भारतीय नाम

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

भारतीय पारिवारिक नाम अनेक प्रकार का प्रणालिहरु एवं नामकरण पद्धतिहरुमा आधारित हुन्छन्, जो एक देखि अर्को क्षेत्रको अनुसार बदलतीं रहन्छ। नामोहरुमा धर्म तथा जातिको प्रभाव पनि हुन्छ र तिनीहरु धर्म या महाकाव्यहरु देखि लिएका हुन सक्छन्। भारत तथा नेपाल का मान्छेहरु विविध प्रकार का भाषाहरु बोल्छन् र भारतमा विश्व का लगभग प्रत्येक प्रमुख धर्म का अनुयायी मौजूद छन्। यो विविधता नामहरु व नामकरणको शैलिहरुमा सूक्ष्म, अक्सर भ्रामक, अन्तर उत्पन्न गर्छ। उदाहरणको लागि, पारिवारिक नामको अवधारणा भारतीय तमिलनाडुमा व्यापक रूपमा रहेको थिएन।

धेरै भारतीय वा नेपालीको लागि, उनिहरुको जन्मको नाम, उनिहरुको औपचारिक नाम देखि भिन्न हुन्छ; जन्मको नाम कुनै यस्तै वर्णबाट प्रारम्भ हुन्छ, जुन त्यो व्यक्तिको जन्म-कुंडलीको आधारमा उसको लागि शुभ हुन्छ। केही बच्चाहरुलाई यौटै नाम दिइन्छ (Given name). पारिवारिक नामहरुको प्रयोग नगरने वाला समुदायहरुमा, तेस्रो नाम ईश्वरको नाम, या शिशुको लिंगको आधारमा हजुरवुवा या हजुरआङ्गँको नाम हुन सक्छ। कहिले-काँही धार्मिक शिक्षाहरुको एक भागको रूपमा अनेक शिशुहरुको दुई नाम दिइन्छन् तथा “वेलंटी (Velanati)” र “तेलगण्य (Telaganya)” उनका मूल पैतृक स्थानहरुलाई सूचित गर्छन्। यसको प्रयोग उप-जातिहरुको पहचानको लागि गरिन्छ र तिनलाई नियमित रूपमा व्यक्तिको आधिकारिक नाम या दैनिक उपयोगको नामको रूपमा प्रयुक्त गर्न आवश्यक छैन।

जाति-आधारित भेद-भाव का कारण या जाति प्रति तटस्थ रहनको लागि, धेरै मान्छेहरुले आनुवांशिक अन्तिम नाम, जस्तै कुमार, अपनाउन शुरु गरे[स्रोत नखुलेको] राजकुमार (कन्नड फिलिम का महानायक), दिलीप कुमार, मनोज कुमार र अधिक हालसालमा, अक्षय कुमार जस्तै सिने अभिनेताहरुले मार्केटिंग कारणहरु बाट आफ्ना अन्तिम नामको रूपमा कुमार शब्दलाई अपनाएका छन्। जब कुमार शब्द धेरै प्रचलित भयो, तब मान्छेहरुले आफ्नो कुलनामको रुपमा रंजन र आनंद जस्ता नाम अपनाउन थाले।

अङ्ग्रेजी भाषा का केही व्यावसायिक संज्ञाहरु (occupational nouns)को प्रयोग पनि कुलनामको रूपमा गरिन थालेको छ, जस्तै ईन्जिनियर। राजेश पाइलट, भारत का एक पूर्व मन्त्री,ले भारतीय वायु सेनामा एक निश्चित अवधि बिताएपछि उसलाई आफ्नो कुलनामको रूपमा अपनाए ।

केही मान्छेहरु, केही सैकडा,ले आफ्ना आफ्ना बच्चाहरुको नाम नाम अन्तर्राष्ट्रीय ख्याति-प्राप्त व्यक्तिहरुको नाममा राख्न सुरु गरेका छन्। प्राय, कुलनामको प्रयोग प्रथन नामको रूपमा गरिन्छ, जस्तै आइन्सटाइन, चर्चिल, केनेडी, बीथोवन, शेक्सपियर आदि, र यो अभिभावकहरुको राजनैतिक रुझानहरुको प्रति सूचित गर्छ। यो पद्धति विशिष्ट रूपमा भारतको गोवा र तमिलनाडुमा प्रचलित छ। यस प्रकार का नामहरु का उदाहरणोंमा भारतका गोवा का चर्चिल बी। अलेमाओ र उनका भाइ रूजवेल्ट बी. अलेमाओ तथा केनेडी बी. अलेमाओ र तमिलनाडु का एम. के. स्टालिन र नेपोलियन आइन्सटाइन शामिल छन्। जसरी पश्चिमी समाजोंमा हुन्छ, अचेल अभिभावकहरु यस्ता नामहरु संग प्रयोग गर्न थालेका छन् जुन सामान्य नामबाट पृथक भेटिन्छन्। या तिनीहरु यस्ता शब्दहरुको गर्न थालेका छन्, जसलाई सामान्यतः नाम जस्ता नै लाग्दैनन्, जस्तै प्रोटोन पद्मनाभन, अल्फा ज्योथिस र ओमेगा ज्योथिस का साथ साथै नियोन तथा आयोडीन। भारत तथा नेपालमा सयौं मान्छेहरु यि नामहरुको प्रयोग गरिरहेका छन्।

राज्य द्वारा नाम[सम्पादन गर्ने]

तिब्बत

मणिपुर मीटी, पैटे-कुकी, मिजो, हमार, ठदौ-कुकी, तंगखुल, कबुई, छोटे-कुकी, मिल्हीम निंगथौजम, राजकुमार, महाराजकुमार, युमनाम, थोकचोम, कोंसम, सेरम, अहंथेम, अतोम, पोटशंग्बम, चक्प्रम, नन्दिबम, ओइनम, संजम, कोंजेंग्बम, अरिबम, नमीरक्पक, किथेललक्पम, लैश्रम, कोंथौजम, नोरेम, इरोम, थूनौजम, अहिबम, थंगजम, चिरोम, लोइतोंगबम, तोंग्ब्रम, येंदेमबम, लौरेमबम, सिनम, वंगखेम, मोइरंगथेम, सदोकपम, युमखैबम, यम्बेम, अथोकपम, फिरोईजम, सोइबम, गुरुमयम, लैशंगबम, लैरिक्येंगबम, फनजौबम, अयेकपम, खुद्रकपंम, ख्वैरमपम, लैरेंजम, कक्येंलक्पम, हीजम, नोंग्थोमबम, अकोईजम, इन्गुदम, कक्चिंगताबम, येंगखोम, हौबीजम, ओकरम, मैबम, इरेंग्बम, अयेक्पम, अहंथेम, कंगाबम, नोंगमैथेम, मयंगबम, खुमुकचम, थोईडिंगजम, इरुंगबम, क्षेत्रीमयुम, मक्कमयुम, हिद्रोम, नेप्रम, खुरैजम, सरंगथेम, थिन्गुजम, निन्गोमबम, तखेलम्बम, सपम, सगोलसेम, कोंग्रैलत्पम, वंग्मयम, अङ्गोम, वंग्खिमयम, किशम, वहेंग्बम, नौरोईबम, चंदम, चिंग्शुबम, खुलक्पम, लोंग्जम, सनासम, सरुन्गबम, नहाकपम, अरंबम, खरिबम, पुख्रम्बम, लिटनथेम, यमखम, वैखोम, चबुंगबम, थौदम, नोंग्मिकापम, सालम, फुरैलकपम, फुरैलतपम, येखोम, लितम, मुदुम, लैफ्रकपम, ब्रह्मचारीमयम, थोंग्खोंगमयम, खैदम, खंग्जरकपम, थोकचोम, गुरुजरीबम, हिसनम, न्गंगोम, कोंजेंगबम, खोम्द्रम, रूपम, ताखेलमयम, न्गसेपम, मक्कमयम, खोंगबंत्बम, लुक्रम, लैथंगबम, ब्रम्हचारीमयम, युम्खईबम, मयेंगबम, मयनलम्बम, हेमा, खोईनैजम, खोइनम, खुमलमबम, कोंथोजम, संधम, किशम, चोंग्थम, हवैबम, लोइतोंगबम, करम, किशम, थियम, अबुजम, सोरम, खोइरोम, अखम, एलंग्बम, तोइजम, थौबल्मयम, सोइबम, लैथंगबम, उष्म, कोंगखम, अचरजमयम, मयेंगबम, खरिबम, हिदंगमयम, खुमंथेम, मंधरमयम, मैनम, मीनम, इरुंगबम, सोरोखैबम, लैरेंलकपम, हिक्रुजम, खंगेमबम, युम्खम, संदम, मैरेमबम, लैरेंजम, वरेकपम, सुखम, लिशम, पंगम्बम, लैतोंजम, मैब्रम, लंबलमयम, कंगुजम, चबुन्ग्बम, चिंगकहम, न्गंगबम, सौगुरुमयम, हुइनिंगशुम्बम, मंधरामयम, थिन्गोम, थिंगनम, थोईडिंगजम, अङ्गोमजम्बम, अमकचम, यम्लेमबम, लैमयम, उक्मबम, लिफ्रकपम, खंगजरकपम, फुरित्साबम, मोइरंगमयम, लंग्पोक्लकपम, तौजम, कोंजेंगबम, तौरेम, सम्जेत्साबम, खुयेंथेम, येंसेंबम, कंगजम, हुइरेम, लिशंगथेम, तकेंजम, तखेलम्बम, हंग्लेम, थौरोईजम, अमोम, लंग्पोक्लकपम, सौबम, लैखुरम, लिशंगबम, खुल्लम, खुन्द्रक्पम, तोनम्बम, कोइजम, न्गैरंग्बम, खुन्दोंग्बम, होबम, सोयम, लौसिगम,

