शेर शाह सूरी

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
यो लेख वा खण्ड नेपाली भाषामा नभएर अर्को भाषामा लेखिएको छ।
यदि यो लेखमा तपाईंको योगदान छ भने यसलाई नेपाली भाषामा उल्था गर्नुहोला।
एक महिनासम्म उल्थानभएमा यसलाई हटाएर नयाँ लेख बनाइने छ ।
शेर शाह सूरी
उत्तर भारतको सम्राट
200px
शासन 1540–1545
उत्तराधिकारी इस्लाम शाह सूरी
धर्म इस्लाम
शेरशाह सूरी

शेरशाह सूरीको वास्तविक नाम फरीद खाँ थियो। त्यो वैजवाडा (होशियारपुर १४७२ ई.मा)मा आफ्नो पिता हसनको अफगान पत्‍नीदेखि उत्पन्न पुत्र थियो। त्यसका पिता हसन बिहारका सासारामको जमींदार थियो। दक्षिण बिहारका सूबेदार बहार खाँ लोहानिला त्यसलाई एक शेर मारनेका उपलक्ष्यमा शेर खाँको उपाधिदेखि सुशोभित गरे र आफ्नो पुत्र जलाल खाँको संरक्षक नियुक्‍त गरे। बहार खाँ लोहानीको मृत्युका पछि शेर खाँले त्यसको बेगम दूदू बेगमदेखि विवाह गर्न लिया र त्यो दक्षिण बिहारको शासक बन्यो। यस अवधिमा त्यसले योग्य र विश्‍वासपात्र अफगानहरुको भर्ती गरे १५२९ ई.मा बंगाल शासक नुसरतशाहलाई पराजित गर्नका पछि शेर खाँले हजरत आलीको उपाधि ग्रहण गरे १५३० ई.मा त्यसले चुनारका किलेदार ताज खाँको विधवा लाडमलिकादेखि विवाह गरेर चुनारका किल्लामा अधिकार गरिलिए

१५३४ ई.मा शेर खाँले सुरजमठका युद्धमा बंगाल शासक महमूद शाहलाई पराजित गर्न १३ लाख दीनार देनका लागि बाध्य गरे। यस प्रकार शेरशाहले आफ्नो प्रारम्भिक अभियानमा दिल्ली, आगरा, बंगाल, बिहार तथा पंजाबमा अधिकार गर्न एक विशाल साम्राज्यको स्थापना गरे १५३९ ई.मा चौसाका युद्धमा हुमायूँलाई पराजित गर्न शेर खाँले शेरशाहको अवधारणा गरे १५४० ई.मा शेरशाहले हुमायूँलाई पुनः हराएर राजसिंहासन प्राप्त गरे। उत्तर बिहारमा पहिलादेखि नैं हाकिम मखदूग आलम शासन गर्न रह्यो थियो। नुसरतशाहले दक्षिण बिहारमा प्रभाव स्थापित गर्नका लालचमा कुत्य खाँका साथ एक सेना पठाईी, परन्तु शेर खाँले त्यसलाई पराजित गरिदिए। शेर खाँ बिस्तारै सर्वाधिक शक्‍तिशाली अफगान नेता बन्यो।

शेरशाहको राज्याभिषेक[सम्पादन गर्ने]

शेरशाह कन्‍नौज युद्धको विजयका पछि त्यो कन्नौजमा नैं रह्यो र शुजात खाँलाई ग्वालियर विजयका लागि पठाईा । वर्यजीद गुरलाई हुमायूँलाई बन्दी बनाएर लानका लागि पठाईा । नसीर खाँ नुहानीलोई दिल्ली तथा सम्बलपुरको भार सुँम्प् दिए ।

अन्ततः शेरशाहको १० जून, १५४०लाई आगरामा विधिवत्‌राज्याभिषेक भयो । त्यसको पछि १५४० ई.मा लाहौरमा अधिकार गर्न लिया । पछि ख्वास खाँ र छबत खाँले पूरा पंजाबमा अधिकार गर्न लिया । फलतः शेरशाहले भारतमा पुनः द्वितीय अफगान साम्राज्यको स्थापना गरे।इतिहासमा यसलाई सूरवंशका नामले जानिन्छ । सिंहासनमा बैठ्दै समय शेरशाह ६८ वर्षको भइसकेको थियो र ५ वर्षसम्म शासन सम्भालनेका पछि मे १५४५ ई.मा त्यसको मृत्यु हो गई ।


