भलिबल

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
भलिबलको खेल
भलिबल कोर्ट

भलिबल हातले बललाई हिर्काउँदै दुई टीमहरूबीच खेलिने एक परिचित खेल हो।

मैदानको आकार[सम्पादन गर्ने]

यसको मैदानको लम्बाई १८ मीटर एवं चौडाई ९ मीटर हुन्छ। लम्बाई तर्फ मैदानलाई दुई बराबर बराबर भागहरूमा बाँडिन्छ। तत्पश्चात्‌ दुई इन्च (५ सेंमी.) मोटो रेखाले यस मैदानको सीमारेखा बनाइन्छ। खेलमैदानको चारै तिर कम्तीमा तीन मीटर सम्म र ऊचाईमा ७ मीटर सम्म कुनै पनि किसिमको अवरोध नभएको ठाउँमा यो खेल खेल्न सकिन्छ। मध्य रेखाको समानन्तर दुवै तर्फ त्यहाँबाट तीन मीटरको दूरीमा आक्रामक रेखा कोरिन्छ। मैदानको पछिको रेखा भन्दा पछाडी तिर तीन मीटरको दूरीमा, मैदानको बाहिर पछि तिर एक रेखा तानिन्छ। यसलाई सेवाक्षेत्र (Service area) भन्छन्।

मैदानको बीचों बीच ९.५ मीटर लंबाईको एवं १ मीटर चौडाईको साथ नै १० सेंमी. वर्गाकार स-साना खानों वाला जालको २ मीटर ४३ सेंमी. (७ फुट ११.६ ईन्च)को ऊँचाई मा, बगलको दुई मजबूत खम्बाहरू सँग बाँधिइन्छ। यसको ऊँचाई पुरुष एवं महिलावर्गको लागि भिन्न भिन्न हुन्छ। पुरुषको लागि जहाँ २ मीटर ४३ सेमी. छ वहीं महिलावर्गको लागि २ मीटर २४ सेंमी. हुन्छ।

बलको आकार र बनोट[सम्पादन गर्ने]

इस खेल गरे बल संभवत: स-साना मुलायम चमडेको बाह्र टुक्राहरू बाट बनाइन्छ र यसको भित्र एक रबरको ब्ल्याडर अलगै राखिन्छ। यस बलको व्यास ६५ सेंमी. देखि ६८.५ सेंमी. सम्म तथा वजन २५० स ३०० ग्राम हुनु चाहिए।

अंतरराष्ट्रिय प्रतियोगिताको लागि यसको अधिकतम व्यास ६७.० सेंमी. देखि ६८.५ सेंमी. एवं वजन २८० ग्राम देखि ३०० ग्राम सम्म नै र खाउछ।

भलिबलको खेलाडिहरूको यदि कुनै पनि अधिकारीको निर्णयको विरुद्ध केही भन्न हो, त उनिलाई चाहिए कि उनी आफ्नो कप्तान द्धारा नै कहलाएँ। कुनै पनि खेलाडीलाइ यो छूट छैन कि त्यो कुनै पनि अधिकारीको कटु शब्द भने, या जिस्काए भने, एवं आफ्नो क्रीडाक्षेत्रमा आफ्नो साथिहरूलाई खेल्नको लागि निर्देश दे, या दोस्रो टीमको खेलाडिहरूको प्रति व्यंगात्मक शब्द कहे। भलिबलको खेलाडिहरूको जरसी, हाफ पाइन्ट एवं बिना सोल या हिल नभएका साधारण जूतहरूको प्रयोग गर्नु पर्दछ। प्रत्येक खेलाडीको आफ्नो वक्षस्थल एवं पीठमा १५ सेंमी. लंबाई र चौडाईको नम्बर लगाउन पर्छ।

प्रत्येक दशामा एक टीम (दल)मा छ खेलाडी नै खेलहरूगे, तर कुनै पनि दल १२ खेलाडिहरू सँग अधिकको नाम पठाउन सक्दैन। खेल प्रारम्भ भए पछि सर्भिसको समय दुवै टीमहरुले खेलाडिहरूको आफ्नो क्षेत्रमा केवल दुई पंक्तिहरूमा नै उभिन पर्नेछ। भलिबलको खेल रोटेशन पद्धति द्धारा नै हुनु चाहिए।

