प्रोटोन

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
प्राणु संरचना

प्राणु (प्रोटोन) एक धनात्मक विध्युत आवेशयुक्त मूलभूत कण हो, जो परमाणुका नाभिकमा न्यूट्रोनका साथ पाइन्छन् । यसलाई p प्रतिक चिन्ह द्वारा दर्शाइन्छ। यसमा1.602E−19 कूलाम्बको धनावेश हुन्छ। यसको द्रव्यमान 1.6726E−27 किग्रा हुन्छ जो विद्युदणुका द्रब्यमानका लगभग १८३७ गुणा छ। प्राणु तीन प्राथमिक कणो दुइ अप-क्वार्क र एक डाउन-क्वार्क देखि मिलेर बनाएको हुन्छ। स्वतन्त्र रुपदेखि यो उदजन आयन H+का रुपमा पाइन्छ।

विवरण[सम्पादन गर्ने]

प्राणुफर्मिअन हुन्छन्, जसको स्पिन १/२ हुन्छ र यो तीन क्वार्कदेखि मिलेर बनेका हुन्छन् अर्थात यो बेर्यॉन (हेड्रनको एक प्रकार )का रुपमा हुन्छन्। यिनको दुइ अप-क्वार्क एवं एक डाउन-क्वार्क आपसमा सशक्त बल ( strong force )देखि जुडे हुन्छन् जोग्लुअन द्वारा लागू हुन्छन्। प्राणुन्यूट्रोनको जोडा न्युक्लिअन कहलाउँछ जो किपरमाणु नाभिकमा नाभकीय बल ( nuclear force )देखि आपसमा बंधे हुन्छन्। उदजन नैं एक मात्र यस्तो तत्व हो जसका परमाणु नाभिकमा प्राणु अकेरा पाइन्छ अन्यथा अन्य सबै परमाणुका नाभिकमा प्राणु न्यूट्रोनका साथ पाइन्छ। उदजन परमाणुका नाभिकमा केवल एक प्राणु हुन्छन्यूट्रोन हुँदैन जबकि यसका दुइ भारी समस्थानिक ड्यूटेरियममा एक प्राणु अनि एक न्यूट्रोन एवं ट्रिटियममा एक प्राणु अनि दुइ न्यूट्रोन हुन्छन्।

स्थायित्व[सम्पादन गर्ने]

प्राणु , विद्युदणु ( ऋणात्मक बीटा-क्षय )को अवशोषण गर्न न्यूट्रोनमा बदलिन्छ।

p+ + e- → no + ve

जहॉ p प्राणु, e विद्युदणु , n न्यूट्रोन , र ve विद्युदणु न्यूट्रीनो छ।

यस विपरित न्यूट्रोन विद्युदणु ( ऋणात्मक बीटा क्षय )को उत्सर्जन गर्न प्राणुमा बदलिन्छ।

no → p+ + e- + ve-

प्राणुको अर्ध-आयु धेरै लामो हुन्छ ( आजका ब्रह्माण्डको आयुदेखि पनि अधिक )

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

प्राणुको नामकरण ग्रीक शब्द प्रोटोस protosदेखि भएकोछ जसको अर्थ हुन्छ "प्रथम्" । १९२०मा रदरफोर्डले यसको खोज गरेकाथिए ।