लक्षण-विज्ञान

भाषा विज्ञान मा, लक्षण-विज्ञान , जसलाई लाक्षणिक अध्ययन वा लाक्षणिकी पनि भनिन्छ, संकेत प्रक्रियाहरू (लाक्षणिकता), वा अभिव्यंजना र संप्रेषण, लक्षण र प्रतीकको अध्ययन छ. यसलाई आम तौरमा निम्नलिखित तीन शाखाहरूमा विभाजित गरिन्छ:

• अर्थ-विज्ञान : संकेतहरू र जिनका ती हवाला दिन्छन् तिनको बीच सम्बन्ध; तिनको निर्देश
• वाक्य-विज्ञान : औपचारिक संरचनाहरूमा संकेतहरूका बीच सम्बन्ध
• उपयोगितावाद : संकेत र तिनको उपयोग गर्न वालहरू (मानिसों)मा तिनको प्रभावका बीच सम्बन्ध

सांकेतिकतालाई प्राय महत्वपूर्ण मानवशास्त्रीय आयामहरू सहित देखिन्छ; उदाहरणका लागि, अम्बर्टो इकोको प्रस्ताव छ कि प्रत्येक सांस्कृतिक घटनाको अध्ययन संप्रेषणका रूपमा गर्न सकिन्छ. तथापि, केही लक्षणशास्त्री विज्ञानका तार्किक आयामहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्दछन्. ती प्राकृतिक विज्ञानबाट सम्बन्धित क्षेत्रहरूको पनि जांच गर्दछन्-जस्तै कि कुन प्रकार जीव दुनियामा आफ्नो लाक्षणिक कर्म स्थितिका बारेमा भविष्यकथन गर्न सक्छन्, र त्यसको अनुकूल बन्न सक्छन् (हेर्नुहोस् सेमिअसिस). सामान्यतः, लाक्षणिक सिद्धांत संकेतहरू वा संकेत प्रणालिहरूलाई आफ्नो अध्ययनका उद्देश्यका रूपमा लिन्छन्: जीवित प्राणिहरूमा सूचनाको संप्रेषण जीव-लाक्षणिकी वा प्राणि-लाक्षणिकीमा आवृत गरिन्छ.

वाक्य-विज्ञान लाक्षणिकीको शाखा छ, जो संकेतहरू र प्रतीकहरूको औपचारिक विशेषताहरूका साथ सम्बन्ध राख्दछ. विशेषतया, वाक्य-विज्ञान "उन नियमहरूबाट सम्बन्धित छ जो यो शासित गरे कि कुन प्रकार वाक्यांश र वाक्य बनाउनको लागि शब्दहरूलाई जोड़ियो जाए." चार्ल्स मरिस भन्दछन् कि अर्थविज्ञान संकेतहरूको आफ्नो निर्देश र वस्तुहरूका साथ ती जो सम्बन्ध निरूपित गर्न सक्छन् वा गर्दछन्,का सम्बन्धबाट जोड़िएकोछ; र उपयोगितावाद लाक्षणिकताका जैवीय पहलुहरूका साथ सम्बन्ध राख्दछ, अर्थात् संकेतहरूको क्रियामा घटित हुने सबै मनोवैज्ञानिक, जैविक वा सामाजिक घटनाहरू.

शब्दावली

शब्द, जसलाई अङ्ग्रेज़ीमा semeiotics लेखिन्छ (ग्रीक: σημειωτικός, semeiotikos , संकेतहरूको निर्वचन), पहिलो पल्ट हेनरी स्टब्स (1670, पृ.75) द्वारा संकेतहरूका प्रतिपादनबाट सम्बन्धित चिकित्सा विज्ञानको शाखालाई निरूपित गर्नका सुनिश्चित अर्थमा प्रयुक्त भएको थियो. जॉन लकेले एन एस्से कनसर्निंग ह्युमन अंडरस्टैंडिंग (1690)का पुस्तक 4, अध्याय 21मा semeiotike र semeiotics शब्दहरूको प्रयोग गरे. यसमा ती बताउँछन् कि कसरी विज्ञानलाई तीन भागहरूमा विभाजित गर्न सकिन्छ:

All that can fall within the compass of human understanding, being either, first, the nature of things, as they are in themselves, their relations, and their manner of operation: or, secondly, that which man himself ought to do, as a rational and voluntary agent, for the attainment of any end, especially happiness: or, thirdly, the ways and means whereby the knowledge of both the one and the other of these is attained and communicated; I think science may be divided properly into these three sorts.

—Locke, 1823/1963, p. 174

त्यसको पछि लके यस तीसरी श्रेणीका स्वभावका बारे मा, त्यसलाई Σημειωτικη (Semeiotike ) नाम दे्दै र निम्न शब्दहरूमा "संकेतहरूका सिद्धांत"का रूपमा समझाँदै विस्तृत गर्दछन्:

Nor is there any thing to be relied upon in Physick, but an exact knowledge of medicinal physiology (founded on observation, not principles), semiotics, method of curing, and tried (not excogitated, not commanding) medicines.

—Locke, 1823/1963, 4.21.4, p. 175

उन्नीसौं सदी मा, चार्ल्स सैंडर्स पियर्सले परिभाषित गरे, जसलाई उनले "semiotic" (लाक्षणिक) भने (जिसकी वर्तनी उनले कहिले-कहिले, "semeiotic"का रूपमा लिखी) जो "संकेतहरूको अर्ध-आवश्यक, वा औपचारिक सिद्धांत छ", जसको सार छ "... द्वारा प्रयुक्त सबै संकेतहरूका वर्ण के हुनुपर्दछ, जसलाई बुद्धि अनुभव द्वारा सिक्नमा सक्षम छन्", र जो संकेत र संकेत प्रक्रियाका अनुसार दार्शनिक तर्कको अनुसरण गर्दछ. चार्ल्स मरिसले "semiotic" शब्दको उपयोग गर्नमा पियर्सको अनुसरण गरे र त्यसलाई मानव संप्रेषणबाट पशुहरूका सिक्न र संकेतहरूका उपयोगसम्म विस्तृत गरे.

तथापि फर्डिनहरूड डे लशुअरले लक्षण-विज्ञानका अंदर अत्यधिक महत्वपूर्ण क्षेत्रमा ग़ौर गर्दै त्यसलाई सामाजिक विज्ञानबाट सम्बन्धित पाए:

It is... possible to conceive of a science which studies the role of signs as part of social life. It would form part of social psychology, and hence of general psychology. We shall call it semiology (from the Greek semeîon, 'sign'). It would investigate the nature of signs and the laws governing them. Since it does not yet exist, one cannot say for certain that it will exist. But it has a right to exist, a place ready for it in advance. Linguistics is only one branch of this general science. The laws which semiology will discover will be laws applicable in linguistics, and linguistics will thus be assigned to a clearly defined place in the field of human knowledge.

