धूम्रपान

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: अन्वेषण, खोज्नुहोस्

यो लेख हिन्दीबाट अनुवाद गरिएको हो। यहाँ क्लिक गरेर यस लेखमा रहेका त्रुटिहरु सुधार्न सक्नुहुन्छ।

धूम्रपान एक यस्तो आदत छ जसमा कुनै पदार्थ, सामान्यतः तम्बाकू वा भांगलाई जलाएर, त्यसको धुएंलाई सांस द्वारा भित्र तानिन्छ। यसको प्रयोग मुख्यतः एक मनोरंजक दवाईका रूपमा गरिन्छ, दहन क्रिया निकोटिन जस्तै सक्रिय पदार्थ छोड़्दछ, र तिनलाई फोक्सोको माध्यमले अवशोषित गर्नका लागि उपलब्ध गराउँछ। यसलाई एक रिवाजका एक भागका रूपमा, समाधिमा जानका लागि प्रेरित गर्न र आध्यात्मिक ज्ञानलाई उत्पन्न गर्नमा पनि गर्न सकिन्छ। वर्तमानमा धूम्रपानको सबैभन्दा प्रचलित विधि सिगरेट छ, जो मुख्य रुपले उद्योगहरु द्वारा निर्मित हुन्छ किन्तु खोलेको तम्बाकू तथा कागजलाई हातबाट गोल गरेर पनि बनाए जान्छ। धूम्रपानका अन्य साधनहरुमा पाइप, सिगार, हुक्का एवं बन्ग सामेल छन्। यस्तो बताइन्छ कि धूम्रपानदेखि सम्बन्धित बीमारीहरु सबै दीर्घकालिक धूम्रपान गर्नेहरु मध्ये आधाको जान लिन्छन् किन्तु यी बीमारीहरु धूम्रपान न गर्न वालहरुलाई पनि लाग्न सक्छ। 2007को एक रिपोर्टका अनुसार प्रत्येक वर्ष संसार भरमा 4.9 मिलियन मानिस धूम्रपानको कारणले मर्दछन्.[१]

धूम्रपान मनोरंजक दवाईको एक सबैभन्दा सामान्य रूप छ। सुर्ती धूम्रपान वर्तमान धूम्रपानको सबैभन्दा लोकप्रिय प्रकार छ र अधिकतर सबै मानव समाजहरुमा एक बिलियन मानिसहरु द्वारा गरिन्छ। धूम्रपानका लागि कम प्रचलित नशिला दवाईहरुमा भांग तथा अफीम सामेल छ। केही पदार्थहरुलाई हानिकारक मादक पदार्थहरुका रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ जस्तो कि हेरोइन, किन्तु यिनको प्रयोग अत्यन्त सीमित छ किनभनें प्राय यी व्यवसायिक रुपले उपलब्ध हुँदैनन्.

धूम्रपानको इतिहास लगभग 5000 ई.पू। पुराना हुन सक्छ र संसार भरको धेरै संस्कृतिहरुमा यसको चर्चा गरिएको छ। शुरूआती धूम्रपान धार्मिक अनुष्ठानहरु जस्तै देवताहरुलाई प्रसाद, सफाईका रिवाजहरुका रुपमा, वा फेरि आध्यात्मिक ज्ञानका लागि ओझाहरु/0} वा पुजारीहरु द्वारा अनुमान लगाउन कालि आफ्नो मस्तिष्कका विचार परिवर्तन गर्नेका प्रयोजनदेखि गरिन्थ्यो। यूरोपीय अन्वेषण र अमेरिकाको विजयका बाद, तम्बाकू धूम्रपानको आदत संसार भरमा तेजीदेखि फैली। भारत तथा अफ्रीकाका उप सहारामा, यो धूम्रपानका समकालीन तरिकाहरु (अधिकतर भांग)का साथ मिल्यो। यूरोपमा, यो नयाँ प्रकारको सामाजिक गतिविधि र नशिला दवाईहरुका सेवनका रूपमा शुरू भएको, जो पहिला अज्ञात थियो।

धूम्रपान सम्बन्धित धारणाहरु; पवित्र र पापी, परिष्कृत र गलत, रामबाण दवाई र स्वास्थ्यका लागि घातक खतरा, समय तथा स्थानका साथ बदलती रहेका छन्। केवल अपेक्षाकृत हाल नैंमा, र औद्योगिक पश्चिमी देसहरुमा मुख्य रूपबाट, धूम्रपानलाई नकारात्मक रुपले देखा जाने लागेको छ। आज चिकित्सा अध्ययनहरुले यो प्रमाणित गरिदिएका छन् छ कि तम्बाकू धूम्रपान धेरै रोगहरु जस्तै फेफड़ेको कैंसर, दिलको दौरा, नपुंसकता र जन्मजात विकारहरुलाई बढ़ावा दिने भएका प्रमुख कारणहरु मध्येको एक छ। धूम्रपानका स्वास्थ्य निहित खप्रकाररुका कारण, धेरै देसहरुले तम्बाकू पदार्थहरुमा उच्च गर्न लागेको दिए छन् र तम्बाकू धूम्रपानलाई रोकनेका प्रयासेका रूपमा धूम्रपान विरोधी अभियान प्रत्येक वर्ष शुरू गरिन्छन्.

विषयसूची

इतिहास [सम्पादन गर्ने]

मुख्य लेख: धूम्रपानको इतिहास

शुरुआती उपयोग [सम्पादन गर्ने]

एज्टेक महिलाहरुलाई बैंकटमा खानेका पहिला फुल र स्मोकिंग ट्यूब्स पकड़ा दिए जान्छन्, फ्लोरहरुटाइन कोडेक्स, 1500

धूम्रपानको इतिहास लगभग 5000 ई.पू। शामानी वादका समयको छ.[२] धेरै प्राचीन सभ्यताहरु जस्तै बेबीलोनियन, भारतीय र चीनी, धार्मिक अनुष्ठानहरुमा धूप जलान्थे, जस प्रकार इकेहीइली र पछि कैथोलिक र रूढ़िवादी ईसाई चर्च पनि गर्न लाग्थ्यो। अमेरिकामा धूम्रपानको शुरुआत सम्भवतः झाड़फूंकका समारोहहरुमा धूप जलानाले शुरू भएको किन्तु पछि यसलाई आनंदका लागि वा सामजिक रस्मका रूपमा स्वीकार गर्न लिइएको.[३] तम्बाकू र अन्य धेरै अन्य नशिला दवाईहरुको प्रयोग समाधिमा जाने तथा आत्माहरुको संसारदेखि संपर्क गर्नका लागि गरिन्थ्यो।

लगभग 2000 साल पहिला भांग, मक्खन (घी), माछाका मांस, सांपको सूखी खाल र धेरै प्रकारका लेप यदिबत्तिहरुका चारतर्फ मले जान्थे। धूनी (धूप ) र हवन (होम ) को वर्णन आयुर्वेदमा चिकित्साका प्रयोजनका लागि गरिएको छ र कमभन्दा कम 3000 साल पहिलादेखि यिनको प्रयोग होता रह्यो छ, जबकि धूम्रपान (अर्थात धुंआ पीना), कमभन्दा कम 2000 साल पहिलादेखि चला आ रह्यो छ। आधुनिक समयदेखि पहिला यी पदार्थ विभिन्न लम्बाईहरुका पाइपहरु वा चिल्महरु द्वारा ग्रहण गरे जान्थे.[४]

तम्बाकूका आगमनदेखि पहिला, मध्य पूर्वमा भांगको धूम्रपान सामान्य थियो तथा यो एक सामान्य सामाजिक गतिविधि थियो जो एक पानीका पाइपका इर्द गिर्द केन्द्रित थियो, जसलाई हुक्का भन्थे। सुर्तीको शुरुआतका पछि विशेष रूपबाट, धूम्रपान, मुस्लिम समाज र संस्कृतिको एक महत्त्वपूर्ण अंग बन्यो र यो धेरै महत्त्वपूर्ण रस्महरु जस्ता शादिहरु, जनाजेका साथ जुड़ गया र यसको अभिव्यक्ति वास्तुकला, कपडाहरु, साहित्य तथा कविता द्वाराको जाने लगी.[५]

अफ्रीकाका उप सहारामा भांगको धूम्रपान इथियोपिया र पूर्वी अफ्रीकी तटमा भारतीय वा अरब व्यापारिहरु द्वारा 1200का दशकमा वा यसबाट पहिला शुरू भयो, र यो ती मार्गहरुमा फैल गया जसको द्वारा कफीको व्यापार गरिन्थ्यो, जो इथियोपियाका पहाड़ी क्षेत्रहरुमा उगाई जाती थियो।[६] यो धूम्रपान माटोका कटोरेका साथ जोड़िएका कालोबाश पानीका पाइपहरु द्वारा गरिन्थ्यो, जो कि निश्चित तौर एक इथियोपियाई आविष्कार थियो जो पछि पूर्वी, दक्षिणी तथा मध्य अफ्रीकामा प्रचलित भयो।

अमेरिकासम्म पुगने भएका पहिला खोजकर्ताहरु र विजेताहरु द्वारा दिएको सूचनाहरु, जसमा निवासी पादरी स्वयं खुमारीको उच्च दरसम्म धूम्रपान गरिन्थ्यो, देखि यस्तो संभावनाहरुको थाह लाग्छ कि रिवाज केवल तम्बाकूसम्म नैं सीमित छैन थिए.[७]

लोकप्रियता [सम्पादन गर्ने]

{तम्बाकूका प्रभाव र विकासका बारेमा र अधिक जानकारी प्राप्त गर्नका लागि तम्बाकूको इतिहास हेर्नुहोस्। तम्बाकूका वाणिज्यिक विकासका बारेमा र अधिक जानकारी प्राप्त गर्नका लागि संयुक्त राज्य अमेरिकामा वाणिज्यिक तम्बाकूको इतिहास हेर्नुहोस्।

मुहम्मद कासिम द्वारा एक फारसी लड़की धूम्रपान.इसफाहन, 1600सक

जेम्सटाउन समझौतेका छ साल पछि 1612मा, तम्बाकूलाई सफलतापूर्वक नकदी फसलका रूपमा उगाने श्रेय जन राल्फलाई दिइएको। मांग तेजीदेखि बढ़ी किनभनें तम्बाकू, जो "सुनहरी फसल"का रूपमा प्रसिद्ध भएको थियो,ले वर्जीनियालाई आफ्नो सोनेका अभियानमा असफल हुनको पछि पुर्नजीवित गरिदिएको थियो।[८] संसार भरदेखि आउने मांगहरुलाई पूरा गर्नका लागि, तम्बाकू लगातार बोइएको जसदेखि भूमि तेजीदेखि बंजर हुने लगी। यसले पश्चिमलाई एक अज्ञात महाद्वीपमा बसनका लागि प्रेरकको कार्य गरे र यसै प्रकार तम्बाकू उत्पादनको एक विस्तार भयो।[९] बेकनका विद्रोहदेखि पहिला ठेकेमा काम गर्ने मजदूर यसका प्राथमिक श्रमिक बनेका, जसका पछि गुलामीमा ध्यान केन्द्रित गरिएको.[१०] यो प्रवृत्ति अमेरिकी क्रान्तिका पछि कम भएको किनभनें दासप्रथा लाभहीन मानी गई। तर पनि 1794मा सूत कातने मशीनहरुका आविष्कारका साथ यो प्रथा फिरदेखि जीवित हो गई.[११]

