औलो

नेपाली विकिपीडियाबाट
(मलेरिया बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: अन्वेषण, खोज्नुहोस्
यो लेख वा खण्ड नेपाली भाषामा नभएर अर्को भाषामा लेखिएको छ।
यसलाई नेपाली भाषामा उल्था गर्न आवश्यक छ। यसलाई नेपालीमा उल्था गर्नुहोस। नेपालीमा लेख्ने तरिका हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्।

मलेरिया एक वाहक जनित संक्रामक रोग हो जो प्रोटोजुवा परजीवीद्वारा फैलिन्छ। यो मुख्य रूपले अमेरिका, एशिया र अफ्रीका महाद्वीपका उष्ण तथा उपोष्ण कटिबंधी क्षेत्रमा फैलिएको छ। प्रत्येक वर्ष यो रोगले ५१॰५ करोड मानिसलाई प्रभावित गर्छ तथा १० देखि ३० लाख मानिसको ज्यान लिन्छ जसमा अधिकांश उप-सहारा अफ्रीका क्षेत्रको युवा-बच्चा हुन्छन्।[१] मलेरियालाई आमतौरमा गरीबीसँग जोडिएर हेर्ने गरिन्छ तर यो रोग आफै गरीबीको कारण हो तथा आर्थिक विकासको प्रमुख अवरोधक हो।

मलेरिया सबभन्दा प्रचलित संक्रामक रोग मध्ये एक हो तथा एक भयङ्कर जन स्वास्थ्य समस्या हो। यो रोग प्लास्मोडियम गणको प्रोटोजोआ परजीवीको माध्यमबाट फैलिन्छ। केवल चार प्रकारको प्लास्मोडियम (Plasmodium) परजीवीले मनुष्यलाई प्रभावित गर्दछन् जसमा सर्वाधिक खतरनाक प्लास्मोडियम फैल्सीपैरम (Plasmodium falciparum) तथा प्लास्मोडियम भाइभेक्स (Plasmodium vivax) मानिन्छन्, साथै प्लास्मोडियम ओवेल (Plasmodium ovale) तथा प्लास्मोडियम मलेरिये (Plasmodium malariae)ले पनि मानवलाई प्रभावित गर्दछन्। यी सबै समूहलाई 'मलेरिया परजीवी' भनिन्छ।

विषयसूची

मलेरियाको परजीवीको वाहक पोथी एनोफिलेज (Anopheles) मच्छर हो। यसको काटए पछि मलेरियाको परजीवी लाल रक्त कोशिकाहरुमा प्रवेश गरको बहुगुणित हुन्छन् जसबाट रक्तहीनता (एनीमिया)को लक्षण उभरते हैं (चक्कर आन, साँस फूलन, द्रुतनाडी इत्यादि) । यसको वाहेक अविशिष्ट लक्षण जस्तै कि ज्वरो, सर्दी, उबकाई, र जुखाम जस्तो अनुभूति पनि देखे जान्छन्। गंभीर मामलाहरुमा विरामी मूर्च्छामा जा सकता हो र मृत्यु पनि हो सकती हो।

मलेरियाको फैलावको रोकनको लागि धेरै उपाय किये जान सकिन्छं। मच्छरदानी र कीडे भगाने वाला दबाइहरु मच्छर काटन देखि बचाछ, त कीटनाशक दबाइको छिडकाव तथा स्थिर जल (जसमा मच्छर अण्डे दिछन)को निकासी देखि मच्छरहरुको नियन्त्रण गर्‍यो जाता सकता हो। मलेरियाको रोकथामको लागि यद्धपि सुइहरु/वैक्सीनमा अनुसन्धान जारी छ, तर अझै सम्म कुनै उपलब्ध हैन हो सका हो। मलेरिया देखि बचनेको लागि निरोधक दबाइहरु लामो समय सम्म लेनी पर्छ र यति महंगी हुन्छं कि मलेरिया प्रभावित मान्छेहरुको पुग देखि अक्सर बाहिर होती हो। मलेरिया प्रभावी इलाकेको ज्यादातर वयस्क मान्छेहरुमा बार-बार मलेरिया होनेको प्रवृत्ति होती हो साथ नै उनिमा यसको विरूद्ध आंशिक प्रतिरोधक क्षमता पनि आ जान्छ, तर यो प्रतिरोधक क्षमता उनी समय कम हो जाती हो जब उनी यस्तो क्षेत्रमा चले जाते हो जुन मलेरिया देखि प्रभावित हैन हो। यदि उनी प्रभावित क्षेत्रमा फिर्ता लौटते हैं त उन्हे फेरि देखि पूर्ण सावधानी बरतनी चाहिए। मलेरिया संक्रमणको उपचार कुनैन या आर्टिमीसिनिन जस्तो मलेरियारोधी दबाइहरु संग गर्‍यो जाता हो यद्धपि दबाइ प्रतिरोधकताको मामला जोड देखि सामान्य हुँदै गइरहेका छन्।

[सम्पादन गर्ने] इतिहास

मलेरिया मानवको 50,000 वर्षले प्रभावित गर रहयो हो शायद यो सदैव देखि मनुष्य जातिमा परजीवी रहयो हो।[२] यस परजीवीको निकटवर्ती रिश्तेदार हाम्रो निकटवर्ती रिश्तेदारोंमा यानि चिम्पांजीमा रहछन।[३] जब देखि इतिहास लेखियो तव देखि नै मलेरियाको वर्णन पाइन्छन्। सबै भन्दा पुरानो वर्णन चीन देखि 2700 ईसा पूर्वको मिलता हो।[४] मलेरिया शब्दको उत्पत्ति मध्यकालीन इटालियन भाषाको शब्दहरु माला एरिया देखि भए हो जसको अर्थ हो 'बुरी हवा'। यसलाई 'दलदली ज्वरो' (अङ्ग्रेजी: marsh fever, मार्श फीवर) या 'एग' (अङ्ग्रेजी: ague) पनि भन्यो जान्थ्यो किन भनें यो दलदली क्षेत्रहरुमा व्यापक रूपले फैलता थियो।

मलेरियामा पहिले पहल गंभीर वैज्ञानिक अध्ययन 1880मा भएको थियो जब एक फ्रांसीसी सैन्य चिकित्सक चार्ल्स लुई अल्फोंस लैवेरनले अल्जीरियामा काम गर्दै पहिलो पल्ट लाल रक्त कोशिकाको भित्र परजीवीको देख्यो थियो। तब उसले यो प्रस्तावित गर्‍यो कि मलेरिया रोगको कारण यो प्रोटोजोआ परजीवी हो।[५] यस तथा अन्य खोजहरु हेतु उसलाई 1907को चिकित्सा नोबेल पुरस्कार दिइएको।

