अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा अर्थशास्त्रमा भेरिग्स रिक्सबैंक पुरस्कार
पुरस्कृत (कारण) अर्थशास्त्रमा उल्लेखनीय योगदान
प्रदानकर्ता शाही बिज्ञान स्वीडीश एकेडमी
स्थान स्टकहोम, स्वीडेन
प्रथम पुरस्कृत १९६९
वेबसाइट http://nobelprize.org

अर्थशास्त्रमा नोबेल मेमोरियल पुरस्कार (आधिकारिक रुपमा अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा अर्थशास्त्रमा भेरिग्स रिक्सबैंक पुरस्कार, स्वीडिश: Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne), सामान्यतया अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार भन्ने बुझिन्छ ।[१][२] यो पुरस्कार अर्थशास्त्रको क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान गर्ने व्यक्तिलाई दिईने गरिन्छ । यस क्षेत्रको यो सबैभन्दा सम्मानीय पुरस्कार हो ।[३] यो सन् १८९५ मा अल्फ्रेड नोबेलको इच्छा द्वारा स्थापित नोबेल पुरस्कार नभएता पनि यो अन्य नोबेल पुरस्कारसंग जोडिएको छ र यसको घोषणा पनि सोही समारोहमा सम्मानित गरिन्छ ।[३]


अर्थशास्त्रको यो पुरस्कार (नोबेल फाउण्डेशन द्वारा उल्लेखित) को स्थापना सन् १९६८ मा गरिएको थियो । स्वीडेन केन्द्रीय बैंकले अनुमति दिएपछी भेरिग्स रिक्सबैंकको ३००औ वार्षिकोत्सवको अवसरमा यसको स्थापना भएको हो ।[३][४][५][६]

रसायनभौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता जस्तै अर्थशास्त्रमा पुरस्कार विजेताको छनौट शाही बिज्ञान स्वीडीश एकेडमीले गर्दछ । अर्थशास्त्रमा पहिलो नोबेल पुरस्कार सन् १९६९ मा डच तथा नर्वेजियन अर्थशास्त्री जन टिनबरजेन र राग्नर फ्रिस्चलाई उनको "आर्थिक प्रक्रियाहरुको विश्लेषणको लागि तथा गतिशील मोडेल विकसित र लागू गरे बापत" प्रदान गरिएको थियो ।[६][७][८]

पृष्ठभूमि[सम्पादन गर्ने]

पुरस्कार[सम्पादन गर्ने]

सन् २००८ मा अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कारको घोषणा गरिंदै

अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेताले पनि अन्य जस्तै स्वर्ण पदक, एउटा वृत्तान्त दिने डिप्लोमा, र मुद्रा सहितको राशि पाउने गर्दछ ।[३][९]

नोबेल पुरस्कार मेडल[सम्पादन गर्ने]

नोबेल पुरस्कार डिप्लोमा[सम्पादन गर्ने]

पुरस्कार राशी[सम्पादन गर्ने]

अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कारले सम्मानित हुने अर्थशास्त्री, वर्ष, र विषय[सम्पादन गर्ने]

द स्वेरिग्स रिक्सबैक प्राइज इन इकानोमिक साइन्सेज इन मेमोरी अफ अलफ्रेड नोबेल (The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel) सन् १९६९ देखि अलफ्रेड नोबेलको स्मृतिमा स्वीडेनको रिक्स बैंकले अर्थशास्त्रको क्षेत्रमा विशेष योगदान गर्नेहरुलाई पनि पुरस्कार प्रदान गर्न प्रारम्भ गरेको छ । अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार प्राप्त गर्ने अर्थशास्त्री, उनीहरुले योगदान गरेको क्षेत्र र वर्ष यस प्रकार छ–

