सलगम (गान्टे मूला)

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
Turnip
turnip roots
वैज्ञानिक वर्गीकरण
जगत: Plantae
(श्रेणीविहीन): Angiosperms
(श्रेणीविहीन): Eudicots
(श्रेणीविहीन): Rosids
गण: Brassicales
कुल: Brassicaceae
वंश: Brassica
प्रजाति: B. rapa
Variety: B. rapa var. rapa
त्रिपद नाम
'Brassica rapa' var. 'rapa'
L.

शलगम (अंग्रेजी: Turnip, Brassica rapa) क्रुसीफेरी कुलको बिरुवा हो। यसको जरा गांठनुमा हुन्छ जसको तरकारी बन्छ। कुनै यसलाई रूसको र कुनै यसलाई उतरी यूरोपको देशज मानछन। हिजोआज यो संसारको प्राय: सबै भागमा खेति गरिन्छ। यसको जरा मोटो हुन्छ, जसलाई पकाएर खान्छन र पातहरू पनि सागको रूपमा खाइन्छ। पशुहरूको लागि यो एक बहुमूल्य चारा हो। केही स्थानमा मान्छेले खानको लागि, केही पशुलाइ ख्वाउनको लागि र केही स्थानमा यि दुवै कामको लागि यो उमारिन्छ। यसमा ठोस पदार्थ ९ देखि १२ प्रतिशत र केही भिटामिन, विशेषत: "बी' र "सी' हुन्छ। यो शीतकालीन बिरुवा हो। यसले अधिक गर्मी सहन गर्न सक्दैन। बिरुवाहरू लगभग १८ इन्च अग्ला र पात एक देखि डेढ इन्च लामा हुन्छन्। यसको फूल पहेंला, या पांडु, या हल्का नारंगी(?) रंग का हुन्छन्। शलगमको वर्गीकरण यसको जराको आकार अनुसार, वा जराको माथि भागको रंग मा, गरिएको छ। केही जराहरू लंबी, केही गोलाकार, केही चिपटी अझ केही प्यालेको आकारको हुन्छ। केही किसिमका शलगमको गुद्दे सेतो र केहिको पहेला हुन्छन्। नेपाल र भारतमा उपर्युक्त सबै नै प्रकारका शलगम उमारिन्छन।

Origin[सम्पादन गर्ने]

शलगम (फूल)
शलगमका पात पनि सागको रूपमा खाइन्छन्

शलगम रोप्नको लागि खेतको जोताइ गहिरो र राम्रो हुनु पर्छ। राम्रो सँग सडेको वा पाकेको गोबरको खात प्रति एकड १०-१५ टन र नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटाश वाला उर्वरक ८६० पाउण्ड हाले देखि पैदावार राम्रो हुन्छ। यसको बिउ छिटकावा, या ड्रिल द्वारा, कतारमा रोपिन्छ। एक एकडको लागि छ देखि आठ पाउन्ड सम्म बिउको आवश्यकता पर्छ। आधा इन्चको गहिराईमा बिउ रोपिन्छ। यदि माटो कडी या मटियार हो, त मेंडहरूमा पनि बिउ रोपिन सक्छ। बिऊ चाँडै नै मिल्छ। मिलेपछि बिरुवाहरू लाई विरलित गर्ने आवश्यकता पर्छ, ताकि ति चार देखि छ इन्चको दूरीमा नै रहुन। बिरुवाहरू छिटै बढ्छन। लामो समय सम्म राम्रो नरम जराको प्राप्तिको लागि, एक साथ समस्त खेतमा न रोपेर १०-१५ दिनको अन्तरमा रोप्नु राम्रो हुन्छ। आषाढ साउनमा बिऊ रोपिन्छ। दोस्रो पल्ट फागुन देखि साउनको आरंभमा रोपिन्छ। वर्षामा सिंचाईको आवश्यकता हुदैन, तर अन्य मौसिममा प्रत्येक ८.१० दिनहरूमा सिंचाई आवश्यक हुन्छ। चिसा देशमा गरमीमा पनि यसको रोपाई हुन्छ। नेपाल वा भारतमा पैदावार प्रति एकड सामान्यत: २०० मन हुन्छ, तर पूरै खाद र उर्वरकहरूको सहायताले सरलता संग, ड्योढी र दुगुना गर्न सकिन्छ। बिरुवाहरूमा केही कवक (तना गल्नु आदि) अझ केही कीराहरू (घुन, पिस्सू, गुबराल, सूँडी आदि) पनि लाग्छन, जसबाट बचाउको उपाय गर्नु आवश्यक हुन्छ।

Human use[सम्पादन गर्ने]

Carrot and Turnip output in 2005
चित्र:Westportturnip.jpg
Macomber turnip historic marker
The Macomber turnip is featured in one of the very few historic markers for a vegetable, on Main Road in Westport, Massachusetts.