—Cited in Chandler's "Semiotics For Beginners", Introduction.

प्रतिपादन

लक्षणशास्त्री संकेतहरू र संकेत प्रणालिहरूलाई तिनको संचार तरीक़ेका अनुसार वर्गीकृत गर्दछन् (हेर्नुहोस् मोडालीटी). सार्थकताको यो प्रक्रिया शब्द बनाउनको लागि मानवहरू द्वारा प्रयुक्त कूटका उपयोगमा निर्भर गर्दछ जो व्यक्तिगत स्वर वा अक्षर, आफ्नो अंगविन्यास वा भावनाहरूबाट दर्शानका लागि शारीरिक क्रियाहरू, वा सामान्य रूपबाट पहने जाने वस्त्र हुन सक्छन्. कुनै वस्तु का सन्दर्भका लागि शब्द गढ़ने हेतु (हेर्नुहोस् लेक्सिकल वर्ड्स), समुदायद्वारा आफ्नो भाषामा एक सामान्य अर्थ (वाच्यार्थ)लाई स्वीकृत गर्नु हुनेछ. तर उ शब्द केवल भाषाको व्याकरणिक संरचना र कूटका अन्तर्गत अर्थलाई संचारित गर सक्नेछ (हेर्नुहोस् वाक्य-विन्यास र अर्थ-विज्ञान). कूट संस्कृतिका मूल्हरूको पनि प्रतिनिधित्व गर्दछन्, र जीवनका हर पहलूलाई अर्थका नयाँ रङ्ग जोड़नेमा सक्षम छन्.

लक्षण-विज्ञान र संप्रेषण अध्ययनका बीच सम्बन्धलाई स्पष्ट गर्नका लागि, संप्रेषणलाई स्रोतबाट प्राप्तकर्ताका बीच डेटा अंतरणको प्रक्रियाका रूपमा परिभाषित गरिएको छ. यस लागि, संप्रेषणका विचारक कूट, माध्यम, र सन्दर्भका आधारमा आवेष्टित जैविकी, मनोविज्ञान र यांत्रिकीलाई स्पष्ट गर्नका लागि मडलहरूको निर्माण गर्दछन्. दुइटै विषय यो पनि मान्दछन् कि प्राविधीक प्रक्रियालाई यस तथ्यबाट अलग छैन गर्न सकिन्छ कि प्राप्तकर्तालाई डेटाको कूटानुवाद गर्नु पड़्दछ अर्थात् डेटालाई मुख्यका रूपमा पहचान्दै त्यसका अर्थ निकालनेमा सक्षम रहना पड़्दछ. यसको मतलब छ कि लाक्षणिकता र संप्रेषणका बीच अनिवार्यतः परस्पर व्यापन छ. वास्तव मा, धेरै अवधारणाहरू साझा गरिन्छन्, तर पनि प्रत्येक क्षेत्रमा जोर अलग हुन्छ. मेसेजस एंड मीनिंग्स: एन इंट्रोडक्शन टु सिमियअटिक्स , मार्सेल डनेसी (1994) सुझाउँछ कि लक्षणशास्त्रिहरूको प्राथमिकताहरू, महत्वको अध्ययन पहिला र संप्रेषण पछि रहेका छन्. जीन-जेक्विस नाटिएज़ (1987; अनु. 1990: 16) द्वारा अतिवादी दृष्टि पेश गरिएको, जसले एक संगीत-शास्त्रज्ञका रूपमा आफ्नो लाक्षणिकताका अनुप्रयोगका लागि संप्रेषणका सैद्धांतिक अध्ययनलाई अप्रासंगिक मान्यो।

लाक्षणिकता भाषा-विज्ञानबाट यस अर्थमा अलग छ कि उ संकेतको परिभाषालाई सामान्यीकृत गर्दछ ताकि संकेतहरूलाई कुनै पनि माध्यममा वा संवेदी रीतिमा सम्मिलित गर्न सकियोस्. यस प्रकार यो संकेत प्रणालिहरू र संकेत सम्बन्धहरूको व्यापकतालाई बढाउँदछ, र भाषाको परिभाषालाई त्यसका सर्वाधिक विस्तृत अलंकारिक वा लाक्षणिक अर्थ प्रदान गर्दछ. संकेतहरूको आवश्यक विशेषताहरूका अध्ययनका तौरमा शब्द "सेमिअटिक"का लागि पियर्सको परिभाषामा त्यसलाई मानव विकासका क्रममा विश्वको भाषाहरू द्वारा हासिल आकस्मिक विशेषताहरूका अध्ययनका रूपमा भाषा विज्ञानबाट अलग गर्ने प्रभाव शामिल छ.

सम्भवतः लक्षण-विज्ञान र भाषाका दर्शनका बीच भेद गर्नु अधिक कठिन छ. एक मायने मा, विषयहरूका अंतरको अपेक्षा यो वस्तुतः परंपराहरूका बीचको अंतर अधिक छ. विभिन्न लेखकहरूले आफूलाई "भाषाको दार्शनिक" वा "लक्षणशास्त्री" नाम दिएका छन्. यो अन्तर विश्लेषणात्मक र महाद्वीपीय दर्शनका अलगावबाट मेल छैन खान्छ. नज़दीकबाट हेर्ने पर, विषयहरूका सम्बन्धमा केही मतभेद पाउन सकिन्छ. भाषाको दर्शन, प्राकृतिक भाषाहरू वा सामान्य तौरमा भाषाहरूमा अधिक ध्यान दिन्छ, जबकि लाक्षणिकताको सम्बन्ध गैर भाषाई महत्वबाट अधिक गहिरो छ. भाषाका दर्शनको भाषा-विज्ञानका साथ पनि एक मजबूत सम्बन्ध छ, जबकि सांकेतिकता कतिपय मानविकी (साहित्यिक सिद्धांत सहित) र सांस्कृतिक नृविज्ञानका निकट छ.

Semiosis वा semeiosis यस्तो प्रक्रिया छ जो संकेतहरूका माध्यमबाट दुनियाका बारेमा कुनै पनि जीवको आशंकाबाट अर्थ ग्रहण गर्दछन्.