इस प्रोटोजोआको नाम प्लास्मोडियम इटालियन वैज्ञानिकों एत्तोरे मार्चियाफावा तथा आंजेलो सेलीले राखयो थियो।[६] यसको एक वर्ष पछि क्युबाई चिकित्सक कार्लोस फिनलेले पीत ज्वरको उपचार गर्दै पहिलो पल्ट यो दावा गर्‍यो कि मच्छर रोगको एक मनुष्य देखि दोस्रो मनुष्य सम्म फैलाउँछन्। तर यसलाई अकाट्य रूप प्रमाणित गर्नको कार्य ब्रिटेन]]को सर रोनाल्ड रसले सिकंदराबादमा काम गर्दै 1898मा गरेको थियो। यिनले मच्छरोंको विशेष जातिहरु संग पंक्षिहरुको कटवा गर उनी मच्छरोंको लार ग्रन्थिहरु संग परजीवी अलग गरको दिखाया जसलाई उनले संक्रमित पंक्षिहरुमा पाला थियो।[७] यस कार्य हेतु उन्हे 1902को चिकित्सा नोबेल मिलयो। त्यस पछि भारतीय चिकित्सा सेवा देखि त्यागपत्र दिएर रसले नवस्थापित लिवरपूल स्कूल अफ ट्रपिकल मेडिसिनमा कार्य गर्‍यो तथा मिस्र, पनामा, यूनान तथा मारीशस जस्तै धेरै देशहरुमा मलेरिया नियन्त्रण कार्हरु मा योगदान दिए।[८] फिनले तथा रसको खोजहरुको पुष्टि वाल्टर रीडको अध्यक्षतामा एक चिकित्सकीय बोर्डले 1900मा गर्‍यो। यसको सल्लाहहरुको पालन विलियम सी. गोर्गसले पनामा नहरको निर्माणको समय गर्‍यो, जसको चलते हजारों मजदूरोंको जान बच सकी. यिनी उपायहरुको प्रयोग भविष्यमा यस रोगको विरूद्ध गरियो।

सर रोनल्ड रस

मलेरियाको विरूद्ध पहिलो प्रभावी उपचार सिनकोना वृक्षको छाल देखि भएको थियो जसमा कुनैन पाए जाती हो। यो वृक्ष पेरु देशमा एण्डीज पर्वतहरुको ढलानहरुमा उगता हो। यस छालको प्रयोग स्थानीय मान्छे लामो समय देखि मलेरियाको विरूद्ध गरि रहे थिए। जीसुइट पादरिहरु ले करीब 1640 इस्वीमा यो उपचार यूरोप पुर्यायो दिए, जहाँ यो धेरै लोकप्रिय भयो।[९] तर छाल देखि कुनैनको 1820 सम्म अलग गरेन जा सका। यो कार्य अंततः फ्रांसीसी रसायनविदों पियेर जोसेफ पेलेतिये तथा जोसेफ बियाँनेमे कैवेंतुले गरेको थियो, यिनले नै कुनैनको यो नाम दिए।[१०]

बीसऔं सताब्दीको प्रारम्भ मा, एन्टीबायोटिक दबाइहरुको अभाव मा, उपदंश (सिफिलिस)को रोगिहरुको जान बूझ गर मलेरिया भन्दा संक्रमित गरिन्थ्यो। इसपछि कुनैन दिनले मलेरिया र उपदंश दुवै काबूमा आ जान्थे। यद्धपि केही विरामीहरुको मृत्यु मलेरिया देखि हुन्थ्यो, उपदंश देखि होने वाला निश्चित मृत्यु देखि यो नितांत राम्रो मानयो जान्थ्यो।[११]

यधपि मलेरिया परजीवीको जीवनको रक्त चरण र मच्छर चरणको ठेगाना धेरै पहिले लाग्यो थियो, तर यो 1980मा जा गर ठेगाना लागयो कि यो यकृतमा छिपे रूपले मौजूद रह सकता हो।[१२][१३] यस खोजले यो गुत्थी सुलझी कि किन मलेरिया देखि उबरे विरामी वर्ष पछि अचानक रोगले ग्रस्त हो जान्छन्। फ्रान्स मच्छर नपाइने एक मात्र देश हो ।

[सम्पादन गर्ने] रोगको वितरण तथा प्रभाव

चित्र:Malariageodistribution.png
विश्वको उनी क्षेत्र जहाँ मलेरिया महामारी बनेको हो (नीले रङ्ग में)।[१४]

मलेरिया प्रतिवर्ष 40 देखि 90 करोड ज्वरोको मामलोको कारण बनइन्छ, वहीं यसले 10 देखि 30 लाख मृत्युहरुँ हरेक साल हुन्छं,[१५][१६] जसको अर्थ हो प्रति 30 सैकेण्डमा एक मृत्यु। यिनीहरु मध्ये ज्यादातर पाँच वर्षले कम आयु वाला बच्चाहरु हुन्छन्,[१७] वहीं गर्भवती महिलाहरु पनि यस रोगको प्रति संवेदनशील हुन्छं। सङ्क्रमण रोकनको प्रयास तथा उपचार गर्नको प्रयासहरुको होते भएका पनि 1992 पछि यसको मामलाहरुमा अझै सम्म कुनै गिरावट हैन आए हो।[१८] यदि मलेरियाको वर्तमान प्रसार दर बनीं रही त अर्को 20 वर्षमा मृत्यु दर दोगुणी हो सकती हो।[१५] मलेरियाको बारेमा वास्तविक आकँडे अनुपल्ब्ध हैं किन भनें ज्यादातर रोगी ग्रामीण इलाकोंमा रहछन, ना त उनी चिकित्सालय जान्छन् र ना उनको मामलाहरुको लेखा जोखा राखयो जाता हो।[१५]

मलेरिया र एच.आई.वी.को एक साथ सङ्क्रमण हुनबाट मृत्युको संभावना बढ जाती हो। मलेरिया किन भनें एच.आई.वी. देखि अलग आयु-वर्गमा हुन्छ, यसैले यो मेल एच.आई.वी. - टी.बी. (क्षय रोग)को मेल देखि कम व्यापक र घातक होता हो।[१९] तथापि यो दोनो रोग एक दोस्रोको प्रसारको फैलानेमा योगदान दिछन- मलेरिया देखि वायरल भार बढछ, वहीं एड्स संक्रमणले व्यक्तिको प्रतिरोधक क्षमता कमजोर हो जाने देखि त्यो रोगको चपेटमा आ जाता हो।[२०]

