मकबूल फ़िदा हुसैन

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
  • एम एफ हुसैन/ एम.एफ/मकबूल फिदा हुसैन
एमएफ हुसैन
मकबूल फिदा हुसेन, मकबूल फिदा हुसैन, مقبول فدا حسين

एमएफ हुसैन, इस्लामिक कला संग्राहलय, दोहामा
न्वारनको नाम मकबूल फिदा हुसैन
जन्म 17 सेप्टेम्बर 1915
Pandharpur, महाराष्ट्र, भारत
मृत्यू 9 जुन 2011 (95वर्ष )
लण्डन, बेलायत
राष्ट्रियता कतारी[१]
विधा चित्रकार, लेखक
तालिम जे. जे. स्कूल अफ आर्ट
अभियान प्रोग्रेशिभ आर्ट ग्रूप
प्रमुखकार्य मदर इण्डिया; रामायण तथा महाभारतका झलकहरू
पुरस्कारहरू पद्म श्री (1955)
पद्म भुषण (1973)
पद्म विभुषण (1991)
वेबसाइट http://www.mfhussain.com/

केवल एम.एफ उपनामले चित्रकला जगतमा प्रसिद्द , यदा कदा भारतीय पिकाशो पनि भनिने प्रसिद्द् अत्याधुनिक चित्रकार तथा वहुमुखि प्रतिभा संपन्न कलाकार । पंढरपुर महाराष्ट्रमा सेप्टेम्बर १९१५मा जन्मिएका एम.एफ हुसैनको बुधबार,९ जुन २०११मा लण्डनमा निधन भएको थियो ।

उनी भारतीय चित्रकलामा अन्तरराष्ट्रिय ख्याती कमाएका पहिलो चित्रकार हुन् । हुसेन चर्चित हुँदा हुँदै पनि विवादस्पद समेत थिए । उनले विभिन्न हिन्दू देवीदेवताको आपत्तिजनक चित्र बनाएपछि भारतमा बिरोध भएको थियो । सन् २००६ देखि उनी स्वनिर्वासनमा थिए । गत वर्ष उनले भारतीय नागरिकता त्यागेर कतारी नागरिकता लिएका थिए । उनका चित्रहरू करोड भन्दा बढी मुल्यमा बिक्री भएका छन् ।[२]

गत वर्ष क्रिस्टिज लिलामीमा उनको एउटा पेन्टिङ २० लाख अमेरिकी डलरमा बिक्री भएको थियो । पेन्टिङमा घोडायुवतीलाई विशेष स्थान दिने हुसैन प्रगतिशील कलाकारको रूपमा पनि प्रख्यात मानिन्छन् । चालीसको दशकतिर 'प्रोग्रेसिभ आर्टिस्ट ग्रूप'मा सामेल भएका उनलाई कलामा पश्चिमेली प्रभावबाट टाढिएर भारतीय रंग, दैनिकी, प्राकृतिक सुन्दरतालाई क्यानभासमा स्थान दिएकोमा सम्मान गरिन्छ । उनले आफ्नो कुचीबाट संसारभर भारतीय कलात्मक रंगलाई क्यानभासमा प्रस्तुत गरेका थिए ।

एमएफ हुसैन जति कलात्मक प्रतिभाका लागि प्रख्यात रहे, त्यति नै विवादप्रिय पनि । उनलाई धेरैले 'कन्टोभर्सिज चाइल्ड' अर्थात विवादका सन्तान पनि भन्छन् । सत्तरीको दशकमा उनले बनाएका हिन्दू देवीहरूको नग्नता र कामुकताप्रति लक्षित पेन्टिङले उनलाई नब्बेको दशकमा विवादमा पारेको थियो । यी पेन्टिङले हिन्दू धर्मालम्बीको विश्वासमा ठेस पुर्‍याएको भन्दै उनलाई अनेक मुद्दा लाग्यो । सर्वोच्च अदालतले उनलाई दोषी नठहराएको भए पनि केही हिन्दू धर्मालम्बी समूहले उनलाई मार्ने धम्की दिएका थिए । उनको टाउकोको मोल पनि तोकिएको थियो, जसले गर्दा उनी पाँच वर्ष यता स्वनिर्वासनमा थिए ।