नूहानी सरदारहरुले तिनको हत्याका लागि असफल कोशिशको र जब शेर खाँले उनको नुसरतशाहका विरुद्ध युद्ध गरिदिए र पराजित गरिदिए। यस विजयले बंगालका सुल्तानको महत्वाकांक्षी योजनालाई विफल गरिदिए। बाबरका समय शेर खाँ सधैं अधीनताको प्रदर्शन गरता रह्यो थियो परन्तु हुमायूँका समयमा आफ्नो रुख बदलामार चुनार गढलाई लिएर प्रथम बार चुनार लिने चेष्टाको तब त्यसलाई महमूद लोदीका प्रत्याक्रमणका कारण वहाँदेखि जानु पर्‍यो। त्यसले हिन्दूबेगलाई सेना पठाईकर शेर खाँले दुर्ग दिनुले साफ यिनकोर गरिदिए। फलतः एक युद्ध भयो।

द्वितीय अफगान साम्राज्य[सम्पादन गर्ने]

शेरशाहले उत्तरी भारत (बिहार)मा सूर वंश तथा द्वितीय अफगान साम्राज्यको स्थापनाको थियो । यस स्थापनामा त्यसले अनेकहरु प्रतिशोध एवं युद्धहरुलाई लडा ।

पश्‍चिमोत्तर सीमाको सुरक्षा- शेरशाहले सर्वप्रथम पश्‍चिमोत्तर सीमाको सुरक्षामा विशेष ध्यान दिए। त्यसले मुगलहरुका प्रभावलाई पूर्णतः समाप्त गरिदिए । मुगलहरुमा विशेष नजर रखनका लागि एक गढ बनवया जसको निर्माण टोडरमल र छबत खाँ नियाजीको अध्यक्षतामा गराइएको र इस्लामशाहका कालमा पूरा भयो । हुमायूँको पीछा गर्दै शेरशाह मुल्तानसम्म गया वहाँ बलूची सरदारहरुले पनि त्यसलाई सम्राट मानेर अधीनता स्वीकार गरे।मुल्तानका लागि पृथक्‌हाकिम नियुक्‍त गरिएको । निपुण सेनानायकहरु मसलन छबत खाँ नियाजी, ख्वास खाँ, राय हुसैन जलवानी आदिको नियुक्‍ति गरे।त्यसलाई ३० हजार सेना राख्ने अनुमति दे दिए ।

मालवामा अधिकार- मारवाडमा मालदेव शासन गर्न रह्यो थियो । शेरशाहका भयदेखि हुमायूँ मालदेवको शरणमा गया । शेरशाहले हुमायूँलाई बन्दी बनाएर सुँम्प् दिने सम्वाद पठाईा तर मालदेवले यस्तो गरेनन् ।

फलतः शेरशाहले अप्रसन्‍न भएर १५४२ ई.मा मालवामा आक्रमण गरिदिए । राजपूत सामन्तहरुले शेरशाहको पूर्ण बहादुरीका साथ मुकाबला गरे तर शेरशाहको सेनाका सामुन्ने टिक्न सकेनन् फलतः १५४३ ई.सम्म विजय प्राप्त गरे।इस बेला पूरनमलले पनि अधीनता स्वीकार गरिलिए ।

इस युद्धमा राजपूतहरुको वीरता देखेर शेरशाहले आफ्नो उद्‍गार प्रकट गरेका थिए- मने मुट्ठी भर बाजरेका लागि (इस प्रदेशको मुख्य फसल थियो) लगभग आफ्नो साम्राज्य नैं खो दिएको थियो । पछि सारंगपुरमा कादिरशाहले अधीनता स्वीकार गरिलिए । यस प्रकार मांडू र सतवासमा शेरशाहको अधिकार भयो ।

शेरशाहले शुजात खाँलाई रूपवासमा, दरिया खाँलाई उज्जैनमा, आलम खाँलाई सारंगपुरमा, पूरनमललाई रायसीनमा तथा मिलसालाई चन्देरीमा नियुक्‍त गरे । शेरशाहले पछि शुजात खाँलाई सम्पूर्ण मालवाको हाकिम नियुक्‍त गरे र १२ हजार सैनिक राख्ने अनुमति दे दिए ।

रणथम्भौरमा अधिकार[सम्पादन गर्ने]

शेरशाह १५४३ ई.मा रणथम्भौर होता भयो आया, फलतः वहाँका हाकिमले अपनागढमा तिनको अधीनता स्वीकार गरे।शेरशाहले आफ्नो ठूला पुत्र आदित्यलाई वहाँको हाकिम नियुक्‍त गरे ।