वर्तमानमा मलेरिया भूमध्य रेखाको दुवै तर्फ विस्तृत क्षेत्रमा फैलएको हो यिनी क्षेत्रहरुमा अमेरिका, एशिया तथा ज्यादातर अफ्रीका आउछ, तर यिनीहरु मध्ये सबै भन्दा ज्यादा मृत्युहरु (लगभग 85 देखि 90 % तक) उप-सहारा अफ्रीकामा हुन्छं।[२१] मलेरियाको वितरण समझना थोडा जटिल छ, मलेरिया प्रभावित तथा मलेरिया मुक्त क्षेत्र प्राय साथ साथ हुन्छन्।[२२] सुकेका क्षेत्रहरुमा यसको प्रसारको वर्षाको मात्रा देखि गहरा सम्बन्ध हो।[२३] डेंगू ज्वरोको विपरीत यो शहरहरुको अपेक्षा गाँवहरुमा ज्यादा फैलता हो।[२४] उदाहरणार्थ भियतनाम, लाओस र कम्बोडियाको नगर मलेरिया मुक्त छन्, जबकि यिनी देशहरुको गाँव यसले पीडित छन्।[२५] अपवाद-स्वरूप अफ्रीकामा नगर-ग्रामीण सबै क्षेत्र यसले ग्रस्त छन्, यद्धपि ठूलो नगरहरुमा खतरा कम रहता हो।.[२६] 1960को दशक पछि भन्दा कहिल्यै यसको विश्व वितरणको नापयो गएनहो। हाल नैमा ब्रिटेनको वेलकम ट्रस्टले मलेरिया एटलस परियोजनाको यस कार्य हेतु वित्तीय सहायता दिएको छ, जसबाट मलेरियाको वर्तमान तथा भविष्यको वितरणको राम्रो ढँग देखि अध्ययन भइ सकेगा।[२७]

[सम्पादन गर्ने] सामाजिक एवं आर्थिक प्रभाव

मलेरिया गरीबी देखि जुडा त हो ही, यो आफैहरुमा आफु गरीबीको कारण हो तथा आर्थिक विकासमा बाधक हो। जस क्षेत्रहरुमा यो व्यापक रूपले फैलता हो वहाँ यो अनेक प्रकारको नकारात्मक आर्थिक प्रभाव डालता हो। प्रति व्यक्ति जी.डी.पीको तुलना यदि 1995को आधारमा करें (खरीद क्षमताको समायोजित गरेर), त मलेरिया मुक्त क्षेत्रहरु र मलेरिया प्रभावित क्षेत्रहरुमा यसमा पाँच गुणाको अन्तर नजर आता हो (1,526 डालर बनाम 8,268 डालर)। जस देशहरुमा मलेरिया फैलता हो उनको जी.डी.पीमा 1965 देखि 1990को मध्य केवल प्रतिवर्ष 0.4%को वृद्धि भए वहीं मलेरिया देखि मुक्त देशहरुमा यो 2.4% भए।[२८] यद्धपि साथमा होने भर देखि नै गरीबी र मलेरियाको बीच कारणको सम्बन्ध हैन जोडयो सक्छ, धेरै देखि गरीब देशहरुमा मलेरियाको रोकथाम गर्नको लागि पर्याप्त धन उपलब्ध हैन हो पाता हो। केवल अफ्रीकामा नै प्रतिवर्ष 12 अरब अमेरिकन डालरको नोकसान मलेरियाको चलते हुन्छ, यसमा स्वास्थ्य व्यय, कार्यदिवसोंको हानि, शिक्षाको हानि, दिमागी मलेरियाको चलते मानसिक क्षमताको हानि तथा निवेश एवं पर्यटनको हानि शामिल छन्।[१७] केही देशहरुमा यो कुल जन स्वास्थय बजटको 40% सम्म खा जाता हो। यिनी देशहरुमा अस्पतालहरुमा भर्ती होने वाला विरामीहरुमध्ये 30 देखि 50% र बाह्य-रोगी विभागहरुमा देखे जाने वाला रोगिहरुमध्ये 50% सम्म रोगी मलेरियाको हुन्छन्।[२९]

[सम्पादन गर्ने] रोगको लक्षण

मलेरियाको लक्षणहरुमा शामिल हैं- ज्वर, कंपकंपी, जोडहरुमा दुखाइ, उल्टी, रक्ताल्ठेगाना (रक्त विनाश बाट), मूत्रमा हीमोग्लोबिन र दौरे। मलेरियाको सबै भन्दा साधारण लक्षण हो अचानक छिटो कंपकंपी संग शीत लागन, जसको लगत्तै पछि ज्वर आता हो। 4 देखि 6 घन्टा पछि ज्वर उतरता हो र पसीना आता हो। पी. फैल्सीपैरमको संक्रमणमा यो पूरी प्रक्रिया हरेक 36 देखि 48 घन्टामा होती हो या लगातार ज्वर रहन सक्छ; पी. विवैक्स र पी. ओवेल देखि होने वाला मलेरियामा हरेक दुई दिनमा ज्वर आउछ, तथा पी. मलेरिये देखि हरेक तीन दिन मा।[३०]

मलेरियाको गंभीर मामला लगभग संधै पी. फैल्सीपैरम देखि हुन्छन्। यो संक्रमणको 6 देखि 14 दिन पछि होता हो।[३१] तिल्ली र यकृतको आकार बढन, तीव्र सिरदुखाइ र अधोमधुरक्तता (रक्तमा ग्लूकोजको कमी) पनि अन्य गंभीर लक्षण हुन् । मूत्रमा हीमोग्लोबिनको उत्सर्जन, र यसले गुर्दोंको विफलता सम्म हुन सक्छ, जसलाई कालापानी ज्वरो (अङ्ग्रेजी: blackwater fever, ब्लैक वाटर फीवर) भन्छन्ं। गंभीर मलेरिया देखि मूर्च्छा या मृत्यु पनि हुन सक्छ, युवा बच्चाहरु तथा गर्भवती महिलाहरुमा यस्तो होनेको खतरा धेरै ज्यादा होता हो। अत्यन्त गंभीर मामलाहरुमा मृत्यु केही घन्टा सम्ममा हो सकती हो।[३१] गंभीर मामलाहरुमा उचित उपचार भए पछि पनि मृत्यु दर 20% सम्म हो सकती हो।[३२] महामारी वाला क्षेत्रमा प्राय उपचार सन्तोषजनक हैन हो पाता, अतः मृत्यु दर एकदम ऊँची हुन्छ, र मलेरियाको प्रत्येक 10 विरामीहरुमध्ये 1 मृत्युको प्राप्त होता हो।[३३]

मलेरिया युवा बच्चाहरुको विकासशील मस्तिष्कको गंभीर क्षति पुगयो सकता हो। बच्चाहरुमा दिमागी मलेरिया होनेको संभावना अधिक रहन्छ, र यस्तो भए पछि दिमागमा रक्तको आपूर्ति कम हुन सक्छ, र अक्सर मस्तिष्कको सीधा पनि हानि पहुँचाती हो।[३४] अत्यधिक क्षति भए पछि हाथ-पांव अजीब तरिका देखि मुड-तुड जान्छन्।[३५] दीर्घ कालमा गंभीर मलेरिया देखि उबरे बच्चाहरुमा अकसर अल्प मानसिक विकास देख्यो जाता हो।[३६]