इतिहास

संकेतहरूको महत्व र सार्थकतालाई दर्शन र मनोविज्ञानका समस्त इतिहासमा मान्यता मिलेको छ. प्लेटो र अरस्तू दुइटैले संकेतहरू र दुनियाका सम्बन्धहरूका बीचका सम्बन्धको ठेगाना लगाया र आगस्टाइनले परम्परागत प्रणालीका अन्तर्गत संकेतका स्वभावमा विचार गरे. यी सिद्धांतहरूको पश्चिमी दर्शनमा स्थाई प्रभाव पड़ा, विशेषकर शैक्षिक दर्शनका माध्यम से. हाल नैं मा, अम्बर्टो इकोले आफ्नो सेमिअटिक्स एंड फ़िलसफ़ी अफ़ लैंग्वेजमा तर्क दिएका छन् कि लाक्षणिक सिद्धांत अधिकांश, सम्भवतः सबै प्रमुख विचारकहरूका कार्यहरूमा निहित छ.

इस क्षेत्रका प्रारम्भिक विचारकहरूमा शामिल छन् चार्ल्स डब्ल्यू. मरिस. मैक्स ब्लैक, बर्ट्रैंड रसेलका कार्यलाई प्रारम्भिक मान्दछन्.

केही प्रमुख लक्षणशास्त्री

• चार्ल्स सैंडर्स पियर्स (1839-1914), प्रैग्मैटिज़्मका रूपमा विख्यात दार्शनिक सिद्धांतका संस्थापकले (जसलाई पछि विलियम जेम्स जस्तै अन्य मानिसहरू द्वारा विकसित उपयोगितावादबाट अलग पहचाननका लागि "प्रैग्मैटिसिज़्म"का रूपमा पुनर्नामकरण गरिएको), वर्तनी "semiotic" र "semeiotic"लाई मान्यता दी. उनले लाक्षणिकता लाई यस प्रकार परिभाषित गरे "...क्रिया, वा प्रभाव, जोकि वा जसमा शामिल छ, तीन विषयहरूको सहयोग, जस्तै कि संकेत, त्यसका गर्म, र त्यसको व्याख्या, यो त्रि-सम्बन्धी प्रभाव जोड़हरूको क्रियामा कुनै पनि प्रकारबाट विखण्डित छैन." ("प्रैग्मैटिज़्म", एसहरूशियल पियर्स 2 : 411; 1907मा लिखित). लाक्षणिकताका बारेमा तिनको धारणा तिनको पूरा कॅरियरका समयमा विकसित भएको, जसको शुरूआत अहिले वर्णित त्रयात्मक सम्बन्धबाट भएको, र अंत 59,049 (= 3¹⁰, वा 3 to the 10th power) संभाव्य तत्वहरू र सम्बन्धहरूबाट युक्त प्रणालीका साथ भएको. यस उच्च संख्याको एक कारण छ कि उनले प्रत्येक व्याख्यालाई एक संकेतका रूपमा कार्य गर्न दिए, जसबाट एक नया सार्थक सम्बन्ध बना. पियर्स एक उल्लेखनीय तर्कशास्त्री पनि थिए, र उनले लाक्षणिकता र तर्कलाई एक व्यापक सिद्धांतको पहलू मान्यो। लाक्षणिकताका प्रति पियर्सका योगदानका सारांशका लागि हेर्नुहोस्, लिसज़्का (1996).

• फ़र्डिनहरूड डे साशुअर (1857-1913), आधुनिक भाषा विज्ञानका "पिता"ले संकेतहरूको द्विविध धारणालाई प्रस्तावित गरे, जहां उच्चरित शब्द वा वाक्यांशका रूपमा अभिव्यंजक को, मानसिक अवधारणाका रूपमा अभिव्यक्ति बाट जोड़ियो. यो नोट गर्नु महत्वपूर्ण छ कि, साशुअरका अनुसार, संकेत पूर्ण प्रकारबाट इच्छाधीन छ, अर्थात् संकेत र त्यसको अर्थका बीचमा सम्बन्ध होना ज़रूरी छैन. यो तिनलाई प्लेटो वा शास्त्रीयता जस्तै पछिल्ला दार्शनिकहरूबाट अलग गर्दछ, जिनका मानना थियो कि अभिव्यंजक र अभिव्यक्तिका बीच केही सम्बन्ध होना ज़रूरी छ. आफ्नो सामान्य भाषाविज्ञान पाठ्यक्रम मा, साशुअर स्वयं अमेरिकन भाषाविद् विलियम ड्वाइट व्हिटने (1827-1894)लाई संकेतका मनमाने स्वरूपमा ज़ोर देने श्रेय दिन्छन्. संकेतका मनमानेपनमा साशुअरका ज़ोरले पछि जैक्विस डेरिडा, रोलैंड बार्थेस र जीन बॉड्रिलार्ड जस्तै दार्शनिकहरू र सिद्धांतवादिहरूलाई पनि प्रभावित गरे. फ़र्डिनांड डे साशुअरले 1906-11का समयमा जिनेवा विश्वविद्यालयमा आफ्नो ऐतिहासिक "सामान्य भाषाविज्ञान पाठ्यक्रम"लाई पढ़ाँदै समय सेमिअलोजी शब्दलाई गढ़ा. साशुअरले मान्यो कि कुनै शब्द स्वाभाविक रूपबाट सार्थक छैन. तर शब्द केवल "अभिव्यंजक" छ, अर्थात् कुनै चीज़को प्रतिनिधि, र त्यसलाई मस्तिष्कमा "अभिव्यक्ति" वा त्यस चीज़बाट जोड़नु हुनेछ ताकि अर्थबाट अनुप्राणित "संकेत" रच्न सकियोस्. साशुअरको मानना थियो कि संकेतहरूलाई विखण्डित गर्नु एक असली विज्ञान छ, जसलाई गर्नका लागि हामी एक यस्ता अनुभवसिद्ध अर्थलाई समझ पा्दछन् कि कुन प्रकार मानव शारीरिक प्रेरणालाई शब्दहरू र अन्य अमूर्त अवधारणाहरूमा संश्लेषित गर्दछन्.

• जेकब वॉन यूएक्सकल (1864-1944)ले पशुहरूमा संकेत प्रक्रियाहरूको अध्ययन गरे. उनले अमवेल्ट (व्यक्तिनिष्ठ विश्व वा परिवेश. साहित्य "वर्ल्ड अराउंड") र कार्यात्मक वृत्त (Funktionskreis )को संकल्पनालाई संकेत प्रक्रियाहरूका सामान्य मडलका रूपमा प्रवर्तित गरे. आफ्नो थिअरी अफ़ मीनिंग (Bedeutungslehre , 1940)मा उनले जैविकीका साथ लाक्षणिक दृष्टिकोणलाई वर्णित गरे, यस प्रकार एक यस्ता क्षेत्रको स्थापना गरे, जो आज जैव-लाक्षणिकता कहल्याउँछ.