रायसीनमा अधिकार- पूरनमलका विरुद्ध शेरशाहले कट्टरपंथिहरु अनि उलेमाहरुको कुरामा आकर कार्यवाही गरे।त्यसले आफ्नो गरे वायदेलाई तोडा । स्वयं जाँच गर्नमा सही पाए फलतः पूरनमल आफ्नो सम्मानलाई बचाँदै स्वयं लड्दै मारिएको ।

शेरशाहले सम्राट बननाले पूर्व विभिन्‍न स्थानहरुमा आफ्नो सुविधा र फायदेलाई ध्यानमा राखेर विश्‍वासघात गरेको थियो । पूरनमललाई एक सम्राटको छसियतदेखि आश्‍वासन दिएर खोलेको मैदानमा हरानमा सक्षम हुँदै पनि उलेमाको रायको बहाना बनाएर जो विश्‍वासघात गरे त्यो त्यसको यशलाई सदाका लागि कलंकित गरता रह्नेछ । फलतः बिना कुनै हानिका राजपूतहरुको नाश भयो र मिलसा, रायसीन तथा चंदेरीमा शेरशाहको अधिकार भयो ।

कालिंजर युद्ध[सम्पादन गर्ने]

यो शेरशाहको अन्तिम युद्ध थियो । यो युद्ध चन्देल राजपूतहरुका साथ भयो । भाटाका राजा वीरभानुले हुमायूँको सहायताको थियो, जसदेखि शेरशाहले एक दूत वीरभानुका नजिक पठाई दिए । वीरभानु डरकर कालिंजरका राजा कीर्तिसिंह चन्देलको शरणमा चलिएको । शेरशाहले कीर्तिसिंहदेखि वीरभानुको माँगको जसलाई त्यसले अस्वीकार गरिदिए । फलतः शेरशाह ८०,००० घुडसवार, २,००० हाथी र अनेक तोपहरुका साथ कालिंजरमा आक्रमण गरिदिए । त्यसले आफ्नो बेटे आदित्य खाँलाई आदेश दिए कि त्यो रणथम्भौर, अजमेर, बयाना र निकटवर्ती प्रदेशमा कडी नजर रखे । पटना स्थित जलाल खाँलाई आज्ञा पठाईी कि त्यो पूरबको तर्फदेखि बघेल चन्देल राज्यलाई घेर ले । यो व्यवस्था गरेर त्यसले कालिंजरको घेरा डाला । कीर्तिसिंह र शेरशाहका साथ छः माहसम्म युद्ध चलता रह्यो । ठूलो तोपहरुका लागि सबाँदै र सरकोव (ऊँचे खम्भे) बनाये गये र त्यसको माथिदेखि किल्लाको देवलमा गोलीबारी प्रारम्भ गरिएको । एक दिन शेरशाह आफ्नो सैकहरुको निरीक्षण गर्न रह्यो थियो, त्यसले देखा कि जलाल खाँ जलवानी हुक्‍के (हुक्‍के-एक प्रकारका अग्निबाण, जो हातबाट फहरुके जान्थे) तैयार गराये छन् र त्यसका प्रयोग गरेर दुर्गका भीतर संकट उपस्थित गर्ने योजना बनाए छ । शेरशाहले स्वयं हुक्‍कहरुलाई फ्याँक्ना शुरू गरिदिए । एक हुक्‍का किल्लाको बाह्य देवलदेखि टकराएर त्यस थुप्रोमा आ गिरा जहाँ शेरशाह खडा थियो, तुरन्त एक भीषण ज्वाला प्रज्वलित हो उठी र शेरशाह बुरी प्रकार जल गया । शेरशाहको हालत बिगडने लगी र तिनको सैनिक र सेनापति नजिक आकर दुःख प्रकट गर्न लागोस् ।

शेरशाहले भने कि यदि ती त्यसको जीवित रहँदै गढमा अधिकार गर्नुहोस् त त्यो शान्तिदेखि प्राण छोड सक्नेछ । फलतः भीषणतादेखि आक्रमण गर्न दुर्गमा शेरशाहको अधिकार भयो । जीतको सूचना पाएर त्यो मे १५४५ ई.मा मर गया ।

शेरशाहले आफ्नो अल्पकालीन शासनकालमा अनेक सार्वजनिक कार्य गरे जो निम्न छन्-

शासन सुधार[सम्पादन गर्ने]

