सुर्य (देव)

सुर्य
१९औं शताब्दीमा बनाइएको सुर्यको चित्र
सुर्यका देवता
देवनागरी	सूर्य
संस्कृत	sūrya
वर्ग:	ग्रह, देव
जीवनसाथी:	सरायु, राज्ञी, प्रभा तथा छायाँ
वाहन:	सात वटा सेता घोडाहरू वा सात -टाउके घोडाले तानेको रथ (सारथी:अरुण)

सुर्य हिन्दु धर्मका देवता हुन ।

• सूर्य आत्मा जगत्स्तथुषश्च - ऋग्वेद
• ज्योतिषां रविरंशुमान - गीता

वेदहरूमा सूर्य लाई जगतको आत्मा भनिएको छ।समस्त चराचर जगतको आत्मा सूर्य नै हो।सूर्यले नै यस पृथ्वीमा जीवन छ,यो आज एक सर्वमान्य सत्य हो। वैदिक कालमा आर्य सूर्यको नै सारा जगतको कर्ता धर्ता मानथे।सूर्यको शब्दार्थ हो सर्व प्रेरक.यो सर्व प्रकाशक,सर्व प्रवर्तक हुनबाट सर्व कल्याणकारी छ।ऋग्वेदको देवताहरू कें सूर्यको महत्वपूर्ण स्थान छ।यजुर्वेदले "चक्षो सूर्यो जायत" भन्एर सूर्यको भगवानको आँखा मानएको छ।छान्दोग्यपनिषदमा सूर्यको प्रणव निरूपित गरेर उनको ध्यान साधना देखि पुत्र प्राप्तिको लाभ भनिएको छ।ब्रह्मवैर्वत पुराण त सूर्यको परमात्मा स्वरूप मानिन्छ।प्रसिद्ध गायत्री मन्त्र सूर्य परक नै छ।सूर्योपनिषदमा सूर्यको नै संपूर्ण जगतको उतपत्तिको एक मात्र कारण निरूपित गरिएको छ।और उन्हीको संपूर्ण जगतको आत्मा तथा ब्रह्म भनिएको छ।सूर्योपनिषदको श्रुतिको अनुसार संपूर्ण जगतको सृष्टि तथा उनको पालन सूर्य नै गर्छन।सूर्य नै संपूर्ण जगतको अन्तरात्मा छन्।अत: कुनै आश्चर्य नही कि वैदिक काल देखि नै भारतमा सूर्योपासनाको प्रचलन रहेको छ।पहिले यो सूर्योपासना मन्त्रहरू देखि हुन्थ्यो.त्यस पछि मूर्ति पूजाको प्रचलन भयो त यत्र तत्र सूर्य मन्दिरहरूको नैर्माण भयो।भविष्य पुराणमा ब्रह्मा विष्णुको मध्य एक संवादमा सूर्य पूजा एवं मन्दिर निर्माणको महत्व बुझायाइएको छ।अनेक पुराणहरूमा यो आख्यान पनि भेटिन्छ,कि ऋषि दुर्वासाको शाप देखि कुष्ठ रोग ग्रस्त श्री कृष्ण पुत्र साम्बले सूर्यको आराधना गरेर यस भयंकर रोगले मुक्ति पाउए थियो।प्राचीन कालमा भगवान सूर्यको अनेक मन्दिर भारतमा बनेको थिए।उनमे आज त केही विश्व प्रसिद्ध छं।वैदिक साहित्यमा नै नही आयुर्वेद,ज्योतिष,हस्तरेखा शास्त्रहरूमा सूर्यको महत्व प्रतिपादित गरिएको छ।

खगोलीय विज्ञानमा सूर्य

खगोलको द्रिष्टि देखि सूर्य पृथ्वीको सर्वाधिक निकट एक स्वयं प्रकाशित तारा छ।सूर्य एक ग्याँस पिण्ड छ।स्वयंको प्रकाश देखि प्रकाशवान छ।अन्य ग्रह जस्तै चन्द्र पृथ्वी त्यसै बाट प्रकाशित छन्।इस द्रष्टि देखि सूर्य तारा भयो तर फलित ज्योतिषमा उसलाई तारा न मानएर ग्रह माननुहोसको छ।

पृथ्वीले दूरी

सूर्यको पथ्वीको मध्यको दूरी ९२९५७२०९ मील छ।उनको व्यास ८६५००० मील छ।पृथ्वी देखि सूर्यको आयतन तेरह लाख गुणा तथा परिमाण तीन लाख तेतीस हजार गुणा छ।सूर्यको नाभिकीय तापमान ४००००००० फैरनहीट अंश हो।

हिन्दू धर्मानुसार

सूर्यको स्थिति

श्रीमदभागवत पुराणमा श्री शुकदेव जीको अनुसार:- भूलोक तथा द्युलोकको मध्यमा अन्तरिक्ष लोक छ। यस द्युलोकमा सूर्य भगवान नक्षत्र ताराहरूको मध्यमा विराजमान रहएर तिनै लोकहरूलाई प्रकाशित गर्छन। उत्तरायण, दक्षिणायन तथा विषुक्त नामक तीन मार्गहरू देखि चलनेको कारण कर्क, मकर तथा समान गतिहरूको छोटे, ठूलो तथा समान दिन रात्रि बनाछन। जब भगवान सूर्य मेष तथा तुला राशिमा रहछन तब दिन रात्रि समान रहछन। जब उनी वृष, मिथुन, कर्क, सिंह र कन्या राशियहरूमा रहछन तब क्रमशः रात्रि एक-एक महिनामा एक-एक घडी बढती जान्छ र दिन घटते जान्छन्। जब सूर्य वृश्चिक, मकर, कुम्भ, मीन ओर मेष राशिमा रहछन तब क्रमशः दिन प्रति महिना एक-एक घडी बढता जान्छ तथा रात्रि कम होती जान्छ।

