लिङ्ग पुराण

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

अट्ठारह पुराणहरूमा भगवान महेश्वरको महान महिमाको बखान गर्नवाला लिंग पुराण विशिष्ट पुराण भनिएको छ। भगवान शिवका ज्योर्ति लिंगहरूको कथा, ईशान कल्पका वृत्तान्त सर्वविसर्ग आदि दशा लक्षणहरू सहित वर्णित छ। भगवान शिवको महिमाको बखान लिंग पुराणमा ११,००० श्लोकहरूमा गरिएको छ। यो समस्त पुराणहरूमा श्रेष्ठ छ। वेदव्यास कृत यस पुराणमा पहिला योग फेरि कल्पका विषयमा बताइएको छ।

लिंग शब्दका प्रति आधुनिक समाजमा ब़ड़ी भ्रान्ति पाइन्छ। लिंग शब्द चिन्हको प्रतीक छ। भगवान् महेश्वर आदि पुरुष छन्। यो शिवलिंग उनै भगवान शंकरको ज्योतिरूपा चिन्मय शक्तिको चिन्ह छ। यसका उद्भवका विषयमा सृष्टिका कल्याणका लागि ज्योर्ति लिंग द्वारा प्रकट भएर ब्रह्मा तथा विष्णु जैसहरू अनादि शक्तिहरूलाई पनि आश्चर्यमा हाल्ने घटनाको वर्णन, यस पुराणका वर्ण्य विषयको एक प्रधान अंग छ। फेरि मुक्ति प्रदान गर्ने वाला व्रत-योग शिवार्चन यज्ञ हवनादिको विस्तृत विवेचन प्राप्त छ। यो शिव पुराणको पूरक ग्रन्थ हो।

नैमिषमा सूत जीको वार्ता[सम्पादन गर्ने]

एक समय शिवका विविध क्षेत्रहरूको भ्रमण गर्दै देवर्षि नारद नैमिषारण्यमा जा पहुँचे त्यहाँ ऋषिहरूले तिनको स्वागत अभिनन्दन गर्नका उपरान्त लिंगपुराणका विषयमा जाननेहित जिज्ञासा व्यक्त गरे नारद जीले तिनलाई अनेक अद्भुत कथाहरू सुनायी। त्यसै समय त्यहाँ सूत जी आए। उनले नारद सहित समस्त ऋषिहरूलाई प्रणाम गरे। ऋषिहरूले पनि तिनको पूजा गरेर उनीसित लिंग पुराणका विषयमा चर्चा गर्ने जिज्ञासा गरे

तिनको विशेष आग्रहमा सूत जी बोले कि शब्द नैं ब्रह्मको शरीर छ र त्यसका प्रकाशन पनि त्यही छ। एकाध रूपमा ओम् नैं ब्रह्मको स्थूल, सूक्ष्म अनि परात्पर स्वरूप छ। ऋग साम तथा यर्जुवेद तथा अर्थववेद उनमा क्रमशः मुख जिब्रो ग्रीवा तथा हृदय छन्। त्यही सत रज तमका आश्रयमा आकर विष्णु, ब्रह्म तथा महेशका रूपमा व्यक्त छन्, महेश्वर त्यसका निर्गुण रूप छ। ब्रह्मा जीले ईशान कल्पमा लिंग पुराणको रचना गरे मूलतः सौ करोड़ श्लोकहरूका ग्रन्थलाई व्यास जीले संक्षिप्त गरका चार लाख श्लोकहरूमा कहा। अघि चलेर त्यसलाई अट्ठारह पुराणहरूमा बाँटिएको जसमा लिंग पुराणको ग्यारहवाँ स्थान छ। अब म तपाईं मानिसहरूका समक्ष त्यही वर्णन गर्दैछु जसलाई तपाईं मानिस ध्यानपूर्वक श्रवण गर्नुहोस्।

सृष्टिको प्राधानिक एवं वैकृतिक रचना[सम्पादन गर्ने]

अदृश्य शिव दृष्य प्रपंच (लिंग)को मूल कारण छ जस अव्यक्त पुराणलाई शिव तथा अव्यक्त प्रकृतिलाई लिंग भनिन्छ वहाँ यस गन्धवर्ण तथा शब्द स्पर्श रूप आदिबाट रहित रह्दै पनि निर्गुण ध्रुव तथा अक्षय भनिएको छ। त्यसै अलिंग शिवबाट पंच ज्ञानेद्रीहरू, पंचकर्मेन्द्रीहरू, पंच महाभूत, मन, स्थूल सूक्ष्म जगत उत्पन्न हुन्छ र त्यसैको मायाबाट व्याप्त रह्दछ। उ शिव नैं त्रिदेवका रूपमा सृष्टिको उद्भव पालन तथा संहार गर्दछ त्यही अलिंग शिव योनी तथा वीजमा आत्मा रूपमा अवस्थित रह्दछ। त्यस शिवको शैवी प्रकृति रचना प्रारम्भमा सतोगुणबाट संयुक्त रह्दछ। अव्यक्तबाट लिएर व्यक्त तकमा त्यसैको स्वरूप भनिएको छ। विश्वलाई धारण गर्न प्रकृति नैं शिवको माया छ जो सत- रज- तम तीनहरू गुणहरूका योगबाट सृष्टिको कार्य गर्दछ।