शेरशाहले एक जनहितकारी शासन प्रणालीको स्थापना गरे।शासनलाई सुविधाजनक प्रबन्धका लागि सारा साम्राज्यलाई ४७ भागहरुमा बाँट दिए, जसलाई प्रान्त भनिन्छ । प्रत्येक प्रान्तमा एक फौजदार थियो जो सूबेदार हुन्थ्यो । प्रत्येक प्रान्त सरकार, परगनहरु तथा गाँव परगनमा बँटे थिए । सरकारमा प्रमुख अधिकारी हुन्थे-शिकदार-ए-शिकदारा तथा मुन्सिफ-ए-मुन्सिफा । प्रथम सैन्य अधिकारी हुन्थ्यो, जबकि अर्को दीवानी मुकदमहरुको फैसला देन्थ्यो ।

शेरशाहका प्रशासनिक सुधारमा महत्वपूर्ण स्थानहरुमा मजबूत किलहरुको निर्माण सामेल थियो । बिहारमा रोहतासको किला निर्माण गर्न सुरेमान गरारानीलोई बिहारको सुल्तान नियुक्‍त गरे ।

यस्तो मानिन्छ कि शेरशाह बंगालमा अधिकार गर्नका पछि त्यो बिहारमा पटना आयो । एक दिन त्यो गंगा किनारमा खडा थियो त त्यसलाई यो जग्गा सामरिक महत्वतर्फ ध्यान गया, त्यसले एक किल्लाको निर्माण गराए । मौर्यहरुका पतनका पछि पटना पुनः प्रान्तीय राजधानी बनी, अतः आधुनिक पटनालाई शेरशाह द्वारा बसाया मानिन्छ ।

भूमि व्यवस्था[सम्पादन गर्ने]

शेरशाह द्वारा भूमि व्यवस्था अत्यन्त नैं उत्कृष्ट थियो । त्यसको शासनकालका भू-विशेषज्ञ टोडरमल खत्री थियो ।

शेरशाहले भूमि सुधारका लागि अनेक कार्य गरे । भूमिको नापेराई, भूमिलाई बीघहरुमा बाँटा, उपजको १/३ भाग भूमिकरका लागि निर्धारित गरे, अनाज एवं नकद दुइटै रूमा लिने प्रणाली विकसित गराई । पट्टेमा मालगुजारी लिखने व्यवस्था गरिएको । कुन ानहरुको सुविधा दिएको कि त्यो भूमिकर स्वयं राजकोषमा जमा गर्न सकन्थ्यो ।

सैन्य व्यवस्था[सम्पादन गर्ने]

शेरशाहले एक सशक्‍त एवं अनुशासित सैन्य व्यवस्थाको गठन गरे । सेनामा लडाकू एवं निपुण अफगानहरु एवं राजपूतहरुलाई भर्ती गरे, तर ज्यादादेखि ज्यादा अफगान नैं थिए । सेनाको प्रत्येक भाग एक फौजदारका अधीन गरिएको। शेरशाहले घोडा दागने प्रथा शुरू थियो । त्यसको नजिक डेढ लाख घुडसवार, २५ हजार पैदल सेना थियो । त्यो सैनिकहरुका प्रति नम्र तर अनुशासन भंग गर्नेलाई कठोर दण्ड दिए गर्थ्यो ।

न्याय व्यवस्था[सम्पादन गर्ने]

शेरशाहको न्यासी व्यवस्था अत्यन्त सुव्यवस्थित थियो । शेरशाहका शासनकालमा माल र दीवानीका स्थानीय मामलेको सुनवाईका लागि दौरा गर्ने मुंसिफ नियुक्‍त गरिए । प्रधान नगरहरुका काजिहरुका अतिरिक्त सरकारमा एक प्रधान मुंसिफ पनि रहन्थ्यो जसलाई अपील सुनने तथा मुंसिफहरुका कार्यहरुका निरीक्षण गर्ने अधिकार थियो ।

शेरशाहले पुलिस एवं खुफिया विभागको स्थापना गरे।शान्ति व्यवस्थाका लागि शिकहरुमा प्रधान शिकदार, परगनहरुमा शिकदार तथा गाँवहरुमा पटवारी थिए । षड्‍यन्त्रहरुको ठेगाना लगाउन कालि खूफिया विभाग थियो ।