सूर्यको पास

"हे राजन्! सूर्यको परिक्रमाको मार्ग मानसोत्तर पर्वतमा एकाउन्न लाख योजन छ। मेरु पर्वतको पूर्व तिर इन्द्रपुरी छ, दक्षिण तिर यमपुरी छ, पश्चिम तिर वरुणपुरी छ अझ उत्तर तिर चन्द्रपुरी छ। मेरु पर्वतको चारै ओर सूर्य परिक्रमा गर्छन यस लिये यिनी पुरियहरूमा कहिल्यै दिन, कहिल्यै रात्रि, कहिल्यै मध्याह्न अझ कहिल्यै मध्यरात्रि हुन्छ। सूर्य भगवान जस पुरीमा उदय हुन्छन् उनको ठीक अगाडी अस्त होते प्रतीत हुन्छन्। जस पुरीमा मध्याह्न हुन्छ उनको ठीक अगाडी अर्ध रात्रि हुन्छ।

सूर्यको चाल

सूर्य भगवानको चाल पन्द्रह घडीमा सवा सय करोड साढे बाह्र लाख योजन भन्दा केही अधिक छ। उनसंग-साथ चन्द्रमा तथा अन्य नक्षत्र पनि घूमि रहछन। सूर्यको रथ एक मुहूर्त (दो घडी)मा चौंतीस लाख आठ सय योजन चलता छ। यस रथको संवत्सर नामको एक पाङ्ग्रा हो जसको बाह्र अरे (मास), छः नेम, छः ऋतु र तीन चौमासे छन्। यस रथको एक धुरी मानसोत्तर पर्वतमा तथा दोस्रो सिरा मेरु पर्वतमा स्थित छ। यस रथमा बस्ने स्थान छत्तीस लाख योजन लामो छ तथा अरुण नामको सारथी यसलाई चलाछन। हे राजन्! भगवान भुवन भास्कर यस प्रकार नौ करोड एकाउन्न लाख योजन लामो परिधिको एक क्षणमा दुइ सहस्त्र योजनको हिसाब देखि तह गर्छन।"

सूर्यको रथ

इस रथको विस्तार नौ हजार योजन छ। यसले दुगुना यसको ईषा-दण्ड (जूआ र रथको बीचको भाग) छ। यसको धुरा डेड करोड सात लाख योजन लामो छ, जसमा पाङ्ग्रा लागेको छ। उन पूर्वाह्न, मध्याह्न र पराह्न रूप तीन नाइटो, परिवत्सर आदि पांच अरे र षड ऋतु रूप छः नेमि वाला अक्षस्वरूप संवत्सरात्मक चक्रमा सम्पूर्ण कालचक्र स्थित छ। सात छन्द यसको घोडा हैं: गायत्री, वृहति, उष्णिक, जगती, त्रिष्टुप, अनुष्टुप र पंक्ति। इस रथको दोस्रो धुरा साढे पैंतालीस सहस्र योजन लामो छ। यसको दुवै जुओंको परिमाणको तुल्य नै यसको युगार्द्धों (जूओं)को परिमाण छ। यिनीहरू मध्ये सानो धुरा उन रथको जूएको सहित ध्रुवको आधारमा स्थित छ, र दोस्रो धुरेको चक्र मानसोत्तर पर्वतमा स्थित छ।

मानसोत्तर पर्वत

• यस पर्वतको पूर्वमा इन्द्रको वस्वौकसारा स्थित छ।
• यस पर्वतको पश्चिममा वरुणको संयमनी स्थित छ।
• यस पर्वतको उत्तरमा चंद्रमाको सुखा स्थित छ।
• यस पर्वतको दक्षिणमा यमको विभावरी स्थित छ।

ज्योतिष शास्त्रमा सूर्य

भारतीय ज्योतिषमा सूर्यको आत्माको कारक माननुहोसको छ।सूर्य देखि सम्बन्धित नक्षत्र कृतिका उत्तराषाढा र उत्तराफाल्गुनी छन्।यो भचक्रको पांचऔं राशि सिंहको स्वामी छ।सूर्य पिताको प्रतिधिनित्व गर्दछ,लकडी खुर्सानि घास हिरन सिंह ऊन स्वर्ण आभूषण तामा आदिको पनि कारक हो।मन्दिर सुन्दर महल जंगल किला एवं नदीको किनारा यसको निवास स्थान हो।शरीरमा पेट आँखा ह्रदय अनुहारको प्रतिधिनित्व गर्दछ।और यस ग्रह देखि आँखा टाउको रक्तचाप गंजापन एवं ज्वरो संबन्धी रोग हुन्छ।सूर्यको जाति क्षत्रिय छ।शरीरको बनाव सूर्यको अनुसार मानिन्छ।हड्डियहरूको ढांचा सूर्यको क्षेत्रमा आउछ।सूर्यको अयन ६ महिनाको हुन्छ।६ महिना यो दक्षिणायन यानी भूमध्य रेखाको दक्षिणमा मकर वृतमा रहन्छ,र ६ महिना यो भूमध्य रेखाको उत्तरमा कर्क वृतमा रहन्छ।यसको रंग केशरिया मानिन्छ।धातु तामा र रत्न माणिक उपरत्न लाडली छ।यो पुरुष ग्रह छ।यसले आयुको गणना ५० वर्ष मानिन्छ।सूर्य अष्टम मृत्यु स्थानले सम्बन्धित भए पछि मृत्यु आगोले मानिन्छ।सूर्य सप्तम द्रिष्टि देखि हेर्छ।सूर्यको दिशा पूर्व छ।सबै भन्दा अधिक बली भए पछि यो राजाको कारक मानिन्छ।सूर्यको मित्र चन्द्र मंगल र गुरु छन्।शत्रु शनि र शुक्र छन्।समान देखने वाला ग्रह बुध छ।सूर्यको विंशोत्तरी दशा ६ वर्षको हुन्छ।सूर्य गेंहू घी पत्थर दबाइ र माणिक्य पदार्थहरूमा आफ्नो असर हालइन्छ।पित्त रोगको कारण सूर्य नै छ।और वनस्पति जगतमा लामो रुखको कारक सूर्य छ।मेषको १० अंशमा उच्च र तुलाको १० अंशमा नीच मानिन्छ।सूर्यको भचक्रको अनुसार मूल त्रिकोण सिंहमा ० अंशले लिएर १० अंश सम्म शक्तिशाली फलदायी हुन्छ।सूर्यको देवता भगवान शिव छन्।सूर्यको मौसम गर्मीको ऋतु छ।सूर्यको नक्षत्र कृतिकाको फारसी नाम सुरैया छ।और यस नक्षत्र देखि शुरु हुने नाम ’अ’ ई उ ए अक्षरों देखि चालू हुन्छन्।इस नक्षत्रको ताराहरूको संख्या अनेक छ।यसको एक दिनमा भोगनेको समय एक घण्टा छ।

