अष्टसखी

अष्टसखी
गोपीहरूको सदस्य
बीचमा राधाकृष्णका साथमा अष्टसखीहरू
अन्य नामहरू	अष्टगोपी
देवनागरी	अष्टसखी
सम्मानित	राधावल्लभ सम्प्रदाय, निम्बार्क सम्प्रदाय, गौडीय वैष्णव धर्म, पुष्टिमार्ग, हरिदासी सम्प्रदाय
आबद्ध	गोपी राधाको अवतार कृष्णवाद
वासस्थान	गोलोक, वृन्दावन, बरसाना
लिङ्ग	महिला
क्षेत्र	ब्रज क्षेत्र
मन्दिर	श्री राधा रासबिहारी अष्टसखी मन्दिर, वृन्दावन
चाडपर्वहरू	होली, कोजाग्रत पूर्णिमा, कार्तिक पूर्णिमा, लठमार होली
वंशावली
रानी	कृष्ण
वंश	यदुवंश-चन्द्रवंश

अष्टसखी ब्रज क्षेत्रका हिन्दु देवताहरू राधाकृष्णका आठ प्रमुख गोपी र निकट सहयोगीहरूको समूह हो। कृष्णवादका धेरै उपपरम्पराहरूमा, उनीहरूलाई देवी र कृष्णको शक्तिको रूपमा पुजिन्छ। पद्म पुराणका अनुसार, अष्टसखीहरू द्वापर युगमा राधा र कृष्णका शाश्वत महिला साथीहरू हुन् जो उनीहरूसँगै आफ्नो दिव्य निवास गोलोकबाट पृथ्वीमा अवतरण भएका थिए।

अष्टसखीहरूको लोकप्रिय सूचीमा ललिता, विशाखा, चम्पकलता, चित्रा, तुङ्गविद्या, इन्दुलेखा, रङ्गदेवी र सुदेवी समावेश छन्। यी आठै जना प्रमुख गोपीहरूलाई कृष्णकी मुख्य रानी राधाकै विस्तार रूप मानिन्छ।

विवरण

श्री राधा रासबिहारी अष्टसखी मन्दिर, वृन्दावनमा राधाकृष्णसँग अष्टसखीहरू

ललिता: आठ प्रमुख सखीहरूमध्ये ललिता सबैभन्दा प्रमुख सखी हुन्। उनी अष्टसखीहरूमा सबैभन्दा जेठी र राधाभन्दा २७ दिन जेठी छन्। उनको जन्म उन्चागाउँ (बारसनाको नजिक) मा पिता विशोक र माता शारदीबाट भएको हो। उनको जन्मस्थल उन्चागाउँमा श्री ललिता सखी मन्दिर, उन्चागाउँ नामक मन्दिर अवस्थित छ जुन उनलाई समर्पित छ। राधाकृष्णको लीलामा, ललिताको कर्तव्य राधालाई कृष्णबाट वियोग हुँदा शान्त पार्ने र राधा-कृष्णको मिलनको व्यवस्था गर्ने हुन्छ। कलियुगमा वृन्दावनका प्रसिद्ध सन्त तथा सङ्गीतज्ञ स्वामी हरिदास ललिताको अवतार मानिन्छन्। उनले निधिवन, वृन्दावनमा बाँके बिहारीको मूर्ति प्रकट गरेका थिए।

विशाखा: दोस्रो प्रमुख गोपी विशाखा हुन्। विशाखाले प्रदान गर्ने सेवा वस्त्रालङ्कार हो अर्थात् दिव्य जोडीको वस्त्र र आभूषणको व्यवस्था गर्ने उनको प्रमुख जिम्मेवारी हो। उनी राधासँग ठ्याक्कै उही उमेरकी छन्। विशाखाको जन्म कमाई गाउँमा पिता पवन र माता वहिका (वा सम्बन्धित) बाट भएको विश्वास गरिन्छ। कलियुगमा, स्वामी हरिराम व्यास विशाखाको अवतार मानिन्छन्। उनको गाउँ कमाई, उत्तर प्रदेशमा श्री विशाखा राधा रमण बिहारीजी मन्दिर नामक मन्दिर अवस्थित छ जुन विशाखालाई समर्पित छ।

चम्पकलता: चम्पकलता अष्टसखीको समूहमा तेस्रो सबैभन्दा ज्येष्ठ गोपी हुन्। उनको जन्म ब्रज क्षेत्रको करहला गाउँमा माता वाटिका देवी र पिता आरामको कोखबाट भएको थियो। चम्पकलता राधाभन्दा एक दिन कान्छी छिन् र उनको मुख्य सेवामा वनबाट फलफूल र तरकारी सङ्कलन गर्ने र त्यसपछि दिव्य दम्पती राधाकृष्णका लागि भोजन पकाउने कार्य पर्दछ। चम्पकलतालाई समर्पित एक मन्दिर, श्री चम्पकलता सखी मन्दिर, उत्तर प्रदेशको करहलामा अवस्थित छ। पुष्टिमार्ग परम्परामा, वल्लभाचार्यका शिष्य पद्मनाभदासलाई चम्पकलताको अवतार मानिन्छ।

प्रतीकात्मकता

अष्टसखीका साथमा राधाकृष्ण

वैष्णव धर्ममा, गोपीहरू कृष्णप्रतिको निःस्वार्थ प्रेम र समर्पणका लागि परिचित छन्। उनीहरूले कहिलेकाहीँ भगवानप्रतिको मानव आत्माको तिर्सनालाई सङ्केत गर्दछन्। स्कन्द पुराणका अनुसार, राधाकृष्णका लाखौँ गोपीहरूमध्ये अष्टसखीहरू सबैभन्दा प्रमुख आठ गोपीहरू हुन्। उनीहरू रासलीलाका अभिन्न अङ्ग पनि हुन्। शाक्त धर्ममा, अष्टसखीहरूलाई कहिलेकाहीँ अष्ट सिद्धि (अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ति, प्राकाम्य, ईशित्व र वशित्व) को अवतारको रूपमा लिइन्छ।