एन्टोइन लेभोइजर

एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर, (/ləˈvwɑːzieɪ/ lə-VWAH-zee-ay; फ्रान्सेली उच्चारण: [ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje] ; २६ अगस्ट १७४३ – ८ मे १७९४), एक फ्रान्सेली कुलीन र रसायनज्ञ थिए । उनी १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।

रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट मात्रात्मकमा रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा अक्सिजनको भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै प्रख्यात छन्।

उनले अक्सिजन (१७७८) र हाइड्रोजन (१७८३) को पहिचान गरी नामकरण गरेका थिए।

लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले सिलिकनको अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , पदार्थले रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ भन्ने सिद्ध गरेका थिए।

परिचय

लेभोइजरको जन्म पेरिसको एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै गणित, खगोल विज्ञान, वनस्पति विज्ञान र रसायन विज्ञानको अध्ययन गरेका थिए।

रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले फ्रान्सको वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय नक्सा तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो।

लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन विज्ञानको क्षेत्रमा उनको स्थान न्यूटनको जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो।

पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि अक्सिजन आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र धातुहरू हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे।

लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)

लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन

१७८३ मा, उनले पानी हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो भन्ने पत्ता लगाए। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर रासायनिक तत्वहरूको सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, क्याभेन्डिस, आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे।

पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी फ्रान्सेली क्रान्तिका दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा गिलोटिनमा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, ''"Il ne leur a fallu qu'un moment pour faire tomber cette tête, et cent années peut-être ne suffiront pas pour en reproduire une semblable."'' ("सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।")