सूर्य देवको व्रत

दे्खें रविवार व्रत कथा

सूर्यको अन्य ग्रहों देखि आपसी सम्बन्ध

• चन्द्र सँग यसको मित्रता छ।अमावस्याको दिन यो आफ्नो आगोशमा लेलिन्छ।
• मंगल पनि सूर्यको मित्र छ।
• बुध पनि सूर्यको मित्र छ तथा संधै सूर्यको आसपास घूमयो गर्दछ।
• गुरु यो सूर्यको परम मित्र छ,दोनोको संयोग देखि जीवात्माको संयोग मानिन्छ।गुरु जीव हो त सूर्य आत्मा.
• शनि सूर्यको पुत्र हो तर दुवैको आपसी दुश्मनी छ,जहां देखि सूर्यको सीमा समाप्त हुन्छ,वहीं देखि शनिको सीमा चालू हुन्छ।"छाया मर्तण्ड सम्भूतं"को अनुसार सूर्यको पत्नी छाया देखि शनिको उतपत्ति मानिन्छ।सूर्य र शनिको मिलन देखि जातक कार्यहीन हुन्छ,सूर्य आत्मा छ त शनि कार्य आत्मा कुनै काम नही गर्छ।इस युति देखि नै कर्म हीन विरोध देखनेको भेटिन्छ।
• शुक्र रज छ सूर्य गर्मी स्त्री जातक र पुरुष जातकको आमने अगाडी भए पछि रज जल जान्छ।सूर्यको शत्रु छ।
• राहु सूर्य र चन्द्र दुवैको दुश्मन हो।एक साथ भए पछि जातकको पिताको विभिन्न समस्याहरू देखि ग्रसित गर्छ।
• केतु यो सूर्य देखि सम छ।

सूर्यको अन्य ग्रहों सँग भए पछि ज्योतिष देखि हुन वाला फल कथन

• सूर्य र चन्द्र दुवैको एक साथ भए पछि सूर्यको पिता र चन्द्रको यात्रा मानए पछि पिताको यात्राको प्रति भन्यो जान सक्छ।सूर्य राज्य छ त चन्द्र यात्रा राजकीय यात्रा पनि कही जान सक्छ।एक सन्तानको उन्नति जन्म स्थानले बाहिर हुन्छ।
• सूर्य र मंगल सँग भए पछि मंगल शक्ति छ अभिमान छ,इस प्रकार देखि पिता शक्तिशाली र प्रभावी हुन्छ।मंगल भाइ हो त त्यो सहयोग गर्नेछ,मंगल रक्त छ त पिता र पुत्र दुवैमा रक्त सम्बन्धी रोग हुन्छ,ह्रदय रोग पनि हुन सक्छ।दोनो ग्रह १-१२ या १७मा हो त यो जरूरी हुन्छ।स्त्री चक्रमा पति प्रभावी हुन्छ,गुस्सा अधिक हुन्छ,तर आपसमा प्रेम पनि अधिक हुन्छ,मंगल पतिको कारक बनछ।
• सूर्य र बुधमा बुध ज्ञानी छ,बली भए पछि राजदूत जस्तै पद पाइन्छन्,पिता पुत्र दुवै नै ज्ञानी हुन्छन्।समाजमा प्रतिष्ठा मिलती छ।जातकको भित्र वासनाको भंडार हुन्छ,दोनो मिलेरनक्कली मंगलको रूप पनि धारण गर्छ।पिताको बहिनी हो र पिताको नजीकै भूमि पनि हो,पिताको सम्बन्ध कुनै महिलाले पनि हो.
• सूर्य र गुरु सँग भए पछि सूर्य आत्मा छ,गुरु जीव हो।इस प्रकार देखि यो संयोग एक जीवात्मा संयोगको रूपले लिइन्छ।जातकको जन्म ईश्वर अंशले हो,मतलब परिवारको कुनै पूर्वजले आएर जन्म लिया हो,जातकमा अरुको सहायता गर्ने संधै मानस बनयो रहे,र जातकको यश चारो तरफ फैलता रहे,सरकारी क्षेत्रहरूमा जातकको पदवी पनि मिले.जातकको पुत्र पनि उपर्युक्त कार्यहरूमा संलग्न रहे,पिताको नजीकै मन्त्री जस्तै काम हो,स्त्री चक्रमा उनलाई सबै प्रकारको सुख मिलि रह्नुहोस,त्यो आभूषणों आदि भन्दा कहिल्यै दुखी न रहे,उसे आफ्नो घर र ससुरालमा सबै प्रकारको मान सम्मान मिलि रह्नुहोस।
• सूर्य र शुक्र सँग भए पछि सूर्य पिइन्छ र शुक्र भवन,वित्त छ,अत: पिताको नजीकै वित्त र भवनसँग सबै प्रकारको भौतिक सुख हो,पुत्रको बारेमा पनि यो कह सकते छन्।शुक्र रज छ र सूर्य गर्मी अत: पत्नीको गर्भपात होि रह्नुहोस,सन्तान कम हो,१२ वें या दोस्रो भावमा भए पछि आँखाहरूको रोग हो,एक आँखाको पनि हुन सक्छ।६ या ८मा भए पछि जीवन साथी सँग पनि यो हुन सक्छ।स्त्री चक्रमा पत्नीको एक बहिनी हो जुन जातिका भन्दा ठूलो हो,जातकको राज्यले धन मिलता रहे,सूर्य जातक शुक्र पत्नीको सुन्दरता धेरै हो.शुक्र वीर्य छ र सूर्य गर्मी जातकको सन्तान पैदा नही हो.स्त्रीको कुन्डलीमा जातिकाको मूत्र सम्बन्धी रोग दिइन्छ।अस्त शुक्र स्वास्थ्य खराब गर्दछ।
• सूर्य र शनि सँग भए पछि शनि कर्म छ र सूर्य राज्य,अत: जातकको पिताको कार्य सरकारी हो,सूर्य पिता र शनि जातकको जन्मको समय काफी परेशानी भए हो.पिताको अगाडी रहन सम्म पुत्र आलसी हो,पिता र पुत्रसँग रहे पछि उन्नति नही हो.वैदिक ज्योतिषमा यसलाई पितृ दोष मानिन्छ।अत: जातकको रोजाना गाईत्रीको जाप २४ या १०८ पल्ट गर्न पर्छ।
• सूर्य र राहुको एक साथ भए पछि सूचना मिलती छ कि जातकको पितामह प्रतिष्ठित व्यक्ति होने चाहिये,एक पुत्र सूर्य अनैतिक राहु हो,कानून विरुद्ध जातक कार्य करता हो,पिताको मृत्यु दुर्घटनामा हो,जातकको जन्मको समयमा पिताको चोट लगे,जातकको सन्तान कठिनाई देखि हो,पिताको कुनै भाइको अनिष्ठ हो.शादीमा अनबन हो.
• सूर्य र केतु साथ भए पछि पिता र पुत्र दुवै धार्मिक हो,कार्यहरूमा कठिनाई हो,पिताको नजीकै भूमि हो तर कुनै कामको नही हो.