साहित्य, कला, एवं सांस्कृतिक भवन- शेरशाहका शासन कालमा साहित्य, कला एवं सांस्कृतिक भवनहरुको संरक्षण एवं निर्माण भयो । यसैका शासनकालमा मलिक मोहम्मद जायसीले पद्‍मावतको रचना गरे।यस शासनकालमा महदवी नेता शेख अलाईको शिक्षा विचार उल्लेखनीय छ । यसका दरबारमा अनेक प्रसिद्ध विद्वान मीर सैयद, मंझन, खान मोहम्मद, फरयूली र मुसान थिए । यिनको शासनमा फारसी तथा नेपालीको पूर्ण विकास भयो ।

त्यसले अनेकहरु भवनहरु जसमा रोहतासगढ, सहरसाको दुर्ग प्रसिद्ध दुर्ग छन् । यस प्रकार शेरशाहले अल्प अवधिमा बंगालदेखि सिंहसम्म जाने ५०० कोस लम्बी ग्रांड ट्रंक सडकको निर्माण गरे । आगरादेखि बुहारनपुरसम्म आगरादेखि बयाना, मारवाड, चित्तौडसम्म एवं लाहौरदेखि मुल्तानसम्म यी माथि्युक्‍त चार सडकहरुको निर्माण गरे । शेरशाहले अनेक सराहरु (लगभग १,७००)को निर्माण गरे । सराहरुको देखभाल शिकदार गर्थ्यो ।

शेरशाहका उत्तराधिकारी[सम्पादन गर्ने]

शेरशाहको मृत्युका पछि त्यसका योग्य एवं चरित्रवान पुत्र जलाल खाँ गद्दीमा बैठा, तर आफ्नो ठूला भाई आदिल खाँका रहँदै सम्राट बनना स्वीकार गरेनन्को थियो । त्यसले अमीरहरु अनि सरदारहरुका विशेष आग्रहमा राजपद ग्रहण गरे । गद्दीमा बैठ्दै नैं आफ्नो नाम इस्लामशाह धारण गरे र त्यसले आठ वर्षहरुसम्म शासन गरे । इस्लामशाहका समय विद्रोह र षड्‍यन्त्रको दौर चला । तिनको हत्याका लागि अनेक बार प्रयास गरिएको, तर इस्लामशाहले बिस्तारै लगभग सबै पुरानो विश्‍वासी सेनापतिहरु, हाकिमहरु अनि अधिकारिहरु आदि जो सन्देहका घेरेमा आउँदै गये तिनको हत्या गरवा दिए । सुल्तानका षड्‍यन्त्रमा एकमात्र रिश्तेदार शालालाई छोडिएको ।

मुगलहरुका आक्रमणका भयदेखि (१५५२-५३ ई.) त्यो रोगशय्यादेखि उठकर तीन हजार सैनिकहरुका साथ लडाईका लागि चल पडा । यो खबर पाएर मुगल सेना भाग खडी भएको । हुमायूँका लौट जानमा इस्लामशाह ग्वालियर (माथिाजधानी)मा लौट आयो । अन्ततः १५५३ ई.मा त्यसको मृत्यु हो गई ।

इस्लामशाहका पछि त्यसका पुत्र फिरोजशाह गद्दीमा आसीन भयो । त्यसको अभिषेकका दुइ दिन पछि नैं त्यसको मामा मुवारिज खाँले त्यसको हत्या गर्न दिए र त्यो स्वयं मुहम्मद शाह आदिल नामले गद्दीमा बैठ गया तर आदिलका चचेरे भाई इब्राहिम खाँ सूरले विद्रोह गर्न दिल्लीको गद्दीमा बैठा । यसका पछि त्यसका भाई सिकन्दर सूर दिल्लीको शासक बनाएको । सूरवंशीय शासकका रूपमा सिकन्दर सूर दिल्लीका शासक बन्नका पछि त्यसलाई मुगलहरु (हुमायूँ)का आक्रमणको भय थियो ।

१५४५ ई. हुमायूँले ईरान शाहको सहायतादेखि काबुल तथा कन्धारमा अधिकार गर्न लिया । १५५५ ई.मा लाहौरलाई जीता । १५ मे , १५५५मा मच्छीवाडा युद्धमा सम्पूर्ण पंजाबमा अधिकार गर्न लिया । २२ जून, १५५५का सरहिन्द युद्धमा अफगानहरु (सिकन्दर सूर)मा निर्णायक विजय प्राप्त गर्न हुमायूँले भारतका राजसिंहासनलाई प्राप्त गरे तथा २३ जुलाई, १५५५लाई भारतको सम्राट बनाएको तर १५५६ ई.मा त्यसको मृत्यु हो गई । यसबाट पहिला त्यसले १५ वर्षीय सूर वंशलाई समाप्त गरिदिए ।