गर्भवती स्त्रिहरु मच्छरहरुलाई लागि धेरै आकर्षक हुन्छं,[३७] र मलेरिया देखि गर्भको मृत्यु, निम्न जन्म भार र शिशुको मृत्यु सम्म हुन सक्छन्।[३८] मुख्यतया यो पी. फैल्सीपैरमको संक्रमणबाट हुन्छ, तर पी. विवैक्स पनि यस्तो गर सकता हो।[३९]

पी. विवैक्स तथा पी. ओवेल परजीवी वर्ष सम्म यकृतमा छुपे रह सकते छन्। अतः रक्त देखि रोग मिट गए पछि पनि रोगले पूर्णतया मुक्ति मिल गई हो यस्तो मान लिन गलत हो। पी. विवैक्समा संक्रमणको 30 साल पछि सम्म फेरि देखि मलेरिया हो सकता हो।[३१] समशीतोष्ण क्षेत्रहरुमा पी. विवैक्सको हरेक पाँचमा भन्दा एक मामला ठंडको मौसममा छुपा रहएर अर्को साल अचानक उभरता हो।[४०]

[सम्पादन गर्ने] कारक

[सम्पादन गर्ने] मलेरिया परजीवी

मलेरिया प्लास्मोडियम गणको प्रोटोजोआ परजीविहरु देखि फैलता हो। यस गणको चार सदस्य मनुष्यहरुलाई संक्रमित गर्छन- प्लास्मोडियम फैल्सीपैरम, प्लास्मोडियम विवैक्स, प्लास्मोडियम ओवेल तथा प्लास्मोडियम मलेरिये। यिनीहरु मध्ये सर्वाधिक खतरनाक पी. फैल्सीपैरम मानिन्छ, यो मलेरियाको 80 प्रतिशत मामलाहरु र 90 प्रतिशत मृत्युहरुको लागि जिम्मेदार होता हो। [४१] यो परजीवी पंक्षिहरु, रेँगने वाला जीवहरु, बन्दरों, चिम्पांजिहरु तथा चूहहरुलाई पनि संक्रमित करता हो।[४२] धेरै अन्य प्रकारको प्लास्मोडियम भन्दा पनि मनुष्यमा सङ्क्रमण ज्ञात हैं तर पी. नाउलेसी (P. knowlesi)को वाहेक यो नगण्य छन्।[४३] पंक्षिहरुमा पाए जाने वाला मलेरिया देखि कुखुराहरु मरन सक्छं तर यसले मुर्गी-पालकहरुलाई अधिक नोकसान होता पायाइएन हो।[४४] हवाई द्धीप समूहमा जब मनुष्यसँग यो रोग पुर्यायो त वहाँको धेरै पक्षी प्रजातिहरु यसले विनष्ट भहरु किन भनें यसको विरूद्ध कुनै प्राकृतिक प्रतिरोध क्षमता उनिमा थिएन । .[४५]

मलेरिया फैलाने वाला पोथी एनोफिलीज मच्छर

[सम्पादन गर्ने] मच्छर

मलेरिया परजीवीको प्राथमिक पोषक पोथी एनोफिलीज मच्छर हुन्छ, जोकि मलेरियाको सङ्क्रमण फैलानेमा पनि मदद करती हो। एनोफिलीज गणको मच्छर सारा संसारमा फैलएको छन्। केवल पोथी मच्छर रगतले पोषण लिन्छ, अतः यो नै वाहक होती हो ना कि नर। पोथी मच्छर एनोफिलीज रातको नै काटती हो। शाम होते नै यो शिकारको तलाशमा निकल पडती हो तथा तब सम्म घूमती हो जब सम्म शिकार मिल हैन जाता। यो खडे पानीको भित्र अण्डे देती हो। अण्डों, र उनसे निकलने वाला लारवा दुवैको पानीको अत्यन्त सख्त आवश्यक होती हो। यसको अतिरिक्त लारवाको सांस लिनको लागि पानीको सतहमा बार-बार आन पडता हो। अण्डे-लारवा-प्यूपा र फेरि वयस्क होनेमा मच्छर लगभग 10-14 दिनको समय लिछन। वयस्क मच्छर पराग र शर्करा वाला अन्य भोज्य-पदार्थहरुमा पलते छन्, तर पोथी मच्छरको अण्डे दिनको लागि रक्तको आवश्यकता होती हो।

प्लास्मोडियम परजीवी, मलेरिया फैलाने वाला मच्छरको मध्य-अंतडीको अन्दरूनी परतको कोशिकाको कोशिकाद्रव्यको सङ्क्रमण गर्दै, इलैक्ट्रन सूक्ष्मदर्शी देखि चित्रित।

[सम्पादन गर्ने] प्लास्मोडियमको जीवन चक्र

मलेरिया परजीवीको पहिलो शिकार तथा वाहक पोथी एनोफिलीज मच्छर बनती हो। युवा मच्छर संक्रमित मानवको काटए पछि उनको रक्त देखि मलेरिया परजीवीको ग्रहण गराउँछन्। रक्तमा मौजूद परजीवीको जननाणु (अङ्ग्रेजी:gametocytes, गैमीटोसाइट्स) मच्छरको पेटमा नर र पोथीको रूपमा विकसित हो जान्छन् र फेरि मिलएर अण्डाणु (अङ्ग्रेजी:oocytes, ऊसाइट्स) बनयो लिछन जुन मच्छरको अंतडिहरु को दीवारमा पलने लागछन। परिपक्व भए पछि यो फूटते छन्, र यसमा देखि निकलने वाला बीजाणु (अङ्ग्रेजी:sporozoites, स्पोरोजट्स) उनी मच्छरको लार-ग्रन्थियहरुमा पुग जान्छन्। मच्छर फेरि जब स्वस्थ मनुष्यको काटता हो त छालामा लार संग-साथ बीजाणु पनि पठा देता हो।[४६] मानव शरीरमा यो बीजाणु फेरि पलकर जननाणु बनाछन (नीचे हेर्नुहोस), जुन फेरि अगाडी सङ्क्रमण फैलाते छन्।

यसको वाहेक मलेरिया संक्रमित रक्तको चढाने भन्दा पनि फैलन सक्छ, तर यस्तो हुनु धेरै असाधारण हो।[४७]