थौनाओजम, फुरेम, फिरेम, शरुंगबम, फरेमबम, कोंथोउजम, थोंगराम, तोरोंगबम, असेम, युम्रेमबम, खोइसनम, हजारीमयम, कोंग्बम, पंग्षताबम, खोंबलतबम, थोंगम, हिदम, येन्द्रम्बम, शैरेम, सोरैसम, अधिकारीमयम, फम्दोम, महारबम, चिन्ग्थं, फिजम, मैकम, हिग्रूजम, ब्रजबशीमयम, यूरेमबम, कायेनपैबम, चिन्गंगबम, मुर्तुम, शिजागुरुमयम, मैमोम, हिरोंगबम, अरुबम, मुटुम, लांगम, लिमपोकपम, वैरोकपम, लिमजम, पोनम, उरिक्सीबम, उरिखिंबम, वंग्जम, खुमुजम, चनाम्बम, समोम, मैथम, न्गासेकपम, सौग्रकपरम, चुंगखम, मित्रम, लोक्टोंगबम, पेबम, लिहोरनोग्बम, शैखोम, हंजबम, युरेनजम, खुमबोंगमयम, लैकंगबम, थोंगबम, पीचीमयम, चिन्ग्सुबम, वथम, निंगथोखोंगजम, एलम, येंसेहेंबम, मंदिंगबम, सौगैजम, आदि अरु जानकारीको लागि यम्नक हेर्नुहोस्।

पहाडी आदिवासी कामेई, होकिप, किप्जेन, पोमेई, किम, पुरम, लुफो, लिंगमई, लूफेंग, चोठे, मिसाव, ताराव, कीशिंग, वैफेई, बीटे, मो, सिंग्सन, सिंग्सिट, सिट्किल, राल्टे, गाईट, डप्जर, बुक्पी, थोमटे, वोल्टे, वर्टे, खव्लहरिंग, सैलो, टूंगलुट, थीएक, दर्न्गाव्न, गान्गटे, श्रिथ्लौ, सिमटे, वैफेई, जू, कलनी, खिंगटे, प्युडाईट, सिनेट, लुन्किम, अनल, जेमे, कोम, कोइरेंग, हंग्सिंग, ऐमोल, मोयोन, कबुई, मोंसंग, मेट, ल्हंघल, मुइवः, रोंग्मी, लेंथंग, मर्म, मरिंग, हुन्ग्यो, डौंगेल, चिरु, थोटहैंग, टुबोई, सुम्पी, सित्ल्होऊ, लम्कंग, रोंग्मी, सिंग्सन, खौटे, सैजा, शिम्रय, चोंग्लोई, खोंगसाई, चाखेसंग, खोइबू, मिल्हिएम, पोमेई, कोइराव, ल्हुन्ग्दिम, जेलिंग, ठन्ग्नेओ। आदि।

मिजोरम मिजो एलेट, अनु, आर्ट, बैरेक, बालेंग, बव्म, ब्वैट लंग, बव्न्गचर, बिअटे, बुन्ग्सुट, बुन्ग्सुट, चल्बौक चल्चिंग, चल्चंग, चल्सवैप, चल्तुम, छापी, चाव्न्छिं, छव्न्ग्तुअल, चाव्न्थंग, चावन्ग्त्हू, छाकव्म, छाक्छुअक, छंगते, छंजो, छिअर्चुंग, छिअर्किम, छिन्घ्लू, छुंहू, छुन्घ्लेह, छुन्थंग, चिंग्खई, चिंग्थिर, चिन्जाह, चुंगेंग, चुंगलौक, चुहंग, चुऔंगो, कलनी, दम्फुत, दप, दर्किम, दौबुल, एन्ग्कई, एन्ग्खुंग, फनाई, गांगते, गिते, हैजंग, हंग्देम, हौदिम, हौह्नर, हौह्निंग, हौफुत, हौसेल, हौथुअल, हौवंग, हौथाई, हेल्ह्लाह, हिल्थंग, लम्वेल, लवनछिंग, लोंचेऊ, मैमौक, मार्चपहंग, मुन्दीन, नामते, नटखेल, नटसूत, होलुत, रंगखौल, रंग्लंग, राछम, होल्खुंग, होलंगो, होलथंग, कैह्लेक, कैहपेंग, कविलम, कौलवी, कलनी, कौल्तंग, कौल्वौम, कौरबौंग, केउलुक, खौल्हरिंग, खेल्हाउ, खेलते, खेंग्लौत, खेंगते, खोंघौर, खुंग्साई, खुमचिएंग, खुम्तुंग, किपौम, कुल्सेप, लंग्कैह, लंग्रौंग, लौटू, लविसुत, लौन्घाउ, लह्वुंग, लिहंग, लेल्छुं, लुहफुंग, लुत्मंग, मंग्लुत, मौल्सौम, मिरम, मुलथुयम, मिरेम, पछुआ, पंग , पौतू, पविह, रल्ते, रंगते, रेंघंग, रेंगो, रेंग्सी ,रेंथ्ली, सैहमर, सैलो, सकेचेप, सफाव, सविथंग, सेल्दम, सेल्पेंग, सेंथंग, सिअकेंग, सिअखंग, सिम, थांगचेप, थंगबंग, थंगबुर, थंगकप, थन्गसियम, थासुम, थाछिंग, थौम्लो, तिपौम, त्लंग्लाऊ, तलाऊ, तलोसई, तुअल्थंग, तुखुम, तुन्गली, उइखौल, वंछौंग, वंगचुअल, वंकेउ, वरते, वौंगसुअल, वोहंग, वोह्लू, विती, जहाउ, जाहली, जंगिअत, जथंग, जौचा, जोंगाई, जोंगते, जोफी, जिहनो
उडीसा उडिया आचार्य,बिस्वाल, चंद्रात्रे, चंद्रात्रेय, दलाई, दकुआ, पात्रो, पटनाएक, सामन्त्रे, सुबुद्धि, सामल,सस्मल, सत्पाठी, दत्ता, दास, मोहंती, साहू, साहु, पति,दश, मिश्रा, सारंगी,कर,महंती, रौत, राय, पानी, रथ, त्रिपाठी, नैक, नायक, पात्र, मोहंता, सिंह देव, सेनापति, संध, बाघ, हाती, पश्चिमकबत, उत्तराकबत, दक्शिनाकबता, गोछायता, सिंह, राज, खंदयता, देहुरी, बसंतारय, बेहरा, कैबर्ता, सदंगी, पांडा, महापात्र, मोहराना, मिश्रा, महाकुदा, माली, जानी, खोरा, खोसला, कुलदीप, नाग, बाग, मुदुली,चौधुरी, अमंत्य, समर्थ, पूजारी, दलपति, बल्बंतरे, छोट्रे, पैकरे, पल्तासिंग, बलिअर्सिंग, सुंदर, ओझा, चौधरी, सामंतसिंघर, प्रधानी, महापात्र, परीजा, परिदा, जेना, साबत,सामंत,बहिनीपति,पालो, सेठी, मलिक, प्रधान, गुरु, पधि, पानीग्रही,डोरा,दंगायत, दंद्पट, गढनायक,भांजा, भांजादेव, देव, नन्दा, स्वाइन, जगात्रय,

(जनजातीय लोग)- कांताबली, नन्दीबली, अलंग, गुंथा, धन्गदामझी, तदिंग, बजिंग,खल्पदिया, मदिंग, बदनायक, दिसारी,भूमिया,गदबा,सौर, बलिपुटिया, अर्लब, पेटिया, बदपुटिया, मस्तिपुटिया, पेंथिया, गरहंदिया, रंधारी, बग्देरिया, कुल्सिका, चालन, मिन्याका, वादक, मंदिंगा, पिदिका, बिदिका, पुसिका, मेलका, हिक्का, सिरिका,निसिकिया, बदतसिया, किसानी, सीसा, पांगी, इन्जेल, बंदा, हलंग, पदम, गोलारी, बदाम, करलिया, घोसर्लिया, केंदु, गतम, मत्तम, मारी, बिटु, तंगली, हरिजन, गौडा, सीसा, सोराबू, गांडा, कोमर, पेनटाना, खेमुंदु, कद्रका, मंगरिया, मंगराज, गेमेल, कदमगुडिया, मुर्जा, सिर्कर्लिया, पुकिया, सिया, स्वेन, हन्ताला, बिसोई, छाती, चपाडी , कन्दुल्फुल, घिउरिया, उदल्बदिया, तुडू, हेम्ब्रम, बेसरा, ओरम, कुलु, करकेटा, एक्का, लकडा,

