बेंगलोर
 बेंगलोर (बंगलुरु) |
|
| ऐतिहासिक नाम: | बिरा गुलु, |
|---|---|
| शहरको स्तर: | कर्नाटकको राजधानी |
| जिल्ला: | बंगलोर |
| प्रशासन: | मेयर |
| प्रमुख प्रशासक: | एस्. के. नटराज |
| भाषा: | कन्नड |
| क्षेत्रफल: | 709.5 km2 |
| जनसंख्या: | 6,562,408 |
| जनघनत्व: | 8,231 /km2 |
| अन्तर्राष्ट्रिय टेलिफोन कोड: | +९१ |
| हुलाक कोड(Postal Index No.): | 560 xxx |
बंगलौर या बेंगलूरु (कन्नड: ಬೆಂಗಳೂರು; उच्चारण: ['beŋgəɭuːru]) भारतका राज्य कर्नाटकको राजधानी हो। बंगलौरको जनसंख्या लगभग ६१ लाख हो र यो भारतको पाचौं सबै भन्दा ठूलो सहर हो। यस सहरलाई भारतको सूचना प्रविधिको राजधानी भन्दछन्। यहाँ साफ्टवेयर तथा संगणक (कम्प्यूटर)सँग सम्बन्धित अनेकानेक प्रतिष्ठान (कम्पनिहरू) स्थित छन्। १ नोभेम्बर २००६मा सहरको नाम आधिकारिक रूपबाट बदलेर बेंगलूरु गर दिइएको छ।
बंगलौर कर्नाटकको सबै भन्दा ठूलो सहर हो। यहाँमा कन्नड बोलिन्छ। धेरै मान्छे एक भन्दा ज्यादा भाषा बोल्दछन्। एक अनुमानका अनुसार बंगलौरमा ५१% भन्दा ज्यादा मान्छे भारतका विभिन्न भागबाट आएर बसेका छन्।
विषयसूची |
[सम्पादन गर्ने] इतिहास
पुराणहरूमा यस स्थानलाई कल्याणपुरी या कल्याण नगरका नामबाट जानिन्थ्यो। अंग्रेजहरूका आगमनका पश्चात नैं बंगलौरलाई आफ्नो यो अङ्ग्रेजी नाम मिलयो।
बेगुरका पास मिले एक शिलालेखबाट यस्तो प्रतीत हो्दछ कि यो जिल्ला 1004 ई० तक, गन्गा राजवंशको एक भाग थियो। यसलाई बेंगा-वलोरूका नामबाट जानिन्थ्यो, जसको अर्थ प्राचीन कन्नडमा "रखवालहरूको नगर" हो्दछ। सन् १०१५बाट १११६सम्म तमिलनाडुका चोल शासकहरूले यहाँ राज गर्यो जसपछि यसको सत्ता होयसल राजवंशका हात चली गई। ऐसा मानिन्छ कि आधुनिक बंगलौरको स्थापना सन १५३७मा विजयनगर साम्राज्यका समयमा भए थियो। विजयनगर साम्राज्यको पतन पछि बंगलौरको सत्ताको बागडोर धेरै पल्ट बदली। मराठा सेनापति शाहाजी भहरूसलेको अघिकारमा केही समयसम्म रहन पछि यसमा मुग़लहरूले राज गर्यो। त्यस पछि जब १६८९मा मुगल शासक औरंगजेवले यसलाई चिक्काराजा वोडयारलाई दिइयो त यो नगर मैसूर साम्राज्यको भाग भयो। कृष्णराजा वोडयारका देहांत पछि मैसूरका सेनापति हैदर अलीले यसमा १७५९मा अधिकार गर लियो। यसपछि हैदर-अलीका छोरा टीपू सुल्तान, जसलाई मान्छे शेर-ए-मैसूरको नामबाट जान्दछन्,ले यहाँ १७९९सम्म राज गरे जसपछि यो अंग्रेजहरूका अघिकारमा