[सम्पादन गर्ने] मानव शरीरमा रोगको विकास

मलेरिया परजीवीको मानवमा विकास दुई चरणहरुमा हुन्छ: यकृतमा प्रथम चरण, र रातो रक्त कोशिकाहरुमा दोस्रो चरण। जब एक संक्रमित मच्छर मानवको काटता हो त बीजाणु (अङ्ग्रेजी: sporozoites, स्पोरोजइट्स) मानव रक्तमा प्रवेश गर यकृतमा पुगछन र शरीरमा प्रवेश पानको 30 मिनेटको भित्र यकृतको कोशिकाहरुको संक्रमित गर दिछन। फेरि यो यकृतमा अलैंगिक जनन गर्न लागछन। यो चरण 6 देखि 15 दिन चलता हो। यस जनन देखि हजारों अंशाणु (अङ्ग्रेजी: merozoites, मीरोजइट्स) बनछन जुन आफ्नो मेहमान कोशिकाहरुको तोडएर रक्तमा प्रवेश गर जातें हैं तथा रातो रक्त कोशिकाहरुको संक्रमित गर्न शुरू गर दिछन।[४८] यसले रोगको दोस्रो चरण शुरु होता हो। पी. विवैक्स र पी. ओवेलको केही बीजाणु यकृतको नै संक्रमित गरेर रुक जान्छन् र सुप्ताणु (अङ्ग्रेजी: hypnozoites, हिप्नोजइट्स)को रूपमा निष्क्रिय हो जान्छन्। यो 6 देखि 12 महिना सम्म निष्क्रिय रहएर फेरि अचानक अंशाणुओंको रूपमा प्रकट हो जान्छन् र रोग पैदा गर दिछन।[४९]

मलेरिया परभक्षीको मानव शरीरमा जीवन चक्र। मच्छर एक गर्भवती स्त्रीको संक्रमित गर्दछ, पहिले यकृत मा, फेरि रक्त धारा को। पहिले बीजाणु रक्त धारामा प्रवेश गर यकृत पुगछन, एवं यकृत कोशिकाहरुको संक्रमित, बहुगुणित भएर, कोशिकाहरुको भंग गरेर फिर्ता रक्त धारामा चले जते छन्। वहां रातो रक्त कोशिकाहरुको संक्रमित गर वलय रूपमा विकसित हुन्छन्। फेरि र विकास गरको रक्त कोशिकाहरुको पनि भंग गर दिछन। केवल वलय रूप नै रक्त धारामा दिखते छन्, अन्य सबै विकासको चरण रक्त वाहिकाहरुलाई दीवारों देखि चिपके रहछन। केही अंशाणु जननाणुओंको रूपमा विकसित हो जान्छन्, र फेरि काटए पछि मच्छरको संक्रमित गर दिछन जहाँ मलेरिया परजीवीको जीवनचक्र पूरा होता हो।

लाल रक्त कोशिकामा प्रवेश गरेर यो परजीवी आफुको फेरि देखि गुणित गरि रहछन। यो वलय रूपमा विकसित भएर फेरि भोजाणु (अङ्ग्रेजी: trophozoites, ट्रोफोजइट्स) र फेरि बहुनाभिकीय शाइजण्ट (अङ्ग्रेजी: schizont) र फेरि अनेकों अंशाणु बनयो दिछन। समय समयमा यो अंशाणु पोषक कोशिकाहरुको तोडेरनयीं रातो रक्त कोशिकाहरुको संक्रमित गर दिछन। यस्तो धेरै चरण चलते छन्। मलेरियामा ज्वरोको दौरे आनको कारण होता हो हजारों अंशाणुओंको एकसाथ नयाँ रातो रक्त कोशिकाहरुको प्रभावित गर्न।

मलेरिया परजीवी आफ्नो जीवनको लगभग सबै समय यकृतको कोशिकाहरु या रातो रक्त कोशिकाहरुमा छुपा रहएर बिताता छ, यसैले मानव शरीरको प्रतिरक्षा तन्त्र देखि बचा रह जाता हो। तिल्लीमा नष्ट हुनबाट बचनेको लागि पी. फैल्सीपैरम एक अन्य चाल चलता छ- यो रातो रक्त कोशिकाको सतहमा एक चिपकाऊ प्रोटीन प्रदर्शित गरयो देता हो जसबाट संक्रमित रक्त कोशिकाहरुको सानो रक्त वाहिकाहरुमा टाँस जान्छं र तिल्ली सम्म पुग पाउदैनं।[५०] यस कारण रक्तधारामा केवल वलय रूप नै दिखते छन्, अन्य सबै विकासको चरणहरुमा यो सानो रक्त वाहिकाहरुलाई सतहहरुमा टाँसयो रहता हो। यस चिपचिपाहटको चलते नै मलेरिया रक्तस्त्रावको समस्या करता हो।

यद्धपि संक्रमित रातो रक्त कोशिकाको सतहमा प्रदर्शित प्रोटीन पीएफईएमपी1 (Plasmodium falciparum erythrocyte membrane protein 1, प्लास्मोडियम फैल्सीपैरम इरिथ्रोसाइट मैम्ब्रेन प्रोटीन 1) शरीरको प्रतिरक्षा तन्त्रको शिकार बन्न सक्छ, यस्तो हुन्छन् हो किन भनें यस प्रोटीनमा विविधता धेरै ज्यादा होती हो।[५०] हरेक परजीवीको नजिकै यसको 60 प्रकार होते हो वहीं सबैको नजिकै मिलाएर असंख्य रूपहरुमा यो यस प्रोटीनको प्रदर्शित गर सकते छन्। उनी पल्ट बार यस प्रोटीनको बदल गर शरीरको प्रतिरक्षा तन्त्र भन्दा एक कदम अगाडी रहछन।

केहि अंशाणु नर-पोथी जननाणुहरुमा बदल जान्छन् र जब मच्छर काटता हो त रक्तसँग उनिलाई पनि लि जाता हो। यहाँ उनी फेरि देखि आफ्नो जीवन चक्र पूरा गर्छन।

[सम्पादन गर्ने] मलेरियाको मानव जीनोममा प्रभाव

हालको इतिहासमा मानव जीनोममा सबै भन्दा अधिक प्रभाव हालन वाला रोग मलेरिया नै रहयो हो। यसको मुख्य कारण हो कि मलेरिया भन्दा ठूलो मात्रामा मान्छेहरुको मृत्यु होती हो |

[सम्पादन गर्ने] हंसिया-कोशिका रोग

हंसिया-कोशिका रोगको जीनको प्रसार
मलेरियाको प्रसार
मुख्य लेख: हंसिया-कोशिका रोग

मानव जीनोममा मलेरियाको प्रभावको विस्तृत अध्ययन गरियो हो हंसिया-कोशिका रोगको सम्बन्ध मा। यस रोगमा हीमोग्लोबिनको बीटा-ग्लोबिन खंडको बनाउन वाला जीन एच.बी.बी.मा उत्परिवर्तन हो जाता हो। सामान्यतया बीटा ग्लोबिन प्रोटीनको छैठौ स्थानमा एक ग्लूटामेट अमीनो अम्ल हुन्छ, जबकि हंसिया-कोशिका रोगमा यसको ठाँउ वैलीन अम्ल आ जाता हो। यस बदलावले एक जलसह अमीनो अम्लको स्थानमा जल-विरोधी अम्ल आ जाता हो जसबाट हीमोग्लोबिनको अणु परस्पर बंध जानलाईप्रोत्साहित हुन्छन्। हीमोग्लोबिन अणुहरुलाई लडियाँ बन जाने देखि विकृत रातो रक्त कोशिका हंसियाको आकार ग्रहण गर लिछ। यस तरिका देखि विकृत भए रक्त कोशिकाहरु रक्त देखि हटो जान्छं र विनष्ट गर दी जान्छं, मुख्यतया तिल्ली में।