पंजाब पंजाबी अग्निहोत्री, अहूजा, आनंद, सेठी, सुहन, बंगर्म, बैंस, बेह्ल, बेदी, बाजवा, भासिन, बाली, बरार,बच्चन, बग्गा, बत्रा, चाहल, चावला,धालीवल धालीवल , धुरे, देओल, दत्त, दत्ता, ढिल्लों, धिन्द्सा, ग्रेवाल, गोस्वामी, गरचा, भनोट, आर्य, छाबरा, कौशल, रककर, सिहरा, मन, सेहगल, सूरी, सिंह, कौर, खालसा, खोसला, बैंस, बवेजा, बंगा, माहिल, गब्बी, चना, दादरा, धोंसी, धंद, सिधु, संधू, शहलिया, सहोता, बाल, झज्ज, जसवाल जसवाल, भेरों पोद्दार, दुल्लो, शेरगिल, वालिया, अहलुवालिया, खन्ना, चीमा, चिश्ती, बोपराई, बादल, गिल,गार्ग, ग्रोवर,नैन, गुलाटी, सराई, धिन्द्सा, ढिल्लों, बेनीपाल, गौतम, पद्दा, पराशर, सेखों, दुले, मुल्तानी, जुनेजा, जौली, हसिजा,हंस, खुराना, खन्ना, कपूर, कपुर, कपू, खण्डूजा, कोचर, अरोडा, लेहल, लूथरा, मल्होत्रा, मेहरा, सैगल, सूरी, प्रसाद, पूरी, पूर्वः, सोनी, तुली, गहुनिया,गुप्ता, अगर्वाल, मलिक, मुंजल, सहानी, सैनी, सरपाल, तरवार, ठाकुर, चोपडा, बजाज, पाठक,घेरा, संगर, शर्मा, वर्मा, भरद्वाज, वशिष्ट, सूद, भाटिया, दवार, धवन,भगत,हुंदल,आन्तल,सुतिंदर,लस्सी,हैपी,गुलू,वैद,वाधवा
सिक्किम नेपाली, भूटिया, छेत्री, डोलमा, दोरजी, संगते, ल्हामो, डोलकर, गेफेल, छोडों, यांग्जोम।
तमिलनाडु तमिल अचारी, चेत्तिअर, फर्नान्डेस, गौंदर, आइयेंगर,अइयर, उदायर, मूपानर, कुयावर, कुदुम्बन, लेब्बाई, मरैकायर, मुदालिअर, नादर, नैकर, पिल्लई, प्रबाकर, पूबलारायर, रौठेर, थेवर, वेल्लालर, विश्वकर्मा, अम्बलाकरार, थोंडैमन, अदिगमन, मलायामन, पलुवेत्तारैयर वल्लवारैयर, सेठुरायर, थन्जारायर, कुरुसर, पल्लवारायर, वन्दायर, एत्रंदार, वानवारायर, सेर्वाई, थेवर, सोमा नैक्कर, मुनियारायर, कलाथिल वेंरर, नत्तर, मंरायर, चोलागड, चोजंगारायर, कन्दियर, मज्हवरायर, श्रीनिवासन, सुब्रमण्यम, रामचंद्रन, चारी, वेंकटरमण, चंद्रसेकर, वेंकटरामानन , रमन, कृष्णामूर्ति, राजा।
उत्तर प्रदेश हिन्दी चंद्रात्रे, चंद्रात्रेय, वार्ष्णेय, अग्रवाल, दुकाले, त्रिपाठी, कुदेशिया, श्रीवास्तव, जैन, कपूर, मिश्रा, पांडे, पिल्खवाल, दीक्षित, भटनागर, द्विवेदी, त्रिवेदी, चतुर्वेदी, टंडन, गुप्ता, गोयल गर्ग, मल्होत्रा, वर्मा, कुशवाहा , मौर्य/मौर्य, निगम, वाजपई, शर्मा, जौहरी, सक्सेना, सिंघल, सिन्हा, चोपडा, मेहरा, मेहरोत्रा, मित्तल, माथुर, जलोटा, अवस्थी, सिंह, शाक्य, श्रीवास्तव, राय, संकृत्यायन।
पश्चिम बङ्गाल, त्रिपुरा बङ्गाली आचार्य, अधिकारी, आईच, आइन, ऐश, बाग, बागची, बैद्य, बक्शी, बंद्योपाध्याय/बनर्जी, बनिक, बसाक, बर्मन / बर्मन, बरुआ, बप्परी, भद्र, भंज, भर, भट्ट, भट्टाचार्य/भट्टाचार्जी, भट्टानारायण-बिद, भौमिक, भुइयां, बिस्वास, बोस/बासु, ब्रह्मा, ब्रह्मचारी, चक्लादर, चक्रबोर्ती, चंदा, चन्द्र, चंद्रात्रे, चंद्रात्रेय, चांद, चट्टोपाध्याय/चैटर्जी, चौधुरी/चौधुरी/चौधुरी, दाम, दाहा, दास, दासगुप्ता, दसबिस्वास, दस्तीदार, देब/देव, देबनाथ, देय/दे, धर, दत्ता/दत्ता, दत्ता-गुप्ता, दत्ता-राय, दुआरी, गंगोपाध्याय/गांगुली, गौर, घटक, घोष, घोष-दस्तीदार, घोषाल, गोस्वामी, गुहा, गुहा नियोगी, गुहा रय, गुहाठाकुरता, गुनीन, गुप्त, हालदार, हाजरा, होर, हुई, जाना, कबिराज, कर, कर्माकर, कोलापात्रा, कुमार, कुम्होर, कुंडू, लाहा, लाहिरी, मैत्रा, मैटी, मजुमदार, माल, मल्ला, माझी, मालाकार, मलिक, मण्डल, मान्ना, मौलिक, मिश्र, मित्र, मुखोपाध्याय/मुखर्जी, मुंशी, नाग, नंदन, नन्दी, नस्कर, नियोगी, पकराशी, पाल, पालित, परुई, पाठक, पटवारी, पोद्दार, पोरिया, पोरेल, प्रधान, प्रमाणिक, रक्षित राय, रय/राय, रायचौधुरी/राय चौधुरी, रूद्र, साधुखान, साहा, समाद्दार, सामन्त, साना, सांत्रा, सान्याल, सरभान , सरकार, सेन, सेनगुप्ता, सेनशर्मा, शर्मा, शास्त्री, शिकदार, सिन्हा/शिंघ, सोम, सुर, स्वर, तालुकदार, तलापात्र, ठाकुर/टेगोर, तिवारी

उत्तर भारतीय नाम[सम्पादन गर्ने]

असमिया नाम[सम्पादन गर्ने]

अहोम समुदायमा एक नामकरण प्रणाली छ, जुन मोटे तौर पर अहोम राजाहरु के शासनकाल के समयमा उनके पूर्वजों द्वारा किये जाने वाले व्यवसाय पर आधारित है। सामान्यतः अधिकांश नामहरुमा प्रथम-नाम, मध्य-नाम र अन्तिम-नाम वाला प्रारूप का पालन गरिन्छ। अन्तिम नाम सैकिया 100 देखि अधिक सैनिकहरु का सेनापति (सै=100)को सूचित गर्दछ । हजारिका 1000 देखि अधिक सैनिकहरु का सेनापति (हजार=1000) हुन्थे। अन्य अन्तिम नाम बोरा र बोरबोरा, बरुआ र बोरबरुआ, गोहैन, बोर्गोहैन, बुरागोहैन आदि छन्, जहाँ बोर=बडा, बुरा=बूढा हुन्छन्। अन्य समुदायहरुमा प्रयुक्त अन्तिम नाम उत्तर भारत का अन्य भागहरुमा प्रयुक्त अन्तिम नामहरुको समान हुन सक्छन्, जस्तै दास, सर्मा, चक्रवर्ती, अली, अहमद आदि।

बङ्गाली नाम[सम्पादन गर्ने]

आफ्नो पारिवारिक नामको अलावा, अनेक बङ्गालिहरु (पश्चिम बङ्गाल तथा बंगलादेश दुवैमा)लाई दुई नाम दिइन्छ: एक भालो नाम (शाब्दिक अर्थ “भला नाम” वा "राम्रो नाम"), जसको प्रयोग सबै कानूनी दस्तावेजहरुमा गरिन्छ, र एक डाक नाम (“उपनाम”), जसको प्रयोग पारिवारिक सदस्हरु व निकट मित्रों द्वारा किया जान्छ। यि दुई नामहरुको बीच कुनै सम्बन्ध हुन पनि सक्छ या तिनीहरु एक-अर्का भन्दा पुरै तरिकाले असंबद्ध पनि हुन सक्छन्; उदाहरणार्थ, अनूप साहा नाम वाला कुनै व्यक्तिको घरमा उसको डाक नाम (उदा. बबलू) देखि तथा अन्य सभी स्थानहरुमा उसको भालो नाम (अनूप) देखि पुकारा जा सकिन्छ । धेरै मान्छेहरु आफ्नो पुरै भालो नामडाक नाम को साथ भालो नाम को संक्षिप्त रूपको प्रयोग पनि गर्छन् (उदा. दीपकको लागि दीपू, फरहानाको लागि फारु आदि)। हालैमा, अनेक बंगलादेशी बङ्गाली आफ्नो पूरै आधिकारिक नामको अन्तमा आफ्नो डाक नाम पनि जोड्न लागेका छन्, जसको परिणामस्वरूप सैफुद्दीन चौधरी कांचोन जस्ता नाम बन्छन्, जसमा “सैफुद्दीन” व्यक्तिको भालो नाम हुनेछ, “चौधरी” उसको पारिवारिक नाम हुनेछ र “कांचोन” उसको डाक नाम हुनेछ। यि परिस्थितिहरुमा, त्यस व्यक्तिलाई “श्री चौधरी” भन्नु कहना उसे सम्बोधित करने का सही तरीका होगा, न कि “श्री कांचोन”.