चला्यो। यो राज्य १७९९मा चौथो मैसूर युद्धमा टीपूको मृत्यु पछि नैं अंग्रेजहरूका हात लग सका। मैसूरको शासकीय नियन्त्रण महाराजाका नैं हातमा छोड दिइएको, केवल छावनी क्षेत्र (कैंटोनमा ट) अंग्रेजहरूका अधीन रहयो। ब्रिटिश शासनकालमा यो नगर मद्रास प्रेसिडेंसीका तहत थियो। मैसूरको राजधानी १८३१मा मैसूर सहरबाट बदलेर बंगलौर गरिदियो।
टेलीग्राफ तथा रेलका आगमनले नगरका विकासमा महत्वपूर्ण भूमिकाहरू निभाएं। उन्नीसऔं सताब्दीमा बंगलौर एक द्विनगर (ट्विन सिटी) बन्यो -पेट अनि छावनी। पेटमा मुख्यतः कन्नड जनवास थियो जबकि छावनीका निवासीहरूमा तमिल प्रवासीहरूको बहुतायत थियो। १८९८मा प्लेगको चपेटमा आनबाट बंगलौरको जनसंख्या एकाएक कम भयो। १९०६मा यो देशको पहिलो यस्तो नगर बनयो जहाँ जलविद्युत आपूर्तिको सुविधा थियो शिवानासमुद्रको जलविद्युत केन्द्र यसको स्रोत थियो।
१९९०को दशकमा सौम्योपकरण (सफ्टवेयर)को अचानक प्रगतिको कारण बंगलौर एकदम उन्नत भयो।
[सम्पादन गर्ने] भौगोलिक स्थिति
१२.९७ डिग्री उत्तरी अक्छांश र ७७.५६ डिग्री पूर्वी देशांतरमा स्थित यस नगरको भूखण्ड मुख्यतः पठारी हो। यो मैसूरको पठारका लगभग बीचमा ९२० मीटरको औसत ऊचाईमा अवस्थित हो। बंगलौर जिल्लाहरूका उत्तर-पूर्वमा कोलार जिला (सोनेको खानहरूको लागि प्रसिद्घ), उत्तर-पश्चिममा तुमकुर जिला, दक्षिण-पश्चिममा मांड्य जिला, दक्षिणमा चामराजनगर जिला तथा दक्षिण-पूर्वमा तमिलनाडु राज्य हो।
[सम्पादन गर्ने] संस्कृति
एक अनुमानका अनुसार बंगलौरमा ५१% भन्दा अधिक मान्छे भारतका विभिन्न हिस्साहरूबाट आएर बसेका छन्। आफ्नो सुहाने मौसमका कारण यसलाई भारतको उद्यान नगर पनि भन्दछन्। प्रकाशको पर्व दीपावली यहाँ धेरै धूमधामबाट मनाई जान्छ। दशहरियो, जुन मैसूरको चिनारी चिह्न बन्यो हो, पनि एकदम प्रसिद्ध छ। अन्य लोकप्रिय उत्सवहरूमा गणेश चतुर्थी, उगाडी, संक्रांति, ईद-उल-फितर, क्रिसमसको नाम लिनसक्दछ। कन्नड फिलिम उद्योगको केन्द्र बंगलौर, साल्याउन औसतन ८० कन्नड चलचित्र बनाउँछ। कन्नड चलचित्रहरूको लोकप्रियताले एक नयाँ जनभाषा बंगलौर-की-कन्नडलाई जन्म दियो हो जुन अन्य भाषाहरूबाट प्रेरित हो अनि युवा संस्कृतिको समर्थक। व्यंजनहरूको विविधताबाट भरपूर यस नगरमा उत्तर भारतीय, दक्कनी, चीनी तथा पश्चिमी खान एकदम लोकप्रिय छन्।