• वैलेन्टिन वोलोशिनोव ( रूसी: Валенти́н Никола́евич Воло́шинов ) (1895-13 जून, 1936) एक रूसी भाषाविद् थिए, जसको लेखनले साहित्यिक सिद्धांत र मार्क्सवादी आदर्शवादका सिद्धांतका क्षेत्रलाई प्रभावित गरे. USSRमा 1920 दशकका अंतमा लिखित, वोलोशिनोवको मार्क्सिज़्म एंड द फ़िलसफ़ी अफ़ लैंग्वेज (अनु.: Marksizm i Filosofiya Yazyka)ले सौशुरियन विरोधी भाषाशास्त्रिहरूलाई विकसित गरे, जसले संपूर्ण सन्दर्भ-निर्धारणहीन सौशुरियन लैंग्वे का बजाय भाषाका उपयोगलाई सामाजिक प्रक्रियामा स्थापित गरे.

• लुईस ह्जेल्म्स्लेव (1899-1965)ले साशुअरका संरचनात्मक सिद्धांतहरूका प्रति रूढ़िवादी दृष्टिकोण विकसित गरे. तिनको सुविख्यात कार्य प्रोलेगोमिना टु अ थिअरी अफ़ लैंग्वेज , जसलाई तिनको भाषाको वैज्ञानिक गणित, ग्लासोमैटिक्सको पारंपरिक विकास, रेज़्युमे अफ़ द थिअरी अफ़ लैंग्वेज का रूपमा विस्तृत गरिएको.
• चार्ल्स डब्ल्यू. मरिस (1901-1979). आफ्नो 1938का फ़ाउंडेशन अफ़ द थिअरी अफ़ साइन्समा उनले लाक्षणिकतालाई वाक्य-विन्यास, अर्थ-विज्ञान, र उपयोगितावाद त्रयीका समूहनका रूपमा परिभाषित गरे. वाक्य-विन्यास बिना अर्थको लिहाज गरे संकेतहरूका आपसी सम्बन्धको अध्ययन गर्दछ. अर्थ-विज्ञान संकेत र जिन वस्तुहरूमा ती लागू हुन्छन्, तिनको बीच सम्बन्धको अध्ययन गर्दछ. उपयोगितावाद संकेत प्रणाली र त्यसको मानव (या पशु) उपयोगकर्ताका बीच सम्बन्धको अध्ययन गर्दछ. आफ्नो परामर्शदाता जार्ज हर्बर्ट मीडबाट विपरीत मरिस एक व्यवहारवादी र आफ्नो सहयोगी रुडोल्फ़ कारनैपका निश्चयात्मक विएना सर्कलका प्रति झुकाव लागि थिए. मरिसमा आरोप लगाइएको कि पियर्सको ग़लत व्याख्या गरे
• थुरे वॉन युएक्सकल (1908-2004) आधुनिक मनोदैहिक चिकित्साका "पिता"ले लाक्षणिक र जैव-लाक्षणिक विश्लेषणका आधारमा नैदानिक पद्धति विकसित गरे

• रोलांड बार्थेस (1915-1980) एक फ़्रांसीसी साहित्यिक विचारक र लक्षणशास्त्री थिए. ती प्राय सांस्कृतिक सामग्रीका खंडहरूको व्याख्या गर्दै कि कुन प्रकार मध्यवर्गी समाजले अर्कामा आफ्नो मूल्य थोपनका लागि तिनको उपयोग गरे. उदाहरणका लागि, एक मजबूत र स्वस्थ आदतका रूपमा फ्रान्सीसी समाजमा शराबको चित्रण एक आदर्श बुर्जुआ संकल्पना हुनेछ जसको केही वास्तविकताहरूबाट खंडन गर्न सकिन्छ (यानी कि शराब अस्वास्थ्यकर र मस्ती बढाउँदछ). यी पूछानाछहरूमा उनले लाक्षणिकतालाई उपयोगी पाए. बार्थेसले स्पष्ट गरे कि यी बूर्जुआई सांस्कृतिक मिथक अर्का क्रमका लक्षण, वा अर्थ थिए. एक पूर्ण, काली बोतलको एक चित्र संकेत छ, एक अभिव्यक्तिबाट सम्बन्धित अभिव्यंजना: एक खमीरीकृत, मादक पेय - शराब. तथापि, बूर्जुआ यस अभिव्यक्तिमा आफ्नो स्वयंको बल लगा्दछन्, 'शराब'लाई एक नया वाचक बनाँदै, यस बार एक नयाँ अभिव्यंजनाबाट सम्बन्धित: स्वस्थ, मजबूत, आरामदायक शराबको कल्पना. यस्ता जोड़तोड़का लागि प्रेरणा यथास्थिति बनाई राख्नको सामान्य इच्छाका लागि उत्पादहरूलाई बेचने इच्छाबाट बदल्दछ. यी अन्तर्दृष्टिहरूले बार्थेसलाई यसै प्रकारका मार्क्सवादी सिद्धांतका साथ जोड़ियो.