सूर्य सँग अन्य ग्रहोंको अटल नियम जुन कहिल्यै असफल नही हुये

• सूर्य मंगल गुरु=सर्जन
• सूर्य मंगल राहु=कुष्ठ रोग
• सूर्य मंगल शनि केतु=पिता अन्धे हों
• सूर्यको आगोहरू शुक्र = धन हों.
• सूर्यको आगोहरू बुध = जमीन हो.
• सूर्य केतु =पिता राजकीय सेवामा हो,साधु स्वभाव हो,अध्यापकको कार्य पनि हुन सक्छ।
• सूर्य बृहस्पतिको आगोहरू = जातक पिता वाला कार्य करे.
• सूर्य शनि शुक्र बुध =पेट्रोल,डीजल वाला काम.
• सूर्य राहु गुरु =मस्जिद या चर्चको अधिकारी.
• सूर्यको आगोहरू मंगल राहु हो त पैतृक सम्पात समाप्त.

बाह्र भावहरूमा सूर्यको स्थिति

• प्रथम भावमा सूर्य -स्वाभिमानी शूरवीर पर्यटन प्रिय क्रोधी परिवारले व्यथित धनमा कमी वायु पित्त आदि देखि शरीरमा कमजोरी.
• दोस्रो भावमा सूर्य - भाग्यशाली पूर्ण सुखको प्राप्ति, धन अस्थिर तर उत्तम कार्योंको भित्र व्यय, स्त्रीको कारण परिवारमा कलह, मुख र आँखा रोग, पत्नीको ह्रदय रोग. विवाह पछि जीवन साथीको पिताको हानि.
• तेश्रो भावमा सूर्य - प्रतापी, पराक्रमी, विद्वान, विचारवान, कवि, राज्यसुख, मुकद्दमेमा विजय, भाइहरूको भित्र राजनीति हुनबाट परेशानी.
• चौथो भावमा सूर्य - ह्रदयमा जलन, शरीर देखि सुन्दर, गुप्त विद्या प्रेमी, विदेश गमन, राजकीय चुनाउ आदिमा विजय, युद्ध वाला कारण, मुकद्दमे आदिमा पराजित,व्यथित मन.
• पंचम भावमा सूर्य - कुशाग्र बुद्धि,विस्तारै विस्तारै धनको प्राप्ति,पेटको बीमारियां,राजकीय शिक्षण संस्थानहरू देखि लगाव,मोतीझारा,मलेरिया ज्वरो.
• छठवें भावमा सूर्य - निरोगी न्यायवान, शत्रु नाशक, मातृकुल देखि कष्ट.
• सप्तम भावमा सूर्य - कठोर आत्म रत, राज्य वर्ग देखि पीडित,व्यापारमा हानि, स्त्री कष्ट.
• आठवें भावमा सूर्य - धनी, धैर्यवान, काम गर्नको भित्र गुस्सा, चिन्ता देखि ह्रदय रोग, आलस्य देखि धन नाश, नशे आदि देखि स्वास्थ्य खराब.
• नवें भावमा सूर्य - योगी, तपस्वी, ज्योतिषी,साधक,सुखी,तर स्वभाव देखि क्रूर.
• दसवें भावमा सूर्य - व्यवहार कुशल, राज्यले सम्मान, उदार, ऐश्वर्य, माताको नकारात्मक विचारै देखि कष्ट, आफ्नो नै मान्छेसे बिछोह.
• एघारौं भावमा सूर्य - धनी सुखी बलबान स्वाभिमानी सदाचारेको शत्रुनाशक, अनायास सम्पत्तिको प्राप्ति, पुत्रको पत्नी या पुत्रीको पति (दामाद) देखि कष्ट.
• बारहवें भावमा सूर्य - उदासीन, आलसी, आँखा रोगी, मस्तिष्क रोगी, लडाई झगडेमा विजय,बहस गर्ने आदत.