क्रिकेट यहाँको सर्वाधिक लोकप्रिय खेल हो। बंगलौरले देशलाई एकदम उन्नत खेलाडी दिको छ, जसमा राहुल द्रविड, अनिल कुम्बलहरू, गुंडप्पा विश्वनाथ, प्रसन्ना, बी. एस. चन्द्रशेखर, वेंकटेश प्रसाद, जावागल श्रीनाथ आदिको नाम लिन सकिन्छ। बंगलौरमा धेरै क्लब पनि छन्, जस्तै - बंगलौर गोल्फ क्लब, बाउरिंग इंस्टीट्यूट, इक्सक्लुसिव बंगलौर क्लब आदि जसका पूर्व सदस्यहरूमा विंस्टन चर्चिल र मैसूर महाराजाको नाम शामिल छ।
[सम्पादन गर्ने] दर्शनीय स्थल
ऐसा मानिन्छ कि जब कैंपे गौडाले १५३७मा बंगलौरको स्थापनाको उनी समय उनले मिट्टीको चिनाई वाला एक साना किल्लाको निर्माण गराए। साथै गवीपुरममा उनले गवी गङ्गाधरेश्वरा मन्दिर र बासवामा बसवांगुडी मन्दिरको स्थापना गरयो। यस किलेका अवशेष अझै पनि मौजूद छन् जसको दुई शताब्दीहरू पछि हैदर अलीले पुनर्निर्माण कराया र टीपू सुल्तानले त्यसमा अरु सुधार कार्य गरे। यो स्थल आज पनि दर्शनीय छ। सहरको मध्य १८६४मा निर्मित कब्बन पार्क अनि संग्रहालय हेर्न योग्य छ। १९५८मा निर्मित सचिवालय, गांधी जीका जीवनसँग सम्बन्धित गांधी भवन, टीपू सुल्तानको सुमेर महल, बाउँसगुडी तथा हरे कृष्ण मन्दिर, ल्याल बाग, बंगलौर पैलेस साईं बाबाको आश्रम, नृत्यग्राम, बनेरघाट अभयारण्य केही यस्तो स्थल छन् जहाँ बंगलौरको यात्रा गर्न सबैले चाहन्छन्।
[सम्पादन गर्ने] बसवांगुडी बुल टेम्पल
यो मन्दिर भगवान शिवका वाहन नन्दी बैललाई समर्पित हो। प्रत्येक दिन यस मन्दिरमा एकदम संख्यामा भक्तहरूको भीड देखि जान सक्छ। यस मन्दिरमा बसेका भएका बैलको प्रतिमा स्थापित छ। यो मूर्ति ४.५ मीटर अग्लो अनि ६ मीटर लामो छ।
[सम्पादन गर्ने] शिव मूर्ति
यो मूर्ति ६५ फीटर अग्लो छ। यस मूर्तिमा भगवान शिव पदमासनको अवस्थामा विराजमान हो। यस मूर्तिको पृष्ठभूमिमा कैलाश पर्वत, भगवान शिवको निवास स्थल तथा प्रवाहित हुने गंगा नदी छ।
[सम्पादन गर्ने] इस्कोन मन्दिर
इस्कोन मन्दिर (द इंटरनेशलन सोसायटी फर कृष्णा कंसी) बंगलूरूको सुन्दर भवनहरू मध्ये एक हो। यस भवनमा धेरै आधुनिक सुविधाहरू जस्तै मल्टी-विजन सिनेमा थियेटर, कम्प्यूटर सहायता प्रस्तुतिकरण थियेटर एवं वैदिक पुस्तकालय अनि उपदेशात्मक पुस्तकालय छ। यस मन्दिरका सदस्यहरू तथा गैर-सदस्यहरूको लागि यहाँ बस्नको पनि एकदम राम्रो सुविधा उपलब्ध छ।
[सम्पादन गर्ने] टीपू पैलेस
