निर्वाचन आयोग (भारत)

यो लेख हिन्दीबाट अनुवाद गरिएको हो। यहाँ क्लिक गरेर यस लेखमा रहेका त्रुटिहरु सुधार्न सक्नुहुन्छ।

केन्द्र सरकार
यस शृङ्खलाको एक भाग
संविधान भारतीय संविधान मौलिक अधिकार, नीति निर्देशक तत्व एवं मूल कर्तव्य
कार्यपालिका सरकार प्रधानमंत्री मनमोहन सिंह मंत्रीमंडल
विधायिका संसद राष्ट्रपति प्रतिभा पाटिल उपराष्ट्रपति मोहम्मद हामिद अंसारी लोकसभा चौधौं लोकसभा लोकसभाका अध्यक्ष मीरा कुमार राज्यसभा राज्य सभाध्यक्ष
न्यायपालिका उच्चतम न्यायालय मुख्य न्यायधीश सरोश होमी कपाड़िया उच्च न्यायालय जिला न्यायालय
भारतीय आमचुनाव २००९को लोकसभा चुनाव २००७को राष्ट्रपति चुनाव २००४को आमचुनाव चुनाव आयोग मुख्य निर्वाचन अधिकारी प्रांतीय विधानसभा चुनाव
राजनैतिक कांड विदेश संबंध प्रवेशद्वार:राजनीति • पंचायती राज प्रवेशद्वार:भारत सरकार अन्य देश

भारत निर्वाचन आयोग (अंग्रेजी: Election Commission of India) एक स्वायत्त एवं अर्ध-न्यायिक संस्थान छ जसको गठन भारतमा स्वतन्त्र एवं निष्पक्ष रूपले विभिन्नदेखि भारतका प्रातिनिधिक संस्थानहरूमा प्रतिनिधि चुननका लागि गया थियो। भारतीय चुनाव आयोगको स्थापना 25 जनवरी 1950लाईको गयी थियो।

संरचना

आयोगमा वर्तमानमा एक मुख्य चुनाव आयुक्त र दुइ चुनाव आयुक्त हुन्छन्। जब यो पहिला पहल १९५०मा गठित भयो तबदेखि र १५ अक्तूबर, १९८९सम्म केवल मुख्य निर्वाचन आयुक्त सहित यो एक एकल-सदस्यीय निकाय थियो। १६ अक्तूबर, 1989देखि 1 जनवरी, 1990सम्म यो आर. वी. एस. शास्त्री (मु.नि.आ.) र निर्वाचन आयुक्तका रूपमा एस.एस. धनोवा र वी.एस. सहगल सहित तीन-सदस्यीय निकाय बन्यो। 2 जनवरी, 1990देखि 30 सितम्बर, 1993सम्म यो एक एकल-सदस्यीय निकाय बन्यो र फेरि 1 अक्तूबर, 1993देखि यो तीन-सदस्यीय निकाय बन्यो।

वर्तमानमा मुख्य चुनाव आयुक्त एन. गोपालस्वामी र अन्य चुनाव आयुक्त नवीन चावला र एस. वाय. कुरैशी छन्।

मुख्य चुनाव आयुक्त

मुख्य लेख: मुख्य चुनाव आयुक्त

चुनाव आयुक्तहरूको नियुक्ति एवं कार्यावधि

मुख्य चुनाव आयुक्त र अन्य चुनाव आयुक्तहरूको नियुक्ति भारतको राष्ट्रपति गर्दछ। मुख्य चुनाव आयुक्तको कार्यकाल ६ वर्ष वा ६५ साल, जो पहिला हो,को हुन्छ जबकि अन्य चुनाव आयुक्तहरूको कार्यकाल ६ वर्ष वा ६२ साल, जो पहिला हो,को हुन्छन्। चुनाव आयुक्तको सम्मान र वेतन भारतका सर्वोच्च न्यायलयका न्यायधीशका सामान हुन्छ। मुख्य चुनाव आयुक्तलाई संसद द्वारा महाभियोगका जरिए नैं हटाउन सकिन्छन्।

बाह्य कडीहरू

• चुनाव आयोगको आधिकारिक जालस्थल
• भारतका सबै प्रान्तहरू एवं केन्द्र-शासित प्रदेसहरूका मुख्य चुनाव अधिकारिहरूका जालस्थलको सूची
• ईराक चुनावहरूमा भारतीय चुनाव आयोगका सहयोगका बारेमा टेलीग्राफमा छपी खबर
• इंटरनेटमा चुनाव आयोग द्वारा जारी मतदाता सूची विकल्प: 'मतदाताको नाम' तपाईं विधानसभा क्षेत्र, एवं लोकसभा क्षेत्रानुसार पनि मतदाता सूची पा सक्छौं, वा फेरि पोलिंग बूथका अनुसार पनि।