• अलगिरदास जुलिएन ग्रेइमस (1917-1992)ले संकेतबाट प्रणालिहरूका महत्वमा ध्यान संकेन्द्रणलाई सार्ने कोशिशमा जनरेटिव सेमिअटिक्स नामक लाक्षणिकताका संरचनात्मक रूपांतरणलाई विकसित गरे. तिनको सिद्धांत साशु्अर, ह्जेल्म्स्लेव, क्लड लेवी-स्ट्रात्यस, र मरिस मरलेउ-पोन्टीका विचारहरूलाई विकसित गर्दछन्.
• थॉमस ए.सेबिओक (1920-2001), चार्ल्स डब्ल्यू. मरिसका एक छात्र, एक सर्जक र व्यापक अमेरिकन लक्षण-शास्त्री थिए. तर पनि उनले जोर दिएर भने छ कि पशु भाषामा सक्षम छैनन्, उनले लाक्षणिकताका दायरे को, ग़ैर मानवीय संकेत र संप्रेषण प्रणालिहरूलाई शामिल गर्नका लागि र यस प्रकार मनका दर्शनद्वारा समाधान गरे गए केही मुद्दहरूलाई उठाँदै र ज़ूसेमिअटिक्स शब्दलाई गढ़्दै, विस्तृत गरे. सेबिओकले जोर दिए कि सबै संचार एक जीव र जस परिवेशमा उ जी्दछ, त्यसको बीचका सम्बन्धद्वारा सम्भव हो सका छ. उनले लाक्षणिकता (संकेतहरूलाई व्याख्यायित गर्ने गतिविधि) र जीवनका बीच समीकरणलाई प्रस्तुत गरे-एक दृष्टिकोण जसलाई कोपेनहेगन-टार्टु बायोसेमिअटिक स्कूलद्वारा अघि विकसित गरिएको.
• जूरी लोटमैन (1922-1993) टार्टु (या टार्टु-मस्को) सेमिअटिक स्कूलका संस्थापक सदस्य थिए. उनले संस्कृतिका अध्ययनका लागि एक लाक्षणिक दृष्टिकोण विकसितको र पाठ सांकेतिकताका अध्ययनका लागि एक संचार मडलको स्थापना गरे. उनले लाक्षणिक-मण्डलको अवधारणा पनि शुरू गरे तिनको मास्को सहयोगिहरूमा थिए लादिमीर टोपोरोव, व्याचेस्लाव सेवोलोडोविच इवानोव, र बॉरिस त्यसपेन्स्गरे

• अम्बर्टो इको (1932-वर्तमान)ले विभिन्न प्रकाशनहरू द्वारा, विशेष रूपबाट अ थिअरी अफ़ सेमिअटिक्स र आफ्नो उपन्यास द नेम अफ़ द रोज़ , जसमा प्रायोगिक लाक्षणिक संचालन शामिल छ, व्यापक दर्शकहरूलाई लाक्षणिकताका बारेमा अवगत गराया. यस क्षेत्रमा तिनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण योगदानको प्रभाव व्याख्या, विश्वकोश र नमूना पाठकमा छ. उनले धेरै लेखहरू (अ थिअरी अफ़ सेमिअटिक्स , La struttura assente , Le signe , La production de signes )मा "आइकनिज़्म" वा "आइकॉनिक संकेतहरू" (सूचक, आइकन र प्रतीकहरूका आधारमा पियर्सका विख्यात त्रयात्मक सम्बन्धबाट लिइएको)को आलोचना की, जसका लागि ती संकेत उत्पादनको चार विधीहरू प्रस्तावित गर्दछन्: मान्यता, प्रदर्शन, प्रतिकृति, र आविष्कार.

• एल्सियो वेरॉन (1935-वर्तमान)ले पियर्सको "सिमिअसिस" (लाक्षणिकता)बाट प्रेरित भएर आफ्नो "सोशल डिस्कोर्स थिअरी"लाई विकसित गरे.

• अल्बर्टो जे. मुनियागुरिया (1944-वर्तमान) विशेषज्ञ नैदानिक, रोसरियो मेडिकल स्कूलमा चिकित्सा र नैदानिक लाक्षणिकताका पूर्णकालिक प्रोफ़ेसर. चिकित्साका अर्जहरूटीना राष्ट्रीय अकादमीका सदस्य, र "क्लिनिकल सेमिअलोजी" संग्रहका लेखक.

• म्यू समूह (ग्रूप μ) (1967मा स्थापना) साहित्य शास्त्रका संरचनात्मक रूपांतरण र दृश्यात्मक लाक्षणिकताको विकास गरे.

प्रचलित अनुप्रयोग

धेरै संस्कृतिहरूमा रङ्ग-कूट कर्म र ठण्डे पानीको टोंटीहरू आम छन्, तर जैसा कि यस उदाहरणबाट ठेगाना चल्दछ, सन्दर्भका कारण कोडिंग अर्थहीन हो सक्दछ. दुई टोंटिहरूलाई सम्भवतः एक कोडित सेटका रूपमा बेच दिइएको थियो, तर कोड व्यर्थ छ (और उपेक्षित) किनभनें पानीको केवल एक आपूर्ति उपस्थित छ.

लाक्षणिकताका अनुप्रयोगहरूमा शामिल छन्:

• यो रीतिको लिहाज गरे बिना पाठका विश्लेषणका लागि प्रणालीको प्रतिनिधित्व गर्दछ. यी उद्देश्हरूका लागि, "पाठ" यस्तो कुनै पनि संरक्षित संदेश छ जसको अस्तित्व प्रेषक र प्राप्तकर्ताबाट मुक्तछ;
• यो श्रम-दक्षता डिज़ाइनमा उन दशाहरूमा सुधार गर सक्दछ जहां यो सुनिश्चित गर्नु आवश्यक हो कि मानव आफ्नो परिवेशका साथ अधिक प्रभावी रूपबाट परस्पर क्रिया गर्न सक्छन्, चाहे उ ठूला पैमाने हो, जैसा कि वास्तुकला मा, वा छोटे पैमाने का, जैसा कि मानव उपयोगार्थ उपकरणहरूको संरूपण.

लाक्षणिकता केवल बिस्तारै ख़ुदलाई एक सम्माननीय विषयका रूपमा स्थापित गर रही छ. केही देशहरू मा, त्यसको भूमिका केवल साहित्यिक आलोचना र दृश्य र श्रव्य माध्यमहरूसम्म नैं सीमित छ, तर यो संकीर्ण संकेन्द्रन सामाजिक र राजनीतिक बलहरूका व्यापक सामान्य अध्ययनसम्म विस्तृत हो सक्दछ कि कसरी आधुनिक संस्कृतिका अन्तर्गत सक्रिय स्थितिलाई आकार दिए जा सक्दछ. वर्तमान जनसंचारका युगमा संचार माध्यमहरूका चयन र संचार रणनीतिहरूको डिज़ाइनमा प्रविधि नियतत्ववादका मुद्दे नयाँ महत्व ग्रहण गर्दछन्. अर्थका विभिन्न स्तर, र कहिले-कहिले छिपे प्रयोजनहरूलाई प्रकट गर्नका लागि लाक्षणिक तरिकाहरूका उपयोगले केहीलाई मार्क्सवादी, नाशवादी आदिका रूपमा विषयका तत्वहरूलाई नारकीय रूप देनेलाई उकसाया छ (उदा. आधुनिकोत्तर आलोचनात्मक प्रबंध विश्लेषण र संरचनात्मकोत्तर पुनर्निर्माण).