  • एन्गुस स्टुअर्ट डिएटन Angus Stewart Deaton, सन् २०१५, बापत– उपभोग, गरीबी र कल्याण
  • जां तिरोल, सन् २०१४क्षेत्र बजार नियमन र संस्थागत अनुक्षेत्र
  • युजीन एफ फामा, लार्स पीटर हेन्सन र रबर्ट जे शिलर, Eugene F. Fama, Lars Peter Hansen and Robert J. Shiller सन् २०१३, बापत– सम्पत्ति मूल्य सम्बन्धी आनुभाविक विश्लेषण
  • आल्विन इ रोथ, र लायड एस शेप्ली Alvin E. Roth and Lloyd S. Shapley सन् २०१२, विषय– बजार डिजाइन व्यवहार र स्थिर बांडफांडको सिद्धान्त,
  • थोमस जे सार्जेन्ट र क्रिस्टोफर ए सिम्स, सन् २०११, Thomas J. Sargent and Christopher A. Sims, बापत– समष्टि अर्थव्यवस्थामा कारण र परिणामका सम्बन्धको शोध अनुसन्धान
  • Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen and Christopher A. Pissarides, 2010 Area- Analysis of markets with search frictions
  • इलिनोर ओस्ट्रम, Elinor Ostrom, 2009, सन् २००९, बापत आर्थिक प्रशासन विशेषतः साझा सामान्य क्षेत्रमा
  • ओलिभर ई विलियम्सन, Oliver E. Williamson, 2009, सन् २००९, बापत– आर्थिक प्रसानको विवरण, विशेषतः फर्मको अधिसीमाहरुको सम्बन्धमा
  • पल क्रुग्म्यान,Paul Krugman, 2008
  • Area- Analysis of trade patterns and location of economic activity
  • लियोनिद हुर्वित्ज, इरिक एस मास्किन र राजर बी मायर्सन Leonid Hurwicz, Eric S. Maskin and Roger B. Myerson, 2007
  • Area- The foundations of mechanism design theory
  • एडमन्ड फेल्प्स Edmund S. Phelps, 2006
  • Area- Analysis of inter-temporal tradeoffs in macroeconomic policy
  • रबर्ट जे औमन र थोमस सी शेलिंग Robert J. Aumann and Thomas C. Schelling, 2005
  • Area- Conflict and co-operation through game-theory analysis
  • फिन ई किडल्यान्ड र एडवार्ड सी प्रेस्कट Finn E. Kydland and Edward C. Prescott, 2004, Area- Dynamic macroeconomics: the time consistency of economic policy and the driving forces behind business cycles
  • रबर्ट एफ ईंगल Robert F. Engle III, 2003
  • Area- Methods of analyzing economic time series with time-varying volatility
  • क्लाइभ डब्लु जे ग्रेन्गर Clive W.J. Granger, 2003
  • Area- Methods of analyzing economic time series with common trends
  • डानियल काहनेमन Daniel Kahneman, 2002, Area- Psychological research into economic science, especially concerning human judgment and decision-making under uncertainty
  • वर्नोन एल स्मिथ Vernon L. Smith, 2002, Area- Establishing laboratory experiments as a tool in empirical economic analysis, especially in the study of alternative market mechanisms
  • जोर्ज ए काकरलोभ, ए माइकेल स्पेन्स र जोसेफ स्टिग्लिज George A. Akerlof, A. Michael Spence and Joseph E. Stiglitz, 2001
  • Area- Analysis of markets with asymmetric information
  • जेमस हेकम्यान James J. Heckman, 2000, Area- Theory and methods for analyzing selective samples
  • Daniel L. McFadden, 2000 , Area- Theory and methods for analyzing discrete choice
  • Robert A. Mundell, 1999, Area- Monetary and fiscal policy under different exchange rate regimes and his analysis of optimum currency areas
  • अमर्त्य सेन Amartya Sen, 1998, Area- Contributions to welfare economics
  • रबर्ट मर्टन र म्यारोन शोल्स Robert C. Merton and Myron S. Scholes, 1997

Area- A new method to determine the value of derivatives

  • जेम्स मिर्लिस र विलियम भिक्रे James A. Mirrlees and William Vickrey, 1996

Area- Economic theory of incentives under asymmetric information

  • रबर्ट लुकास जूनियर Robert E. Lucas Jr., 1995

Area- Rational expectations, and transformation of macroeconomic analysis

  • जोन सी हर्षनी, जोन एफ नाश र रिनहार्ड सेल्टन John C. Harsanyi, John F. Nash Jr. and Reinhard Selten, 1994

Area- Analysis of equilibria in the theory of non-cooperative games

  • रबर्ट फोगेल, डगलस नोर्थ Robert W. Fogel and Douglass C. North, 1993, Area- Renewed research in economic history by applying economic theory and quantitative methods in order to explain economic and institutional change
  • गेरी बेकर Gary S. Becker, 1991, Area- Microeconomic analysis to a wide range of human behaviour and interaction, including nonmarket behaviour
  • रोनाल्ड एच कोसे Ronald H. Coase, 1991, Area- Discovery and clarification of the significance of transaction costs and property rights for the institutional structure and functioning of the economy
  • ह्यारी मार्कोविज, मर्टन मिलर, विलियम शार्प Harry M. Markowitz, Merton H. Miller and William F. Sharpe, 1990

Area- Pioneering work in the theory of financial economics

  • ट्रिग्वे हाभिल्मो Trygve Haavelmo, 1989, Area- Clarification of the probability theory foundations of econometrics and analysis of simultaneous economic structures
  • मौरिस एलाइस Maurice Allais, 1988