टीपू पैलेस तथा किला बंगलूरूका प्रसिद्व पर्यटन स्थलहरूमा बाट हो। यस महलको वास्तुकला तथा बनावट मुगल जीवनशैलीलाई दर्शान्छ। यसका बाहेक यो किला आफ्नो समयको इतिहासलाई पनि दर्शाउँछ। टीपू महलका निर्माणको आरंभ हैदर अलीले करवाएकोथियो। जबकि यस महललाई स्वयं टीपू सुल्तानले पूरा गरेको थियो।
[सम्पादन गर्ने] वेनकटप्पा आर्ट गैलरी
यो ठाँउ कला प्रेमीहरूको लागि बिल्कुल उचित हो। यस आर्ट गैलरीमा लगभग ६०० पेंटिग प्रदर्शित गरिएको हो। यो आर्ट गैलरी पुरा वर्ष खुली रहन्छ। यसका बाहेक, यस गैलरीमा धेरै अन्य नाटकीय प्रदर्शनीको संग्रह हेर्न सकिन्छन्।
[सम्पादन गर्ने] बंगलूरू पैलेस
इस महलको निर्माण १८८७ ई.मा गराए गयो थियो। यो महल बंगलूरूका प्रमुख पर्यटन स्थलहरूमा भन्दा एक छ। यस महलको वास्तुकला तुदौर शैलीमा आधारित हो। यो महल बंगलूरू शहरका मध्यमा स्थित हो। यो महल लगभग ८०० एकडमा फैल्एको हो। यो महल इंगलैंडका वाइंडसर महलको तरिका दिखाई दे्दछ।
[सम्पादन गर्ने] विधान सौधा
यो ठाँउ बंगलूरूका प्रमुख पर्यटक स्थलहरूमा भन्दा एक छ। यसको निर्माण १९५४ ई.मा गरियो। यस इमारतको वास्तुकला नियो-द्रविडियन शैलीमा आधारित हो। वर्तमान समयमा यो ठाँउ कर्नाटक राज्यका विधान सभाका रूपमा उपयोग गरिन्छ। यसका बाहेक इमारतको केही हिस्सा कर्नाटक सचिवालयका रूपमा पनि कार्य गर रहेको छ। विधान सौधाका शैलीमा नैं अनि एक इमारतको निर्माण गरिएको छ, जसको नाम ’विकास सौधा’ राखिएको छ।
[सम्पादन गर्ने] ल्या ल बाग
वर्तमान समयमा यस बागलाई ल्या ल बाग वनस्पति बगीचाका नामबाट जान जान्छ। यो बाग भारतका सबै भन्दा खूबसूरत वनस्पतिक बगीचहरूमा भन्दा एक छ। अठारहऔं शताब्दीमा हैदर अली अनि टीपू सुल्तानले यसको निर्माण करवाएकोथियो। यस बगीचेका भित्र एक खूबसूरत पोखरी हो। यो पोखरी १.५ वर्ग किलोमीटरमा फैली भए हो। यो झीलको नजारा एक छोटेबाट द्वीपको तरिका प्रतीत हो्दछ। जस कारण यो ठाँउ एक राम्रा पर्यटन स्थलका रूपमा पनि जान जान्छ। खुलनेको समय- बिहान ९ बजेबाट साझ ६ सम्म। शुल्क - १२ वर्ष भन्दा अधिक उमेरका मान्छेको लागि दुई रूपैया।
[सम्पादन गर्ने] कब्बन पार्क
कई एकड क्षेत्रमा फैले लन, टाढासम्म फैली हरियाली, सैंकडहरू वर्ष पुराना रुख, सुंदर झीलें, कमलका तालाब, गुलाबहरूको क्यारियाउँ, दुर्लभ समशीतोष्ण अनि शीतोष्ण पौधे, सजावटी फूल पर्यटकहरूको आफ्नो ओर आकर्षित गर्दछन्। यहाँ प्रकृति मनुष्य सहित साक्षात्कार गर्छ। यो स्थान बंगलौरका सुंदरतम स्थानहरूमा भन्दा एक छ जसलाई ल्या ल बाग बटनिकल गार्डन, या ल्या ल बाग वनस्पति उद्यान भन्दछन्। यो २४० एकड क्षेत्रमा फैल्एको हो। १७६०मा यसको सिलान्यास हैदर अलीले गरे अनि टीपू सुल्तानले यसको विकास गर्यो।