अनुसंधानको प्रकाशन समर्पित पत्रिकाहरूमा हुने/भयो छ जस्तै कि जूरी लोटमैनद्वारा संस्थापित र टार्टु यूनिवर्सिटी प्रेसद्वारा प्रकाशित साइन सिस्टम स्टडीज़ ; थॉमस ए.सेबिओकद्वारा संस्थापित र माउटन डे ग्रुइटरद्वारा प्रकाशित सेमिअटिका ; ज़ेइट्शरिफ़्ट फ़र सेमिअटिक ; यूरोपियन जर्नल अफ़ सेमिअटिक्स ; वर्सस (उम्बर्टो इको द्वारा संस्थापित र निर्देशित) र अन्य; अमेरिकन जर्नल अफ़ सेमिअटिक्स , र अन्य विषयहरूको पत्रिकाहरूमा स्वीकृत लेख, विशेषकर दर्शन र सांस्कृतिक आलोचनाका प्रति उन्मुख पत्रिकाहरू.

शाखाहरू

लाक्षणिकताले धेरै उप-क्षेत्रहरूलाई उत्पन्न गरे छन्, जसमा निम्नलिखित शामिल छन्,मा यी इतनेसम्म नैं सीमित छैन

• जैवलाक्षणिकता, जैविकीका सबै स्प्रकाररुमा लाक्षणिक प्रक्रियाहरूको अध्ययन, वा जीवित प्रणालिहरूको लाक्षणिक अध्ययन छ.
• संज्ञानात्मक लाक्षणिकता, आरहूस विश्वविद्यालय, डेनमार्कमा तंत्रिका विज्ञान, मनोविज्ञान, भाषा-विज्ञान, कला र दर्शनका माध्यमबाट अर्थको अध्ययन छ जसले धेरै अन्तर्राष्ट्रीय लक्षण-वैज्ञानिकहरूलाई सामने लाया छ तर आज ब्रैंड्ट, स्वहरूड ओस्टरगार्ड,मा बनगार्ड, फ़्रेड्रिक स्टजर्नफेल्ट र आरहूस अस्पतालका साथ सम्बन्ध, विशेष रूपबाट सेन्टर अफ़ फंक्शनली इंटिग्रेटेड न्यूरोसाइन्स (CFIN).
• संगणनात्मक लाक्षणिकता, लाक्षणिकताको प्रक्रियालाई प्रबंधित गर्ने प्रयास गर्दछ, मान लिउन् कि मानव-कंप्यूटर पारस्परिक क्रियाको अध्ययन र त्यसको डिज़ाइन वा कृत्रिम बुद्धि र ज्ञानका प्रतिनिधित्वका ज़रिए मानव संज्ञानका पहलुहरूको नकल.
• सांस्कृतिक र साहित्यिक लाक्षणिकता रोलैंड बार्थेस, मार्सेल डनेसी, र जूरी लोटमैन जस्तै लेखकहरूका कार्यहरूमा साहित्य जगत, दृश्य मीडिया, जनसंचार माध्यम, र विज्ञापनहरूको जांच गर्दछ.
• डिज़ाइन लाक्षणिकता वा उत्पाद लाक्षणिकता भौतिक उत्पादहरूका डिज़ाइनमा संकेतहरूका प्रयोगको अध्ययन छ. रुने मोनो द्वारा इंस्टीट्यूट अफ़ डिज़ाइन, अमी यूनिवर्सिटी, स्वीडनमा औद्योगिक डिज़ाइन पढ़ाँदै समय प्रवर्तित.
• क़ानून र लाक्षणिकता. यस क्षेत्रमा अधिक प्रतिष्ठित प्रकाशनहरू मध्येको एउटा छ इंटरनैशनल जर्नल फ़ॉर द सिमिअटिक्स अफ़ ल.
• संगीत लाक्षणिकता "यस्ता ज़ोरदार तर्क छन् कि संगीत व्यष्टिविकास र समष्टिविकास दुइटै स्प्रकाररु पर, लाक्षणिक क्षेत्रलाई बस्दछ, जसको मौखिक भाषाको अपेक्षा विकास प्राथमिक्दछ." (मिडलटन 1990, पृ. 172) हेर्नुहोस् नैटिएज़ (1976, 1987, 1989), स्टीफ़नी (1973, 1986), बेरोनी (1983), र सेमिअटिका (66: 1-3 (1987)).
• संगठनात्मक लाक्षणिकता संगठनहरूमा लाक्षणिक प्रक्रियाहरूको अध्ययन छ. यसको संगणनात्मक लक्षण-विज्ञान र मानव-कंप्यूटर पारस्परिक क्रियाका साथ मजबूत सम्बन्ध छ.
• सामाजिक लाक्षणिकता गंवारू बोली, फ़ैशन र विज्ञापन जस्तै सबै सांस्कृतिक कूटलाई शामिल गर्नका लागि व्याख्येय लाक्षणिक परिदृश्यको विस्तार गर्दछ. रोलैंड बार्थेस, माइकल छलिडे, बॉब हॉड्ज र क्रिश्चियन मेट्ज़को काम हेर्नुहोस्.
• जैक्विस डेरिडा, माइकल फाउकॉल्ट, लुईस ह्जेल्मसेल्व, रोमन जैकबसन, जैक्विस लाकान, क्लड लेवि-स्ट्रॉस, रोलैंड बार्थेस आदिका कार्यमा संरचनावाद र पश्च-संरचनावाद हेर्नुहोस्.
• रंगमंच लाक्षणिकता रंगमंचमा सांकेतिकतासम्म विस्तृत होती वा त्यसलाई अनुकूलित गर्दछ. प्रमुख रंगमंचकर्ताहरूमा शामिल छन् केइर एलाम.
• शहरी लाक्षणिकता.
• दृश्य लाक्षणिकता - दृश्य संकेतहरूलाई विश्लेषित गर्न लाक्षणिकताको उप-क्षेत्र. दृश्य बयानबाजी पनि हेर्नुहोस् [२].

