अवधान

अवधान (शाब्दिक अर्थ “चित्तको एकाग्रता”) वैदिक संस्कृतिमा केवल मानसिक एकाग्रताको अर्थमा मात्र सीमित नभई एक प्रकारको कला (अवधानकला) को रूपमा पनि प्रचलित छ। ‘अवधानम्’ नामले चिनिने यो एक बौद्धिक खेल (बौद्धिक क्रीडा) पनि हो। यो प्राचीन कालदेखि नै अवधानकलाको परम्परा रही आएको छ। अवधानकलाका विभिन्न प्रकारहरू पाइन्छन् — जस्तै सङ्गीतावधानम् (संगीतमा एकाग्रता), साहित्यावधानम् (साहित्यमा एकाग्रता), नृत्यावधानम् (नृत्यमा एकाग्रता), यक्षावधानम्, गणितावधानम् (गणितमा एकाग्रता), नेत्रावधानम् (आँखाको एकाग्रता) आदि। आधुनिक युगमा, विशेषगरी तेलुगु कविहरूले अवधानकला पुनर्जीवित गरेका छन्। यस कलामा कविलाई कुनै विशेष छन्दमा, निश्चित विषयमा र निश्चित शब्दहरूको प्रयोग गर्दै अपूर्ण रूपमा दिइएको कवितालाई पूरा गर्नु पर्ने हुन्छ।

१९औँ शताब्दीको आरम्भमा तरिगोंड धर्मन्न ले यस कलाको आधारशिला राखेका मानिन्छ। आजको तेलुगु कविता क्षेत्रमा “सहस्रावधान” (एकै समयमा हजार विषयमा एकाग्रता), “शतावधान” (सय विषयमा एकाग्रता) र “अष्टावधान” (आठ विषयमा एकाग्रता) जस्ता रूपहरू विशेष रूपमा प्रचलित छन्। यस परम्परामा प्रसिद्ध कविहरूमध्ये तिर्पति र वेंकट कवि विशेष उल्लेखनीय छन्। वेंकटशास्त्री आन्ध्रप्रदेशका पहिलो राजकवि नियुक्त भएका व्यक्ति हुन्।