प्रोटोन

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
प्रोटोन संरचना

प्रोटोन (प्रोटोन) एक धनात्मक विध्युत आवेशयुक्त मूलभूत कण हो, जो परमाणुका न्युक्लियसमा न्युट्रोनका साथ पाइन्छन् । यसलाई p प्रतिक चिन्ह द्वारा दर्शाइन्छ। यसमा1.602E−19 कोलम्बको धनावेश हुन्छ। यसको द्रव्यमान 1.6726E−27 किग्रा हुन्छ जो इलेक्ट्रोनको द्रब्यमानको लगभग १८३७ गुणा छ। प्रोटोन तीन प्राथमिक कणो दुई अप-क्वार्क र एक डाउन-क्वार्क देखि मिलेर बनाएको हुन्छ। स्वतन्त्र रूपदेखि यो हाइड्रोजन आयन H+का रूपमा पाइन्छ।

विवरण[सम्पादन गर्ने]

प्रोटोनफर्मिअन हुन्छन्, जसको स्पिन १/२ हुन्छ र यो तीन क्वार्कदेखि मिलेर बनेका हुन्छ अर्थात यो बेर्यॉन (हेड्रनको एक प्रकार )को रूपमा हो। यिनका दुई अप-क्वार्क एवं एक डाउन-क्वार्क आपसमा सशक्त बल ( strong force )देखि जोडिएका हुन्छन् जोग्लुअन द्वारा लागू हुन्छन्। प्रोटोनन्युट्रोनको जोडा न्युक्लिअन भनिन्छ जो किपरमाणु न्युक्लियसमा नाभकीय बल ( nuclear force )देखि आपसमा बाँधिएका हुन्छन्। हाइड्रोजन नैं एक मात्र यस्तो तत्त्व हो जसका परमाणु न्युक्लियसमा प्रोटोन अकेरा पाइन्छ अन्यथा अन्य सबै परमाणुका न्युक्लियसमा प्रोटोन न्युट्रोनका साथ पाइन्छ। हाइड्रोजन परमाणुका न्युक्लियसमा केवल एक प्रोटोन हुन्छन्युट्रोन हुँदैन जबकि यसका दुई भारी समस्थानिक ड्युटेरियममा एक प्रोटोन अनि एक न्युट्रोन एवं ट्रिटियममा एक प्रोटोन अनि दुई न्युट्रोन हुन्छन्।

स्थायित्व[सम्पादन गर्ने]

प्रोटोन , इलेक्ट्रोन ( ऋणात्मक बिटा रेडियसन )को अवशोषण गर्न न्युट्रोनमा बदलिन्छ।

p+ + e- → no + ve

जहाँ p प्रोटोन, e इलेक्ट्रोन , n न्युट्रोन , र ve इलेक्ट्रोन न्यूट्रीनो छ।

यस विपरित न्युट्रोन इलेक्ट्रोन ( ऋणात्मक बीटा क्षय )को उत्सर्जन गर्न प्रोटोनमा बदलिन्छ।

no → p+ + e- + ve-

प्रोटोनको अर्ध-आयु धेरै लामो हुन्छ ( आजका ब्रह्माण्डको आयुदेखि पनि अधिक )

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

प्रोटोनको नामकरण ग्रीक शब्द प्रोटोस protos देखि भएकोछ जसको अर्थ हुन्छ "प्रथम्" । १९२०मा रदरफोर्डले यसको खोज गरेकाथिए ।