भलिबल प्रतियोगिताको लागि सबै मिलाएर, एक निर्णायक (Referee), उनको सहायताको लागि एक एम्पायर, एक गणक (Scorer) तथा दुई रेखानिरीक्षक, अर्थात्‌ पाँच अधिकारीहरूको व्यवस्था होनी चाहिए। दुवै दलोंको कप्तान सिक्केको उछाल द्धारा सर्भिस एवं क्रीडाक्षेत्रको चुनाव निर्णायकको निर्देशमा गर्छन। प्रत्येक पालीको समाप्तिमा क्रीडाक्षेत्रको आपसमा बदलना आवश्यक छ। फरक दे खाउछ कि प्रतियोगिता तीन पालीको नै हुन्छ, तर फाइनल म्याच पाँच पालीको हुन्छ। यदि तीन पालीको खेलमा प्रत्येक दल एक एक पाली जीतिसकेको भए र पाँचौं पालीको खेलमा दुई दुई, त अन्तिम निर्णायक पालीमा ८ अङ्क प्राप्त गरे भने क्रीडाक्षेत्र परिवर्तन गरिन्छ, किन भनें पाली १५ अङ्क पहिला बनाउनेवाला दलले खेल जित्छ।

खेलको नियमहरू[सम्पादन गर्ने]

भलिबल खेल्दा निम्नलिखित त्रुटिहरूबाट खेलाडिहरू बच्नु पर्छ, अन्यथा यीनै त्रुटिहरू उनको टीमको लागि हारको कारण बन्न जान्छ।

(१) कम्मरमुनीको कुनै भागले बललाई छुन।

(२) बललाई हातमामा केही क्षण रोकिनबाट बचाउन, किन भनें यसलाई होल्डिंग मानिन्छ।

(३) एक पल्ट भन्दा धेर बललाई हिर्काएमा बाट ड्रिबलिंग हुने भय रहन्छ।

(४) तीन भन्दा बढी पल्ट बललाई एउटै टीमका खेलाडी द्वारा हान्नु लाई गल्ती मानिन्छ।

(५) दुई व्यक्तिहरूले एक साथ बललाई हिर्काउनु र त्यसबाट आवाज आउनुलाई डबल फाउल भनिन्छ।

(६) ब्लक गर्दाखेरी जाली (नेट)लाई कुनैपनि अङ्गले छुनु, या विपक्षी खेलाडीलाई छुनु, या मध्य रेखा पार गरेर विपक्षी क्षेत्रमा जानु आदि त्रुटिमा पर्दछ।

(७) सर्भिस बलले नेटमा छुनु।

(८) बल जाली सीमा भन्दा बाहिर आउनु।

(९) बल सीमारेखा भन्दा बाहिर खस्नु।

(१०) रोटेशन गर्दा खेरी पछिको पंक्तिमा रहेका खेलाडीहरू अग्रिम क्षेत्रमा गएर प्रहार गर्न सक्दैनन्, या गलत ढंगले रोटेशन गर्नु, या पछिको पंक्तिको खेलाडीले जालीमा आएर ब्लक गर्नु।

(११) यदि बल जालीको तलको किनारा बाट भित्र आउँछ भनें त्यसलाई फल मानिन्छ।

(१२) एकै पटकमा दुई पल्ट भन्दा अधिक टाइम आउट (समय माग्नु),

(१३) या एक मिनेट भन्दा बढी समयसम्म खेललाई रोकीराख्न आदि पनि त्रुटिहरूमा सम्मिलित छन्।

(१४) सर्भिस क्षेत्रबाट सर्भिस नगर्नु या सर्भिस गर्दा खेरी पछिल्लो सीमारेखा छुनु, या पार गर्नु, या ठीक ढंगसँग सर्भिस नगर्नु, यो सबै त्रुटि हुन्छ।

आफ्नो टीमको सर्भिसको बल अर्को टीमको गल्तीले खसेपछि अथवा बिग्रेपछि मात्र प्वाइन्ट पाइन्छ। यदि आफ्नो सर्भिसको पालामा आफ्नो गल्ती भएमा सर्भिस गर्ने पालो आर्को टीममा जान्छ।