हस्त रेखामा सूर्य

जीवनमा पर्न वाला प्रभावको हथेलीमा अनामिका औलाको जरामा सूर्य पर्वत र र उनमा बनी रेखाहरूको देखेर सूर्यको स्थितिको ठेगाना लगाया जान सक्छ।सूर्य पर्वतमा बनी रेखाहरू नै सूर्य रेखा या सूर्य रेखाहरू भन्ने गरिन्छ।अनामिका औलाको तर्जनी भन्दा लामो भएको स्थितिमा नै व्यक्तिको राजकीय जीवनको फल कथन गरिन्छ।उन्नत पर्वत भए पछि र पर्वतको मध्य सूक्ष्म गोल बिन्दु भए पछि पर्वतको गुलाबी रंगको भए पछि प्रतिष्ठ्त पदको कथन गरिन्छ।यहि पर्वतको तल विवाह रेखाको उदय भए पछि विवाहमा राजनीतिको चलते विवाह टूटने र अनैतिक सम्बन्धहरूको जानकारी मिलती छ।

अंकशास्त्रमा सूर्य

ज्योतिष विद्याहरूमा अंक विद्या पनि एक महत्वपूर्ण विद्या हो।जसको द्वारा हामी थोरै समयमा नै प्रश्न कर्ताको उत्तर दिन सक्छ।अंक विद्यामा "१"को अंक सूर्यको प्राप्त भएको छ।जस तारीखको तपाईंको जन्म भएको छ,उन तारीखहरूमा यदि तपाईंको जन्म तारीख १,१०,१९,२८, छ त तपाईंको भाग्यांक सूर्यको नम्बर "१" नै मानिनेछ.यसको वाहेक जुन तपाईंको कार्मिक नम्बर हुनेछ त्यो जन्म तारीख,महिना,र पूरा सन जोडन पछि जुन प्राप्त हुनेछ,साथ नै कुल मिलाएर एक्लै नम्बरको जब अगाडी लायेंगे,र त्यो नम्बर एक आउछ त कार्मिक नम्बर नै मानिनेछ.जिन मान्छेके जन्म तारीखको हिसाब देखि "१" नम्बर नै आउछ उनको नाम अधिकतर ब,म,ट,र द देखि नै चालू होते हेरिएका छ।अम्क १ शुरुआती नम्बर छ,यसको बिना कुनै पनि अंक चालू नही हुन सक्छ।इस अंक वाला जातक स्वाभिमानी हुन्छ,उनको भित्र केवल आफ्नो नै आफ्नो लागि सुननेको बानी हुन्छ।जातकको भित्र ईमानदारी पनि हुन्छ,र त्यो कुनैको अगाडी झुकनको लागि कहिल्यै राजी हुँदैन।त्यो कुनैको अधीन नही रहन चाहन्छ अझ सबैको आफ्नो अधीन राखन चाहन्छ।यदि अंक १ वाला जातक आफ्नो नै अंकको अधीन भएर यानी आफ्नो नै अंकको तारीखहरूमा काम गर्दछ त उनलाई सफलता मिलती जान्छ।सूर्य प्रधान जातक धेरै तेजस्वी सदगुणी विद्वान उदार स्वभाव दयालु,र मनोबलमा आत्मबल देखि पूर्ण हुन्छ।त्यो आफ्नो कार्य स्वत: नै गर्दछ कुनैको भरोसे रहएर काम गर्न उसलाई नही आउछ।त्यो सरकारी नौकरी र सरकारी कामकाजको प्रति समर्पित हुन्छ।त्यो आफुलाई अल्प समयमा नै कुशल प्रसाशक बनालिन्छ।सूर्य प्रधान जातकमा केही बुराइयां पनि होतीं छन्।जस्तै अभिमान,लोभ,अविनय,आलस्य,बाह्य दिखावा,जल्दबाजी,अहंकार,आदि दुर्गुण उनको जीवनमा भरे हुन्छन्।इन दुर्गुणहरूको कारण उनको विकाश सही तरिका देखि नही हो पाइन्छ।साथ नै आफ्नो दुश्मनहरूको नही पहिचान पाउनको कारण उनबाट परेशानी नै उठाता रहन्छ।हर काममा दखल दिनहरू बानी पनि जातकमा हुन्छ।और सबै मान्छेके कामको भित्र खुट्टा अडानको कारण त्यो अधिक भन्दा अधिक दुश्मनी पनि पैदा गरेर लिइन्छ।