उडिया नाम[सम्पादन गर्ने]

उडिया (उडीसा राज्य का) मान्छेहरुको लागि सबै कानूनी दस्तावेजहरुमा “भला ना” (शाब्दिक अर्थ-राम्रो नाम)को प्रयोग गरिन्छ और “डाका ना” परिवारजनों व मित्रों द्वारा प्रयोग किया जाने वाला उपनाम हुन्छ। अनेक अन्य उडिया कुलनाम मान्छेहरुको व्यवसायमा आधारित जाति-प्रथा बाट अगाडी छ। उदाहरणार्थ, सामान्यत अन्तिम नाम मोहापात्रा र दाश (दासको विपरीत) ब्राह्मणहरुको कुलनाम हुन्। यस्तै प्रकार मिश्रा, नन्दा, रथा, सत्पथी, पाणिग्रही, त्रिपाठी आदि सभी ब्राह्मण कुलनाम हैं। दास र साहू कराण (Karanas) हुन्, जबकि समतासिंघर, सुंदरय, जागदेव, बलियारसिंग, हरिचंदन, आमागराज, मरदाराज, सेनापति, श्रीचंदन, प्रतिहारी, छोटरे, पातसानी, परिदा, समल, नायक, मुदुली आदि खांदायेत हुन्। केही कुलनाम पश्चिम बङ्गाल र उडीसा दुवै राज्यहरुमा पाइन्छन् र दुवै राज्यहरुको बीच आप्रवास यसको कारण हुन सक्छ।

गुजरती तथा मराठी नाम[सम्पादन गर्ने]

गुजरात तथा महाराष्ट्र मा, नामकरणको प्रणाली पितृसत्तात्मक हुन्छ। उदाहरणको लागि, क्रिकेटर सुनील मनोहर गावस्करको पहिलो नाम “सुनील” हो; “मनोहर” उनको पिताको नाम हो र “गावस्कर” उनको पारिवारिक नाम है।

पारम्परिक रूप मा, विवाहित महिलाहरु आफ्नो मध्य नामको रूपमा आफ्नो पति द्वारा दिइएको नामको प्रयोग गर्छन् र उसैको पारिवारिक नामलाई अपनाउछन्।. महाराष्ट्र मा, कहिले काँही एक नवजात नर शिशु का नाम उसके दादा के नाम पर रखा जान्छ।

गुजरात मा, मान्छे आफ्नो लिंगको आधारमा नामहरुको साथ प्रत्यय पनि जोड्छन्। पुरुषहरुको लागि "भाई/कुमार/लाल" (भाई) र महिलाहरुको लागि "बेन/बहन" (बहिनी)। उदाहरणार्थ, सुनीललाई सुनीलभाई र लतालाई लताबेन या लताबहन भनिन्छ। यसै प्रकार महाराष्ट्रीयन मान्छेहरु पनि पुरुषहरुलाको “राव” भनेर सम्बोधित गर्दछन् । (सुनीललाई सुनीलराव भनिनेछ)। सामान्यतः यो अनौपचारिक पद्धति हो, जसको प्रयोग मित्रहरुको बीच गरिन्छ, आधिकारिक दस्तावेजहरुमा गरिंदैन।

सामान्य गुजराती पारिवारिक नामहरुमा पटेल (गुजरातको एकदमै सामान्य कुलनाम), सोनी, मेहता, शाह, देसाई, पारेख र चूडासमा शामिल छन्। अक्सर प्रयोग गरिने वाला मराठी पारिवारिक नामहमा कुलकर्णी, जोशी, देशपांडे, देशमुख, चौधरी, कोलते, मोदी और पाटिल शामिल हैं। महाराष्ट्रीयन ब्राह्मणहरुको लागि पारिवारिक नाममा “भट”को प्रयोग गरिन्छ, जबकि गुजरातिहरुको मामलामा यसमा एक अतिरिक्त जोडिन्छ।

अनेक मराठी पारिवारिक नाम ‘कर’मा समाप्त हुन्छन्, उदा. गावस्कर, तेंदुलकर, सावरकर, माडगुलकर, मायेकर, आचरेकर, नवलकर, जोगलेकर, जुहेकर, देउस्कर, आमागलोकर, चिंदरकर र कहिले काँही तिनीहरु त्यस परिवार या त्यसका पूर्वजहरुको मूल ग्राम संग जोडीएका हुन्छन्। उदा., चिंदरकर शब्दको मूल महाराष्ट्र-कोंकण क्षेत्रको सिंधुदुर्ग जिल्लामा रहेको चिंदर कस्बे के नाम के कारण हो सकिन्छ ।

मराठी अन्तिम नाम र उनका मूल एकदमै राम्रो तरिकाले लेखबद्ध गरिएका हुन्छन् र सयौं वर्ष पछि सम्म जोडीएका तथा वंशको ढूंढा जा सकिन्छ । मुख्य आलेख मराठा वंश प्रणाली हेर्नुहोला

गुजरात मा, कसैको वैवाहिक निमन्त्रण (कंकोत्री)मा नाम लेखिने समयमा, परिवार का सदस्यहरुको सूची बनाउदा खेरि लेखिएका ‘वाला’ या ‘वाल्ला’ प्रत्यय के साथ समाप्त होने वाले पारिवारिक नाम किसी ऐसे व्यक्ति के रहने के स्थानको सूचित कर सकते हैं, जो स्थानीय व्यक्ति न हो, उदाहरणार्थ, लन्डन देखि आये किसी व्यक्ति का कुलनाम ‘लंदनवाला’ लिखा जा सकिन्छ , जिससे यो पता चले कि त्यो व्यक्ति वहां रहता है, जबकि उसका वास्तविक कुलनाम कोई आम पारिवारिक नाम हो सकिन्छ । वास्तविक कुलनामको रूपमा प्रयोग गरिएपछि यो परिवारको पैतृक ग्रामको बारेमा पनि भन्न सक्छ। हालै सालमा, तण्डेल परिवार का केही मान्छेहरुको मेहको नजिकैका मोगोड डुंगरी (वलसाड जिल्ला)मा स्थानांतरण यसको एक उदाहरण हो, जस पछि उन्होंने अपना कुलनाम बदलकर मेहवाला कर लिया, ताकि यो पता चले कि वे मेह ग्राम देखि आये हैं। इसका प्रयोग किसी व्यवसाय या पारिवारिक व्यापारको सूचित करने के लिये पनि किया जान्छ, जैसे लकडावाला , जो यो सूचित गर्दछ कि उस व्यक्ति का पारिवारिक व्यापार लकडिहरु की खरीदी व बिक्री देखि संबंधित है।

कोंकणी नाम[सम्पादन गर्ने]

कोंकणी मान्छे वर्तमानमा गोवा, महाराष्ट्र, कर्नाटक तथा केरल के कुछ भागों मा बसे हुए हैं। ये मान्छे मूलतः हिन्दू हैं और बादमा उन्हें इस्लाम या ईसाईयतमा धर्आमातरित किया गया. वे अत्यधिक पितृसत्तात्मक हुन्छन्, और इसलिये उनके प्रथम नाम के साथ हमेशा पिता का नाम आता है। हालांकि, इस पद्धति का सख्ती देखि पालन अब केवल हिन्दुहरु द्वारा नैं किया जान्छ। पोर्चुगलिहरु के आगमन के पूर्व हिन्दू भट्ट , शेणय , कामाटी , शेट्ट , पार्पति , महाले , नाइक , कोयन्दे आदि जैसे शीर्षकों या जाति की चिनारी बताने वाले नामों (जो कि तथाकथित निम्नतर-जातिहरु के मानिसहरु के बीच आम था), जैसे गौडे , वेलिप , मुल्ली आदि का प्रयोग करते थे. गाउँों के नामों का प्रयोग केवल तभी गरिन्थ्यो, जब वे अपने पैतृक गाँउ देखि आप्रवास करते थे. प्रत्यय कार या ‘का निवासी ’को गाँउ के नामों के साथ जोडा जाता था उदा: रायकर , बोरकर , वर्णेकर , केरकर आदि, जो कि इस बातको सूचित करते थे कि वे किस गाँउ देखि आये हैं। यो पद्धति आज पनि प्रयोग की जाती है और गोवा के लगभग सभी और कुछ कोंकणी मान्छे, जो अन्य राज्यहरु मा बसे हुए हैं, अभी पनि अपने मूल गाउँों के नामों का प्रयोग गर्दछन् , जहाँ परीक्षण काल और उसके बाद गोवा और अन्य राज्यहरु मा उनके सामूहिक आप्रवास देखि पूर्व किसी समय उनके पूर्वज रहन्थे. व्यवसायको सूचित करने वाले कुलनाम पनि साधारण हो , उदा: अभिषेकी , तेली , कसार , वैद्य आदि पनि साधारण हो ।