[सम्पादन गर्ने] दरगाह हजरत तवक्कल मस्तान
यो दरगाह सूफी सन्त तवक्कल मस्तानको हो। यस दरगाहमा मुस्लिम तथा गैर-मुस्लिम दोनहरू नैं श्रद्धालु आउँछन्।
[सम्पादन गर्ने] गांधी भवन
गांधी भवन कुमार कुरूपा मार्गमा स्थित हो। यो भवन महात्मा गांधीका जीवनको यादमा बनवाया गएको छ। यस भवनमा गांधी जीका बाल्यकालबाट लिएर उनिका जीवनका अन्तिम दिनहरूको चित्रहरूका द्वारा दर्शाया गएको छ। यसका बाहेक यहाँ स्वयं गांधी जी द्वारा लेखहरू गए पत्रहरूको प्रतिकृतिको संग्रह, उनिका खडाऊ, पानी पिउँनेको लागि मिट्टीका बर्तन आदि स्थित हो। यो भवन बिहान १०.३० बजेबाट साझको ५ बजेसम्म खुला रह्दछ।
[सम्पादन गर्ने] चौदियो मेमोरियल हल
इस हलको निर्माण वायलिनका आकारमा गरिएको छ। कर्नाटकका प्रसिद्ध सांरगी आचार्य टी.चौदियोको मृत्यु पछि यस जगहको नाम उनिका नाममा राखाइयो। विभिन्न उद्देश्यहरूबाट बने यस वातानुकूलित हलमा विशेष रूपबाट परम्परागत कार्यक्रमहरूको आयोजन गरिन्छ। यो ठाँउ गायत्री देवी पार्क एक्सटेंशनमा स्थित हो। यस्तो मानिन्छ कि यो भवन पुरा विश्वमा संगीत वाद्यका आकारमा बनयो पहिलो भवन हो।
[सम्पादन गर्ने] गवी गंगादरश्रवरा मन्दिर
यो मन्दिर बसवनगुडीका समीप स्थित हो। यो मन्दिर आफ्नो वास्तुकलाको लागि पनि विशेष रूपबाट जान जान्छ। यो मन्दिर बंगलूरूका पुराना मन्दिरहरूमा भन्दा एक छ। यस मन्दिरको निर्माण केम्पोगोडाले गराए थियो। यो मन्दिर भगवान शिव अनि माता पार्वतीलाई समर्पित हो। यस मन्दिरमा एक प्राकृतिक गुफा हो। मकर सक्रांतिका दिन एकदम संख्यामा भक्तगण यहाँ एकत्रित हो्दछन्। यो मन्दिर बिहान ७.३० बजे खुल्दछ अनि र दिनको १२ बजेसम्म खुला रह्दछ। यसका बाहेक साझ ५ बजेदेखी राती ८.३० बजेसम्म खुला रह्दछ।
[सम्पादन गर्ने] आवागमन
- वायु मार्ग
बंगलौर विमानक्शःएत्र सबै भन्दा नजदीकी एयरपोर्ट बंगलौर सेंट्रल रेल स्टेशनबाट करीब ३० किलोमी.को टाड़ाीमा स्थित हो। धेरै प्रमुख शहरहरू जस्तै कलकत्ता, मुम्बई, दिल्ली, हैदराबाद, चैन्नई, अहमदाबाद, गोवा, कोच्ची, मंगलूर, पुणे अनि तिरूवंतपुरमबाट यहाँको लागि नियमित रूपबाट उडानें भरी जान्छ। अन्तर्राष्ट्रीय उडानें पनि यसै एयरपोर्टबाट निकल्दछन्।
- रेल मार्ग