विस्तार एवं विजहरु[सम्पादन गर्ने]

The mausoleum of Sher Shah Suri in Sasaram, Bihar

शेर खान बंगाल, मालवा, Raisen, सिंधमुल्तानलाई हराएर एवं आफ्नो अधीन गर्न आफ्नो रियासतको विस्तार गरता रह्यो। Raisenका युद्ध शेर खानले राजपूत राजा पूरनमलका किल्लामा आक्रमण गरे। पूरनमललाई जब यो लागेको कि आफ्नो किल्लालाई बचाना पर्याप्त मुश्किल हुनेछ त त्यसले शेर खानका सामुन्ने एक शर्तमा आत्मसमर्पण गरे कि त्यसलाई, त्यसको सेना एवं तिनको परिवारलाई छैनेडा जानेछ। शेर खानले यस शर्तलाई मान लियामा जब पूरनमल एवं त्यसका परिवार किला छोडाएर जा रहोस् थिए, तब उनमा शेर खानका पश्तून सेनाले आक्रमण किया।

मुख्य तिथिहरु[सम्पादन गर्ने]

  • १४७२, शेर शाह सूरीको जन्म
  • १५२२, Sher Khan took the service of Bahar Khan
  • १५२७ - १५२८, शेर खानले बाबरको सेनामा काम गरे
  • १५३४, शेर खानले बंगालका राजालाई किऊल नदीमा हराया
  • अक्टूबर १५३७, शेर खानले बंगालमा आक्रमण गरे र गौर शहरलाई नेस्तनाबूद गरे
  • १५३९, शेर खानले हुमायूँलाई चौसामा परास्त गरे
  • १५४०, शेर खानले हुमायूँलाई कन्नौजमा परास्त गरे
  • मे १५४५, शेर शाह सूरीको निधन

संदर्भ[सम्पादन गर्ने]

संदर्भग्रन्थ सूची[सम्पादन गर्ने]

  • डा जाकिर खान, शेर शाह सूरी-१५३९-१५४५ फेरिोजसन्स, लाहौर, पाकिस्तान द्वारा प्रकाशित.
  • The Mertiyo Rathors of Merto, Rajasthan (२ vols.)
Select Translations Bearing on the History of a Rajput Family, १४६२-१६६० Translator Saran, Richard D. Annotations by Saran, Richard D. Hardcover Edition: Series#:५१; Michigan Papers on South and Southeast Asia (Hardcover) ७७२ pages Publisher: University of Michigan Press ISBN / EAN: ०८९१४८०८५४
"Later, ancient Bactria, in northern Afghanistan, was joined to India by a ४,२००-kilometer road built by Indian’s Maurya dynasty, and was linked to Central Asia and the Middle East by the imperial highways of the Persians."
  • Clive Ponting: World History, A New Perspective, Published by Pimlico २००१, ISBN ०-७१२६-६५७२-२, Printed and Bound in Great Britain by Mackays of Chatham PLC.
"When Chang Ch'ien arrived in Ferghana he was surprised to find that a vast array of Chinese goods were on sale, especially silk which was only manufactured in China. These goods had travelled by the route opened in ४th century BCE from China via Schezwan and Yunnan to Burma and eastern India. From there they had been traded along the India Grand Road (built under the Mauryan Empire) up the Ganges valley to the grand trading city of Taxila and then into central Asia." [Page २५०]
  • INDIA & Southeast Asia to १८७५: Sanderson Beck, Paperback: ७७५ pages, Publisher: World Peace Communications (December 7 2004) ISBN ०-९७६२२१०-०-४
"Humayun escaped and went to Lahore while Sher Khan went back to Gaur to destroy the remnant of the Mughal army and imprison a rebelling governor. Sher Khan became Sher Shah and organized his empire while Humayun, unable to get help from his brothers, fled all the way to the Safavid court in Iran. After subjugating Malwa in १५४२, Sher Shah invaded central India. While capturing a fort in Kalinjar, Sher Shah was killed by a gunpowder explosion in १५४५."

Additional reading[सम्पादन गर्ने]

External links[सम्पादन गर्ने]

ढाँचा:Commons2

पूर्वाधिकारीको नाम
संस्थापक
दिल्लीका शाह
1539-1545
उत्तराधिकारीको नाम
इस्लाम शाह सूरी