Area- The theory of markets and efficient utilization of resources

  • रबर्ट सोलो Robert M. Solow, 1987, Area- Contributions to the theory of economic growth
  • जेम्स बुचानन James M. Buchanan Jr.,1986, Area- Contractual and constitutional bases for the theory of economic and political decision-making
  • फ्रान्को मोदिग्ल्यानी Franco Modigliani, 1985, Area- Analysis of saving and of financial markets
  • रिचार्ड स्टोन Richard Stone, 1984, Area- Contributions to the development of systems of national accounts and hence greatly improved the basis for empirical economic analysis
  • गेरार्ड डेब्रु Gerard Debreu, 1983, Area- New analytical methods into economic theory and for his rigorous reformulation of the theory of general equilibrium
  • जोर्ज स्टिगलर George J. Stigler, 1982, Area- Seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of public regulation
  • जेम्स टबिन James Tobin, 1981, Area- Analysis of financial markets and their relations to expenditure decisions, employment, production and prices
  • लरेन्स क्लेन Lawrence R. Klein, 1980, Area- Econometric models and the application to the analysis of economic fluctuations and economic policies
  • Theodore W. Schultz and Sir Arthur Lewis, 1979, Area- Economic development research with particular consideration of the problems of developing countries
  • Herbert A. Simon, 1978, Area- The decision-making process within economic organizations
  • Bertil Ohlin and James E. Meade, 1977
  • Area- The theory of international trade and international capital movements
  • Milton Friedman, 1976, Area- Consumption analysis, monetary history and theory and for the demonstration of the complexity of stabilization policy
  • • Leonid Vitaliyevich Kantorovich and Tjalling C. Koopmans, 1975
  • Area- The theory of optimum allocation of resources
  • • Gunnar Myrdal and Friedrich August von Hayek, 1974, Area- The theory of money and economic fluctuations and for the analysis of the interdependence of economic, social and institutional phenomena
  • • Wassily Leontief, 1973
  • Area- The development of the input-output method and for its economic application
  • • John R. Hicks and Kenneth J. Arrow, 1972, Area- General economic equilibrium theory and welfare theory
  • • Simon Kuznets, 1971, Area- Interpretation of economic growth, economic and social structure and process of development
  • * पाल ए स्याम्युएल्सन Paul A. Samuelson, सन् १९७०, बापत – अर्थशास्त्र विज्ञानको विकास र स्थिर तथा गतिशील विश्लेषणको व्याख्या
  • *रैगनार फ्रिश र जन टिन्बर्जेन Ragnar Frisch and Jan Tinbergen, सन् १९६९, बापत– आर्थिक प्रक्रियामा गतिशील विश्लेषणको प्रयोग

यो पुरस्कारको आधिकारिक स्वीडीश नाम Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne रहेको छ तर अङ्ग्रेजीमा यसको नाम सन् १९६९ देखि परिवर्तन हुँदै आएको छ । अङ्ग्रेजी नामलाई यहाँ नेपालीमा उल्था गरी राखिएको छ :

वर्ष नेपालीमा आधिकारिक नाम
१९६९-१९७० आर्थिक विज्ञानमा अल्फ्रेड नोबेलको स्मृति समर्पित पुरस्कार [१०][११]
१९७१ अर्थ बिज्ञानमा पुरस्कार[१२]
१९७२ अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा अर्थ बिज्ञानमा बैंक अफ स्वीडेन पुरस्कार[१३]
१९७३-१९७५ अर्थ बिज्ञानमा अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा पुरस्कार[१४][१५]
१९७६-१९७७ अर्थ बिज्ञानहरूमा अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा पुरस्कार[१६][१७]
१९७८-१९८१ अर्थशास्त्रमा अल्फ्रेड नोबेल मेमोरियल पुरस्कार[१८][१९]
१९८२ अर्थशास्त्रमा अल्फ्रेड नोबेल मेमोरियल पुरस्कार[२०]
१९८३ अर्थशास्त्रमा अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा पुरस्कार[२१]
१९८४-१९९० अर्थशास्त्रमा अल्फ्रेड नोबेल मेमोरियल पुरस्कार[२२][२३]
१९९१ अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा अर्थशास्त्रमा भेरिग्स रिक्सबैंक (बैंक अफ स्वीडेन) पुरस्कार[२४]
१९९२-२००५ अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा अर्थशास्त्रमा बैंक अफ स्वीडेन पुरस्कार[२५][२६]
२००६–हालसम्म अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा अर्थशास्त्रमा भेरिग्स रिक्सबैंक पुरस्कार[२७][२८]

बिजेताहरू[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. Hird., John A. (2005). Power, Knowledge, and Politics. American governance and public policy. Georgetown University Press. प॰ 33. ISBN 978-1-58901-048-2 . OCLC 231997210 . "the Bank of Sweden Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel, commonly referred to as the Nobel Prize in Economics, was awarded to economists beginning in 1969." 
  2. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  3. ३.० ३.१ ३.२ ३.३ Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  4. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  5. {{cite web|title=The Nobel Prize|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/%7Caccessdate=7 November 2007
  6. ६.० ६.१ {{cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel|publisher=The Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/%7Caccessdate=7 November 2007
  7. "Jan Tinbergen" (2007), in Encyclopædia Britannica, accessed November 16, 2007, from Encyclopædia Britannica Online: <http://www.britannica.com/eb/article-9380801>.
  8. "Ragnar Frisch" (2007), in Encyclopædia Britannica, accessed November 16, 2007, from Encyclopædia Britannica Online: <http://www.britannica.com/eb/article-9364984>.
  9. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  10. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  11. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  12. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  13. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  14. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  15. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  16. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  17. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  18. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  19. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  20. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  21. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  22. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  23. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  24. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  25. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  26. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  27. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.
  28. Lua error in Module:Citation/CS1 at line 746: Argument map not defined for this variable.

बाबु राम ज्ञवाली ०५:०४, ७ फेब्रुअरी २०१६ (युटिसी(UTC)) brgewali