सचित्र लाक्षणिकता

सचित्र लाक्षणिकता कलाका इतिहास र सिद्धांतका साथ अन्तरंग रूपबाट जुड़ी छ. तथापि, यो दुइटैबाट कमभन्दा कम एक मौलिक तरीकेबाट अघि बढ़ गई छ. जहां कलाका इतिहासले त्यसको दृश्य विश्लेषणलाई चित्रहरूको कम संख्यासम्म सीमित रखा छ, जो "कलात्मक रचना"का रूपमा अर्हता राख्दछन्, सचित्र लाक्षणिकताले आम तौरमा चित्रहरूका लक्षणहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेकोछ. कलाका यस पारंपरिक इतिहास र सिद्धांत से-और साथ ही, लाक्षणिक विश्लेषणको अन्य प्रमुख धाराहरूबाट हटकर-सचित्र लाक्षणिकताका लागि विस्तृत विविधताको संभावनाहरूलाई मौक़ा मिल्दछ. घटना-क्रिया विश्लेषण, संज्ञानात्मक मनोविज्ञान, संरचनात्मक र संज्ञानात्मक भाषा-विज्ञान तथा दृश्यात्मक मानव-शास्त्र/समाज-शास्त्रबाट केही प्रभाव ग्रहण गरे गए छन्.

भोजनको लाक्षणिकता

लाक्षणिक सिद्धांतलाई वर्णित गर्नका लागि आहार एक मनइच्छा पारंपरिक विषय रहा छ, किनभनें उ अत्यंत सुलभ छ र औसत व्यक्तिका जीवनबाट सजिलैसित जोड़ियो जा सक्दछ.

लाक्षणिकता संकेत प्रक्रियाहरूको अध्ययन छ, जब उ व्यक्तिगत रूपबाट वा समूहहरूमा संचालित हुन्छ र कुन प्रकार यी संकेत प्रक्रियाहरू अर्थलाई परिचालित गर्न र साथ नैं समझनेमा अंतर्दृष्टि प्रदान गर्दछ.

आहारलाई यस लागि लाक्षणिक भने छ किनभनें तैयार हुनमा त्यसका अर्थ बदल जान्छ. एक जंगली जानवर द्वारा लाशबाट खाए गए आहारको तुलना कुनै सांस्कृतिक पकवानको प्रतिनिधित्व गर्नका लागि रसोईघरमा मानवहरू द्वारा तैयार आहारबाट गरे जानेमा स्पष्टतः अर्थ बदल जान्छ.

खाद्य पदार्थलाई केही सामाजिक संकेत-पद्धतिहरूको प्रतीक पनि भन्न सकिन्छ. "यदि खाद्य पदार्थलाई एक संकेत-पद्धतिका रूपमा व्यवहृत गरिन्छ, त जो संदेश उ कूटबद्ध गर्दछ उ अभिव्यक्त सामाजिक सम्बन्धहरूका पैटर्नमा पाए जानेछ. संदेश पदानुक्रमको विभिन्न श्रेणी, समावेश र बहिष्करण, सीमाहरू र सीमाहरूका पार लेन-देनका बारेमा छ".

आहार यस कुराको लिहाज गरे बिना नैं लाक्षणिक छ कि त्यसलाई कसरी तैयार गरिएको छ. चाहे भोजनलाई कुनै राम्रा डाइनिंग रेस्तरांमा पूर्ण परिशुद्धताका साथ तैयार गरिएको छ, वा कूड़ेका ढेरबाट उठाइएको छ, तोड़ा, निगला, वा जंगली जानवरद्वारा खाइएको छ, तब पनि सधैं नैं यस आधारमा अर्थ निकाला जा सक्दछ कि कुनै विशिष्ट आहारलाई कसरी तैयार गरिएको र कुन सन्दर्भमा त्यसलाई परोसिएको.

लाक्षणिकता र भूमण्डलीकरण

वर्तमान अनुसंधानले पाए कि, जस्तै-जस्तै शाखाहरू विकसित हुन्छन् र अधिक अंतरराष्ट्रीय भइहाल्छन्, तिनको प्रतीक-चिह्न अधिक प्रतीकात्मक र कम प्रतिष्ठित हुन्छन्. कुनै संकेतको प्रतिष्ठा र प्रतीकात्मकता सांस्कृतिक परिपाटीमा निर्भर गर्दछ र त्यस आधारमा एक अर्काका साथ सम्बन्धित छन्. यदि सांस्कृतिक प्रथाको संकेतमा अत्यधिक प्रभाव छ, त संकेत अधिक प्रतीकात्मक मूल्य हासिल गर्दछन्.

यी पनि हेर्नुहोस

अलाक्षणिक लेखन संचार अध्ययन सांस्कृतिक अध्ययन विवेचनात्मक सिद्धांत साइबरनेटिक्स एनकोडिंग हेर्मेनेयुटिक्स सूचना सिद्धांत जांच लाक्षणिक अध्ययनको अन्तर्राष्ट्रीय संघ भाषाई नृविज्ञान भाषा विज्ञान

तर्क सूचनाको तर्क सापेक्षताको तर्क तात्पर्य मीडिया अध्ययन म्यूज़ीविज़ुअल भाषा उपयोगितावाद अर्थ-विज्ञान लाक्षणिक तत्वहरू र संकेतहरूका वर्ग (पियर्स) लाक्षणिक सूचना सिद्धांत स्तन कैंसर गुलाबी रिबनको सांकेतिकता अमेरिकी लाक्षणिक सोसायटी स्टेग्नोग्राफ़ी प्रतीकविद्या वाक्य-विन्यास