मलेरिया परजीवी जब आफ्नो अंशाणु अवस्थामा रातो रक्त कोशिकामा रहता हो त आफ्नो उपाचय देखि यो रातो रक्त कोशिकाको आंतरिक रसायन संरचना बदल देता हो। यो कोशिकाहरु तब सम्म बची रहती हो जब सम्म परजीवी बहुगुणित हुदैनन्, तर यदि रातो रक्त कोशिकामा हंसिया तथा सामान्य प्रकारको हीमोग्लोबिन मिले जुले रूपमा होता हो त यो विकृत रूप लि लेती हो तथा परजीवीको प्रजनन होनेको पहिले नै नष्ट गर दी जाती हो। यस प्रकार जस मान्छेहरुमा हंसिया-कोशिकाको केवल एक जीन हुन्छ, उनिमा सीमित मात्रामा हंसिया-कोशिका रोगको रहते उनी हल्के एनीमिया देखि त ग्रस्त रहछन तर उनिलाई अधिक घातक रोग मलेरिया देखि धेरै राम्रो स्तरको प्रतिरोध मिल जाता हो।

जिन मान्छेहरुमा पूर्णतया विकसित हंसिया-कोशिका रोग होता हो उनी साधारणतया युवा अवस्थाले पहिले नै मृत्युको प्राप्त हो जान्छन्। जस क्षेत्रहरुमा मलेरिया महामारी रूपमा फैलता हो वहाँ लगभग 10% मान्छेहरुमा हंसिया-कोशिका जीन पाए जाती हो। यस प्रकारको हीमोग्लोबिनको चार उपप्रकार जनसंख्यामा मिलन भन्दा लाग्दो हो कि मलेरिया देखि बचने हेतु 4 पल्ट अलग-अलग समयमा हीमोग्लोबिनमा उत्परिवर्तन भएको थियो। यसको वाहेक एच.बी.बी. जीनको अन्य उत्परिवर्तित रूप पनि हैं जुन मलेरियाको प्रति प्रतिरोधक क्षमता दिछन। यिनको प्रभाव देखि एच.बी.ई. तथा एच.बी.सी. प्रकारको हीमोग्लोबिन पैदा होता हो जुन कि क्रमशः दक्षिण पूर्व एशिया तथा पश्चिमी अफ्रीकामा मिलता हो।

[सम्पादन गर्ने] थैलैसीमिया

मुख्य लेख: थैलैसीमिया

मलेरिया द्धारा जुन अन्य उत्परिवर्तन मानव जीनोममा भएका हैं उनिमा थैलैसीमिया नामक रक्त रोग पनि प्रमुख हो। सार्डीनिया तथा पापुआ न्यू गिनीमा किये अध्ययन बताछन कि बीटा-थैलैसीमिया नामक जीनको वितरणको सीधा सम्बन्ध मलेरिया देखि पीडित होनेको दर देखि होता हो। लाइबेरियामा गरियो अध्ययन बताता हो कि जस बच्चाहरुमा बीटा-थैलैसीमिया नामक जीन मौजूद थियो उनमे मलेरिया होनेको संभावना 50% कम थियो। त्यहि प्रकार एल्फा धनात्मक प्रकारको एल्फा-थैलैसीमिया मामलाहरुमा पनि मलेरियाको दर कम पाए जाती हो। संभवत यो सबै जीन मानव विकासको समयमा मलेरिया देखि प्रतिरोधक क्षमता दिनको कारण चयनित भए छन्।

[सम्पादन गर्ने] डफी एंटीजन

मुख्य लेख: डफी एंटीजन

डफी एंटीजन उनी एंटीजन होते हो जुन रातो रक्त कोशिका तथा शरीरको अन्य कोशिकाहरुमा कीमोकाइन ग्राहकको रूपमा काम गर्छन। यिनको अभिव्यक्ति एफ.वाई. जीनको द्धारा होती हो। पी. विवैक्स मलेरिया रक्त कोशिकामा प्रवेश गर्न हेतु डफी एंटीजनको प्रयोग करता हो। तर यदि यो मौजूद नै न हो त पी. विवैक्स देखि पूर्ण सुरक्षा मिल जाती हो। यो जीनप्रकार यूरोप, एशिया या अमेरिकाको आबादिहरु मा धेरै कम नजर आउछ, तर पश्चिमी तथा केन्द्रीय अफ्रीकाको समस्त मूल निवासी आबादीमा नजर आता हो।[५१] मानयो जाता हो कि यसको कारण हो यस क्षेत्रमा धेरै हजार वर्षहरु देखि पी. विवैक्स धेरै ज्यादा फैलयो रहयो हो।

[सम्पादन गर्ने] जी6पीडी

मुख्य लेख: जी6पीडी

ग्लूकोज 6 फस्फेट डीहाइड्रोजनेज (अङ्ग्रेजी: glucose-6-phosphate dehydrogenase, जी6पीडी) एक प्रकारको किण्वक (अङ्ग्रेजी: enzyme, एंजाइम) हो जुन रातो रक्त कोशिकाको आक्सीकारक दबाव देखि बचाता हो। यस किण्वकको अभाव भन्दा पनि गंभीर मलेरिया देखि सुरक्षा मिल जाती हो।

[सम्पादन गर्ने] एचएलए तथा इंटरल्यूकिन-4

एचएलए बी 53को मौजूदगी देखि गंभीर मलेरियाको संभावना कम हो जाती हो। यो एमएचसी श्रेणी 1को अणु टी-कोशिकाओंको यकृतको संक्रमित कोशिकाहरु र बीजाणुओंको एंटीजन दर्शाता छ, जसबाट टी-कोशिकाएँ यिनको विनाशमा सहायक हुन्छं। क्रियाशील टी-कोशिकाएँ फेरि इंटरल्यूकिन-4को निर्माण गर्छं, जसको सहायता देखि बी-कोशिकाएँ प्रजनन गरेर र विविधता प्राप्त गरेर एंटीबडी पैदा गर्छं। बुर्किना फासोको फुलानी समुदायमा मलेरियाको मामला धेरै कम हुन्छन्, यिनीहरुका अध्ययन गरे पछि थाहा भएको कि पडोसी समुदायहरुको तुलनामा उनिमा कहीं ज्यादा आएएल4-524 जीन मौजूद हो जसको सीधा सम्बन्ध हो रक्तमा एंटीबडीको अधिक मात्रा से। यो मलेरिया एंटीजनको विरूद्ध काम करती हो र यसको चलते मलेरियाको प्रति प्रतिरोध बढ जाता हो।[५२]