लगभग सभी कोंकणी कैथलिक मान्छे पोर्चुगली कुलनाम का प्रयोग गर्दछन् , जैसे डी’सूजा, डी’मेलो, फर्नांडीज, नाजारेथ आदि. हालांकि कुनबी समुदाय के कुछ परिवार आज पनि अपने मूल अन्तिम नामों, जैसे गावकार , तारी आदि का नैं प्रयोग गर्दछन् । इसी प्रकार की रोमन कैथलिक ब्राह्मण (बामन) जाति के धेरै कैथलिक परिवार आज पनि अपने मूल हिन्दू कुलनाम, जैसे प्रभु, शेणय, नाइक, पै, शेट, भट आदि का नैं प्रयोग गर्दछन् । कर्नाटकमा कोंकणी बोलने वाले अनेक प्रकार के मान्छे बसे हुए हैं, जो कि धेरै छोटे-छोटे सम्प्रदाहरु मा बाँडिएको छ ।

दक्षिण भारतीय नाम[सम्पादन गर्ने]

एक लंबे समय से, दक्षिण भारतीय मानिसहरु मा एक सरल नामकरण प्रणाली रहेको छ । ऐतिहासिक रूप से, प्रत्येक व्यक्तिको एक नैं नाम दिया जाता था, जो कि तीन सम्भावित तरीकाहरु मा देखि किसी एक के आधार पर चुना जाता था:

  • उनके गाउँ/नगर का नाम, उदा. सिंग्री (सिंगिरी), बंगलोर, उद्यवारा, चिट्टी, कुलार, चावली, इंकोल्लु, हट्टिंगडी, जनस्वामी, हुबली, कोकर्डी, मैंगलोर आदि.
  • उनके परिवार/वंश का नाम, उदा. पुलिथेवर, सहोंता
  • जाति का नाम, उदा. अय्यर, राव, नायर

कर्नाटक[सम्पादन गर्ने]

कर्नाटक मा, नामकरणको पद्धतिमा दिइएको नाम, पिताको नाम (मध्य नाम), अन्तिम नाम (जो कि कुलनाम, पारिवारिक नाम, स्थान, व्यवसाय आदिको सूचित गर्न सकिन्छ) लेखिन्छ। मंजूनाथ, मुरलीधर, वेंकटेश, राघव, राधा कृष्ण मूर्ति, राघवेन्द्र, रमेश, बी. जयप्पा, शैली मल्लप्पा, के मल्लप्पा, कांथराजप्पा विश्वनाथ पुरुषहरुको प्रचलित नामहरु हरुमा केही हुन् महिलाहरु के लिये भाग्या, भाग्यलक्ष्मी, लक्ष्मी, शैलजा, मानसा, मीरा, शांथला, सीता, उमा, गायत्री, चित्रा आदि नाम प्रचलित छन्। पारम्परिक रूप देखि महिलाहरु आफ्नो पतिको कुलनाम या अन्तिम नामलाई अफ लिछ, जुन कि उनको द्वारा आफ्नो पिताको घर अपना लेती हैं, जो कि उनके द्वारा अपने पिता के घर देखि निकलने और पति के घरको अपनाने के बाद उनमें हुए सांकेतिक परिवर्तनको प्रतिबिम्बित गर्दछ । पुरुष घरको मुखिया हुन्छ।

गांउहरुमा र शहरहरु बाट टाढा कहिले काँही कुनै नामको पछाडी आद्धाक्षर पनि लेखिन्छन्। उदाहरणको लागि, कागोडु बैरप्पा तिम्मप्पा (K agodu B airappa Timmappa) (ग्राम, पिता, स्वयंको नाम). कहिले काँही नामको पहिले केवल व्यक्तिको नाम लिखा जान्छ। केही नाम स्पष्ट रूपमा कुनै परिवारसँग रहेको संबंधको उल्लेख गर्छन्। उदाहरणको लागि पशारा कोल्ली, (पशारा परिवार का कोल्ली), नायगोदरा कण्णी (नायगोद परिवार का कण्णी).

केरल[सम्पादन गर्ने]

केरल मा, मानक विधिको अनुसार परिवारको नाम-व्यक्तिको नाम-जाति/शीर्षक नाम (यदि लागू भएमा) लिखा जाता था. अतः कैनथ करुणाकरण मारार,को व्याख्या कैनथ परिवारबाट मारार जातिको करुणाकरण,को रूपमा गर्न सकिन्छ। किन भनें 20औं सताब्दीको मध्य-काल भन्दा पहिले सम्म केरल एक सामन्ती समाज थियो, अतः दक्षिण भारतको अन्य भागहरुको विपरीत अधिकांश केरलवासी कुनै वंशको वंशज हुन्थे। जुन मान्छे कुनै पनि जाति संग संबंधित थिएनन्, उसलाई कोई शीर्षक दिइदैनथ्यो, जस्तै मछुआरहरु तथा मजदूर केवल आफ्नो पारिवारिक नाम पछि आफ्नो नाम लेख्थे। उदा. वायिलपरंबु मनोहरन. आज, नामकरणको पारम्परिक प्रारूप बदलिन थालेको छ र अन्य दक्षिण भारतीय समुदायहरुको अनुरुप कहिले काँही अन्तिम नामको रूपमा पिताको नामको प्रयोग गरिन्छ। केरल का ईसाइहरु मा, एक द्वितीय नाम (मध्य नाम) हुनु एक साधारण पद्धति हो, जुन कि उनका बापतिस्मामा प्राप्त नाम हो, सामान्यतः प्रथम नाम हजुरवुवाको या कुलदेवताको नाम हुन्छ, जस्तै रोशनी मैरी जर्ज र अनूप एंटनी फिलिप।

तमिल[सम्पादन गर्ने]

अनेक दक्षिण भारतीय मान्छे आफ्नो अन्तिम नाम या पारिवारिक नामको रूपमा आफ्नो पैतृक ग्रामको नामको या परिवारिक व्यवसायको प्रयोग गर्छन्। यस मामला मा, कहिले काँही व्यक्तिको नाम भन्दा पूर्व उसका कुलनाम लेखिन्छ। केही तमिल व्यक्ति आफ्नो नामको भागको रूपमा आफ्नो गांउको नाम र जातिको नाम दुईटै लेख्छन, उदाहरणको लागि, मदुरै मणि अय्यर । यहाँ मदुरै शहरको नाम र अय्यर जाति हो। अनेक केरलवासी विशेषतः सीरियाई ईसाई “थरवाड”को रूप मा, आफ्नो पैतृक घरको वर्णन गर्छन्। प्रमोद पेरुपरांबिल र पल चेम्मनूर यस श्रेणीमा आउछन्।

गोत्रको प्रयोग पनि व्यापक मात्रामा गरिन्छ: द्वितीय नामको रूपमा पिताको नामको प्रयोग यसको अर्थ यो हो कि एक पीढीको दिइएको नाम आगामी पीढीको द्वितीय नाम बन्छ। अनेक मामलाहरु मा, दोस्रो नामको प्रयोग आद्धाक्षरको रूपमा गरिन्छ र व्यक्तिको नाम उसको द्वितीय नाम जस्तो प्रतीत हुन सक्छ। उदाहरणार्थ, “अजीथ अब्राहम” जस्तै कुनै नामको अर्थ हुनेछ “अब्राहमको पुत्र अजीथ” यदि यसको पछि अजीथको कुनै अश्विन नामक पुत्र हो, त उसका नाम अश्विन अजीथ हुनेछ।

कुनै तमिल महिला द्वारा आफ्नो पतिको नामलाई आफ्नो द्वितीय नामको रूपमा अपनाइनु साधारण कुरा हो। सुनिथा गोपालन (गोपालनको पुत्री सुनिथा) विवाह पछि आफ्नो नाम बदलेर सुनिथा राजीव (राजीवको पत्नी सुनिथा) गर्न सक्छे। केही दक्षिण भारतीय मान्छे एक विलोमित गोत्रको प्रयोग गर्छन्। उदाहरणार्थ, चित्रा विश्वेश्वरन एक नृत्यांगना हुन्, जसको अन्तिम नाम या त उनका गोत्र हो या उनको पतिको नाम हो। महिलाहरुमा धेरै प्रचलित विलोमित गोत्रको प्रयोग पश्चिमी देशहरुमा आप्रवास गर्ने वाला ती मान्छेहरु द्वारा पनि अपनाइन्छ, जुन भारतीय नामकरण पद्धतिको व्याख्याको आवश्यकता बिना आफ्नो नामबाट बोलाइन चाहन्छन्। उनको पिता या पतिको नाम उनको पारिवारिक नाम बन्छ।

आद्याक्षर[सम्पादन गर्ने]

पश्चिमी वा अङ्ग्रेजी-भाषी समाजहरु मा, जब कुनै प्राथमिक विद्धालयमा एक नै नाम वाला दुई मान्छे हुन्छन्, उदाहरणार्थ, रबर्ट जोन्स र रबर्ट स्मिथ, त अस्पष्टता बाट बच्नलाई उनिहरुलाई उल्लेख गर्दा क्रमशः रबर्ट जे. र रबर्ट एस.को रूपमा गर्न सकिन्छ। तर दक्षिण भारतमा यदि दुई रमन भए भने त तिनिहरुमध्ये प्रत्येकको केवल एक नै नाम हुन्छ। अतः कुलनामको बजाय उनको आद्धाक्षरहरुको रूपमा उनको पिताको नामहरुको प्रयोग गरिन्छ। गोपालको पुत्र रमन, जी. रमन तथा दिनेशको पुत्र रमन डी. रमन भनिनेछ। यसको परिणामस्वरूप आद्धाक्षरहरुको एक प्रणाली विकसित भएको छ, जसको अधिकांशतः दक्षिण भारतमा पालन गरिन्छ। अधिकतर विद्धालय प्रवेशको समय स्वतः नै आद्धाक्षर जोड्छन।