1560 मा फ्रांसमा जीन निकोट नामका एक फ्रांसीसी (जसको नामले निकोटिन शब्द बनाएको छ)ले तम्बाकूको प्रयोग शुरू गरे। फ्रांसदेखि तम्बाकू इंग्ल्याण्डमा फैल्यो। धूम्रपान गर्ने पहिला अंग्रेजको सूचना 1556मा ब्रिस्टलका एक नाविकका बारेमा छ, जसलाई "आफ्नो नथुनहरुदेखि धुआं छोड़्दै" देखिएको.[१२] चाय, कफी र अफीमको नैं प्रकार, तम्बाकू धेरै प्रकारका मादक पदार्थहरु मध्येको एक थियो जसको प्रयोग दवाईईका तौरमा गरिन्थ्यो।[१३] 1600का आसनजिक फ्रांसीसी व्यापारिहरु द्वारा त्यस जग्गामा तम्बाकूको शुरुआत गरिएको जसलाई आजका आधुनिक समयमा जाम्बिया र सेनेगलका नामले जानिन्छ। यसै समय मोरक्कोका काफिले टिम्बकटूका आसनजिकका क्षेत्रहरुदेखि तथा पोर्चुगली दक्षिणी अफ्रीकामा वस्तु (अनि बोटहरु) ले गर्न आये, जसदेखि 1650सम्म पूरा अफ्रीकामा तम्बाकू लोकप्रिय भयो।

प्राचीन संसारमा शुरुआतका तुरंत पछि नैं तम्बाकूको राज्य स्तरमा र धार्मिक नेताहरु द्वारा आलोचना हुने लगी। तुर्क साम्राज्य, 1623-40,को सुल्तान मुराद चतुर्थ, यो भनेर धूम्रपानमा प्रतिबंध लगाने भएका पहिला व्यक्तिहरु मध्येको एक थियो कि यो जनताको नैतिकता र स्वास्थ्यका लागि खतरा छ। चीनी सम्राट चोंगझेनले आफ्नो मृत्युदेखि दुइ साल पहिला धूम्रपानमा प्रतिबंध लगाने र मिंग राजवंशलाई समाप्त गर्ने फतवा जारी गरे। पछि, किंग राजवंशका मांचू, जो खानाबदोश घुड़सवार योद्धाहरुको कबीला थियो,ले धूम्रपानका बारेमा दावा गरे कि "यो तीरंदाजीको उपेक्षा भन्दा अधिक जघन्य अपराध छ"। जापानमा इडो कालका बेला, सेनाध्यक्षहरु द्वारा तम्बाकूका केही शुरूआती बोटहरु यो भनेर बेकार घोषित गर्न दिइयो कि यी सैन्य अर्थ व्यवस्थाका लागि खतरा छन्, किनभनें, मूल्यवान भूमिलाई फसलहरुका बोटहरुको बजाए एक नशिला दवाईईका रूपमा प्रयुक्त गरिंदैछ.[१४]

अमेरिकी पेटहरुटका रूपहरुमा देखिाइएको बोंसैक सिगरेटका रोलिंग मशीन 238,640.

धार्मिक नेता प्राय ती प्रमुख मानिसहरुमा सिरहेछन् जिन्होनहरु धूम्रपानलाई अनैतिक वा तिरस्कारका योग्य मानेको छ। 1634मा मास्कोका पैट्रिआर्कले तम्बाकूको बिक्रीमा रोक लागेको दिए र यस प्रतिबंधको उल्लंघन गर्ने स्त्री र पुरुषहरुका नाक काटने र तिनको चमड़ी उधड़नेसम्म चाबुक मारने सजा सुनाई। केही यसै प्रकार पश्चिमी चर्च नेता अर्बन VII (सप्तम)ले 1590का पोप सम्बंधी आदेशमा धूम्रपानको निन्दा गरे धेरै ठोस प्रयासेका बावजूद, प्रतिरोध र प्रतिबंध लगभग संसारभरमा नजरअंदाज गरिदिए गये। जब इंग्ल्याण्डका एक कट्टर धूम्रपान विरोधी र ए काउंटरब्लास्ट टू टोबेको (A Counterblaste to Tobacco)के लेखक जेम्स प्रथमले 1604मा तम्बाकूमा अप्रत्याशित 4000% गर्न लागेको गर्न एक नयाँ शुरुआत गर्ने कोशिश की, त यो एक विफलता साबित भएको, किनभनें 1600का दशकको शुरुआतमा लण्डनमा लगभग 7000 तम्बाकू विक्रेता थिए। पछि, होशियार शासकुन्लाई धूम्रपान प्रतिबंधको निरर्थकताको एहसास भयो र तम्बाकूका व्यापार र खेतीलाई आकर्षक सरकारी एकाधिकारमा बदल दिइएको.[१५]

1600का दशकका मध्यसम्म प्रत्येक प्रमुख सभ्यता तम्बाकूका धूम्रपानदेखि परिचित थियो र धेरै मामलहरुमा यसलाई पहिला नैं देशी संस्कृतिमा सामेल गर्न लिइएको थियो, बावजूद यसका कि धेरै शासकुन्ले यसलाई रोकनका लागि सख्त दंड वा जुर्माने प्रावधान गरे। सुर्ती, उत्पाद र बोटहरु, दुइटै प्रमुख बंदरगाहहरु र बाजारहरुका प्रमुख मार्गहरुमा र यसका पछि आन्तरिक क्षेत्रहरुमा फैले। अंग्रेजी भाषाको शब्द स्मोकिंग 1700का दशकका अन्तमा गढ़िएको थियो, जसदेखि पहिला यो प्रक्रिया धुंआ पिउँने (drinking smoke)का नामले जानी जाती थियो।[१२]

विश्वमा कुनै पनि स्थानदेखि कहीं ज्यादा अफ्रीकाका उप सहारामा सुर्ती र भांगको प्रयोग ना केवल सामाजिक सम्बन्धहरुको पुष्टि गर्न अपितु नयाँ सम्बन्ध बनाउनमा पनि गरिएको। वर्तमानमा कांगोका नामले बुलाई जाने जग्गामा 1800का दशकमा लुबुको ("द ल्याण्ड अफ फ्रहरुडशिप)मा बेना दिएम्बा (Bena Diemba) ("पीपुल अफ कैनाबिस") नामले एक संस्था गठित गरिएको थियो। बेना दिएम्बा शान्तिप्रिय समुदाय थिए जिन्होनहरु भांगका पक्षमा शराब तथा हर्बल दवाईहरुलाई अस्वीकार गरिदिएको थियो।[१६]

1860का दशकका अमेरिकी नागरिक युद्धसम्म विकास स्थिर रह्यो, जसका पछि प्रमुख श्रमिक, दासदेखि फसलका भागहरुदार बने। यसबाट मांगमा एक जटिल परिवर्तन भयो जसका कारण सिगरेटका साथ सुर्ती उत्पादनका औद्योगीकरणको शुरुआत भएको। 1881मा एक शिल्पकार जेम्स बोंसेकले सिगरेटको उत्पादन बढ़ानका लागि मशीन बनाए.[१७]

अफीम [सम्पादन गर्ने]

मुख्य लेख: अफिम
ले पेटिट जर्नलका कवरमा एक अफीम गुफाको एक उदाहरण, 5 जुलाई 1903.

1800का दशकमा अफीमको धूम्रपान सामान्य भयो था। पहिला यो केवल खाई जाती थियो र त्यो पनि मुख्य रुपले केवल आफ्नो औषधीय गुणहरुका कारण। चीनमा ठूला पैमानामा अफीमका धूम्रपानमा वृद्धिको मुख्य कारण चीनी राजवंश किंग द्वारा ब्रिटिश व्यापार घाटा था। यस समस्यालाई सुल्झाउनका लागि, ब्रिटिश मानिसहरुले भारतीय उपनिवेसहरुमा ठूला पैमानामा उगाई गई अफीमको निर्यात शुरू गरिदिए। सामाजिक समस्याहरु र मुद्रामा ठूलो गिरावटका कारण, आयातलाई रोकनका लागि चीन द्वारा धेरै प्रयास भए जो अन्ततः अफीम युद्धमा बदल गए.[१८]

पछि अफीमको धूम्रपान चीनी प्रवासीहरुका प्रसारका साथ फैला तथा दक्षिण अनि दक्षिण पूर्व एशिया र यूरोपका आसनजिक स्थित चीनी सहरहरुका अफीमका कुख्यात गुप्त अड्डहरुसम्म फैलंदो चलिएको। 1800का दशकका उत्तरार्द्धमा, अफीम धूम्रपान, यूरोपका कलात्मक समुदायमा लोकप्रिय भएको थियो, विशेष गरी पेरिसमा कलाकारहरुका इलाके जस्तै महरुटपार्नेस तथा महरुटमारट्रे आभासी "अफीम राजधानीहरु" बने थिए। जबकि संसार भरका चीनी सहरहरुमा स्थित अफीमका गुप्त ठिकानहरुले प्रवासी चीनिहरुलाई आपूर्ति जारी रखी, प्रथम विश्व युद्धका फैलनेका पछि यूरोपीय कलाकारहरुमा यो प्रवृत्ति ठूला पैमानामा कम भएको.[१८] चीनमा अफीमको खपत 1960 र 1970का दशकमा सांस्कृतिक क्रान्तिका बेला कम भएको.

सामाजिक कलंक [सम्पादन गर्ने]

1930 र 1940का दशकहरुमा हुने आन्दोलनका बारेमा अधिक जानकारी प्राप्त गर्नका लागि नाजी जर्मनीमा हुने तम्बाकू-विरोधी आन्दोलनलाई हेर्नुहोस्। आधुनिक आन्दोलनका बारेमा र अधिक जानकारी प्राप्त गर्नका लागि धूम्रपान-विरोधी आन्दोलन हेर्नुहोस्।

1920का दशकमा जीवनमा वृद्धिको संभावनाहरु र सिगरेट निर्माणका आधुनिकीकरणका साथ, स्वास्थ्यका प्रतिकूल प्रभाव र अधिक परिलक्षित हुने लागोस्। जर्मनीमा, धूम्रपान विरोधी समूह, जो प्राय शराब विरोधी समूहहरुका साथ जोड़िएका छन्न्थे,ले 1912 र 1932मा देर तबकगेग्नेर (Der Tabakgegner) (तम्बाकू विरोधी) नामक एक पत्रिकामा तम्बाकूको खपतका खिलाफ आफ्नो पक्ष प्रकाशित गरे.[१९] 1929मा, ड्रेस्डेन जर्मनीका फ्रिट्ज लिकिंटले फेफ्नेका कैंसर-तम्बाकूका सम्बन्धमा औपचारिक सांख्यिकीय प्रमाणहरुका साथ एक पत्र प्रकाशित गरे। घनघोर अवसादका बेला, एडाल्फ हिटलरले धूम्रपान गर्ने लतलाई पैले गरिंदै बरबादी कहकर यसको निन्दाको थियो र पछि यस विषयमा त्यसले दृढ़ वक्तव्य दिये.[२०] नाजी प्रजनन नीतिका साथ यस आन्दोलनलाई र अधिक बढ़ावा मिल्यो किनभनें जर्मन परिवारमा धूम्रपान गर्न महिला पत्नी वा मां बन्नका लागि अनुपयुक्त मानी जाती थियो।[२१]

द्वितीय विश्व युद्धका बेला नाजी जर्मनी आन्दोलन समाप्त भयो किनभनें धूम्रपान विरोधी समूहहरुले चाँड़ै नैं आफ्नो समर्थन खो दिए था। द्वितीय विश्व युद्धका अन्तसम्म अमेरिकी सिगरेट निर्माताहरुले जर्मन कालो बाजारमा फिरदेखि प्रवेश गर्न लिया। तम्बाकूको अवैध तस्करी प्रचलित हो गई,[२२] र धूम्रपान विरोधी अभियानका नेताहरुको हत्या गरियो।[२३] मार्शल योजनाका तहत संयुक्त राज्य अमेरिकाले जहाजहरु द्वारा जर्मनीमा मुफ्तमा तम्बाकू पठाईा जो 1948मा 24,000 टन र 1949मा 69,000 टन था.[२२] युद्धका पश्चात् जर्मनीमा प्रति व्यक्ति सिगरेटको वार्षिक खपत 1950 मा 460 देखि बढ़ गर्न 1963सम्म 1,523 हो गई.[२४] 1900का दशकका अन्तसम्म जर्मनीका धूम्रपान विरोधी अभियान नाजी युगका 1939-1941का प्रभावलाई बढाउनमा असमर्थ थिए र जर्मन तम्बाकू स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्थानलाई रबर्ट एन प्रक्टर द्वारा "मौन" वर्णित गरिएको था.[२४]

एक लंबा गर्नका लागि मजबूत कानूनी कार्रवाईका लागि आवश्यक सहयोगदेखि स्थापित गरियो एक अध्ययन.