[सम्पादन गर्ने] निदान

ढाँचा:मलेरियाको निदान

[सम्पादन गर्ने] उपचार

ढाँचा:मलेरियाको उपचार

[सम्पादन गर्ने] रोकथाम तथा नियन्त्रण

ढाँचा:मलेरियाको रोकथाम


हे • वा • सं
मलेरिया र सम्बन्धित लेख
Anopheles stephensi.jpeg

[सम्पादन गर्ने] सन्दर्भ

  1. ↑ Snow RW, Guerra CA, Noor AM, Myint HY, Hay SI (2005), "The global distribution of clinical episodes of Plasmodium falciparum malaria", Nature 434(7030): 214-7, PMID 15759000, doi 10.1038/nature03342 
  2. ↑ Joy D, Feng X, Mu J, et al (2003), "Early origin and recent expansion of Plasmodium falciparum.", Science 300(5617): 318-21, PMID 12690197, doi 10.1126/science.1081449 
  3. ↑ Escalante A, Freeland D, Collins W, Lal A (1998), "The evolution of primate malaria parasites based on the gene encoding cytochrome b from the linear mitochondrial genome.", Proc Natl Acad Sci U S A 95(14): 8124-9, PMID 9653151, doi 10.1073/pnas.95.14.8124 
  4. ↑ Cox F (2002), "History of human parasitology.", Clin Microbiol Rev 15(4): 595-612, PMID 12364371, doi: 10.1128/CMR.15.4.595-612.2002 , <http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=12364371> 
  5. ↑ "Biography of Alphonse Laveran"  ] Nobel foundation. Accessed 25 Oct 2006
  6. ↑ "Ettore Marchiafava" 
  7. ↑ "Biography of Ronald Ross" 
  8. ↑ "Ross and the Discovery that Mosquitoes Transmit Malaria Parasites", CDC Malaria website 
  9. ↑ Kaufman T, Rúveda E (2005), "The quest for quinine: those who won the battles and those who won the war.", Angew Chem Int Ed Engl 44(6): 854-85, PMID 15669029, doi 10.1002/anie.200400663 
  10. ↑ Kyle R, Shampe M (1974), "Discoverers of quinine", JAMA 229(4): e320, PMID 4600403, doi 10.1001/jama.229.4.462 
  11. ↑ Raju T (2006), "Hot brains: manipulating body heat to save the brain.", Pediatrics 117(2): e320-1, PMID 16452338, doi: 10.1542/peds.2005-1934 , <http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/117/2/e320> 
  12. ↑ Krotoski W, Collins W, Bray R, et al (1982), "Demonstration of hypnozoites in sporozoite-transmitted Plasmodium vivax infection.", Am J Trop Med Hyg 31(6): 1291-3, PMID 6816080 
  13. ↑ Meis J, Verhave J, Jap P, Sinden R, Meuwissen J (1983), "Malaria parasites--discovery of the early liver form.", Nature 302(5907): 424-6, PMID 6339945, doi 10.1038/302424a0 
  14. ↑ "Malaria: Geographic Distribution", CDC Malaria website 
  15. ↑ १५.० १५.१ १५.२ Breman J (2001), "The ears of the hippopotamus: manifestations, determinants, and estimates of the malaria burden.", Am J Trop Med Hyg 64(1-2 Suppl): 1-11, PMID 11425172, <http://www.ajtmh.org/cgi/reprint/64/1_suppl/1-c> 
  16. ↑ USAID’s Malaria Programs
  17. ↑ १७.० १७.१ Greenwood BM, Bojang K, Whitty CJ, Targett GA (2005), "Malaria", Lancet 365: 1487-1498, PMID 15850634, doi 10.1016/S0140-6736(05)66420-3 
  18. ↑ Hay S, Guerra C, Tatem A, Noor A, Snow R (2004), "The global distribution and population at risk of malaria: past, present, and future.", Lancet Infect Dis 4(6): 327-36, PMID 15172341, doi 10.1016/S1473-3099(04)01043-6 
  19. ↑ Korenromp E, Williams B, de Vlas S, Gouws E, Gilks C, Ghys P, Nahlen B (2005), "Malaria attributable to the HIV-1 epidemic, sub-Saharan Africa.", Emerg Infect Dis 11(9): 1410-9, PMID 16229771, <http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol11no09/05-0337.htm> 
  20. ↑ Abu-Raddad L, Patnaik P, Kublin J (2006), "Dual infection with HIV and malaria fuels the spread of both diseases in sub-Saharan Africa", Science 314(5805): 1603-6, PMID 17158329, doi 10.1126/science.1132338 
  21. ↑ Layne SP, "Principles of Infectious Disease Epidemiology /", EPI 220, UCLA Department of Epidemiology 
  22. ↑ Greenwood B, Mutabingwa T (2002), "Malaria in 2002", Nature 415: 670–2, PMID 11832954, doi 10.1038/415670a 
  23. ↑ Grover-Kopec E, Kawano M, Klaver R, Blumenthal B, Ceccato P, Connor S (2005), "An online operational rainfall-monitoring resource for epidemic malaria early warning systems in Africa.", Malar J 4: 6, PMID 15663795, doi: 10.1186/1475-2875-4-6 , <http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=15663795> 
  24. ↑ Van Benthem B, Vanwambeke S, Khantikul N, Burghoorn-Maas C, Panart K, Oskam L, Lambin E, Somboon P (2005), "Spatial patterns of and risk factors for seropositivity for dengue infection", Am J Trop Med Hyg 72(2): 201-8, PMID 15741558, <http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/72/2/201> 
  25. ↑ Trung H, Van Bortel W, Sochantha T, Keokenchanh K, Quang N, Cong L, Coosemans M (2004), "Malaria transmission and major malaria vectors in different geographical areas of Southeast Asia", Trop Med Int Health 9(2): e473, PMID 15040560, doi 10.1046/j.1365-3156.2003.01179.x 
  26. ↑ Keiser J, Utzinger J, Caldas de Castro M, Smith T, Tanner M, Singer B (2004), "Urbanization in sub-saharan Africa and implication for malaria control", Am J Trop Med Hyg 71(2 Suppl): 118-27, PMID 15331827, <http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/71/2_suppl/118> 
  27. ↑ Hay SI, Snow RW (2006), "The Malaria Atlas Project: Developing Global Maps of Malaria Risk.", PLoS Medicine 3(12): e473, doi 10.1371/journal.pmed.0030473 
  28. ↑ Sachs J, Malaney P (2002), "The economic and social burden of malaria", Nature 415: 680-5, PMID 11832956, doi 10.1038/415680a 
  29. ↑ Roll Back Malaria, "Economic costs of malaria" 
  30. ↑ Malaria life cycle & pathogenesis. Malaria in Armenia. Accessed October 31, 2006.
