विपश्यना
 |
यो एउटा अनाथ (एक्लो) पृष्ठको रुपमा छ, यो पृष्ठ कुनै पनि पृष्ठसित नजोडिएको अथवा एक-दुइवटा वटासित मात्र जोडिएको हुन सक्छ। कृपया सम्बन्धित लेखबाट; यस पृष्ठसित लिङ्क जोड़्न सहायता गर्नुहोस् सुझाव यहाँ उपलब्ध हुनसक्छ। (जुन २०११) |
विपश्यना (Vipassana) आत्मनिरीक्षण द्वारा आत्मशुद्धिको अत्यन्त पुरातन साधना-विधि हो। जुन जस्तो हो, उसलाई ठीक त्यस्तो नैं देख्नु-समझ्नु विपश्यना हो। लगभग २५०० वर्ष पूर्व भगवान गौतम बुद्धले विलुप्त भए यस पद्धतिको पुन: अनुसंधान गरि यसलाई सार्वजनीन रोगका सार्वजनीन उपचार, जीवन बाँच्नको कला,का रूपमा सर्वसुलभ बनाए।
यस सार्वजनीन साधना-विधिको उद्देश्य विकारहरूको संपूर्ण निर्मूलन एवं परमविमुक्तिको अवस्थालाई प्राप्त गरिना हो। यस साधनाको उद्देश्य केवल शारीरिक रोगहरूलाई नबल्कि मानव मात्रका सबै दुखहरूलाई टाढा गरिना हो।
विपश्यना आत्म-निरीक्षण द्वारा आत्मशुद्धिको साधना हो। आफ्नो नैं शरीर र चित्तधारामा पल-पल हुनेवाला परिवर्तनशील घटनाहरूलाई तटस्थभावबाट निरीक्षण गरिते भएका चित्तविशोधनको अभ्यास हामीलाई सुखशांतिको जीवन बाँच्नमा मदद गरिन्छ। हामी आफ्नो भित्र शांति र सामंजस्यको अनुभव गरि सक्छन्।
हाम्रा विचार, विकार, भावनाहरू, संवेदनाहरू जस वैज्ञानिक नियमहरूका अनुसार चल्छन्, उनी स्पष्ट हुन्छन्। आफ्नो प्रत्यक्ष अनुभवबाट हामी जान्छन् कि कसरि विकार बन्छन्, कसरि बंधन बाँधिन्छन् र कसरि यिनिहरूबाट छुटकारा पाया जान सक्छ। हामी सजग, सचेत, संयमित एवं शांतिपूर्ण बन्छन्।
परम्परा
भगवान बुद्धका समयबाट निष्ठावान् आचार्हरूको परम्पराले पीढी-दर-पीढी यस ध्यान-विधिलाई आफ्नो अक्षुण्ण रूपमा बनाए राखयो। यस परम्पराका वर्तमान आचार्य श्री सत्य नारायण गोयन्काजी, हो। उनी भारतीय मूलका हो तर उनको जन्म म्यंमा (बर्मा)मा भयो एवं उनिका जीवनका पहिले पैतालिस वर्ष म्यंमामा नैं बीते। वहां उन्हहरूने प्रख्यात आचार्य सयाजी ऊ बा खिन, जोको एक वरिष्ठ सरकारी अफसर थिए,बाट विपश्यना सीखी। आफ्नो आचार्यका चरणोंमा चौदह वर्ष विपश्यनाको अभ्यास गरिने पछि सयाजी ऊ बा खिनले उनलाई १९६९मा मान्छेहरूलाई विपश्यना सिखलानेको लागि अधिकृत गर्यो। त्यसै वर्ष उनी भारत आये र उन्हहरूने विपश्यनाका प्रचार-प्रसारको कार्य शुरू गर्यो। तबबाट उन्हहरूने विभिन्न संप्रदाय एवं विभिन्न जातीका हजारो मान्छेहरूलाई भारतमा र भारतका बाहिर पूर्वी एवं पश्र्चिमी देशहरूमा विपश्यनाको प्रशिक्षण दियो हो। विपश्यना शिविरोंको बढती मांगलाई देखगरि १९८२मा श्री गोयन्काजीले सहायक आचार्य नियुक्त गरिना शुरू गर्यो।
शिविर
विपश्यना दस-दिवसीय आवासी शिविरोंमा सिखायी जान्छ। शिविरार्थिहरूको अनुशासन संहिता,को पालन गरिना हुन्छ एवं विधिलाई सीख गरि यति अभ्यास गरिना हुन्छ जसबाट कि उनी लाभान्वित हो सके।
