सूनामी
| यो एउटा अनाथ (एक्लो) पृष्ठको रुपमा छ, यो पृष्ठ कुनै पनि पृष्ठसित नजोडिएको अथवा एक-दुइवटा वटासित मात्र जोडिएको हुन सक्छ। कृपया सम्बन्धित लेखबाट; यस पृष्ठसित लिङ्क जोड़्न सहायता गर्नुहोस् सुझाव यहाँ उपलब्ध हुनसक्छ। (सेप्टेम्बर २०११) |
समुद्री तूफ़ानलाई जापानीमा सूनामी (जापानी: 津波, /suːˈnɑːmi/ अथवा /tsuːˈnɑːmi/) भनिन्छ, अर्थात बन्दरगाहको नजिकको लहर। बस्तबमा यो धेरै लामो - अर्थात सैकडौ किलोमीटर चौड़ाई भएको लहर हुदछ, अर्थात लहरहरुको तल्लो हिस्साहरुको बीचको दुरी सैकडौ किलोमीटरको हुदछ। तर जब यो किनाराको नजिक आउदछ, तब लहरहरुको तल्लो हिस्सा ज़मीनलाई छुन थाल्दछ,- यसको गति कम हुन जान्छ, र ऊँचाई बढदछ। यस्तो स्थितिमा जब यो किनारामा ठोकिन थाल्दछ तब तबाही हुदछ। गति ४०० किलोमीटर प्रति घण्टा सम्म, र ऊँचाई १० देखि १७ मीटर सम्म। अर्थात नुनिलो पानीको चल्ने पर्खाल। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यो तुफान उत्पन्न हुदछ। प्रशान्त महासागरमा धेरै सामान्य हुन्छ, तर बंगालको खाड़ी, हिन्द महासागर वा अरब सागरमा हुदैन। यसै कारण शायद भारतीय भाषाहरुमा यसको लागि विशिष्ट नाम छैन।
[सम्पादन गर्ने] प्रक्रिया
समुद्रको भित्र अचानक जब धेरै ठूलो तेज़ हलचल हुन थाल्दछ तब त्यसमामा उफान उठद छ जसले यस्तो लामो र धेरै अग्लो लहरहरुको आधी उठन शुरू हुन जान्छ तब ज़बरदस्त आवेगको साथ अगाडी बढद छ, यिनै लहरहरुको आधीलाई सूनामी भनिन्छ। बास्तबमा सूनामी जापानी शब्द हो जुन सू र नामी मिलेर बनेको छ सू को अर्थ हुन्छ समुद्र तट ऱ नामी को अर्थ हुन्छ लहर। पहिले सूनामीलाई समुद्रमा उठने ज्वारभाटाको रूपमा पनि लिईन्थो तर यस्तो होईन। बास्तबमा समुद्रमा लहर चन्द्रमा सूर्य र ग्रहहरुको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावबाट उठदछ तर सूनामी लहर यि अरु लहरहरुबाट फरक हुदछ। ११/०३/२०११ मा पनि यही भयो।
[सम्पादन गर्ने] कारण
सूनामी लहरको पछाडि सामान्यतया धेरै कारण हुदछ तर सबैभन्दा असरदार कारण हो भुकम्प। यसको अलावा ज़मीन भासिने, ज्वालामुखी फुट्ने, कुनै किसिमको विस्फोट हुनु र कहिने काही उल्कापातको असरबाट पनि सूनामी लहर उठदछ।
- भूकंप
जब कभी भीषण भूकम्प की वजह से समुद्र की ऊपरी परत अचानक खिसक कर आगे बढ़ जान्छ तो समुद्र अपनी समांतर स्थिति में ऊपर की तरफ बढ़ने लाग्छ। जो लहरें उस वक़्त बनती हैं वो सूनामी लहरें हुन्छं. इसका एक उदाहरण ये हुन सक्छ कि धरती की ऊपरी परत फ़ुटबॉल की परतों की तरह आपस में जुड़ी हुई है या कहें कि एक अंडे की तरह से है जिसमें दरारें हों।पहले सूनामी को समुद्र में उठने वाले ज्वार के रूप में पनि लिया गइरह्यो है तर ऐसा नहीं है. दरअसल समुद्र में लहरे चाँद सूरज और ग्रहों के गुरुत्वाकर्षण के प्रभाव से उठती हैं तर सूनामी लहरें इन आम लहरों से अलग हुन्छं।
जैसे अंडे का खोल सख़्त हुन्छ तर उसके भीतर का पदार्थ लिजलिजा और गीला हुन्छ। भूकम्प के असर से ये दरारें चौड़ी होकर अंदर के पदार्थ में इतनी हलचल पैदा गर्छं कि वो तेज़ी से ऊपर की तरफ का रूख़ कर लेता है। धरती की परतें पनि जब किसी पनि असर से चौड़ी हुन्छं तो वो खिसकती हैं जिसके कारण महाद्वीप बनते हैं. तो इस तरह ये सूनामी लहरें बनती हैं। तर ये पनि जरूरी नहीं कि हर भूकम्प से सूनामी लहरें बने. यसको लागि भूकम्प का केंद्र समुद्र के अंदर या उसके आसपास होना जरूरी है।
| This लेख has not been added to any categories. Please help out by adding categories to it so that it can be listed with similar लेखs. (अक्टोबर २०११) |