  31. ↑ ३१.० ३१.१ ३१.२ Trampuz A, Jereb M, Muzlovic I, Prabhu R (2003), "Clinical review: Severe malaria.", Crit Care 7(4): 315-23, PMID 12930555, doi: 10.1186/cc2183 , <http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=12930555> 
  32. ↑ Kain K, Harrington M, Tennyson S, Keystone J (1998), "Imported malaria: prospective analysis of problems in diagnosis and management.", Clin Infect Dis 27(1): 142-9, PMID 9675468, doi 10.1086/514616 
  33. ↑ Mockenhaupt F, Ehrhardt S, Burkhardt J, Bosomtwe S, Laryea S, Anemana S, Otchwemah R, Cramer J, Dietz E, Gellert S, Bienzle U (2004), "Manifestation and outcome of severe malaria in children in northern Ghana.", Am J Trop Med Hyg 71(2): 167-72, PMID 15306705 
  34. ↑ Boivin, M.J., "Effects of early cerebral malaria on cognitive ability in Senegalese children," Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics 23, no. 5 (October 2002): 353–64. Holding, P.A. and Snow, R.W., "Impact of Plasmodium falciparum malaria on performance and learning: review of the evidence," American Journal of Tropical Medicine and Hygiene 64, suppl. nos. 1–2 (January–February 2001): 68–75.
  35. ↑ Idro, R, "Decorticate, decerebrate and opisthotonic posturing and seizures in Kenyan children with cerebral malaria", Malaria Journal 4(57): 57, PMID 16336645, doi: 10.1186/1475-2875-4-57 , <http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=16336645>. Retrieved on २१ जनवरी २००७ 
  36. ↑ Carter JA, Ross AJ, Neville BG, Obiero E, Katana K, Mung'ala-Odera V, Lees JA, Newton CR (2005), "Developmental impairments following severe falciparum malaria in children", Trop Med Int Health 10: 3-10, PMID 15655008, doi 10.1111/j.1365-3156.2004.01345.x 
  37. ↑ Lindsay S, Ansell J, Selman C, Cox V, Hamilton K, Walraven G (2000), "Effect of pregnancy on exposure to malaria mosquitoes.", Lancet 355(9219): 1972, PMID 10859048, doi 10.1016/S0140-6736(00)02334-5 
  38. ↑ van Geertruyden J, Thomas F, Erhart A, D'Alessandro U (2004), "The contribution of malaria in pregnancy to perinatal mortality.", Am J Trop Med Hyg 71(2 Suppl): 35–40, PMID 15331817, <http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/71/2_suppl/35> 
  39. ↑ Rodriguez-Morales AJ, Sanchez E, Vargas M, Piccolo C, Colina R, Arria M, Franco-Paredes C (2006), "Pregnancy outcomes associated with Plasmodium vivax malaria in northeastern Venezuela", Am J Trop Med Hyg 74: 755–757, PMID 16687675 
  40. ↑ Adak T, Sharma V, Orlov V (1998), "Studies on the Plasmodium vivax relapse pattern in Delhi, India.", Am J Trop Med Hyg 59(1): 175-9, PMID 9684649 
  41. ↑ Mendis K, Sina B, Marchesini P, Carter R (2001), "The neglected burden of Plasmodium vivax malaria.", Am J Trop Med Hyg 64(1-2 Suppl): 97-106, PMID 11425182, <http://www.ajtmh.org/cgi/reprint/64/1_suppl/97.pdf> 
  42. ↑ Escalante A, Ayala F (1994), "Phylogeny of the malarial genus Plasmodium, derived from rRNA gene sequences.", Proc Natl Acad Sci U S A 91(24): 11373-7, PMID 7972067, doi 10.1073/pnas.91.24.11373 
  43. ↑ Garnham, PCC (1966), Malaria parasites and other haemosporidia, Blackwell Scientific Publications 
  44. ↑ Investing in Animal Health Research to Alleviate Poverty. International Livestock Research Institute. Permin A. and Madsen M. (2001) Appendix 2: review on disease occurrence and impact (smallholder poultry). Accessed 29 Oct 2006
  45. ↑ Atkinson CT, Woods KL, Dusek RJ, Sileo LS, Iko WM (1995), "Wildlife disease and conservation in Hawaii: pathogenicity of avian malaria (Plasmodium relictum) in experimentally infected iiwi (Vestiaria coccinea)", Parasitology 111 Suppl: S59-69, PMID 8632925 
  46. ↑ Talman A, Domarle O, McKenzie F, Ariey F, Robert V, "Gametocytogenesis: the puberty of Plasmodium falciparum.", Malar J 3: 24, PMID 15253774 
  47. ↑ Marcucci C, Madjdpour C, Spahn D, "Allogeneic blood transfusions: benefit, risks and clinical indications in countries with a low or high human development index.", Br Med Bull 70: 15-28, PMID 15339855 
  48. ↑ Bledsoe, G. H. (December 2005) "Malaria primer for clinicians in the United States" Southern Medical Journal 98(12): pp. 1197-204, (PMID: 16440920);
  49. ↑ Cogswell F (1992), "The hypnozoite and relapse in primate malaria.", Clin Microbiol Rev 5(1): 26–35, PMID 1735093, <http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=358221&blobtype=pdf> 
  50. ↑ ५०.० ५०.१ Chen Q, Schlichtherle M, Wahlgren M (2000), "Molecular aspects of severe malaria.", Clin Microbiol Rev 13(3): 439–50, PMID 10885986, doi: 10.1128/CMR.13.3.439-450.2000 , <http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=10885986> 
  51. ↑ Carter R, Mendis KN (2002), "Evolutionary and historical aspects of the burden of malaria", Clin. Microbiol. Rev. 15(4): 564–94, PMID 12364370, doi: 10.1128/CMR.15.4.564-594.2002 , <http://cmr.asm.org/cgi/content/full/15/4/564?view=long&pmid=12364370#RBC%20Duffy%20Negativity> 
  52. ↑ Verra F, Luoni G, Calissano C, Troye-Blomberg M, Perlmann P, Perlmann H, Arcà B, Sirima B, Konaté A, Coluzzi M, Kwiatkowski D, Modiano D (2004), "IL4-589C/T polymorphism and IgE levels in severe malaria", Acta Trop. 90(2): 205–9, PMID 15177147, doi 10.1016/j.actatropica.2003.11.014 

[सम्पादन गर्ने] बाहिरीय लिंकहरु

ढाँचा:प्रोटोजोअल रोग

"http://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%94%E0%A4%B2%E0%A5%8B&oldid=224436" बाट निकालिएको
व्यक्तिगत औजारहरू
नेमस्पेस

बहुरुपहरु
क्रियाहरु
अन्वेषण
सहायता
विविध पृष्ठहरू
औजारबट्टा
अरु भाषामा