हिन्दु धर्मग्रन्थ महाभारतबाट प्रभावित पेन्टिङका लागि पनि उत्तिकै चर्चित हुसैन सन् २००६मा फेरि विवादमा परे । भारतको मानचित्रलाई नग्न युवतीझैं प्रस्तुत गरेका 'भारत माता' पेन्टिङले उनलाई चारैतिरबाट आलोचना आएको थियो । उनी पेन्टिङबाट मात्र नभई सिनेमाका लागि पनि विवादमुक्त रहन सकेनन् । उनले बनाएको फिल्म 'मिनाक्षी: अ टेल अफ थ्री सिटी' मुस्लिम समुदायबाट विरोध गरिएपछि हलमा चल्नबाट रोकिएको नै थियो । तर, नायिका तब्बुको प्रमुख भूमिका रहेको यो फिल्मले थुप्रै अवार्ड भने जितेको थियो ।

सेतो लामो दाह्री र खाली खुट्टा हिँड्ने चित्रकारका रूपमा पनि चिनिएका हुसैनले जति कलाबाट चर्चा कमाए, बलिउडप्रतिको लगाबले पनि उनलाई सधैं चर्चामा राख्यो । उनी 'हम तपाईंको है कौन ?' स्टार माधुरी दीक्षितको स्वघोषित नम्बर एक फ्यान थिए । उनले केही पेन्टिङ संग्रह नायिकाप्रति समर्पित गरेका छन्, जसमा उनले 'फिडा' उपनाममा साइन गरेका छन् । उनले माधुरीकै लागि भनेर 'गज गामिनी' फिल्म बनाएका थिए जसमा नायिका नै प्रमुख भूमिकामा छिन् । पछिल्लोपटक उनले अमृता राव, विद्या बालन, अनुष्का शर्मा र मिनिसा लाम्बाप्रति आफ्नो क्यानभास समर्पण गर्न खोजेको बताइएको थियो । उनले १९६७मा बनाएको पहिलो फिल्म 'थ्रु द आइज अफ अ पेन्टर' बाट बर्लिन फिल्म फेस्टिभलमा गोल्डेन बियर अवार्ड समेत जितेका थिए । आलोचकले उनको फिल्मलाई अपच मात्राको काव्यिक ड्रामा भनेर आलोचना गर्ने गर्छन् ।

बलिउड नजीक रहेका हुसैनको जीवनीमा आधारित फिल्म 'द मेकिङ अफ अ पेन्टर'को काम सुरु भइसकेको छ । उनको युवा अवस्थाको रोलमा नायक श्रेयास टल्पडे अभिनय गरिरहेका छन् । उनको मृत्युले बलिउड स्तब्ध बनेको छ । सामाजिक सञ्जाल फेसबुक, टि्वटरका साथै ब्लगहरूमा उनलाई श्रद्धाञ्जलि दिने सेलिबि्रटीहरूको ओइरो लागेको छ । नायक देव आनन्ददेखि निर्देशक अनुराग कैश्यप, नायक रघुवीर यादव, नायिका सावना अज्मी, अभिषेक बच्चन, जावेद अख्तर, राहुल बोस, शेखर कपुर, मधुर भण्डारकरजस्ता बलिउडका जानिमानीहरूले सञ्जालबाट उनीप्रति श्रद्धाञ्जलि व्यक्त गरेका छन् ।

'केही शोक र केही लज्जामा हाम्रो शिर झुकेको छ । हामीले उनलाई आफ्नो देशमा अन्तिम दिनहरू बिताउन दिएनौं,' नायक राहुल बोसले श्रद्धाञ्जलि दिँदै टि्वटरमा लेखेका छन् । हुसैनको प्रदर्शनीमा पेन्टिङ ध्वस्त पार्ने तथा मार्ने धम्की आएपछि २००६मा दुबईतिर लागेर स्वनिर्वासन बसेका कलाकार फेरि भारत फर्केका थिएनन् । गत वर्ष भारतीय नागरिकता त्यागेर कतारी नागरिक बनेका हुसैन आफ्नो स्टुडियो रहेको लन्डन र दोहामा पालैपालो बसिरहेका थिए । भारतीय राज्यसभामा समेत मनोनित भएका उनी पद्म श्री (१९५५), पद्म भुषण (१९७३), पद्म विभुषण (१९९१) जस्ता अवार्डबाट सम्मानित छन् ।

कतारी नागरिकको रूपमा लन्डनको रोयल ब्रम्टन अस्पतालमा बिहीबार बिहान साढे दुई बजेतिर अन्तिम श्वास फेरेका 'भारतका पिकासो'को निधनसँगै क्यानभासमा भारतको सुनौलो युग सकिएको केही कला समालोचकहरूले दाबी गरेका छन् ।[३]

सन्दर्भ सामाग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]