तमिलनाडु का कुनै भागहरु मा, आजकल पारम्परिक पारिवारिक नामहरुको स्थानमा पिता/पतिको नामको प्रयोग पारिवारिक नामको रूपमा गरिन लागेको छ। पारिवारिक नामको रूपमा पिता/पतिको नामको प्रयोग प्रचलनमा छ। यि नामहरुको प्रयोग आद्धाक्षरहरुको रूपमा पनि गरिन्छ। स्कूलहरु तथा कलेजहरुको रेकर्डमा उनको आद्धाक्षर यस प्रकार दिइन्छ।

  • "एस. जानकी" – आद्धाक्षरको रूपमा पारिवारिक नाम र यसको पछि व्यक्तिको नाम
  • "एस. जानकी"को कानूनी दस्तावेजहरुमा "जानकी श्रीधर " पनि लेखिन सक्छ।

पासपोर्ट जस्तै कानूनी दस्तावेजमा आद्धाक्षरोंको स्थानमा पूर्णतः विस्तारित अन्तिम नाम लेखिनेछ। सम्पत्तिको सौदाहरु जस्तै अन्य कानूनी दस्तावेजहरुमा यिनीहरुमध्ये कुनै पनि प्रारूपको प्रयोग गरिनेछ र साथ नै पिता/हजुरवुवा/पतिको नाम तथा/या गांउ/कस्बे/शहरको नामको उल्लेख गरिनेछ। पासपोर्ट तथा पश्चिमी मानहरु बाट प्रभावित बहुराष्ट्रीय कम्पनिहरुमा आद्धाक्षरहरुको विस्तारलाई अनिवार्य गरिनु दक्षिण भारतमा उलझनको एक ठूलो स्रोत हो। उदाहरणार्थ, कृष्ण कुमारको पुत्र राजा गोपाल वर्मा, जसलाई सामान्यतः “के. राजा गोपाल”को नाम बाछ जानिन्छ,को नाममा लेखिएको कुनै पत्र गलतीले “कृष्ण कुमार राजा गोपाल वर्मा”को ठेगाना पर पठाइयो जा सकिन्छ ।

सामान्यतः पुरुषहरुको नाम पूर्वमा वर्णित आद्धाक्षरहरुको साथ प्रारम्भ हुन्छन्। कुनै पुरुष आफ्नो आद्धाक्षरहरुलाई हटाइदिन्थे र अन्तमा आफ्नो पिताको नाम जोड्थे। हुनत, यो कोई कानूनी नाम हैन र यसले आधिकारिक रेकर्डहरुमा उनको नाम परिवर्तित हुँदैन। उदाहरणार्थ, पी. चिदम्बरम र चिदम्बरम पलानियप्पन दुवै नाम वैध हुन्; हुनत दोस्रो रूपको प्रयोग कानूनी रूप बाट गरिंदैन। सामान्यतः आद्धाक्षरहरुलाई हटाइन्छ र नामलाई सानो गर्नको लागि पिताको नाम अन्तमा जोडिन्छ, जस्तै एम. गोपाल कृष्णनको पुत्र जी. राजा रवि वर्माको नाम राजा गोपाल बन्न जान्छ।

महिलाहरुको लागि, आद्धाक्षरोंको प्रणाली केही भिन्न छ। विवाह पूर्व, एक कन्या आफ्नो पिताको आद्धाक्षरहरुको प्रयोग गर्छे, तर विवाह पछि त्यो आफ्नो पतिको आद्धाक्षरको प्रयोग गर्ने विकल्प चुन्न पाउछे। हालैका दिनहरुमा यो चलन बदलिएको छ र अनेक महिलाहरु, विशेषतः कामकाजी महिलाहरु, आफ्नो आद्धाक्षर बदलदैनन्, बरु आफ्नो पिताको आद्धाक्षरहरुको प्रयोग गर्न जारी राख्छन्। यस्तो मुख्यतः सुविधाको दृष्टिले गरिन्छ किन भनें स्कूलको डिग्री तथा करियरको दस्तावेजहरुमा महिलाको पिताको आद्धाक्षर नै लेखिएको हुन्छ। कानूनी रूपमा कुनै नाम बदलनु धेरै जटिल प्रक्रिया हो, जसको अंतर्गत प्रस्तावित परिवर्तनको घोषणा समाचार-पत्रहरुको माध्यम बाट गर्न र परिवर्तन एक आधिकारिक ग्याजेटमा प्रकाशित गराउनु पनि पर्छ। अतः आधुनिक चलनको अनुसार आफ्नो पतिको नाम अन्तमा जोडिन्छ, जस्तै कुनै पश्चिमी महिलाहरु गर्छन्, जुन एक समासचिह्नको साथ आफ्नो पतिको नाम जोडछन्।

जो मान्छे नामकरणको दक्षिण भारतीय पद्धतिलाई बुझ्दैनन्, ती कहिले काँही गलत तरिका बाट आद्धाक्षरहरुको विस्तार गर्छन् उदाहरणार्थ, पी. उदाहरणार्थ, पी. चिदम्बरम पलानियप्पन चिदम्बरम गर्दिइन्छ, जुन यस अर्थमा गलत छ कि यसले यस्तो लाग्छ कि त्यस व्यक्तिको नाम “पलानियप्पन” हो र उसको परिवारको नाम “चिदम्बरम” हो। वास्तव मा, व्यक्तिको नाम केवल “चिदम्बरम” है और उसके पूर्व आद्याक्षर “पी” जोडा गया है। साथ साथै, यदि नाम सृष्टि वेंकट शेष फणीन्द्र हो भने, त्यो यसलाई तीन आद्याक्षरहरुको साथ एस. वी. एस. फणीन्द्र लेख्न सकिन्छ।यस्तै गरि अन्य प्रसिद्ध गलत व्याख्याहरुमा चेसको ग्रान्ड मास्टर वी. जसलाई गलत तरिका बाट विश्वनाथन आनंदको रूपमा विस्तारित गरिन्छ; क्रिकेटर, एल. शिवरामकृष्णन (लक्ष्मण उनको पिताको नाम हो); तथा स्वतन्त्रता सेनानी व राजनेता, सी. राजगोपालाचारी (जसलाई अक्सर चक्रवर्ती राजगोपालाचारी भनिन्छ) शामिल छन्। दोस्रो तिर उत्तर भारतीय मीडिया डा. अंबुमणि रामदस (डा. रामदास)को उल्लेख अक्सर केवल डा रामदासको रूपमा गर्छ, जुन कि पुनः गलत हो किन भनें रामदास उनको पिताको नाम हो, उनका नाम हैन ।

स्वतन्त्र भारतको प्रारम्भमा जस्टिस पार्टी (1926को पछि देखि) र अन्य द्रविड दलहरुले यस भ्रमलाई बढाउनमा धेरै योगदान दिएका छन्। उदाहरणार्थ, राजाराम अय्यर नामक एक व्यक्तिलाई अय्यर जाति भएको कारण स्कूलहरु, कलेजहरु, नौकरी आदिमा लाभ मिल्ने गर्दथ्यो। दोस्रो तिर, सम्भव छ कि चिनिनबाट बच्नको लागि केही व्यक्ति आफ्नो जातिको नाम घोषित गर्दैनथे। "कुनै व्यक्तिलाई केवल आफ्नो जातिको घोषणा गर्दैमा कुनै पनि लाभ या हानि किन प्राप्त हुनु पर्छ र?" यो द्रविड विचारधारा द्वारा उठाइएको मुख्य प्रश्न थियो। उदाहरणार्थ, सम्भव छ कि कुनै सार्वजनिक कार्यालयमा राजाराम मुदलियार नामक एक व्यक्तिको साथ त्यस्तै व्यवहार नगरियोस, जस्तो राजाराम नादार नामक व्यक्तिको साथ गरिन सक्छ। यस वाहेक, बिना कुलनाम/जातिको नाम वाला कुनै राजाराम मान्छेहरुलाई भ्रममा हाल्दिन्छ। यसको परिणामस्वरूप आद्धाक्षरको रूपमा पिताको नामलाई शामिल गरिन थाल्यो। कुनै अभद्र शब्दावली मा, तमिलनडुको कुनै भागहरुमा यसको उल्लेख यस प्रकार गरिन्थ्यो।

"हाम्रो जन्म पिता देखि हुआ है, जातिहरु  देखि हैन". यति सब-कुछ कहने और होने के बावजूद पनि यो स्थिति बनी हुई है कि तमिलनाडु मा एक शक्तिशाली जाति-प्रथा और जातिगत भावना मौजूद है, तर उसे केवल नाम के द्वारा उजागर गर्न सकिन्न.

कुलनाम या पारिवारिक नाम[सम्पादन गर्ने]

अनेक दक्षिण भारतीय व्यक्ति एक पारिवारिक नाम का प्रयोग पनि गर्दछन् ।

पारिवारिक नाम तमिलनाडु मा आम हैन हैं, तर शेष भारतमा अधिकांश मान्छे एक पारिवारिक नाम का प्रयोग गर्दछन् ।

  1. आविष्कार किये गये पारिवारिक नाम, जैसे राजेश पायलट.
  2. ब्रिटिश व भारतीय अभिभावकों के एंग्लो-इण्डियन वंश के मानिसहरु के अङ्ग्रेजी अन्तिम नाम.
  3. पोर्चुगली-गोवावासिहरु के अन्तिम नाम, जैसे फर्नांडीज.
  4. उन मुसलमानों, जिनके पूर्वजोंको अरब के मानिसहरु द्वारा इस्लाममा धर्आमातरित भएको थियो, और अरब तथा भारतीय मूल के मिश्रित मुसलमानों के अरबी कुलनाम.

कन्नड नाम[सम्पादन गर्ने]

कन्नड नामों मा व्यक्ति के नाम के साथ स्थानों के नाम, वंश/शीर्षक/जाति के नाम, पिता के नाम शामिल हुन सक्छन्। नामों का संयोजनों का प्रयोग करते समय पालन किये जाने वाले नियम; कभी-कभी वे कुलनामको उपसर्ग या प्रत्यय की तरह लिखते हैं और मध्य नाम के स्थान पर व्यक्ति का नाम लिखा जान्छ।

  • स्थान का नाम सदैव नैं सबसे पहले आना चाहिये.

उदा. कडिडल मंजप्पा, जहाँ कडिडल स्थान का नाम है और मंजप्पा व्यक्ति का नाम है।

  • पिता का नाम हमेशा दूसरे स्थान पर आना चाहिये.

उदा. कुप्पल्ली वेंकटप्पा पुट्टप्पा, जहाँ कुप्पल्ली स्थान का नाम है, वेंकटप्पा पिता का नाम है और पुट्टप्पा व्यक्ति का नाम है।

  • पिता के नाम व स्थान के नाम के आद्याक्षर

उदा. अडनूर भीमाप्पा नरेन्द्र, जहाँ अडनूर स्थान का नाम है, भीमाप्पा पिता का नाम है और नरेन्द्र व्यक्ति का नाम है। अडनूर व भीमाप्पाको संक्षिप्त आद्याक्षरों के रूपमा लिखा जा सकिन्छ , जिससे नाम "ए. बी. नरेन्द्र" बन जायेगा.

  • वंश/शीर्षक/जाति का नाम (जिन्हें सामान्यतः कुलनाम भनिन्छ) सदैव अन्तमा आना चाहिये.

उदा. कुंदापुर वरुण शेणय, कुंदापुर स्थान का नाम है, वरुण व्यक्ति का नाम है और शेणय कुलनाम है। उदा. सतीश रामनाथ हेगडे, सतीश व्यक्ति का नाम है, रामनाथ पिता का नाम है और हेगडे शीर्षक है। उदा. सतीश गौडा

  • कुलनाम के रूपमा दो उपसर्ग व प्रत्यय तथा मध्य नाम के रूपमा व्यक्ति का नाम. उदाहरणार्थ डोड्डेमाने रामकृष्ण हेगडे .
  • दुर्लभ मामलों मा पैतृक घरों के नाम पनि मिलते हैं, और वे स्थान के नामों के नियमों का पालन गर्दछन् ।

हालांकि, यदि कोई व्यक्ति केवल अपने नाम का प्रयोग करना चाहता हो, तो आधिकारिक समूहों मा जबरन अतिरिक्त नामों (सामान्यतः स्थान के नामों)को जोडने की प्रवृत्ति दिखाई देती है। कभी-कभी कुलनाम व्यक्ति द्वारा किये जाने वाले कार्य पर निर्भर हुन्छ।

मलयाली (केरल) नाम[सम्पादन गर्ने]

अधिकांश केरलवासिहरु का एक पारिवारिक नाम हुन्छ। अधिकांश पारिवारिक नामों का मूल अस्पष्ट हुन्छ, तर उनका मूल भौगोलिक हो सकिन्छ – उदा., वडक्केडथ (Vadakkedath) (उत्तर बाट), पुथेनवीतिल (Puthenveetil) (नये घर बाट) आदि. पारम्परिक रूप देखि पूर्ण नाम निम्नलिखित तीनमा देखि किसी एक पद्धति का पालन गर्दछन्  :

1. पारिवारिक नाम के बाद व्यक्ति का नाम और उसके बाद सामान्यतः जाति का नाम या शीर्षक लिखा जान्छ। यो पद्धति उच्च-वर्णीय हिन्दुहरु (पुरुषों व महिलाहरु दोनों के लिये) के बीच आम थी, विशेषतः मालाबार और कोचीन में. कुछ उदाहरण: मणि माधव चकियार (मणि पारिवारिक नाम या थारावाड नाम है, माधव(न) व्यक्ति का नाम है और चकियार जाति का नाम है), वल्लाथल नारायण मेनन (वल्लाथल पारिवारिक नाम या थारावाड नाम है, नारायण(न) व्यक्ति का नाम और मेनन जाति का नाम है), ओलप्पमण्णा सुब्रमणियन नंबूदिरी, एरंबला कृष्णन नायनार, आदि. कभी-कभी जाति का नाम/शीर्षक हटा दिया जान्छ, उदा., कैनथ करुणाकरण (जहां जाति का नाम मरार हटा दिया गया है). महिलाहरु के मामला में, जाति का नाम/शीर्षक, पारम्परिक रूप से, सामान्यतः भिन्न हुआ करता था, उदाहरणार्थ "नायर" के लिये "अम्मा" का प्रयोग गरिन्थ्यो, "नंबूदिरी" के लिये "अंदरज्जणम" का प्रयोग गरिन्थ्यो, "वारयार" के लिये "वारियसार", "नांबियार" के लिये "नांग्यार" "वलियाथन/उन्निथन/कर्था" के लिये "कुंजम्मा" आदि. (पंजाब की सिंह/कौर पद्धतिको देखें), उदा., नालप्पट बालमणि अम्मा, जिनके भाइ नालप्पट नारयण मेनन तथा सावित्री अंदरज्जणम (एक प्रसिद्ध लेखिका). अक्सर पारिवारिक नाम एक देखि अधिक भागों देखि मिलकर बना होगा, उदा., एलंकुलम मणक्कल शंकरन नंबूदिरीपाद, मदथिल थेक्केरपट्टु वासुदेवन नायर, आदि. सामान्यतः पारिवारिक नामको आद्याक्षरित कर दिया जान्छ, कभी-कभी व्यक्ति का नाम पनि आद्याक्षरित किया जान्छ (तर जब इसके बाद जाति का नाम आ रहा हो, तो ऐसा कभी हैन किया जाता) और जाति का नाम (यदि मौजूद हो)को कभी आद्याक्षरित हैन किया जाता. यो पूरी तरह स्वैच्छिक है। अतः हमारे पास आम रूपों मा वैलाथल नारायण मेनन, सी. अच्युत मेनन, ई के नायनार और पी. भास्करन (यहाँ भास्करन व्यक्ति का नाम है; जाति का नाम, इस उदाहरणमा नायर, हटा दिया गया है) मौजूद हैं। नायर जाति में, शुरुवातमा माता के पारिवारिक नाम का प्रयोग पनि आम है। उदा. मैथिली राधाकृष्णन, जो अपने पारिवारिक नाम मैथिली के द्वारा ज्यादा जानी जाती हैं।

2. पारिवारिक नाम के बाद पिता का नाम और उसके बाद व्यक्ति का नाम लिखा जान्छ। यो शेष जनसंख्या के बीच आम है। उदाहरणार्थ अधिकांश पारम्परिक ईसाई नाम इसी पद्धति का पालन गर्दछन् । सामान्यतः पारिवारिक नाम और पिता के नामको आद्याक्षरित गरिन्थ्यो. महिलाहरु (हिंदू) के मामला में, “अम्मा” का प्रयोग अक्सर गरिन्थ्यो (जैसा कि पिछले मामला मा हुआ). उदाहरणों मा के एम मणि, के जी जर्ज, वी एस अच्युतानंदन, के आर गोवरी अम्मा. पलक्कड के अनेक अय्यर (केरल के अय्यर) इस पद्धति के एक अनुकूलित रूप का प्रयोग गर्दछन् , जिसमें पारिवारिक नाम के स्थान पर "ग्रामम्" (गाउँ) का नाम लिखा जाता था. उदाहरण: तिरुनेलै नारायणैयर शेषन (टी एन शेषन), जहाँ तिरुनेलै गाँउ का नाम है, नारायणैयर पिता का नाम और शेषन व्यक्ति का नाम है; या गुरुवायूर शंकरनारायणन ललिथाको जी. एस. ललिथा के रूपमा संक्षेपित किया जान्छ।