बंगलुरूमा दुई प्रमुख रेलवे स्टेशन हो। यो स्टेशन भारतका धेरै प्रमुख शहरहरूबाट जुडे भएका हो। देशका धेरै शहरहरूबाट नियमित रूपबाट एक्सप्रेस रेल बंगलूरूको लागि चलन्छ।
- सडक मार्ग
बंगलूरूमा एकदम संख्यामा बस टर्मिनल हो। जुन कि रेलवे स्टेशनका समीप नैं हो।
[सम्पादन गर्ने] खरीदारी
बंगलूरूमा शपिंगको आफ्नो नैं एक अलग मजा हो। यहाँ तपाईंलाई कांचीपुरम सिल्क या सावोरस्की क्रिस्टल आसानीबाट मिल सक्दछ। बंगलूरू विशेष रूपबाट मलहरूको लागि प्रसिद्ध छ। यहाँ स्थित मल भारतका केही खूबसूरत अनि ठूलो मलमा भन्दा एक छ। कमर्शियल स्ट्रीट बंगलूरूबाट सबै भन्दा व्यस्त अनि भीड-भाड वाला शपिंगको जगहहरूमा बाट हो। यहाँ तपाईंलाई जूते, ज्वैलरी, स्टेशनरी, ट्रैवल किरा अनि स्पोाट्स वस्तुहरू आसानीबाट मिल जाएगी। ब्रिटिश कालका समयमाका दक्षिण परेडलाई आज एम.जी.रोड का नामबाट जान जान्छ। यहाँ तपाईंलाई शपिंगको लागि इलेक्ट्र निक उपकरण, किताबहरू अनि मैगजीन, सिल्क साडी, कपडे, प्राचीन अनि फोटोकारीको जुडी विशेष चीजहरू मिल सक्छ। एम.जी.रोडका एकदम नजदीक नैं ब्रिगेड रोड हो यो ठाँउ इलेक्ट्र निक उपकरण जस्तै टेलीभिजन, फ्रिज, म्यूजिक सिस्टम, कम्प्यूटर अनि वाशिंग मिसिन आदिको लागि प्रसिद्व हो।
यसका बाहेक तपाईं सरकारी बजारमा पनि शपिंगको लागि जानसक्दछन्। यहाँ तपाईंलाई पिउँतलका बर्तन, लकडीको फर्नीचर, प्राचीन आभूषण, परम्परागत वस्त्र, साडी, सजानेको समान आदि आसानीबाट मिल जानेछ। तपाईं खरीदारीको लागि मैजस्टिक क्षेत्रमा पनि जानसक्दछन्। यहाँ एकदम राम्रो खरीददारीको जान सक्छ। यस बजारलाई हग-कग मार्केट, बुर्मा बजारका नामबाट पनि जान जान्छ। बंगलूरूमा धेरै अन्य बजार पनि हो जस्तै रूस्सल मार्केट यहाँ तपाईंलाई ककरी अनि घरबाट जुडी धेरै चीजहरू मिल जाएगी। यसका अतिरिक्त चिकपेट बजार विशेष रूपबाट सिल्क साडी, सोने तथा चांदीका गहनहरूको लागि एकदम प्रसिद्ध छ। 
[सम्पादन गर्ने] यातायात
बंगलौरको एच.ए.एल. अंतर्राष्ट्रीय हवाईअड्डा देशको तेस्रो व्यस्ततम एयरपोर्ट हो। घरहरूलू तथा अंतर्राष्ट्रीय उङानहरूमा प्रयुक्त यो हवाईपट्टी, एशिया, मध्य-पूर्व तथा यूरोपको लागि सेवाहरू दे्दछ। ढाँचा:बंगलोरका दर्शनीय स्थल ढाँचा:भारतीय मेट्रोपलिटन शहर
|
||||||||
[सम्पादन गर्ने] यो पनि हेर्नुहोस्
[सम्पादन गर्ने] बाह्य सुत्रहरू
- बंगलोर दर्शन
- बंगलौरको सैर (जागरण यात्रा)
[सम्पादन गर्ने] सन्दर्भ