सन्दर्भ

• डेविड हेरलिही. 1988-वर्तमान. "सेकंड इयर क्लास अफ़ सेमियॉटिक्स". CIT.
• बार्थेस, रोलांड. ([1957] 1987). माइथॉलोजिस . न्यूयॉर्क: हिल र वैंग.
• बार्थेस, रोलांड ([1964] 1967). एलिमाट्स अफ़ सेमिअलोजी . (एनेट लेवर्स र कॉलिन स्मिथद्वारा अनूदित). लंदन: जोनाथन केप.
• शैंडलर, डेनियल. (2001/2007). सेमिअटिक्स: द बेसिक्स . लंदन: रूटलेड्ज.
• क्लार्क, डी. एस. (1987). प्रिंसिपल्स अफ़ सेमिअटिक . लंदन: रूटलेड्ज र क्नेछन पोल.
• क्लार्क, डी. एस. (2003). साइन लेवेल्स . डॉर्ड्रेक्ट: क्लूवेर.
• कल्लर, जोनाथन (1975). स्ट्रक्चरलिस्ट पोएटिक्स: स्ट्रक्चरलिज़्म, लिंग्विस्टिक्स एंड स्टडी अफ़ लिटरेचर . लंदन: रूटलेड्ज र क्नेछन पोल.
• डनेसी, मार्सेल र पेरॉन, पोल. (1999). अनलाइज़िंग कल्चर्स: ऐन इंट्रोडक्शन एंड छन्डबुक . ब्लूमिंगटन: इण्डियाना UP.
• डनेसी, मार्सेल. (1994). मेसेजस एंड मीनिंग्स: ऐन इंट्रोडक्शन टू सेमिअटिक्स . टोरंटो: कैनेडियन स्कॉलर्स प्रेस.
• डनेसी, मार्सेल. (2002). अंडरस्टैंडिंग मीडिया सेमिअटिक्स . लंदन: अर्नाल्ड, न्यूयॉर्क: अक्सफोर्ड UP.
• डनेसी, मार्सेल. (2007). द क्वेस्ट फ़ॉर मीनिंग: ए गाइड टू सेमिअटिक थ्योरी एंड प्रैक्टिस . टोरहरूटो: यूनिवर्सिटी अफ़ टोरहरूटो प्रेस.
• डीली, जॉन. (2005 [1990]). बेसिक्स अफ़ सेमिअटिक्स . चौथो संस्करण. टार्टू: टार्टू यूनिवर्सिटी प्रेस.
• डीली, जॉन. (2003). द इम्पैक्ट अन फ़िलसफ़ी अफ़ सिमिअटिक्स . साउथ बहरूड: सहरूट अगस्टाइन प्रेस.
• डीली, जॉन. (2001). फ़ोर एजस अफ़ अंडरस्टैंडिंग . टोरहरूटो: यूनिवर्सिटी अफ़ टोरहरूटो प्रेस.
• डेरिडा, जैक्विस (1981). पोसिशन्स . (बास एलनद्वारा अनूदित). लंदन: एथलन प्रेस.
• ईगलटन, टेरी. (1983). लिटररी थिअरी: एन इंट्रोडक्शन . अक्सफोर्ड: बेसिल ब्लैकवेल.
• इको, अम्बर्टो. (1976). अ थिअरी अफ़ सिमिअटिक्स . लंदन: मॅकमिलान.
• इको, अम्बर्टो. (1986) सिमिअटिक्स एंड द फ़िलासफ़ी अफ़ लैंग्वेज . ब्लूमिंगटन: इण्डियाना यूनिवर्सिटी प्रेस.
• इको, अम्बर्टो. (2000) कांट एंड द प्लेटिपस . न्यूयॉर्क, हारकोर्ट ब्रेस एण्ड कंपनी.
• फ़ाउकॉल्ट, मिशेल. (1970). द अर्डर अफ़ थिंग्स: एन अर्कियालोजी अफ़ द ह्युमन साइन्सस . लंदन: टेविस्टॉक.
• ग्रेइमस, अलगिरदास. (1987). अन मीनिंग: सेलेक्टेड राइटिंग्स यी सिमिअटिक थिअरी . (पोल जे पेरॉन र फ्रैंक एच कॉलिन्सद्वारा अनूदित). लंदन: फ्रान्सिस पिंटर.
• ह्जेलम्सलेव, लुईस (1961). प्रोलिगोमिना टु द थिअरी अफ़ लैंग्वेज . (फ्रान्सिस जे व्हिटफ़ील्डद्वारा अनूदित). मैडिसन: यूनिवर्सिटी अफ़ विस्कॉन्सिन प्रेस.
• हॉज, रॉबर्ट एण्ड क्रेस, गुंथर. (1988). सोशल सिमिअटिक्स . इथाका: कॉर्नेल यूपी.
• लाकान, जैक. (1977) एक्रिट्स: अ सेलेक्शन . (एलन शेरिडनद्वारा अनूदित). न्यूयॉर्क: नॉर्टन.
• लिडोव, डेविड (1999) एलिमाट्स अफ़ सिमिअटिक्स . न्यूयॉर्क: सहरूट मार्टिन प्रेस.
• लिसज़्का, जे. जे., 1996. ए जनरल इंट्रोडक्शन टु द सिमिअटिक अफ़ सी.एस पीयर्स. इण्डियाना यूनिवर्सिटी प्रेस.
• लके, जॉन, द वर्क्स अफ़ जॉन लके, अ न्यू एडिशन, गरेक्टेड, यी टेन वाल्यूम्स, वाल्यूम III , टी. टेग, (लंदन), 1823. (साइंशिया द्वारा प्रतिकृति पुनर्मुद्रण, (आलेन), 1963.)
• लोटमैन, यूरी एम. (1990). यूनिवर्स अफ़ द माइंड: अ सिमिअटिक थिअरी अफ़ कल्चर . (ऐन शुकमैनद्वारा अनूदित). लंदन: आई.बी. टॉरिस.
• मरिस, चार्ल्स डब्ल्यू. (1971). राइटिंग्स अन द जनरल थिअरी अफ़ साइन्स . द हेग: माउटन.
• मेनचिक, डी., र एक्स.

टिअन. (2008) "Putting Social Context into Text: The Semiotics of Email Interaction." द अमेरिकन जरनल अफ़ सोशालोजी. 114:2 पृ. 332-70.

• पियर्स, चार्ल्स एस. (1934). कलेक्टेड पेपर्स: वॉल्यूम V. प्रैग्मैटिज़्म एंड प्रैग्मैटिसिज़्म . केम्ब्रिज, एमए, संयुक्त राज्य अमरीका: हार्वर्ड विश्वविद्यालय प्रेस.
• सेबिओक, थॉमस ए. (संपादक) (1977). अ पर्फ़्यूशन अफ़ साइन्स . ब्लूमिंगटन, आइएन: इण्डियाना यूनिवर्सिटी प्रेस.
• स्टब, हेनरी (हेनरी स्टब्स) The Plus Ultra reduced to a Non Plus: Or, A Specimen of some Animadversions upon the Plus Ultra of Mr. Glanvill, wherein sundry Errors of some Virtuosi are discovered, the Credit of the Aristotelians in part Re-advanced; and Enquiries made...., (लंदन), 1670.
• यूएक्सकल, थुरे वॉन (1982). सिमिअटिक्स एण्ड मेडिसिन. सिमिअटिका 38-3/4 :205-215
• विलियमसन, जूडिथ. (1978). डीकोडिंग एडवर्टाइज़माट्स: आइडिअलोजी एंड मीनिंग यी अडवर्टाइज़िंग . लंदन: बॉयर्स.

अतिरिक्त पठन

• www.signosemio.com – Signo – Presents semiotic theories and theories closely related to semiotics
• Applied Semiotics / Sémiotique appliquée
• Language and the Origin of Semiosis
• Communicology: The link between semiotics and phenomenological manifestations
• The Commens Dictionary of Peirce's Terms
• Arisbe, The Peirce Gateway
• Semiotics for Beginners
• The Semiotics of the Web