1950 मा ब्रिटिश मेडिकल जर्नलमा प्रकाशित एक शोध द्वारा रिचर्ड डौलले धूम्रपान र फेफ्नेका कैंसरका बीचमा सम्बन्ध देखाए.[२५] चार साल बाद, 1954मा ब्रिटिश डाक्टरहरुका एक अध्ययन, यो अध्ययन 40 हजार डाक्टरहरु द्वारा 20 देखि पनि अधिक वर्षहरुसम्म गरिएको थियो,ले यस कुराको पुष्टिको जसका आधारमा सरकारले सलाह जारीको कि धूम्रपान र फेफ्नेका कैंसरको आपसमा सम्बन्ध था.[२६] केही यसै प्रकार 1964मा धूम्रपान र स्वास्थ्यमा अमेरिकन सर्जन जनरलले धूम्रपान र कैंसरका बीच सम्बन्ध बताए, जसको पुष्टि 20 वर्षहरु पछि 1980का दशकका पछिका वर्षहरुमा गरिएको.

जबकि 1980का दशकमा वैज्ञानिक साक्ष्य बढ्न लागोस्, तम्बाकू कंपनिहरुले आंशिक लापरवाहीको दावा गरे किनभनें स्वास्थ्यका प्रतिकूल प्रभाव अज्ञात वा अविश्वसनीय थिए। 1998सम्म स्वास्थ्य अधिकारिहरुले यी दावहरुको साथ दिए, जसका पछि उन्होनहरु स्थिति पलट दी। संयुक्त राज्य अमेरिकाको चार ठूलो तम्बाकू कंपनिहरु र 46 राज्यहरुका अटर्नी जनरलका बीच भए टोबेको मास्टर सेटलमेन्ट एग्रीमाट (Tobacco Master Settlement Agreement), जो पछि अमेरिकाका इतिहासको सबैभन्दा ठूलो नागरिक सम्झौता बन्यो,का तहत तम्बाकूका धेरै प्रकारका विज्ञापनहरुमा प्रतिबंध लागेको दिइएको र स्वास्थ्यका लागि मुआवजेको मांग रखी गई.[२७]

1965 देखि 2006सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकामा धूम्रपानको दर 42%देखि गिर गर्न 20.8% भएको छ.[२८] छोड़ने वालहरुमा अधिकतर पेशेवर सम्पन्न मानिस थिए। उपभोगमा यस कमीका बावजूद, प्रति दिन प्रति व्यक्ति सिगरेटको औसत खपत सङ्ख्या 1954मा 22 देखि बढ़ गर्न 1978मा 30 हो गई। यो विरोधाभास बता्दछ कि छोड़ने भएका मानिस कम थिए, जबकि जारी राख्ने भएका हलकी सिगरेटहरुतर्फ आकर्षित हुने लागोस्.[२९] यो प्रवृत्ति धेरै औद्योगिक देसहरुमा समानान्तर चल्दै रह्यो, चाहे त्यसको दर बराबर रही वा त्यसमा गिरावट आयो। तथापि, विकासशील संसारमा, 2002मा 3.4%को दरका साथ तम्बाकूको खपतमा वृद्धि जारी छ.[३०] अफ्रीकाका धेरै क्षेत्रहरुमा, धूम्रपानलाई आधुनिकतादेखि जोड़ गरि दिओस्खिन्छ र पश्चिमको धेरै मजबूत सलाहहरुमा धेरै कम ध्यान दिइन्छ.[३१] आज रूस तम्बाकूको शीर्ष उपभोक््दछ र त्यसको पछि इंडोनेशिया, लाओस, यूक्रेन, बेलारूस, ग्रीस, जोर्डन र चीन छन्.[३२] विकासशील संसारमा खपतको दरलाई कम गर्नका लागि विश्व स्वास्थ्य संगठनले तम्बाकू मुक्त पहल (Tobacco Free Initiative) (TFI) नामक कार्यक्रमको शुरुआतको छ.

अन्य पदार्थ [सम्पादन गर्ने]

1980का दशकको शुरुआतमा, अन्तरराष्ट्रीय नशीले पदार्थहरुको संगठित तस्करी बढ़ी। तर पनि, अत्यधिक उत्पादन र जटिल कानूनहरुको समस्यादेखि परेशान ड्रग डीलरहरुले पाउडरलाई "क्रैक"-कोकीनको एक ठोस धूम्रपान गर्न योग्य रूप,मा परिवर्तन गर्ने निश्चय गरे, जसलाई कम मात्रामा ज्यादा मानिसहरुलाई बेचा सकिन्थ्यो।[३३] 1990का दशकमा पुलिस कार्यवाहीका साथ मजबूत अर्थव्यवस्थादेखि धेरै संभावित उमीदवाईरहरुको माल जब्त हुने वा तिनलाई आदत छोड़नका लागि मजबूर गर्नका कारण, यस प्रवत्तिमा कमी आयो।[३४]

हालका वर्ष वाष्पित हेरोइन, मेथाम्फेटामाइन तथा फेन्सीस्लाइडीन (पीसीपी) (PCP)को खपतमा वृद्धिलाई दर्शाउँदछन्। यिनको साथ कम सङ्ख्यामा दिमागमा असर गर्न दवाईहरु जस्तो कि DMT, 5-Meo-DMT र सल्विया डिविनोरम सामेल छन्।

पदार्थ र उपकरण [सम्पादन गर्ने]

धूम्रपानमा प्रयुक्त हुने सबैभन्दा लोकप्रिय पदार्थ तम्बाकू छ। तम्बाकूको विभिन्न प्रजातिहरु उपस्थित छन् जसलाई धेरै प्रकारका मिश्रण र ब्रांडहरुको विविधतादेखि बनाइन्छ। सुर्ती प्राय सुगन्धित गरका बेचिन्छ, जसमा प्राय विभिन्न फलहरुको खुशबू हुन्छ, केही यस्ता रूपमा जो पानीका पाइपहरु जस्तै हुक्केका साथ अधिक लोकप्रिय छ। धूम्रपानमा प्रयुक्त हुने अर्को सबैभन्दा सामान्य पदार्थ भांग छ, जसलाई कैनाबिस सतिवा (Cannabis sativa)का फूलहरु वा पातहरुदेखि बनाइन्छ। यस पदार्थलाई संसारका अधिकतर देसहरु द्वारा अवैध मानिन्छ, र ती देश जिनमे सार्वजनिक खपत बर्दाश्त गरिन्छ, यो केवल छद्म तौरमा वैध छ। यस का बावजूद, धेरै देसहरुमा वयस्क जनसङ्ख्याको पर्याप्त ठूलो प्रतिशत यसको प्रयोग गर्न वालहरुको कोशिश गर्नेहरु मध्ये छ जिनमेदेखि एक सानो सङ्ख्या यसको प्रयोग नियमित रुपले गर्दछ। तम्बाकू अवैध छ वा धेर जसो क्षेत्रहरुमा बर्दाश्त गरिन्छ, सिगरेटहरुमा यसको ठूला पैमानामा उत्पादन हुँदैन जसको अर्थ छ कि धूम्रपानको सबैभन्दा प्रचलित प्रकार हातबाट मोड़ी गई सिगरेट, जसलाई प्राय जईंट(joints) भनिन्छ, वा पाइप छन्। पानीका पाइप पनि पर्याप्त सामान्य छ, र भांगका लागि प्रयोग गर्नमा प्राय यी बन्ग भनिन्छ.

केही अन्य मादक दवाईहरुको प्रयोग साना पैमानामा हुन्छ। इनमे भन्दा अधिकतर पदार्थ नियन्त्रित छन् र केही भनें म्बाकू वा भांगदेखि कहीं अधिक नशीले छन्। इनमे क्रैक कोकीन, हेरोइन, मेथाम्फेटामाइन र पीसीपी (PCP) सामेल छन्। यिनको साथ कम सङ्ख्यामा दिमागमा असर गर्न दवाईहरु जस्तो कि DMT, 5-Meo-DMT र सल्विया डिविनोरम सामेल छन्.

एक अलंकृत सजाया भयो पाइप.

धूम्रपानका सबैभन्दा प्राचीन रूपका प्रदर्शनका लागि पनि कुनै प्रकारका उपकरणको आवश्यकता छ। यसका परिणामस्वरूप संसार भरमा विभिन्न प्रकारका धूम्रपान उपकरण र सामग्रीहरु बनेका हों। चाहे तम्बाकू, भांग, अफीम वा जड़ी बूटी हो, सबै प्रकारहरुका मिश्रणलाई जलानका लागि आगोका एक स्रोतको आवश्यकता हुन्छ। अहिलेसम्म सबैभन्दा सामान्य सिगरेट छ, जो कुन गर्न लपेटी गई कागजको ट्यूबदेखि बनाएको हुन्छ, अनि जसको निर्माण औद्योगिक रुपले गरिन्छ, वा फेरि कागजलाई मोड़ गर्न खोलेको तम्बाकूदेखि बनाइन्छ, जसमा एक फिल्टर हुन सक्छ। अन्य लोकप्रिय धूम्रपान उपकरणहरुमा विभिन्न प्रकारका पाइप र सिगार छन्। एक कम सामान्य तर ततेजीसित लोकप्रियतातर्फ बढ़ता प्रकार वैपोराईजर (vaporizer) छ, जो गरम हावादेखि संचालित हुन्छ र जसमा पदार्थको दहन छैन गर्नु पड़ता, अतः फेफ्नेका स्वास्थ्यका लागि कम खतरनाक हुन्छ।

वास्तविक धूम्रपान उपकरणका अतिरिक्त धेरै अन्य वस्तुएं धूम्रपानका साथ जोड़िएका भएका हुन्, सिगरेट केस, सिगार बक्स, लाईटर, माचिस, सिगरेट होल्डर, सिगार होल्डर, ऐश ट्रे, पाइप क्लीनर, तम्बाकू कटर, माचिस स्टैंड, पाइप टेम्पर, सिगरेट कम्पैनीयन तथा धेरै अन्य। इनमेदेखि धेरै मूल्यवान संग्राहक वस्तुएं बनेकाछन् र विशेष गरी अलंकृत र प्राचीन वस्तु बेहतरीन नीलोमी घरहरुमा उच्च कीमतहरुमा बिक सक्छ.

