेद्ले, फिलिप.
  27. केर्शो, इयान.
  28. लोव, सी.जे.; मार्जारी,एफ.
  29. "इस्पातको संधि", प्रिय र फुट मा, एड.,
  30. जाकेरी शोर.
  31. "नाजी सोभियत सन्धि ", प्रिय र फुट मा, एड.,
  32. मेए, अर्नेस्ट आर
  33. जालोगा, स्टीवन जे
  34. इगोर बाका
  35. जोवेत, फिलिप एस
  36. हेनहिमाकी, जुस्सी एम।
  37. ३७.० ३७.१ हसिउंग , जेम्स चिएह ; लेविन , स्टीवन I.
  38. बिलिनस्काय, यारोस्लाव.
  39. शिरेर, विलियम एल.
  40. कोमागेर, हेनरी स्टील.
  41. रेनल्ड्स, डेविड.
  42. केनेडी , डेविड एम्.
  43. ४३.० ४३.१ ४३.२ Militärgeschichtliches Forschungsamt.
  44. ब्राउन, डेविड.
  45. केली, नाइजेल; रीज, रोजमेरी; शूटर, जेन.
  46. गोल्डस्टेन, मार्गरेट जे
  47. मेर्काडो, स्टीफन सी.
  48. ब्राउन, रबर्ट जे
  49. मोरिसन, सैम्युल एलिअट.
  50. मैन्गोत, एंथोनी पी.
  51. हैडले कैन्त्रिल, "अमेरिका फेसेस द वार
  52. बिल्हार्त्ज , टेरी डी.; एलियट, एलन सी.
  53. वेंबर्ग, गेर्हार्ड एल
  54. वेंबर्ग, गेरहेर्ड एल.
  55. Murray, Williamson; Millett, Allan Reed
  56. नेल, हर्मन.
  57. अघोषित नौसेना युद्ध अटलांटिकमा 1941
  58. ५८.० ५८.१ ५८.२ त्रिपक्षीय सन्धि ", प्रिय र फुट
  59. डेनिस दिलितांत, "रोमानिया", प्रिय र फुट मा, एड.,
  60. क्मान्छे, रिचर्ड.
  61. ६१.० ६१.१ जैक्सन, एश्ली.
  62. Weinberg, Gerhard L
  63. Watson, William E
  64. स्टीवर्ट, Vance.
  65. "The London Blitz, 1940", Eyewitness to History, 2001 
  66. जोस, एंथोनी जेम्स.
  67. फायरबेंक, जन किंग.
  68. गार्वर, जन डब्ल्यू
  69. ६९.० ६९.१ ६९.२ विंगबर्ग, गेरहेर्ड एल.
  70. Sella, Amnon (July 1978), ""Barbarossa": Surprise Attack and Communication", Journal of Contemporary History 13(3): 555–83, doi 10.1177/002200947801300308 
  71. ७१.० ७१.१ ७१.२ David M. Glantz
  72. ७२.० ७२.१ ७२.२ '
  73. ७३.० ७३.१ लुयस, विलियम रोजर.
  74. ७४.० ७४.१ रीड, एंथोनी.
  75. ७५.० ७५.१ रस, स्टीवन टी.
  76. ७६.० ७६.१ ग्लान्त्ज , डेविड एम.
  77. David M. Glantz (2002), The Battle for Leningrad: 1941–1944, Lawrence: University Press of Kansas 
  78. Steven H. Newton (1995), Retreat from Leningrad : Army Group North, 1944/1945, Atglen, Philadelphia: Schiffer Books 
  79. ७९.० ७९.१ दोंनेल्ली , मार्क.
  80. Poirier, Michel Thomas (1999-10-20), "Results of the German and American Submarine Campaigns of World War II" 
  81. ८१.० ८१.१ हर्रोप , मार्टिन.
  82. ८२.० ८२.१ हार्पर, डामैन.
  83. "World War II: Combatants and Casualties (1937— 1945)" 
  84. ८४.० ८४.१ हिल्टन लौरा जे.
  85. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Tremblay
  86. ८६.० ८६.१ हैरिसन मार्क.
  87. हैरिसन, मार्क.
  88. ८८.० ८८.१ तकर, स्पेंसर, रोबर्ट्स, प्रिसिला मेरी
  89. ८९.० ८९.१ तुक्कर , स्पेन्सर, रबर्ट्स, प्रिस्सिल्ला मेरी.
  90. ९०.० ९०.१ तकर , स्पेन्सर, रबर्ट्स, प्रिस्सिल्ला मेरी.
  91. तकर, स्पेंसर, रोबर्ट्स, प्रिसिला, मेरी.
  92. ९२.० ९२.१ रबर्ट;पारकर,जेफरी

बाह्य सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

World War IIको बारेमा विकिपिडियाका भातृ योजनाहरूमा खोज्नुहोस:

Definitions from Wiktionary
Textbooks from Wikibooks
Quotations from Wikiquote
Source texts from Wikisource
Images and media from Commons
News stories from Wikinews
Learning resources from Wikiversity
निर्देशिकाएँ
सामान्य
औन लाइन दस्तावेज
भनेनियाँ
वृत्तचित्र
  • विश्व युद्ध मा (१९७४) एक २६-हिस्सा थेम्स टेलीभिजन श्रृंखला हो जुन धेरै बिंदुहरू बाट दोस्रो विश्वयुद्ध हेर्ने धेरै पक्षहरू शामिल गर्छ। यसमा धेरै प्रमुख शख्सियतहरू साक्षात्कार पनि शामिल छन् (कार्ल दोनित्ज, अल्बर्ट स्पीयर , एंथोनी एडेन आदि.) (Imdb कडी)
  • दोस्रो विश्वयुद्ध रंगहरूमा (1999) एक तीन संस्कार वाला वृत्तछित्र जुनको अद्धितीय दृश्यहरूलाई रंगहरूमा दिखा रहयोहै (Imdb कडी)
  • युद्ध क्षेत्र (वृत्तछित्र श्रृंखला) एक टिभीको वृत्तचित्र श्रृंखला हो जुन पहिले 1994-1995 सम्म जारी रह्यो जसमा दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा भएको सबै भन्दा महत्वपूर्ण लडाइहरू शामिल छन्
  • युद्ध(२००७) अमेरिकी समुदायबाट एकदम व्यक्तिहरूको अनुभवहरूको पुनर्गणनाको ७-हिस्सा PBS वृत्तचित्र है.