शिविरमा गंभीरताबाट काम गरिना हुन्छ। प्रशिक्षणका तीन सोपान हुन्छन्। पहिलो सोपान—साधक पांच शील पालन गरिनेको व्रत लिन्छन्, अर्थात् जीव-हिंसा, चोरी, झूठ बोल्न, अब्रह्मचर्य तथा नशे-पते केबाट वनबाट विरत रहन। यिनी शीलहरूको पालन गरिनेबाट मन यति शान्त हुन जान्छ कि आगेको काम गरिना सरल हुन जान्छ।
अगला सोपान— नासिकाबाट आते-जाँदा खेरि आफ्नो नैसर्गिक सांसमा ध्यान कहरूद्रित गरि आनपान नामको साधनाको अभ्यास गरिना।
चौथे दिनसम्म मन केही शान्त हुन्छ, एकाग्र हुन्छ एवं विपश्यनाका अभ्यासका लायक हुन्छ—आफ्नो कायाका भित्र संवेदनाहरूका प्रति सजग रहन, उनिका सही स्वभावलाई समझ्नु एवं उनिका प्रति समता राखन।
शिविरार्थी दसवे दिन मंगल-मैत्रीको अभ्यास सिकक्छन् एवं शिविर-कालमा अर्जित पुण्यको भागीदार सबै प्राणिहरूको बनाए जान्छ।
यस साधनामा सांस एवं संवेदनाहरूका प्रति सजग रहनका अभ्यासका बारेमा एक विडिओ (५.७MB) नि:शुल्क क्विकटाईम मुवी प्लेयरका जरिए देख्यो जान सक्छ।
यो साधना मनको व्यायाम हो। जस्तै शारीरिक व्यायामबाट शरीरलाई स्वस्थ बनाए जान्छ वैसे नैं विपश्यनाबाट मनलाई स्वस्थ बनाए जान सक्छ।
साधना विधिको सही लाभ मिल्नुहोस यसलिए आवश्यक हो कि साधनाको प्रसार शुद्ध रूपमा हो। यो विधि व्यापारीगरिणबाट सर्वथा टाढा छ एवं प्रशिक्षण दिन वाला आचार्हरूको यससे कुनै पनि आर्थिक अथवा भौतिक लाभ नमिल्छ।
शिविरहरूको सञ्चालन स्वैच्छिक दानबाट हुन्छ। रहन एवं खानको पनि शुल्क कुनैबाट नलियो जाता। शिविरहरूको पूरा खर्च उनी साधकहरूका दानबाट चल्छ जुन पहिले कुनै शिविरबाट लाभान्वित होगरि दान देगरि त्यस पछि आन वाला साधकहरूको लाभान्वित गरिना चाहन्छन्।
निरंतर अभ्यासबाट नैं राम्रा परिणाम आउँछ। सारा समस्याहरूको समाधान दस दिनमा नैं हुन जानेछ यस्तो आषा नगरिनी चाहिए। दस दिनमा साधनाको रूपरेखा समझमा आउँछ जसबाटको विपश्यना जीवनमा उतारनेको काम शुरू हो सके। जत जत अभ्यास बढेगा, त्यति त्यति दुखहरूबाट छुटकारा मिल्दै चला जानेछ र त्यति त्यति साधक परममुक्तिका अन्तिम लक्ष्यका गरीब चल्दै जानेछ। दस दिनमा नैं यस्तो राम्रा परिणाम जरूर आउँनेछन् जसबाट जीवनमा प्रत्यक्ष लाभ मिलन शुरू हुन जानेछ।
सभी गंभीरतापूर्वक अनुशासनको पालन गरिने वाला मान्छेहरूको विपश्यना शिविरमा स्वागत हो, जसबाट कि उनी स्वयं अनुभूतिका आधार साधनालाई परख सके एवं उससे लाभान्वित हो। जुन पनि गंभीरताबाट विपश्यनालाई अजमानेछ त्यो जीवनमा सुख-शांति पानको लागि एक प्रभावशाली तकनिक प्राप्त गरि लिनछ।
तपाईं प्रस्तावित विपश्यना शिविरमा प्रवेशको लागि आवेदन गर्न सक्छन्।
होम
- विपश्यना क्हरू? - वेबदुनिया
- विपश्यनाबाट क्रोधको उपचार - जागरण धर्म मार्ग
- हजारों साल पुरानो विद्या (वेबदुनिया)
- वेबसाइट लिंक - http://www.dhamma.org/hi/