त्यही परमात्मा सर्जनको इच्छाबाट अव्यक्तमा प्रविष्ट भएर महत् तत्वको रचना गर्दछ। त्यससे त्रिगुण अहं रजोगुण प्रधान उत्पन्न हुन्छ। अहंकारबाट शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गन्ध यो पाँच तन्मात्रहरू उत्पन्न भएकहरू। सर्व प्रथम शब्दबाट आकाश, आकाशबाट स्पर्श, स्पर्शबाट वायु, वायुबाट रूप, रूपबाट अग्नि, अग्निबाट रस, रसबाट गन्ध, गन्धबाट पृथ्वी उत्पन्न भएको। आकाशमा एक गुण, वायुमा दुइ गुण, अग्निमा तीन गुण, जलमा चार गुण, र पृथ्वीमा शब्द स्पर्शादि पाँचहरू गुण मिल्दछन्। अतः तन्मात्रा पंच भूतहरूको जननी भएको। सतोगुणी अहंबाट ज्ञानेन्द्रीहरू, गर्मेन्द्रीहरू तथा उभयात्मक मन यी ग्यारहको उत्पत्ति भएको। महतबाट पृथ्वीसम्म सारे तत्वहरूको अण्ड बना जो दस गुने जलबाट घिरा छ। यस प्रकार जललाई दस गुणा वायु ने, वायुलाई दस गुणा आकाशले घेर रक्खा छ। यसको आत्मा ब्रह्मा छ। कोटि-कोटि ब्रह्माण्डहरूमा कोटि त्रिदेव पृथक-पृथक हुन्छन्। त्यहीं शिव विष्णु रूप छन्।

सृष्टिको प्रारम्भ[सम्पादन गर्ने]

आन्ध्रप्रदेशका लेपक्षी गाँवमा प्राचीन शिव लिंग

ब्रह्माको एक दिन र एक रात प्राथमिक रचनाको समय छ दिनमा सृष्टि गर्दछ र रातमा प्रलय। दिनमा विश्वेदेवा, समस्त प्रजापति, ऋषिगण, स्थिर रहने र रात्रिमा सबै प्रलयमा समा जान्छन्। प्रातः पुनः उत्पन्न हुन्छन्। ब्रह्मको एक दिन कल्प छ र त्यसै प्रकार रात्रि भी। हजार वार चर्तुयुग बीतनेमा चौदह मनु हुन्छन्। उत्तरायण सूर्यका रहनेमा देवताहरूको दिन र दक्षिणायन सूर्य रहनेसम्म त्यसको रात हुन्छ।

तीस वर्षको एक दिव्य वर्ष भनिएको छ। देवहरूका तीन माह मनुष्हरूका सौ माहका बराबर हुन्छन्। यस प्रकार तीन सौ साठ मानव वर्षहरूको देवताहरूको एक वर्ष हुन्छ तीन हजार सौ मानव वर्षहरूको सप्तर्षिहरूको एक वर्ष हुन्छ। सतयुग चालीस हजार दिव्य वर्षहरू का, त्रेता अस्सी हजार दिव्य वर्षहरू का, द्वापर बीस हजार दिव्य वर्षहरूको र कलियुग साठ हजार दिव्य वर्षहरूको भनिएको छ। यस प्रकार हजार चतुर्युगहरूको एककल्प भनिन्छ। कलपान्तमा प्रलयका समय मर्हलोकका जन लोकमा हिंड़ि जान्छन्। ब्रह्माका आठ हजार वर्षको ब्रह्म युग हुन्छ। सहस्त्र दिनको युग हुन्छ जसमा देवताहरूको उत्पत्ति हुन्छ। अन्तमा समस्त विकार कारणमा लीन हुन्छन्। फेरि शिवको आज्ञाबाट समस्त विकारहरूको संहार हुन्छ। गुणहरूको समानतामा प्रलय तथा विषमतामा सृष्टि हुन्छ। शिव एक नैं रह्दछ। ब्रह्मा र विष्णु अनेक उत्पन्न हुन्छन्। ब्रह्माका द्वितीय परार्द्धमा दिनमा सृष्टि रह्दछ र रात्रिमा प्रलय हुन्छ। भूः भुवः तथा महः माथिका लोक छन्। जड़ चेतनका लय भएमा ब्रह्मा नार (जल)मा शयन गर्नका कारण नारायण भन्दछन्। प्रातः उठनेमा जल नैं जल देखेर त्यस शून्यमा सृष्टिको इच्छा गर्दछन्। वाराह रूपबाट पृथ्वीको उद्धार गरेर नदी नद सागर पूर्ववत स्थिर गर्दछन्। पृथ्वीलाई सम बनाएर पर्वतहरूलाई अवस्थित गर्दछन्। पुनः भूः आदि लोकहरूको सृष्टिको इच्छा उनमा जाग्रत हुन्छ।

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

स्रोत[सम्पादन गर्ने]