इलेक्ट्रोनिक सिगरेटको शुरुआतका साथ 2004मा धूम्रपानको एक कथित अधिक स्वास्थ्यवर्धक विकल्प प्रदर्शित भयो। यी बैटरी चालित, सिगरेट जस्तै उपकरण, तम्बाकू द्वारा उत्पन्न हुने धुएंको नक़लका रूपमा एयरोसोलको उत्पादन गर्दछन्, जसदेखि उपयोगकर्तालाई तम्बाकू धूम्रपानमा उत्पन्न हुने हानिकारक पदार्थहरुका बिना निकोटिन प्राप्त हुन्छ। दावा गरिएको छ कि इलेक्ट्रोनिक सिगरेट असली सिगरेटहरुको तुलनामा कम हानिकारक छ, तर पनि धेरै देसहरुको कानूनी स्थितिका अनुसार यो अहिले विवादित छ.

शरीरविज्ञान [सम्पादन गर्ने]

एक ग्राफ जो एक निकोटिन अवशोषित मार्गका रूपमा धूम्रपानका सेवनदेखि थाह लाग्छ दक्षताका अन्य रूपहरुको तुलना छ.

शिराहरुमा मादक पदार्थलाई पुग्योने सबैभन्दा तीव्र र कारगर ढंग कुनै पदार्थका वाष्पित ग्यास रूपलाई फेफ्ने द्वारा भित्र लेना छ (किनभनें ग्यास सीधै फुफ्फुसीय शिरामा मिल्दछन्, यसका पछि दिलमा तथा यहाँदेखि दिमाग तक) र यो पहिलो सांसका एक सैकहरुडदेखि पनि कम समयमा उपयोगकर्तालाई प्रभावित गर्दछ। फेफड़े धेरै लाख साना बल्बहरुदेखि मिलेर बनेका हुन्छन्, जसलाई अल्वेओली (alveoli) भनिन्छ जो कि एक साथ मिलेर 70 मी² सम्मको क्षेत्र बनाउँदछन् (जोकि लगभग एक टेनिस कोर्टका क्षेत्रका बराबर छ)। यसको प्रयोग उपयोगी औषधीहरु लिनको लागि गर्न सकिन्छ जस्तै एयरोसोल, जो कि दवाईहरुको सानो बूंदहरुदेखि मिल गर्न बनेका हुन्छन्, वा फेरि पातहरु जला गर्न त्यसको द्वारा उत्पन्न ग्यास द्वारा, जसमा मस्तिष्कलाई उत्तेजित गर्ने पदार्थ छन्, वा फेरि पदार्थका शुद्ध रूपलाई ग्रहण गरेर। सबै दवाईहरुको धूम्रपान गर्न सकिंदैन, उदाहरणका लागि सल्फेट व्युत्पन्न (डेरिवेटिव) जो मुख्यतः सांस द्वारा नाकका भित्र लिए जान्छ, तर पनि पदार्थका अति शुद्ध रूपको धूम्रपान गर्न सकिन्छ तर यसका लागि ठीकसित दवाई लिनको लागि अत्याधिक कौशलको आवश्यकता हुन्छ। यो विधि पनि केही हदसम्म अकुशल छ सारा धुंआ सांस द्वारा भित्र छैन जानेछ.[३५] सांस द्वारा भित्र लिइएको पदार्थ तन्त्रिकाहरुका सिरहरुमा रासायनिक प्रतिक्रियाहरु गर्दछ, किनभनें यो एंडोरफिन्स र डोपामाइन जस्तै प्राकृतिक उत्पादहरु जस्तो हुन्छ, जो ख़ुशीका एहसासदेखि सम्बन्धित छन्। परिणामस्वरूप प्राप्त हुने अनुभवलाई "हाई" (High) भन्दछन् जो कि निकोटिनका कारण भएको हलकी उत्तेजनादेखि लिएर हेरोइन, कोकीन र मेथाम्फेटामाइनका मामलेमा अत्याधिक उत्तेजनाका बीचको स्थिति हुन सक्छ.[३६]

चाहे पदार्थ जो पनि हो, फेफ्नमा धुआं लेनाले स्वास्थ्यमा प्रतिकूल प्रभाव पर्छ। ज्वलनशील पातहरुको सामग्री जस्तै तम्बाकू वा भांगका अधूरे दहनदेखि कार्बन मोनोअक्साइड उत्पन्न हुन्छ, जो फेफ्नमा रक्त द्वारा ले जाई जाने अक्सीजनको मात्रामा प्रभाव हाल्दछ। यसका अतिरिक्त तम्बाकूमा र पनि धेरै विषाक्त यौगिक छन् जिनसे दीर्घ अवधिसम्म धूम्रपान गर्न वालहरुलाई गंभीर स्वास्थ्य समस्याहरु हुन सक्छन् जिनमेदेखि धेरै संवहनी आसामान्यताहरु जस्तै स्टेनोसिस, फेफ्नेको कैंसर, दिलको दौरा, स्ट्रोक, नपुंसकता, धूम्रपान गर्न माताहरु द्वारा जन्मेका गये शिशुको कम वजन आदि सामेल छन्। दीर्घकालीन धूम्रपान गर्न वालहरुका चेहरियामा एक विशेष परिवर्तन आउँछ जसलाई डाक्टरहरु द्वारा स्मोकर्स फेस (smoker's face) भनिन्छ.

मनोविज्ञान [सम्पादन गर्ने]

सिगमंड फ्रायड, जसका डाक्टरले त्यसको आत्महत्या सहायताको किनभनें स्मोकिंगदेखि तर्फल कैंसर भयोref name=Gay>[65]</ref>

धेर जसो धूम्रपान गर्ने वयस्कता वा किशोड़ावस्थाको शुरुआतमा धूम्रपान आरम्भ गर्दछन्। धूम्रपानमा जोखिम लिने र विद्रोहका तत्व छ, जो प्राय युवा मानिसहरुलाई आकर्षित गर्दछन्। उच्च वर्गका मडल र साथिहरुको उपस्थिति पनि धूम्रपानलाई प्रोत्साहित गर्न सक्छ। किशोर वयस्कहरुको बजाए आफ्नो साथिहरु भन्दा अधिक प्रभावित हुन्छन्, यस कारण माता पिता, स्कूल र स्वास्थ्य विशेषज्ञहरु द्वारा तिनलाई सिगरेटदेखि बचाने कोशिसहरु प्राय असफल सिद्ध हुन्छन्.[३७]

छन्स आइसेक जस्तै मनोवैज्ञानिकहरुले विशिष्ट धूम्रपान गर्न वालहरुका लागि एक व्यक्तित्व रेखा चित्रको विकास गरेकोछ। बहिर्मुखता एक यस्तो विशेष्दछ जो धेर जसो धूम्रपानदेखि जोड़िएका छ र धूम्रपान गर्ने मिलनसार, आव्नेछ, जोखिम उठाउने भएका र उत्तेजनाको चाह्दै राख्ने भएका व्यक्ति हुन्छन्.[३८] तर पनि व्यक्तित्व र सामाजिक कारक मानिसहरुलाई धूम्रपानका लागि प्रेरित गर्न सक्छौं, तर वास्तविक आदत प्रभाव डालने अनुकूलताको क्रिया छ। प्रारम्भिक चरणका बेला धूम्रपान सुखद अनुभूतिहरु प्रदान गर्दछ (यस डोपामाइन (dopamine) प्रणालीमा प्रभावका कारण) र यस प्रकार सकारात्मक सुदृढ़ीकरणका एक स्रोतका रूपमा कार्य गर्दछ। एक व्यक्ति द्वारा धेरै वर्षहरुसम्म धूम्रपान गर्नका पश्चात छोड़नेका लक्षण र नकारात्मक सुदृढ़ीकरण प्रमुख उत्प्रेरक हुन्छन्। तर पनि लम्बे समयदेखि तम्बाकूका धूम्रपानलाई एक सार्वभौमिक नशेको लतका रूपमा देखिएको छ, आंक्ने द्वारा यो सिद्ध गरे जा चुका छ कि निकोटिनको आदी बन्नमा मानिसहरुलाई अलग अलग समय लाग्दछ। वास्तवमा, "नशेड़ी व्यवहार दर्शाने जनसङ्ख्या"का ग्राफको प्रतिशतता 100%सम्म पुगनाले पहिला, "निकोटिनको मात्रा"का ग्राफका बराबर छ जसदेखि थाह लाग्छ कि एक अनुपातमा सबै मानिस कहिले पनि निकोटिनमा निर्भर हुँदैनन्.

तर पनि, धूम्रपान गर्ने मानिस यस्तो प्रक्रियामा लिप्त हुन्छन् जसको स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पर्छ, ती आफ्नो व्यवहारलाई उपकरण संगत बताउँछन्। अर्का शब्दहरुमा, ती समझानका लागि, तर्क कला विकसित गर्दछन् कि तिनको लागि धूम्रपान आवश्यक किन छ, तर पनि जरूरी छैन कि कारण तार्किक हों। उदाहरणका लागि, एक धूम्रपान कर्ता यो भनेर आफ्नो व्यवहारलाई सही बता सक्छ कि प्रत्येक कुनै मर्दछ र यस कारण , सिगरेट वास्तवमा केही पनि छैन बदल्दछ। वा एक व्यक्ति यो विश्वास गर्न सक्छ कि धूम्रपान तनावदेखि छुटकारा दिलाउँछ वा यसका धेरै अन्य लाभ छन् जो यसका जोखिमलाई सही ठहरा्दछन्। धूम्रपान गर्ने, जसको प्रत्येक सुबह सिगरेटदेखि शुरुआत हुन्छ, प्राय सकारात्मक प्रभावहरुलाई व्यक्त रहन्छन्, किन्तु ती स्वीकार छैन रहन्छन् कि तिनलाई ख़ुशीको कमी महसूस हुँदैछन् (डोपामाइनका कम स्तरका कारण) र ख़ुशीका "सामान्य" स्तरलाई पानका लागि ती धूम्रपान रहन्छन्। (डोपामाइनको "सामान्य" स्तर).

धूम्रपान र बुद्धि [सम्पादन गर्ने]

2010 मा प्रकाशित 20,000 भन्दा अधिक इकेहीयली सैन्य रंगरूटहरुमा गरिए एक अध्ययनका अनुसार, धूम्रपान गर्न वालहरुमा धूम्रपान न गर्न वालहरुको तुलनामा कम बुद्धि (I.Q.) हुन्छ। जिन्होनहरु कहिले धूम्रपान गरेनन् तिनको औसत बुद्धि 101 थियो, जबकि एक पैकेट भन्दा अधिक धूम्रपान गर्न वालहरुको औसत बुद्धि 90 थियो।[३९]

सामाजिक प्रभाव [सम्पादन गर्ने]

ढाँचा:अधिक

वैश्विक तम्बाकू महामारी, %, पुरुष[४०]