सूर्य ग्रह सम्बन्धी अन्य विवरण

सूर्य प्रत्यक्ष देवता छ,सम्पूर्ण जगतको आँखा छन्।इन्हीको द्वारा दिन र रातको सृजन हुन्छ।इनभन्दा अधिक निरन्तर साथ रहन वाला र कुनै देवता नही छ।इन्हीको उदय भए पछि सम्पूर्ण जगतको उदय हुन्छ,र यिनैको अस्त भए पछि समस्त जगत सो जान्छ।इन्हीको उमेरिए पछि मान्छे आफ्नो घरहरूको किवाड खोलएर आने वालाको स्वागत गर्छन,र अस्त भए पछि आफ्नो घरहरूको किवाड बन्द गराउँछन्।सूर्य नै कालचक्रको प्रणेता छ।सूर्य देखि नै दिन रात पल मास पक्ष तथा संवत आदिको विभाजन हुन्छ।सूर्य सम्पूर्ण संसारको प्रकाशक छन्।इनके बिना अन्धकारको वाहेक अझ केही नही छ।सूर्य आत्माकारक ग्रह छ,यो राज्य सुख,सत्ता,ऐश्वर्य,वैभव,अधिकार,आदि प्रदान गर्दछ।यो सौरमंडलको प्रथम ग्रह छ,कारण यसको बिना त्यसै प्रकार देखि हामी सौरजगतको नही जान सकते थिए,जस प्रकार देखि माताको द्वारा पैदा नही गरे पछि हामी संसारको नही जान सकते थिए।सूर्य सम्पूर्ण सौर जगतको आधार स्तम्भ छ।अर्थात सारा सौर मंडल,ग्रह,उपग्रह,नक्षत्र आदि सबै सूर्य देखि नै शक्ति पाउएर यसको इर्द गिर्द घूमयो गर्छन,यो सिंह राशिको स्वामी छ,परमात्माले सूर्यको जगतमा प्रकाश गर्न,संचालन गर्न,आफ्नो छिटो देखि शरीरमा ज्योति प्रदान गर्न,तथा जठराग्निको रूपमा आमाशयमा अन्नको पचानेको कार्य सौंपा छ।<ज्योतिष< शास्त्रमा सूर्यको मस्तिष्कको अधिपति भनिएको छ,ब्रह्माण्डमा विद्यमान प्रज्ञा शक्ति र चेतना तरंगहरूको द्वारा मस्तिष्कको गतिशीलता उर्वरता र सूक्षमताको विकाश र विनाशको कार्य पनि सूर्यको द्वारा नै हुन्छ।यो संसारको सबै जीवहरू द्वारा गरिएको सबै कार्यहरूको साक्षी छ।और न्यायाधीशको अगाडी साक्ष्य प्रस्तुत गर्न जस्तो काम गर्दछ।यो जातकको ह्रदयको भित्र उचित र अनुचितको बतान काम गर्दछ,किसी पनि अनुचित कार्यको गर्नको पहिले यो जातकको मना गर्दछ,र भित्रको आत्मा देखि आवाज दिइन्छ।साथ नै जान बूझ गरेर गलत काम गरे पछि यो ह्रदय र हड्डिहरूमा कम्पन पनि प्रदान गर्दछ।गलत कामको रोकनको लागि यो ह्रदयमा साहसको संचार पनि गर्दछ।

• जुन जातक आफ्नो शक्ति र अंहकार देखि चूर भएर जानते भएका पनि निन्दनीय कार्य गर्छन,अरूहरूको शोषण गर्छन,र माता पिताको सेवा न गरेर उनको नाना प्रकारको कष्ट दिछन,सूर्य उनको यस कार्यको भुगतान उनको विद्या,यश,र धनमा पूर्णत: रोक लागाएर उसलाई बुद्धि देखि दीन हीन गरेर पग पगमा अपमानित गरेर उनको द्वारा गरिएको कर्महरूको भोग करवाता छ।आँखाहरूको रोशनीको आफ्नो प्रकार देखि हरण गर्न पछि भक्ष्य र अभक्ष्यको भोजन करवाता छ,ऊंचे र तल स्थानहरूमा गिराता छ,चोट दिइन्छ।
• श्रेष्ठ कार्य गर्न वालाहरू लाई सदबुद्धि,विद्या,धन,र यश दिएर जगतमा नाम दिइन्छ,मान्छेके भित्र इज्जत र मान सम्मान दिइन्छ।उनलाई उत्तम यशको भागी बनाएर भोग करवाता छ।जो मान्छे आध्यात्ममा आफ्नो मन लगाछन,उनको भित्र भगवानको छविको रसस्वादन करवाता छ।सूर्य भन्दा रातो स्वर्ण रंगको किरणें न मिल्नुहोस त कुनै पनि वनस्पति उत्पन्न नही हुन सक्छ।इन्ही देखि यो जगत स्थिर रहन्छ,चेष्टाशील रहन्छ,र अगाडी दिखाई दिइन्छ।
• जातक आफ्नो हात देखेर आफ्नो बारेमा स्वयं निर्णय गर्न सक्छ,यदि सूर्य रेखा हातमा बिलकुल नही छ,या साधारण छ,तो उनको फलस्वरूप उनको विद्या कम होगी,त्यो जुन पनि पढेगा त्यो केही कल पछि भूल्नेछ,धनवान धनको रोक्न सक्नेछैनन्,पिता पुत्रमा विवाद हुनेछ,र यदि यस रेखामा द्वीप आदि छ त निश्चित रूपले गलत आरोप लगेंगे.अपराध र कुनै गर्नेछ र सजाय जातकको भोगन पर्नेछ।
• सूर्य क्रूर ग्रह पनि छ,र जातकको स्वभावमा तीव्रता दिइन्छ।यदि ग्रह तुला राशिमा नीचको छ त त्यो तीव्रता जातकको लागि घातक होगी,दुनियांको कुनै औषिधि,यंत्र,जराी,बूटी छैन जुन यस तीव्रताको कम गरेर सके.केवल सूर्य मन्त्रमा नै यति शक्ति छ,कि जुन यस तीव्रताको कम गर्न सक्छ।
• सूर्य जीव मात्रको प्रकाश दिइन्छ।जिन जातकहरू लाई सूर्य आत्मप्रकाश नही दिइन्छ,वे गलत देखि गलत औ निंदनीय कार्य क बस्छन।और यो पनि सम्झना राखन पर्छ कि जुन कर्म गर्‍यो गएको छ,उनको भुगतान त गर्न नै पडेगा.जिन जातकहरूको हातमा सूर्य रेखा प्रबल र साफ हुन्छ,उन्हे बुझन पर्छ कि सूर्य उनलाई पूरा बल दे रहेको छ।इस प्रकारको जातक कहिल्यै गलत र निन्दनीय कार्य नही गर्न सक्छन्ं।उनको ओज र छिटो सराहनीय हुन्छ।

