रोगभ्रम

रोगभ्रम

शरीरको कुनै अंगमा रोगको कल्पना, या आफ्नो स्वास्थ्यको सम्बन्धमा निरंतर दुश्चिन्ता, अटूट व्यग्रता र अतिचिन्ताको स्थितिलाई रोगभ्रम (Hypochondriasis) भन्दछन्।

अतिचिन्ताको केन्द्र शरीरको एक अंग बाट दोस्रो अंगमा स्थानान्तरित हुन सक्छ, जस्तै कहिल्यै आमाशयको रोगको अनुभूति र अर्को सप्ताह गुद्धर्द्धारको रोगको भ्रम र फेरि कहिल्यै फेफडहरूमा शिकायत आउनु। यसमा शरीरको कोई अंग निरापद हुदैनन र यसको लक्षण अनेक आग्रही, या परिवर्तनशील हुन सक्छन्। यो व्यक्तिलाई छद्मरोगी बनाइदिन्छ र यस प्रकारको व्यग्रता द्धारा व्यक्तिको हानि हुन सक्छ।

लक्षण

रोगभ्रमको लक्षणहरूमा निम्नलिखित सम्मिलित छन् :

(१) क्रिया सम्बन्धि अतिचिन्ता, अर्थात्, आत्मनिष्ठ रूपमा हृर्त्स्पद र पेटको हलचल जस्तै शरीरको संवेदनाहरू तर असाधारण ध्यान, बनिरहन्छ।

(२) जीवन यापनमा व्यतिक्रम बाट जीवनयापनको दक्षता कुप्रभावित हुन्छ। जीवनको आनंद किरकिरा हुन्छ।

(३) रोगभ्रम कुनै अन्य मानसिक रोग, जस्तै मनस्ताप (Psychoneurosis), या मनोविक्षिप्ति (Psychosis)को नै एक भाग हुन सक्छ।

(४) व्यक्तिको कामवासना (libido) बाह्यजगत् सँग तिरोहित भएर, आंतरिक लक्षणहरूमा लाग्न थाल्छ। व्यक्ति बहुधा विलग-विलग रहन्छ।

रोगभ्रमको मूलमा प्राय: माता पिताको त्यो प्रवृत्ति पाइन्छ जसमा बच्चाहरूको अतिसुरक्षा, या अतिचिन्ता गर्छन्। यसको पछि वयस्क जीवनमा ठूलो शल्यचिकित्सा भए पछि लामो रोग, तनाव या शारीरिक चोट, निद्रावियोग, दु:खद घटना, मृत्यु या परिवारको कुनै सदस्यको रोग आदि बाट रोगभ्रमको त्वरण हुन सक्छ। ढल्दो उमेर, बेंजेंडाइन तथा बारविट्यूरेट (निँद लगाउने औषधि) जस्ता दवाइहरूको सेवनले पनि रोगभ्रमको बल दिन्छ।

रोगभ्रम चिकित्साको एक महत्वपूर्ण र कठिन समस्या हो। यसको रोगी आफ्नो जाँच र परीक्षण गराइ रहन चाहन्छन्। यस प्रवृत्तिलाई प्रोत्साहित गर्नु हुँदैन।