मुख्य रुपले तम्बाकूको धूम्रपान एक यस्तो प्रक्रिया छ जो 1.1 बिलियन मानिसहरु द्वारा गरिन्छ, र यसको 1/3 भाग व्यस्क आबादी छ.[४१] धूम्रपान गर्नेको छवि पर्याप्त अलग हुन सक्छ, किन्तु यो प्राय कल्पनामा स्वयं तथा एक्लैपनदेखि जोड़िएका हुन्छ। र पनि, सुर्ती र भांगको धूम्रपान एक सामाजिक गतिविधि हुन सक्छन्, जो सामाजिक संरचनाहरुको सुदृढीकरण गर्दछन् र धेरै र विविध सामाजिक र जातीय समूहहरुका सांस्कृतिक अनुष्ठानको भाग हुन सक्छन्। अधिकतर धूम्रपान गर्ने सामजिक परिवेशमा धूम्रपान आरम्भ गर्दछन् र धेरै मामलहरुमा सिगरेट पेश गर्नु कुनै बार, नाईट क्लब, काम गर्ने जग्गा वा सड़कमा एक नयाँ पहललाई शुरू गर्न वा अजनबीदेखि कुरा गर्ने राम्रो बहाना हुन सक्छ। सिगरेट जलाना प्राय आलस वा आवारागर्दीदेखि बच्ने प्रभावशाली ढंग सम्झिन्छ। किशोरहरुका लागि, यो तिनको बचपनको संसारदेखि निस्कनका पहिला कदम वा वयस्कहरुको संसारदेखि विद्रोहका रूपमा कार्य गर्दछ। यसका अतिरिक्त, धूम्रपान सौहार्दका एक प्रकारका रूपमा हेर्न सकिन्छ। यस्तो देखिएको छ कि सिगरेटको एक पैकेट खोलने वा या अन्य मानिसहरुलाई सिगरेट पेश गर्दै समय, मस्तिष्कमा डोपामाइनको स्तर बढ़ सक्छ ("प्रसन्नताको अनुभव") र निःसंदेह धूम्रपान गर्ने अन्य धूम्रपान गर्न वालहरुका साथ यस तरिकाले सम्बन्ध स्थापित गरिलिन्छन् जिनसे तिनको यो आदत बनेकारहन्छ, विशेष गरी ती देसहरुमा जहाँ सार्वजनिक स्थलहरुमा धूम्रपान वैध गरिएकोछ। मनोरंजक दवाईका उपयोगका अतिरिक्त, यो आफ्नो पहचान स्थापित गर्न वा धूम्रपानका आफ्नो अनुभवहरुलाई आफ्नो छविका विकासदेखि जोड़ने साधन हुन सक्छ। 19 उनी शताव्दीमा आधुनिक धूम्रपान विरोधी आन्दोलनले धूम्रपानका बारेमा जागरुकता फैलानाले पनि कहीं अधिक गरे। यसले धूम्रपान गर्नेको प्रतिक्रियालाई उकसाया कि पहिला के थियो र अब प्राय के छ, जो कि व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामा हमलेका रूपमा मानिन्छ र यसले धूम्रपान न गर्न वालहरुका बीच बागिहरु वा बाह्य व्यक्तिहरुको छवि बनाएको दिए छ.

“ देयर इज अ न्यू मार्लबोरो ल्याण्ड, नट अफ लोन्सम काउबय, बट अफ सोशियल-स्पिरीटेड अर्बनिटीज, यूनाइटेड अगहरुस्ट द पर्सीव्ड स्ट्रीकच्र्स अफ पब्लिक हेल्थ.[४२] ”


सैनिकहरुका बीच तम्बाकूका महत्वलाई एक यस्तो चीजका रूपमा देखिएको जसलाई कमांडरहरु द्वारा अनदेखा गरेनन् सकिन्थ्यो। 17 औं शताव्दीसम्म तम्बाकू भत्ता धेरै देसहरुका नौसैनिकहरुका राशनको सामान्य भाग थियो र प्रथम विश्वयुद्धसम्म युद्ध क्षेत्रमा लड़ने भएका सैनिकहरुका लागि धेरै सिगरेट निर्माताहरु र सरकारहरुले गठजोड़ गरे। यस कुरामा जोर दिइएको थियो कि कारागारमा तम्बाकूको नियमित उपयोग ना केवल सैनिकहरुलाई शान्त रख्नेछ, तर दबाव सहनमा पनि तिनको मदद गर्नेछ.[४३] 20 उनी शताब्दीका मध्यसम्म धेरै पश्चिमी देसहरुको अधिकांश व्यस्क आबादी धूम्रपान गर्न वालहरुको थियो र धूम्रपान विरोधी धेरै कार्यकर्ताहरुका दावहरुलाई यदि अनदेखा छैन गरिएको त इनमा धेरै अधिक विश्वास पनि छैन गरिएको। वर्तमानमा आन्दोलनको दावा र अधिक पुख्ता र प्रामाणिक छ, तर जनसङ्ख्याका अनुपातमा धूम्रपान गर्न वालहरुको सङ्ख्या पर्याप्त स्थिर बनी भएको छ.[४४]

सुर्तीका स्वास्थ्यमा प्रभाव [सम्पादन गर्ने]

मुख्य लेख: सुर्तीका स्वास्थ्यमा प्रभाव

सुर्ती सम्बन्धित बीमारिहरु आज संसारमा सबैभन्दा ठूलो हत्यारहरुका रूप मध्येको एक छन् र औद्योगिक देसहरुमा यी अकाल मृत्युको सबैभन्दा ठूलो कारण भनिन्छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रति वर्ष लगभग 500000 मौतहरु तम्बाकू सम्बन्धित बीमारिहरुका कारण हुन्छन् र एक ताजा अध्ययनको अनुमान छ कि चीनका पुरुषहरुका 1/3 भागले धूम्रपानका कारण आफ्नो जीवनकाल घटा लिया छ.[४५]

पुरुष र महिला धूम्रपान गर्ने आफ्नो जीवनका क्रमशः 13.2 वर्ष र 14.5 वर्ष औसतन कम गरिलिन्छन्.[४६]

आजीवन धूम्रपान गर्ने लगभग आधा मानिस धूम्रपानका कारण समयदेखि पहिला मर्छन्.[४७][४८]

फेफ्नेका कैंसरदेखि मरने खतरा 85 वर्षको उम्रमा धूम्रपान गर्ने एक पुरुषका लागि 22.1% र धूम्रपान गर्न एक वर्तमान महिलाका लागि 11.9% छ, मृत्युका प्रतिस्पर्धी कारणहरुको अनुपस्थितिमा यसैदेखि यो पनि अनुमान लगाइएको कि 85 वर्षको उम्रदेखि पहिला आजीवन धूम्रपान न गर्न वालहरुको फेफ्नेका कैंसरदेखि मरने सम्भावना यूरोपीय क्षेत्रका पुरुषका लागि 1.1%, र महिलाका लागि 0.8% छ[४९].

प्रतिदिन एक सिगरेट पीनाले धूम्रपान गर्ने व्यक्तिका लागि, धूम्रपान ना गर्ने व्यक्तिको अपेक्षा दिलका दौरेको संभावना पचास प्रतिशत छ। अरैखिक खुराक प्रतिक्रियालाई प्लेटलेट एकत्रीकरण प्रक्रियामा धूम्रपानका प्रभावदेखि समझाइन्छ.[५०]

धूम्रपानका कारण हुने बीमारिहरु र वेदनाहरुका कारण संवहनी स्टेनोसिस, फेफ्नेका कैंसर[५१], दिलको दौरा[५२] र क्रोनिक प्रतिरोधी फुफ्फुसीय रोग हुन सक्छन्[५३].

धेरै सरकारहरु मास मीडियामा धूम्रपान विरोधी अभियानहरुका साथ धूम्रपानका दीर्घकालीन खप्रकाररुका बारेमा जोर दे्दै मानिसहरुलाई मानिसहरुलाई रोकने कोशिश गर्न रही छ। पैसिव धूम्रपान, वा निष्क्रिय धूम्रपान, जो धूम्रपान गर्न वालहरुका आसनजिकका क्षेत्रमा मानिसहरुलाई तत्काल प्रभावित गर्दछ, धूम्रपानमा प्रतिबंध लागू गर्ने एक प्रमुख कारण छ। यो एक यस्तो कानून छ जो कि कुनै व्यक्तिलाई इनडोर सार्वजनिक स्थलहरु जस्तै बार, पब र रेस्तरांमा धूम्रपान गर्नको लागि रोकनका लागि बनाइएको छ। यस्तो गर्नका पछि विचार यो छ कि धूम्रपानलाई अत्याधिक असुविधाजनक बनाएको गर्न यसलाई हतोत्साहित गरियोस् तथा सार्वजनिक स्थानहरुमा खतरनाक धुएंमा रोक लगाई जाए। कानूनविदहरुका बीच चिंताको एक मुख्य कारण किशोरहरुलाई धूम्रपानका लागि हतोत्साहित गर्नु छ र धेरै राज्यहरुले कम उम्रका मानिसहरुलाई तम्बाकू पदार्थ बेचनेका खिलाफ कानून पारित गरे छन्। धेरै विकासशील देसहरुले अहिले धूम्रपान विरोधी नीतिहरु छैन अपनाई छन् जसका कारण केही देश धूम्रपान विरोधी अभियान र ETS (पर्यावरण तम्बाकू धूम्रपान)का बारेमा शिक्षा दिरहेछन्.[स्रोत नखुलेको]

धेरै प्रतिबंधहरुका बावजूद, यूरोपीय देश शीर्ष 20 स्थानहरुमा देखि 18 स्थानहरुमा कब्जा जमाए भए छन् र एक मार्केट रिसर्च कम्पनी ERCका अनुसार, 2007मा प्रति व्यक्ति औसतन 3000 सिगरेटहरुका साथ सबैभन्दा ज्यादा धूम्रपान गर्ने ग्रीसमा छन्.[५४] विकसित संसारमा धूम्रपानको दर स्थिर भएको छ वा यसमा गिरावट आयो छ, तर विकासशील देसहरुमा वृद्धि जारी छ। 1965 देखि 2006सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकामा धूम्रपानको दर 42%देखि 20.8%सम्म गिरी छ.[५५]

संसारभरमा कानूनहरु तथा मादक पदार्थहरुका कानूनहरुमा मतभेदका कारण, समाजमा लतका प्रभाव, अलग-अलग पदार्थहरु तथा यीबाट उत्पन्न हुने अप्रत्यक्ष सामजिक समस्याहरुका कारण भिन्न हुन सक्छन्। तर पनि निकोटिन अत्याधिक नशिला दवाईई छ तर मस्तिष्कमा यसको प्रभाव यति तीव्र वा ध्यान दिने योग्य छैन जति कि अर्को दवाईहरु जस्तै कोकीन, एम्फेटामाइन्स वा अन्य कुनै मादक पदार्थको (जिसमे हेरोइन अनि मर्फीन पनि सामेल छ).[स्रोत नखुलेको] तम्बाकू गैर कानूनी दवाई पनि छैन, यसमा उपभोक्ताका लागि उच्च जोखिम र अधिक दामहरु वाला कुनै कालो बाजार छैन.ढाँचा:या?

धूम्रपान अल्जाइमर रोगका खतरेको एक महत्त्वपूर्ण कारक छ.[५६]

अर्थ तन्त्र [सम्पादन गर्ने]

तम्बाकू मुक्त बच्चाहरुका लागि अभियानको दावा छ कि धूम्रपान गर्न वालहरुको कारणले अमेरिकी उत्पादकतालाई प्रतिवर्ष 97.6 बिलियन डालरको नुक्सान हुन्छ र लगभग 96.7 बिलियन डालर सार्वजनिक र निजी स्वास्थ्यमा अतिरिक्त खर्च गरिन्छ.[५७] यो सकल घरेलू उत्पादका 1%देखि पनि अधिक छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रतिदिन एक पैकेट भन्दा अधिक धूम्रपान कर्ता पुरुष आफ्नो जीवन कालमा औसतन 19000 डालर केवल आफ्नो चिकित्सामा खर्च गर्दछ। अमेरिकामा प्रतिदिन एक पैकेट भन्दा अधिक धूम्रपान गर्ने महिला पनि आफ्नो जीवन कालमा औसतन 25800 डालर केवल आफ्नो अतिरिक्त स्वास्थ्य देखभालमा खर्च गर्दछ.[५८] यी लागत अतिरिक्त राजस्व गरदेखि अलग देखी जानी चाहिन्छ जो धूम्रपानका कारण प्राप्त हुन्छ।

संस्कृतिमा धूम्रपान [सम्पादन गर्ने]

धूम्रपान विभिन्न कला रूपहरुमा संस्कृतिमा स्वीकार गरिएको छ, र यसले धेरै अलग, प्राय परस्पर विरोधी वा परस्पर अलग, समय, स्थान र धूम्रपान गर्न वालहरुका अनुसार धेरै अर्थ विकसित गरे छन्। पाइप द्वारा धूम्रपान जो अहिलेसम्म धूम्रपानका ताजा रूपहरु मध्येको एक छ,लाई प्राय गंभीर चिंतन, बुढ़ापेदेखि जोड़ गरि दिओस्खिन्छ र यसलाई प्राय विचित्र र पुरातन मानिन्छ। सिगरेट धूम्रपान, जो 19 उनी शताव्दीका अन्तसम्म ठूला पैमानामा छैन शुरू भएको थियो, संसारमा आधुनिकता र औद्योगिक तेजी भन्दा अधिक जोड़िएको छ। सिगार पहिला तथा अहिले पनि पुरुषत्व, शक्ति र पूंजीवादी छविका साथ जोड़िएका माने जातिरहेछन्। लम्बे समयदेखि सार्वजनिक रुपले धूम्रपान पुरुषहरुका लागि आरक्षित रह्यो छ र जब केही महिलाहरु द्वारा गरिन्छ तब यसलाई संकीर्णताका साथ जोड़िन्छ। जापानमा इडो अवधिका बेला वेश्या र तिनको ग्राहक प्राय भेष बदल गर्न एक अर्कालोई सिगरेट पेश गर्नका बहाने मिलन्थे तथा 19 उनी शताव्दीका यूरोपका लागि पनि यही कुरा सच थियो।[१४]

कला [सम्पादन गर्ने]

ऐड्रीएन वैन अस्टेड द्वारा एड्रीएं एपोथेकरी स्मोकिंग यी ऐन इंटिरियर, अइल अन पैनेल, 1646.

धूम्रपानका शुरूआती चित्रण 9ौं शताब्दीका प्राचीन मायन (Mayan) माटोका भाँड़ाकुँड़ाहरुमा पाउन सकिन्छन्। कला मुख्य रुपले धार्मिक प्रकृतिको थियो र यसमा देवताहरु वा शासकुन्लाई सिगरेटका शुरूआती रूपहरुको धूम्रपान गर्दै दर्शाइएको था.[५९] अमेरिकाका बाहिर धूम्रपानको शुरुआतका तुरंत पछि यी यूरोप तथा एशियाका चित्रहरुमा देखा जाने लगा। डच गोल्डन युगका चित्रकार मानिसेका चित्र बनाउने भएका ती पहिला चित्रकारहरु मध्येको एक थिए जो मानिसहरुलाई धूम्रपान तथा पाइप र तम्बाकूका साथ चित्रित गरिन्थ्यो। 17 उनी शताव्दीका दक्षिणी यूरोपीय चित्रकारहरुका लागि, ग्रीक र रोमन प्राचीन कालदेखि पौराणिक कथाहरुदेखि प्रेरित हो गर्न रूपांकनहरुमा सिगरेटलाई सामेल गर्नु अधिक आधुनिक था। शुरुआतमा धूम्रपानलाई नीचता मानिएको थियो र यसलाई कुन ानहरुका साथ जोड़िन्थ्यो।[६०] धेरै प्रारम्भिक चित्र मद्यपान गृहहरु वा वेश्यालहरुका दृश्हरुका थिए। पछि, जब डच गणराज्यले पर्याप्त शक्ति र धन प्राप्त गर्न लिया त धूम्रपान गर्ने सम्पन्न र शौक़ीन सज्जनहरुका सुन्दर चित्र बनेका जसमा ती पाइप उठाँदै प्रदर्शित गरे जान्थे। धूम्रपान आनंद, क्षणस्थायता र सांसारिक जीवनको संक्षिप्तताको प्रतिनिधित्व गर्दछ, किनभनें यी सब धुएंमा उड़ जान्छन्। धूम्रपान सूंघने तथा यसका स्वादको भावनालाई प्रदर्शनदेखि पनि जोड़िएको छ.

18 उनी शताव्दीको चित्रकलामा धूम्रपान र अधिक विरल भयो सुरुचिपूर्ण रुपले सूंघना र लोकप्रिय बन्यो। पाइप द्वारा धूम्रपान एक पल्ट फेरि तल्लो दर्जेका साधारण र देशी मानिसेका चित्रहरुमा मा परिवर्तित भयो तथा कटे भए तम्बाकूलाई सूंघनेका पछि सफाईदेखि छींकना एक दुर्लभ कला था। जब धूम्रपान आयो त यो प्राय पूर्वदेखि प्रभावित विदेशी चित्रहरुदेखि प्रभावित था। औपनिवेशिक-सिद्धान्तका धेरै समर्थकहरुको विवादास्पद रुपले मान्नु छ कि यो चित्रण यूरोपको आफ्नो उपनिवेसहरुमा श्रेष्ठताको प्रभाव तथा नारीत्वमा पुरुष प्रभुत्व जताउनु ढंग था.[स्रोत नखुलेको] ती 19ौं शताव्दीको विदेशी र "अर्का" विषयहरुमा विश्वास राख्थे, जो कि आत्मज्ञानका बेला एथनोलजीको लोकप्रियतामा वृद्धिका साथ प्रसिद्ध भएका थिए.[६१]

विन्सेन्ट वैन गोग्ह द्वारा जलती भएको सिगरेटका साथ खोपड़ी, कैनवासमा तेल, 1885.

19 उनी शताव्दीमा धूम्रपान साधारण आनंदका एक प्रतीकका रूपमा सामान्य था; पाइपको धूम्रपान गर्दो "कुलीन दैत्य", प्राचीन रोमन खंडहरहरुमा गंभीर चिंतन गर्दै, पाइपको कश लगाँदै चित्र कलाकारहरुका दृश्हरु मध्येको एक बने। नव सशक्त मध्यम वर्गले पनि स्मोकिंग सैलून तथा पुस्तकालहरुमा हानिरहित आनंदको एक नया आयाम ढूंढ लिया। सिगरेट धूम्रपान वा सिगार बोहेमियन (bohemian)देखि पनि जुड़ गया, कुनै यस्तो जसले रूढ़िवादी मध्य वर्गलाई त्यागा तथा रूढ़िवादका प्रति अपमान प्रदर्शित गरे। तर यो यस्तो ख़ुशी थियो जो केवल पुरुषहरुको संसारसम्म नैं सीमित थियो; धूम्रपान गर्न महिलालाई वेश्यावृतिका साथ जोड़ गरि दिओस्खिन्थ्यो र यो यस्तो क्रिया छैन मानी जाती थियो जसमा सही महिलाहरु आफूलाई सामेल गर्नुहोस्.[६२] यस्तो शताव्दीका अन्तसम्म भएन कि धूम्रपान गर्न महिलाहरु चित्रहरु र फोटोमा ठाठदेखि र आकर्षक रुपले देखा दहरु। विन्सेन्ट वैन गोग, जस्तै प्रभाववादी, जो आफू पाइप धूम्रपान गरिन्थ्यो, उदासी र fin-du-siècle भाग्यवाददेखि प्रेरित हो गर्न धूम्रपानदेखि जुड़ गए.

जबकि सिगरेट, पाइप र सिगारका प्रतीकहरुलाई क्रमशः 19ौं शताव्दीसम्म एक नैं सम्झिन्थ्यो, 20 उनी शताव्दीसम्म कि कलाकारहरुका लागि यसको पूर्ण प्रकारदेखि उपयोग शुरू भएको थिएन; एक पाइप सावधानी र शान्तिको प्रतीक थियो, सिगरेट आधुनिकता, ताकत र यौवनको प्रतीक थियो, किन्तु यो बेचैनीको पनि प्रतीक था; सिगार अधिकार, धन र सत्ताको प्रतीक था। द्वितीय विश्व युद्धका पछिका दशकहरुका बेला, जब धूम्रपान आफ्नो चरममा थियो किन्तु अहिले यसको धूम्रपान विरोधी आन्दोलनहरुदेखि पाला छैन पड़ा थियो, लापरवाहीदेखि होठहरुका बीच रखी एक सिगरेट युवा विद्रोहलाई दर्शाती थियो, जो मार्लोन ब्रांडो तथा जेम्स डीन वा मार्लबोरो व्यक्ति जस्तै विज्ञापनका आधारको प्रतीक थियो। धूम्रपानका नकारात्मक पहलू 1970का दशकसम्म प्रकट हुने लाग्थ्यो; अस्वास्थ्यकर तल्लो वर्ग, जो सिगरेटको धुंआ छोड़न्थे, विशेष गरी धूम्रपान विरोधी अभियानहरुदेखि प्रेरित वा तिनको द्वारा लगाईे गए चित्रहरुदेखि प्रेरणा तथा उत्साहको कमी महसूस गरिन्थ्यो।[६३]

फिल्म [सम्पादन गर्ने]

फिल्म स्टार र इकनिक धूम्रपान न गर्न हम्फ्रे बोगर्ट.

मूक फिल्महरुका युगदेखि ही, धूम्रपान फिल्म प्रतीकहरुको एक मुख्य भाग रह्यो छ। रोमांचक फिल्म नोयर जस्ता फिल्महरुमा, सिगरेटको धुआँ प्राय चरित्रलाई दर्शाउँदछ तथा यो प्राय रहस्यको आवरण वा शून्यवाद दर्शानका लागि पनि प्रयुक्त हुन्छ। इनमेदेखि एक अग्रणी प्रतीक फ्रिट्ज लैंगको वेइमार एरा डा माब्यूस, देर स्पाइलर , (Weimar era Dr Mabuse, der Spieler) 1922 (डा माब्यूस, द गैम्बलर )मा हेर्न सकिन्छ, जब मानिस जुआ खेलतेका बेला पत््दै खेलनेका साथ धूम्रपान गर्दै जुआरीलाई देख गर्न चकित हुन्छन्। शुरुआतमा फिल्ममा धूम्रपान गर्न महिलाहरुलाई पनि उत्तेजकता तथा मोहक कामुकतादेखि जोड़ गरि दिओस्खिन्थ्यो, जिनमेदेखि सबैभन्दा विशेष जर्मन फिल्म स्टार मार्लीन डाईट्रिच थियों। यसै प्रकार, हम्फ्रे बोगार्ट र अड्री हेपबर्न जस्तै अभिनेताहरुको तिनको धूम्रपान वाली छविका साथ बारीकीदेखि चित्रित गरिएको छ र तिनको केही सबैभन्दा प्रसिद्ध चित्रहरु तथा भूमिकाहरुमा सिगरेटका धुएंको एक घनी धुंध देखिन्छ। हेपबर्नले एक सिगरेट धारकका रूपमा, विशेष गरी ब्रेकफास्ट एट टिफनी'स (Breakfast at Tiffany's) नामक फिल्ममा, प्राय ग्लैमर बढ़ाया। धूम्रपान सहरुसरशिपलाई ख़त्म गर्नका लागि पनि प्रयोगमा लाया सकिन्थ्यो, किनभनें दुइ सिगरेटहरुको एक ऐश ट्रेमा बल्ना प्राय यौन गतिविधिलाई 'दर्शाता' था.

द्वितीय विश्व युद्धका पछिबाट, स्क्रीनमा धूम्रपानका दृश्य बिस्तारै कम भए, धूम्रपानका स्पष्ट स्वास्थ्य खतरे अब व्यापक भएका थिए। धूम्रपान विरोधी अभियानलाई अधिकभन्दा अधिक सम्मान र प्रभाव मिलनेका कारण, स्क्रीनमा धूम्रपानलाई छैन देखिनेका जागरुक प्रयास गरिंदैछन् ताकि धूम्रपान कि प्रोत्साहन न मिले, विशेष गरी पारिवारिक फिल्महरुमा वा फेरि यसलाई सकारात्मक रुपले देखिाइन्छ। आजका दौरमा स्क्रीनमा धूम्रपान गर्ने चरित्र प्राय असामाजिक वा आपराधिक हुन्छन्.[६४]

साहित्य [सम्पादन गर्ने]

मात्र कल्पनाका अन्य प्रकारका रूपमा, धूम्रपानको साहित्यमा महत्त्वपूर्ण स्थान रह्यो छ र धूम्रपान गर्ने चरित्रहरुलाई प्राय महान व्यक्तित्व, वा सनकी, वा विशेष रुपले सबैभन्दा प्रमुख व्यक्ति जस्तै शर्लक होम्सका रूपमा देखिाइन्थ्यो। सानो कथाहरु र उपन्यासेको एक भाग बन्नका अतिरिक्त, धूम्रपान साहित्य अन्तहीन प्रशंसाहरुसम्म फैला भएकोछ, जसमा यसका गुणहरु तथा एक समर्पित धूम्रपान गर्नेका रूपमा लेखकको पहचानको पुष्टि गरिन्छ। विशेष रुपले 19ौं शताब्दीका अन्त र शुरुआती 20 उनी शताव्दीमा, धूमधामदेखि टोबेको : इट्स हिस्टरी एंड एसोसिएशंज (Tobacco: Its History and associations) (1876), सिगरेट्स यी फैक्ट एंड फैंसी (Cigarettes in Fact and Fancy) (1906) र पाइप एंड पाउच: द स्मोकर्स ओन बुक अफ पोइट्री (Pipe and Pouch: The Smokers Own Book of Poetry) (1905) जस्ता किताबहरु अमेरिका र ब्रिटेनमा लेखिएको थियों। शीर्षकहरुलाई पुरुषहरु द्वारा अन्य पुरुषहरुका लागि लेखिएको थियो र यसमा सामान्य गपशप अनि धूम्रपानका प्रति प्रेमका काव्य चिंतन र यसबाट सम्बन्धित सबै चीजहरु सामेल छन्, तथा साथै परिपक्व अविवाहित जीवनको निरंतर सराहना गरिएको छ। द फ्रेगरेन्ट वीड: सम अफ द गुड थिंग्स विच छव बीन सेडतर्फ संग अबाउट टोबेको , (The Fragrant Weed: Some of the Good Things Which Have been Said or Sung about Tobacco) 1907मा प्रकाशित भएको, यसका साथ र धेरै सी पुस्तकहरुका अतिरिक्त, टम हाल द्वारा लेखिएको ए बैचलर्स व्यू (A Bachelor's Views) नामक कविताको निम्न पंक्तिहरु बाकी सबै पुस्तकहरुदेखि केही विशिष्ट छन्:

द कवर अफ माई लेडी निकोटाइन: जे.एम। बारिए द्वारा अ स्टडी यी स्मोक (1896), अन्यथा सर्वोत्तम तिनको खेलनका लागि जाना जाता पीटर पेन.
“ सो लेट अस ड्रिंक
टू हर, – बट थिंक
अफ हिम हू छज टू कीप हर;
एंड संस अ वाइफ
लेट्स स्पहरुड अर लाइफ
इन बेचेलोरडम, – इट्स चीपर.		 ”

—Eugene Umberger[६५]


ये सबै कार्य एक युगमा प्रकाशित गरियो थिए जसदेखि बाद, सिगरेट तम्बाकूको खपतको प्रमुख साधन बन्यो तथा पाइप, सिगारतर्फ तम्बाकू चबाना अहिले पनि सामान्य कुरा थियो। धेर जसो पुस्तकहरु उपन्यास पैकेजिंगका रूपमा प्रकाशित भएकहरु जो पढ़े लिखे सज्जनहरुलाई आकर्षित गर्दथ्यो। पाइप एंड पाउच (Pipe and Pouch ) तम्बाकूको थैलीदेखि मिल्दै जुल्दै चमड़ेका बैगमा आयो तथा सिगरेट्स यी फैक्ट एंड फैंसी (Cigarettes in Fact and Fancy) (1901) पुस्तकका कवरमा चमड़ा मढ़ा भएको थियो जो एक नकली सिगारनुमा डिब्बेमा पैक गरिएको थियो। 1920का दशकका अन्तमा, साहित्यका यस प्रकारका प्रकाशन ठूला पैमानामा घट्दै गए र पछि केवल 20 उनी शताब्दीमा अनियमित अवधिहरुमा पुनर्जीवित गर्न सकियोस्.[६६]

संगीत [सम्पादन गर्ने]

शुरूआती आधुनिक समय केमा संगीतमा तम्बाकूका केही उदहारण छन्, तर पनि ती टुक्नमा खास मौकहरुमा प्रदर्शित गरिए छन् जस्तै जोहान्न सेबेस्टियन बाकको एडीफाइंग थोट्स अफ ए टोबैको-स्मोकर (Edifying Thoughts of a Tobacco-Smoker).[६७] तर पनि, शुरुआती 20 उनी शताव्दी र त्यसको पछिदेखि धूम्रपान लोकप्रिय संगीतका साथ जोड़िएको रह्यो छ। शुरुआतमा जैज ती स्थानहरुमा धूम्रपानदेखि अत्याधिक जोड़िएको भएको थियो जहाँ यो बजाइन्थ्यो, जस्तो कि बार, डांस हाल, जैज क्लब र यहाँसम्म कि वेश्यालहरुमा भी। आधुनिक तम्बाकू उद्योगमा विस्तारका साथ जैजको पनि लोकप्रियता बढ़ती चली गई, र यसले संयुक्त राज्य अमेरिकामा पनि भांगका प्रसारमा योगदान दिए। पछि भएकालोई जैज समुदायमा "चाय", "मग्गल" र "रीफर"का नामले जानिएको र यो 1920 देखि 1930का दशकसम्म यति प्रभावी थियो कि यसले त्यस समय रचे गये गीतहरुमा आफ्नो जग्गा बनाएको लिए जस्तो कि लुईस आर्मस्ट्रंगको "मग्गल्स " (Muggles), लैरी एडलरको स्मोकिंग रीफर्स (Smoking Reefers) र डान रेडमैनको "चैंट अफ द वीड " (Chant of The Weed)। 1940 र 50का दशकमा जैज संगीतकारहरुमा मारिजुआनाको लोकप्रियता बनेकारही, जबसम्म कि यसको स्थान हेरोइनका प्रयोगले छैन लियो।[६८]

आधुनिक लोकप्रिय संगीतको एक अर्को प्रकार जो गांजेका धूम्रपानका साथ धेरै अधिक जोड़िएको छ, रेगे नामक संगीतको एक शैली छ जो जैमेकामा 1950का अन्तिम र 60का आरम्भिक दशकमा पनपी। मानिन्छ कि 19 उनी शताब्दीका मध्यमा भांग, वा गांजे, को प्रयोग आप्रवासी भारतीय श्रमिकहरु द्वारा शुरू गरिएको र मुख्य रुपले यो भारतीय श्रमिकहरुदेखि जोड़िएको थियो जबसम्म कि यसलाई 20 उनी शताव्दीका मध्यमा रस्ताफारी आन्दोलन द्वारा विनियोजित छैन गरिएको.[६९] रस्ताफारी गांजेका धूम्रपानलाई भगवान वा जाहका नजिक आउने साधन मान्दछन्, एक संगठन जसलाई रेगेका प्रतीकहरु जस्तो कि बब मारले र पीटर तोशले 1960 र 70का दशकमा अत्याधिक लोकप्रिय बनाए.[७०]

यी पनि हेर्नुहोस् [सम्पादन गर्ने]

Portal-puzzle.svg Medicine portal
  • सिगरेट धूम्रपान
  • धूम्रपान गर्नका लागि प्रयुक्त संयन्त्रहरुको सूची
  • धूम्रपानदेखि सम्बन्धित विषयहरुको सूची
  • अप्रत्य धूम्रपान
  • धूम्रपानको ठहराव
  • एक प्रकारको पागलपन र धूम्रपान

नोट्स [सम्पादन गर्ने]

  1. ↑ West, Robert and Shiffman, Saul (2007), Fast Facts: Smoking Cessation, Health Press Ltd., p. 28, ISBN 978-1-903734-98-8 
  2. ↑ गेट्ली हेर्नुहोस्; विल्बर्ट
  3. ↑ रौबिच्सेक (1978), पृष्ठ 30
  4. ↑ पी। राम मनोहर, स्मोक मा "धूम्रपान र भारतमा धूम्रपान आयुर्वेदिक चिकित्सा", पीपी। 68-75
  5. ↑ सैंडर एल गिलमैन र झोउ क्सुन, स्मोक मा "परिचय", पृष्ठ 20-21
  6. ↑ फिलिप्स, पीपी 303-319
  7. ↑ कोए, पीपी। 74-81
  8. ↑ जेम्सटाउन, वर्जीनिया: एक सिंहावलोकन
  9. ↑ कुलिकौफ, पीपी। 38-39.
  10. ↑ कूपर, विलियम जे, लिबर्टी एण्ड स्लेवरी: सदर्न पोलिटिक्स टू 1860 , दक्षिण केरोलिना प्रेसका विश्वविद्यालय, 2001, पृष्ठ 9.
  11. ↑ जेम्स ट्रेगर द्वारा द पीपल्स क्रोनोलजी, 1994
  12. ↑ १२.० १२.१ लयड & मिटचिन्सन
  13. ↑ तान्या पोलार्ड, स्मोक मा "द प्लेजर्स एण्ड पेर्लिस अफ स्मोकिंग यी अर्ली मडर्न इंग्लैण्ड", पृष्ठ 38
  14. ↑ १४.० १४.१ टिमोन स्क्रीच, स्मोक मा "टोबैको यी एडो पीरियड जापान", पीपी। 92-99
  15. ↑ सैंडर गिल्मैन र झोउ क्सुन, स्मोक मा "परिचय", पृष्ठ 15-16
  16. ↑ एलेन ऍफ। रबर्ट्स, स्मोक मा "स्मोकिंग यी सब-सहारन अफ्रीका", पीपी। 53-54
  17. ↑ बर्न्स, पीपी। 134-135.
  18. ↑ १८.० १८.१ जस टेन बर्ज, स्मोक मा "द बल्ले इपोक अफ ओपियम", पृष्ठ 114
  19. ↑ Proctor 2000, p. 178
  20. ↑ Proctor 2000, p. 219
  21. ↑ Proctor 2000, p. 187
  22. ↑ २२.० २२.१ Proctor 2000, p. 245
  23. ↑ Proctor, Robert N. (1996), Nazi Medicine and Public Health Policy, Dimensions, Anti-Defamation League, <http://www.adl.org/Braun/dim_14_1_nazi_med.asp>. Retrieved on १ जुन २००८ 
  24. ↑ २४.० २४.१ Proctor 2000, p. 228
  25. ↑ Doll, Rich (September 30, 1950), "Smoking and carcinoma of the lung। Preliminary report", British Medical Journal 2(4682): 739–48, PMID 14772469, doi 10.1136/bmj.2.4682.739 
  26. ↑ Doll Richard, Bradford Hilly A (June 26, 1954), "The mortality of doctors in relation to their smoking habits। A preliminary report", British Medical Journal 328(4877): 1451–55, PMID 13160495, doi: 10.1136/bmj.328.7455.1529 , <http://bmj.bmjjournals.com/cgi/reprint/328/7455/1529> 
  27. ↑ Milo Geyelin. "Forty-Six States Agree to Accept $206 Billion Tobacco Settlement", Wall Street Journal, November 23, 1998.
  28. ↑ "Cigarette Smoking Among Adults --- United States, 2006", 2007-11-09, "[...]In 2006, an estimated 20.8% (45.3 million) of U.S। adults[...]" 
  29. ↑ Hilton, Matthew (2000-05-04), Smoking in British Popular Culture, 1800-2000: Perfect Pleasures, Manchester University Press, pp. 229–241, ISBN 978-0719052576, <http://books.google.com/?id=UjM8t6Ul73YC&printsec=frontcover&dq=Smoking+in+British+Popular+Culture#PPA229,M1>. Retrieved on २२ मार्च २००९ 
  30. ↑ "WHO/WPRO-Smoking Statistics", 2002-05-28 
  31. ↑ Gilman & Xun 2004, pp. 46–57
  32. ↑ ग्लोबल टोबैको एपिडेमिकमा हु रिपोर्ट (WHO REPORT) 2008, पीपी 267-288
  33. ↑ DoJ-DEA-इतिहास-1985-1990
  34. ↑ क्रैक्ड अप.
  35. ↑ लेस्ली इवर्सन, स्मोक मा " हामी धूम्रपान किन गर्दछन्?: द साइकोलजी अफ स्मोकिंग", पृष्ठ 318
  36. ↑ लेस्ली इवर्सन, स्मोक मा " हामी धूम्रपान किन गर्दछन्?: द साइकोलजी अफ स्मोकिंग", पृष्ठ 320-321
  37. ↑ हेरिस, जे.आर। (1998)। द नेचर असम्प्शन: वाई चिल्ड्रेन टर्न आउट द ती दे डु । न्यूयर्क: फ्री प्रेस.
  38. ↑ आइसनेक, एच। जे। (1965)। धूम्रपान, स्वास्थ्य र व्यक्तित्व । न्यूयर्क: बेसिक बुक्स.
  39. ↑ के धूम्रपान गर्ने धूम्रपान न गर्न वालहरुदेखि होशियार हुन्छन्?, रायटर, 23 फरवरी 2010
  40. ↑ डब्लूएचहु (WHO) रिपोर्ट अन द ग्लोबल टोबैको एपिडेमिक, 2008
  41. ↑ स्मोक मा सनेर एल। गिल्मैन र झोउ क्सुन, "परिचय"; पृष्ठ 26
  42. ↑ Matthew Hilton, "Smoking and Sociability" in Smoke, p। 133
  43. ↑ सोलमन, टोराल्ड। (1906) अ टेक्स्ट-बुक अफ फार्माकोलजी़ एण्ड सम एलिड साइंसेस । पश्चिम बंगाल सौण्डर्स कंपनी, फिलाडेल्फिया र लण्डन। पीपी। 265.
  44. ↑ मैथ्यू हिल्टन, स्मोक मा "धूम्रपान र सुजनता", पीपी। 126-133
  45. ↑ लेस्ली इवर्सन, स्मोक मा "क्यहरु हामी धूम्रपान गर्दछन्:? द फिजियोलजी अफ स्मोकिंग" पृष्ठ 320
  46. ↑ (एम्एम्डब्लूआर) MMWR 12 अप्रैल 2002 / 5100(14); 300-3
  47. ↑ बीएम्जे (BMJ), एम् जे पब्लिक हेल्थ 1995:1223-1230 डोई:10.1136/bmj.38142.554479.चित्र:50 ycs.pdfएई (प्रकाशित 22 जून 2004)
  48. ↑ एम् जे पब्लिक हेल्थ 1995:1223-1230
  49. ↑ थून एम्जे, हन्नान एलएम्, एडम्स-कैम्पबेल एलएल, बोफेट्टा पी, बरिंग जेई, एट अल। (2008) फेफड़ेका कैंसरको घटना धूम्रपान गर्ने: 13का विश्लेषणदेखि साथिहरु र 22 कैंसर रजिस्ट्री अध्ययन गर्दछ। PLoS मेड 5(9): e185। डोई:10.1371/journal.pmed.0050185
  50. ↑ बीएमजे (BMJ) 1997;315:973-80
  51. ↑ अमेरिकी विरासत फाउंडेशन कैंसर फेफ्नमा तथ्यफैलाव; तिनको स्रोत उद्धृत छ सीडीसी (रोग नियन्त्रणका लागि केन्द्र) धूम्रपान स्वास्थ्य: सर्जन जनरलको एक रिपोर्ट.2004.
  52. ↑ Nyboe J, Jensen G, Appleyard M, Schnohr P। (1989), "Risk factors for acute myocardial infarction in Copenhagen। I: Hereditary, educational and socioeconomic factors। Copenhagen City Heart Study।", Eur Heart J 10(10): 910–6, PMID 2598948 
  53. ↑ डेवरेक्स जी। एबीसी अफ क्रोनिक अब्सट्रकटिव पल्मोनरी डिजीज .परिभाषा, जानपदिक रोग विज्ञान, र जोखिम कारकहरु. बीएमजे (BMJ) 2006;332:1142-1144। PMID 16690673
  54. ↑ http://www.gadling.com/2008/05/12/which-country-smokes-the-most/
  55. ↑ "Cigarette Smoking Among Adults - United States, 2006" 
  56. ↑ doi:10.3233/JAD-2010-1240
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  57. ↑ स्मिथ, हिलेरी। "धूम्रपानको उच्च लागत"। एमएसएन पैसा। http://articles.moneycentral.msn.com/Insurance/InsureYourHealth/HighCostOfSmoking.aspx 10 सितम्बर 2008 मा पुनःप्राप्त
  58. ↑ अमेरिका खजाना विभाग। "संयुक्त राज्य अमेरिकामा धूम्रपानको आर्थिक लागत र व्यापक सुर्ती कानूनको लाभ"। 10 सितम्बर 2008 मा पुनःप्राप्त http://www.treas.gov/press/releases/reports/tobacco.pdf
  59. ↑ रबीसेक (1978)
  60. ↑ ऐशेश टू ऐशेश पीपी। 78-81
  61. ↑ इवान डेविडसन कल्मार, स्मोक मा "द हौकाह यी द हरियाम: अन स्मोकिंग एण्ड तर्फीहरुटलिस्ट आर्ट", पीपी 218-229
  62. ↑ ग्रीव्स, पृष्ठ 266
  63. ↑ बेन्नो टेम्पल, स्मोक मा "प्रतीक र फाइल: सत्रह शताव्दीदेखि धूम्रपानको कला" पीपी। 206-217
  64. ↑ नूह यस र्बर्ग, स्मोक मा "सिनेमैटिक स्मोक: वेइमारदेखि कक्षीवुड तक", पीपी। 248-255
  65. ↑ Eugene Umberger, "In Praise of Lady Nicotine: A Bygone Era of Prose, Poetry..। and Presentation" in Smoke, p। 241
  66. ↑ यूजीन अम्बेर्जर, स्मोक मा "इन प्रेज अफ लेडी निकोटाइन: अ बाइजहरु एरा अफ प्रोज, पोएट्री...एण्ड प्रेजहरुटेशन", पीपी 236-247.
  67. ↑ ऐशेश टू ऐशेश, द इंडिपहरुडहरुट , 27 नवंबर 2004। 2008 मा पुनःप्राप्त.
  68. ↑ स्टीफन कट्रेल, स्मोकमा "धूम्रपान र अल दैट जैज", पीपी। 154-59
  69. ↑ जे एडवर्ड चहरुबरलीन र बैरी चेवंनेस, स्मोकमा "जमैकामा गंजा", पीपी। 148
  70. ↑ जे। एडवर्ड चेम्बर्लिन र बैरी चेवनेस, स्मोकमा "जमैकामा गंजा", पीपी। 144-53

संदर्भ [सम्पादन गर्ने]

  • ऐशेश टू ऐशेश: एस। लक, एल.ए रेनौल्ड्स र इ.एम् टेनसे द्वारा द हिस्ट्री अफ स्मोकिंग एण्ड हेल्थ (1998) 2 संपादित। रोडोपि। ISBN 9042003960
  • कोए, सोफी डी। (1994) अमेरिका'स फर्स्ट क्विजीन ISBN 0-292-71159-X
  • गेट्ली, आइयन (2003) टोबैको: अ कल्चरल हिस्ट्री अफ हाउ ऐन एक्जोटिक प्लांट सिद्युस्ड सिविलाइजेशन ISBN 0-80213-960-4
  • गोल्डवर्ग, रे (2005) ड्रग्स ऐक्रस द स्पेक्ट्रम । 5 एड। थमसन ब्रूक्स/कोल। ISBN 0495013455
  • ग्रीव्स, लोराइन (2002) एन्ना एलाक्जन्डर र मार्क एस। रबर्ट्स द्वारा हाई कल्चर: रिफ्लेक्शन अन एडिशन एण्ड मडर्नटी । न्यूयर्क राज्य विश्वविद्यालयका प्रेस। ISBN 079145553X
  • इंग्ल्याण्डका जेम्स I, अ काउंटरब्लेस्ट टू टोबैको
  • लयड, जे & मिचिंनसन, जे: "द बुक अफ जनरल इग्नोरहरुस"। फैबर र फैबर, 2006
  • मरिभयोना एण्ड मेडिसीन (1999), संपादक: गाब्रिएल नहस ISBN 0-89603-593-X
  • फिलिप्स, जे। ई। अफ्रीकन स्मोकिंग एण्ड पाइप्स , द जर्नल अफ ऐफ्रिकन हिस्ट्री , खंड 24, नं। 3.
  • रोबिच्शेक, फ्रांसिस (1978) द स्मोकिंग गोड्स: टोबैको यी माया आर्ट, हिस्ट्री एण्ड रिलीजियन ISBN 0-80611-511-4
  • Gilman, Sander L. & Xun, Zhou (2004-08-15), Smoke: A Global History of Smoking, Reaktion Books, ISBN 978-1861892003, <http://books.google.com/?id=mM5bYb_uVcwC&printsec=frontcover&dq=smoke>. Retrieved on २२ मार्च २००९ 
  • विल्बर्ट, जोहानिस (1993) टोबैको एण्ड शमानिज्म यी साउथ अमेरिका ISBN 0300057903
  • बर्न्स, एरिक। द स्मोक अफ द गोड्स: तम्बाकूको एक सामाजिक इतिहास। फिलाडेल्फिया: मंदिर यूनिवर्सिटी प्रेस, 2007.
  • कुलिकोफ, एलन। तम्बाकू र दास: चेसापीकमा दक्षिणी संस्कृतिका विकास। उत्तरी केरोलिना: उत्तरी केरोलिना प्रेसका विश्वविद्यालहरु, 1986.
  • Proctor, Robert N. (2000-11-15), The Nazi War on Cancer, Princeton University Press, ISBN 978-0691070513, <http://books.google.com/?id=02NGyKTwko0C&printsec=frontcover&dq=The+Nazi+War+on+Cancer>. Retrieved on २२ मार्च २००९ 

बाह्य लिङ्क्स [सम्पादन गर्ने]

विकिमीडिया कमन्समा अरु धेरै सामाग्रीहरू छन्: Smoking

ढाँचा:खुराकका प्रकार ढाँचा:प्रशासनको ज्ने

ढाँचा:लिङ्क GA

"http://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=धूम्रपान&oldid=324785" बाट निकालिएको