सूर्य ग्रह देखि प्रदान गरिने रोग

जातकको गल्ती गर्न र आत्म विश्लेषण पछि जब निन्दनीय कार्य गरिन्छ,तो सूर्य उन्हे रोगहरू र अन्य तरिका देखि प्रताडित गर्ने काम गर्दछ,सबै भन्दा ठूलो रोग निवारणको उपाय हो कि गरिने गलत र निन्दनीय कार्योंको प्रति पश्चाताप,र फिर देखि नही गर्ने कसम,र जब प्रायश्चित गर्‍यो जाय त रोगहरू लाई निवारणको लागि रत्न,जराी,बूटियां,आदि धारणको जावें,र मन्त्रहरूको नियमित जाप गरे जावे.सूर्य ग्रहको द्वारा प्रदान कियेजाने वाला रोग हो- टाउको दुखाइ,ज्वरो,नेत्र विकार,मधुमेह,मोतीझारा,पित्त रोग,हैजा,हिचकी. यदि औषिधि सेवन भन्दा पनि रोग ना जावे त समझ लिन कि सूर्यको दशा या अन्तर्दशा लगी भए छ।और बिना कुनै देखि पुच्छरहरू नै मन्त्र जाप,रत्न या जराी बूटीको प्रयोगएर लिन चाहिये.यसले रोग हल्का हुनेछ र ठीक होने लगेगा.

सूर्य ग्रहको रत्न उपरत्न

सूर्य ग्रहको रत्नोंमा माणिक अझ माथित्नोमा लालडी, तामडा,र महसूरी.पांच रत्तीको रत्न या उपरत्न आइतबारको कृत्तिका नक्षत्रमा अनामिका औलामा सोनेमा धारण करनी चाहिये.यसले यसको दुष्प्रभाव कम हुनु चालू हुन्छ।और राम्रो रत्न पहिनते नै चालीस प्रतिशत सम्म फाइदा होता देख्यो गएको छ।रत्नको विधि विधान पूर्वक उनको ग्रहानुसार प्राण प्रतिष्ठा यदि नही गरिन्छ,तो त्यो रत्न प्रभाव नही दिन सक्छ।यसैले रत्न पहिनने भन्दा पहिले अर्थात अङ्गूठीमा जडवाने भन्दा पहिले यसको प्राण प्रतिष्ठा करलेनी चाहिये.किनकी पत्थर त आफैमा पत्थर नै छ,जस प्रकार देखि मूर्तिकार मूर्तिको त बनाइदिन्छ,तर जब उसलाई मन्दिरमा स्थापित गरिन्छ,तो उनको विधि विधान पूर्वक प्राण प्रतिष्ठा गर्न पछि नै त्यो मूर्ति आफ्नो असर दिन सक्छ।यहि प्रकार देखि अङ्गूठीमा रत्न त्यतिखेर आफ्नो असर देगा जब उनको विधि विधानले प्राण प्रतिष्ठाको जायेगी.

सूर्य ग्रह गर्‍यो जडी बूटियां

बेल पत्र जुन कि शिवजीमा चढाये जान्छन्,आपको ठेगाना हुनेछ,उनको जरा आइतबारको हस्त या कृत्तिका नक्षत्रमा रातो धागे देखि पुरुष दाहिने बाजूमा र स्त्रिहरू बायीं बाजूमा बांध लें,यसद्वारा जुन रत्न अझ माथित्न किननमा अस्मर्थ छ,उनको पनि फाइदा हुनेछ।

सूर्य ग्रहको लागि दान

सूर्य ग्रहको दुष्प्रभावले बचनेको लागि आफ्नो बजनको बराबरको गेंहूं,लाल र पहेलो मिलएको रंगको वस्त्र,लाल मिठाई,सोनेको रबे,कपिला गाई,गुड र तामा धातु,श्रद्धा पूर्वक कुनै गरीब ब्राहमणको बुलाकर विधि विधानले संकल्प पूर्वक दान गर्न पर्छ।

सूर्य ग्रह देखि प्रदत्त व्यापार अझ नौकरी

स्वर्णको व्यापार,हथियारहरूको निर्माण, ऊनको व्यापार,पर्वतारोहण प्रशिक्षण,औषधि विक्रय,जंगलको ठेकेदारी,लकडी या फर्नीचर बेचन काम,बिजुली वाला सामानको व्यापार आदि सूर्य ग्रह गर्‍यो सीमा रेखामा आउछन्।शनि सँग मिलेरहार्डवेयरको काम,शुक्रसँग मिलेरपेन्ट र रंगरोगनको काम,बुधसँग मिलेररूपया पैसा पठान र मंगानेको काम,आदि छन्।सचिव,उच्च अधिकारी,मजस्ट्रेट,साथ नै प्रबल राजयोग भए पछि राष्ट्रपति,प्रधान मंत्री,राज्य मंत्री,संसद सदस्य,इन्जीनियर,न्याय सम्बन्धी कार्य,राजदूत,र व्यवस्थापक आदिको कार्य नौकरीको क्षेत्रमा आउछन्।सूर्यको कमजोरीको लागि सूर्यको अगाडी उभिएर नित्य सूर्य स्तोत्र,सूर्य गायत्री,सूर्य मन्त्र आदिको जाप गर्न हितकर हुन्छ।