3. व्यक्ति के नाम के बाद शीर्षक. यो विशिष्ट रूप देखि केंद्रीय त्रावणकोर क्षेत्र के सीरियाई ईसाइहरु के बीच आम है, जहाँ राजा (महाराजा) या स्थानीय शासक (राजा या थंपुरन) चुनिंदा परिवारोंको कोई उपाधियां प्रदान किया करते थे. उदाहरणों मा वर्गीस वैद्यन (वैद्यन), फ्र. गेवर्गीस पणिक्कर (पणिक्कर), चाको मुथलली (मुथलली), अविरा थारकन (थारकन), वार्की वलिकप्पन (वलिकप्पन) आदि शामिल हैं।

4. व्यक्ति के नाम के बाद कुलनाम के रूपमा पिता का नाम तथा माता के नाम देखि लिये गये आद्याक्षर. यह चलन अब आम है, जबकि व्यक्ति के नाम के साथ माता व पिता दोनों के नाम मिलते हैं। उदाहरणार्थ, एल. अथिरा कृष्ण. यहाँ माता के नाम ‘लीला’ का उल्लेख अद्याक्षर के रूपमा भेटिन्छ और पिता का नाम ‘कृष्ण’ कुलनाम के रूपमा लिया गया है।

5. इन पारम्परिक नामकरण पद्धतिहरु मा देखि अधिकांश का प्रयोग अब हैन मिलता. सामान्यतः आजकल पारिवारिक नाम शामिल हैन किये जाते (ऐसा सम्भवतः संयुक्त परिवारों या थारावाडों मा आई कमी के कारण हुआ है). व्यक्ति के नाम, उसके बाद पिता के नाम (पितृसत्तात्मक, उदा. सुनील नारायणन या अनिल वर्गीस) अथवा जाति का नाम (उदा. अनूप नायर) लिखना वर्तमानमा प्रचलित सबसे आम पद्धति है। पारिवारिक नाम के साथ मूल ग्राम का नाम लिखना पनि असामान्य हैन है, विशेषतः दक्षिणी केरल में, उदा. कावलम नारायण पणिक्कर, जहाँ कावलम अलप्पूजा जिले मा एक गाँउ हो।

इस कुरा पर ध्यान दिया जाना चाहिये कि अनेक ईसाई नाम, जैसे वर्गीस (गेवर्गीस) एरेमिक/सीरियाई मूल के हैं।

तमिल नाम[सम्पादन गर्ने]

दक्षिणी राज्यहरु तमिलनाडु व केरल के धेरै मान्छे औपचारिक कुलनाम का प्रयोग हैन करते, हालांकि इनमें देखि अधिकांश का कोई कुलनाम हो सकिन्छ । ऐसा इसलिये है क्हरु कि पारम्परिक रूप देखि कुलनाम उनकी जाति का उल्लेख गर्दछ और इस बातको सुनिश्चित करने के लिये कि उनके नाम जाति-निरपेक्ष हुन् , उनके कुलनाम पूरी तरह त्याग दिये जाते हैं। अतः व्यवहार में, मान्छे कुलनाम के स्थान पर या तो अपने पिता के नाम का या आद्याक्षरों का प्रयोग गर्दछन् । जब आद्याक्षरों का प्रयोग किया जा रहा हो, तो उन्हें व्यक्ति के नाम के पहले या बादमा रखा जा सकिन्छ । उदाहरणार्थ; जी. वेंकटेशन, वेंकटेशन जी, या वेंकटेशन गोविंदराजन, ये सभी वे विभिन्न तरीके हैं, जिनका प्रयोग वेंकटेशन नामक कोई व्यक्ति, जिसके पिता का नाम गोविंदराजन हो, स्वयं का उल्लेख करने के लिये कर सकिन्छ ।

मलेशियाई भारतीय (तमिल) नाम[सम्पादन गर्ने]

मलेशिया मा रहने वाले भारतीय मूल के अधिकांश मानिसहरु (अधिकांशतः तमिल) का पैतृक मूल दक्षिण भारतमा है। मलेशिया में, भारतीहरु के लिये नामकरण का सामान्य प्रारूप वाय (Y) का पुत्र एक्स (X) या वाय (Y) की पुत्री एक्स (X) है। शब्दावली ‘का पुत्र’ मलय भाषा मा आनक लेलकी (ANAK LELAKI) है, (जिसे चिनारी के दस्तावेजों मा संक्षिप्त रूप देखि A/L लिखा जान्छ) और शब्दावली 'की पुत्री' आनक पेरेम्पुअन (ANAK PEREMPUAN) है, (जिसे चिनारी के दस्तावेजों मा संक्षिप्त रूप देखि A/P लिखा जान्छ).

उदाहरण के लिये, मलयेशियाई चिनारी पत्र (मायकाड) (MyKad) के नाम वाले भागमा तथा मलयेशियाई पासपोर्टमा वेलुपिल्लै (VELLUPILLAI) के पुत्र मुरुगन (MURUGAN) का नाम MURUGAN A/L VELLUPILLAI लिखा जाएगा.

उपर्युक्त उदाहरण का प्रयोग करते हुये, MURUGAN A/L VELLUPILLAI अपने नामको इस प्रकार पनि व्यवस्थित करेगा कि उसके पिता का नाम उसका आद्याक्षर बन जाये औअर उसका नाम उसका कुलनाम/अन्तिम नाम प्रतीत हो: वी. मुरुगन. यो पद्धति प्रसिद्ध दक्षिण भारतीय लेखक आर. के. नारायण (आर – मूल स्थान: राशिपुरम,के – पिता का नाम: कृष्णस्वामी) के नाम के प्रारूप के समान है। चूंकि वर्तमानमा मलेशिया मा निवासरत अधिकांश भारतीहरु का जन्म मलेशिया मा नैं हुआ था, अतः उनके नाममा आद्याक्षरों के रूपमा केवल पिता का नाम नैं दिखाई देता है।

हालांकि, पश्चिमी देशों मा बसने वाले मलेशियाई भारतीहरु की संख्या बढती जा रहेको छ और अस्पष्टता देखि बचने के लिये उन्होंने अपने अन्तिम नाम के रूपमा पिता के नाम का प्रयोग करना प्रारम्भ कर दिया है। अतः, वेलुपिल्लै का पुत्र मुरुगन पश्चिममा अपना नाम केवल मुरुगन वेलुपिल्लै या एम. वेलुपिल्लै लिखेगा.

सिंगापुर के भारतीय (तमिल) नाम[सम्पादन गर्ने]

ब्रिटिश औपनिवेशिक काल में, भारतीय पुरुषों ( अधिकांश तमिल ) के नाममा क्रमशः संबधात्मक शब्दावली S/O (का पुत्र) और भारतीय महिलाहरु के नाममा D/O (की पुत्री) का प्रयोग गरिन्थ्यो, और ये शब्दावलियां सिंगापुर मा आज पनि प्रचलित हैं।

तेलुगु नाम[सम्पादन गर्ने]

तेलुगु मानिसहरु के पारिवारिक नामों के पहले व्यक्ति का नाम लिखा जान्छ और अक्सर यो अपने संक्षिप्त रूपमा हुन्छ। उदाहरणार्थ, कंभम नागार्जुन रेड्डी नामको संक्षिप्त रूप देखि के.एन.रेड्डी लिखा जायेगा. इस नाम में, नागार्जुन रेड्डी व्यक्ति का नाम है, और कंभम उसका पारिवारिक नाम (कुलनाम) होगा. विशिष्ट रेड्डी जाति के कुछ मान्छे अपने नामों के साथ जाति का नाम पनि जोडते हैं, विशेषतः “नायडू”, चौधरी, शेट्टी, गौड या मुद्राज. उदाहरणार्थ, विजय रेड्डी, हरि चौधरी, देवेंद्र गौड. सामान्यतः, यदि पश्चिमी प्रारूपमा व्यक्ति का नाम विजय रेड्डी कण्डी (व्यक्ति का नाम, द्वितीय नाम और पारिवारिक नाम) था, तो तेलुगु-भाषी क्षेत्रों मा इस नामको के. विजय रेड्डी लिखा जायेगा. आंध्र प्रदेशमा अनेक जातिहरु मा एक समान कुलनाम, जैसे “लंकला” पनि हुन्छन्, यादव जाति मा लंकला वीरैया, रेड्डी जाति मा लंकला दीपक रेड्डी आदि.

तेलुगु मान्छेहरुका के पारिवारिक नाम उन गाउँों या क्षेत्रों के नाम हुन्छन्, जहाँ देखि उनके पूर्वज आये थे. कहिले काँही विभिन्न जातिहरुका मान्छेहरु का पारिवारिक नाम एक समान पनि हुन सक्छ। उदहरणार्थ, नन्दुमुरी तारका रामारावको एन.टी.रामारावको रूपमा संक्षेपित गर्न सकिन्छ। तारकारामाराव नाम र नन्दुमुरु (कृष्णा जिल्लामा एक ग्राम) सम्भवतः एन.टी.आर. पैतृक ग्राम हो।

कहिले काँही पारिवारिक नाम मानवीय शरीर का अङ्गोंको समान पनि हुन सक्छ, जस्तै बोड्डु (नाभि), लिंगम (पुरुष जननेंद्रिय) आदि। हुनत ती नामहरुको साथमा सदैव नै केही आध्यात्मिक अर्थ जोडीएको हुन्छ। आध्यात्मिक अर्थ मा, बोड्डुको अर्थ ब्रह्माण्डको मूल तथा लिंगमको अर्थ भगवान शिव हुन्छ।

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी लिंङ्कहरु[सम्पादन गर्ने]