सूर्यको लागि आदित्य मन्त्र

• विनियोग :- ऊँ आकृष्णेनि मन्त्रस्य हिरण्यस्तूपांगिरस ऋषि स्त्रिष्टुप्छन्द: सूर्यो देवता सूर्यप्रीत्यर्थे जपे विनियोग:
• देहान्गन्यास :- आकृष्णेन शिरसि,रजसा ललाटे,वर्तमानो मुखे,निवेशयन ह्रदये,अमृतं नाभौ,मर्त्यं च कट्याम,हिरण्येन सविता ऊर्व्वौ,रथेना जान्वो:,देवो याति जंघयो:,भुवनानि पश्यन पादयो:.
• करन्यास :- आकृष्णेन रजसा अङ्गुष्ठाभ्याम नम:,वर्तमानो निवेशयन तर्जनीभ्याम नम:,अमृतं मर्त्यं च मध्यामाभ्याम नम:,हिरण्ययेन अनामिकाभ्याम नम:,सविता रथेना कनिष्ठिकाभ्याम नम:,देवो याति भुवनानि पश्यन करतलपृष्ठाभ्याम नम:
• ह्रदयादिन्यास :- आकृष्णेन रजसा ह्रदयाय नम:,वर्तमानो निवेशयन शिरसे स्वाहा,अमृतं मर्त्यं च शिखायै वषट,हिरण्येन कवचाय हुम,सविता रथेना नेत्रत्र्याय वौषट,देवो याति भुवनानि पश्यन अस्त्राय फट (दोनो हातहरू लाई टाउकोको माथि घुमाकर दाहिने हातको पहिलो दुवै औंलाहरू सँग बायाँहातमा ताली बजायें.
• ध्यानम :- पदमासन: पद मकरो द्विबाहु: पद मद्युति: सप्ततुरंगवाहन:। दिवाकरो लोकगुरु: किरीटी मयि प्रसादं विदधातु देव: ॥
• सूर्य गायत्री :- ऊँ आदित्याय विदमहे दिवाकराय धीमहि तन्न: सूर्य: प्रचोदयात.
• सूर्य बिउ मन्त्र :- ऊँ ह्रां ह्रीं ह्रौं स: ऊँ भूभुर्व: स्व: ऊँ आकृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतम्मर्तंच। हिण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन ऊँ स्व: भुव: भू: ऊँ स: ह्रौं ह्रीं ह्रां ऊँ सूर्याय नम: ॥
• सूर्य जप मन्त्र :- ऊँ ह्राँ ह्रीँ ह्रौँ स: सूर्याय नम:। नित्य जाप ७००० प्रतिदिन।

सूर्याष्टक स्तोत्र

• आदि देव: नमस्तुभ्यम प्रसीद मम भास्कर। दिवाकर नमस्तुभ्यम प्रभाकर नमोअस्तु ते ॥
• सप्त अश्व रथम आरूढम प्रचंडम कश्यप आत्मजम। श्वेतम पदमधरम देवम तम सूर्यम प्रणमामि अहम ॥
• लोहितम रथम आरूढम सर्वलोकम पितामहम। महा पाप हरम देवम त्वम सूर्यम प्रणमामि अहम ॥
• त्रैगुण्यम च महाशूरम ब्रह्मा विष्णु महेश्वरम। महा पाप हरम देवम त्वम सूर्यम प्रणमामि अहम ॥
• बृंहितम तेज: पुंजम च वायुम आकाशम एव च। प्रभुम च सर्वलोकानाम तम सूर्यम प्रणमामि अहम ॥
• बन्धूक पुष्प संकाशम हार कुण्डल भूषितम। एक-चक्र-धरम देवम तम सूर्यम प्रणमामि अहम ॥
• तम सूर्यम जगत कर्तारम महा तेज: प्रदीपनम। महापाप हरम देवम तम सूर्यम प्रणमामि अहम ॥
• सूर्य-अष्टकम पठेत नित्यम ग्रह-पीडा प्रणाशनम। अपुत्र: लभते पुत्रम दरिद्र: धनवान भवेत ॥
• आमिषम मधुपानम च य: करोति रवे: दिनहरू। सप्त जन्म भवेत रोगी प्रतिजन्म दरिद्रता ॥
• स्त्री तैल मधु मांसानि य: त्यजेत तँ रवेर दिनहरू। न व्याधि: शोक दारिद्रयम सूर्यलोकम गच्छति ॥
• सूर्याष्टक सिद्ध स्तोत्र छ,प्रात: स्नानोपरान्त तांबेको पात्र देखि सूर्यको अर्घ दिन चाहिये,तदोपरान्त सूर्यको अगाडी उभिएर सूर्यको देखते भएका १०८ पाठ नित्य गर्न चाहिये.नित्य पाठ गर्न देखि मान,सम्मान,नेत्र ज्योति जीवनोप्रयन्त बनी रहेगी.

हेर्नुहोस

रविवार व्रत कथा

नवग्रह

780px

• बुध                 शुक्र                 चन्द्र                 बृहस्पति                 सूर्य                 मंगलग्रह                 केतु                 शनि                 राहु •

This article has been translated possibly either from English Wikipedia or from Hindi Wikipedia using Google Translation and then by using Nepali Wikipedia Translator or Online Nepali Wikipedia Translator The translated text might have some typos and erros. You can edit to fix this by clicking here नेपालीमा अनुबाद गर्नुहोस:यो पृष्ठ सूर्य_देवता बाट नेपाली विकीपिडियामा उल्था गरिएको हो । यसमा व्याकरणहरु को शुद्धता लाइ सच्याउन पर्ने हुन सक्छ । त्यसको लागि यस पृष्ठलाइ सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ।