कालीघाट काली मन्दिर

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
कालीघाट काली मन्दिर
कालीघाटको काली देवीको चित्र
कालीघाटको काली देवीको चित्र
Lua error in मोड्युल:Location_map at line 502: Unable to find the specified location map definition. Neither "Module:Location map/data/भारत पश्चिम बङ्गाल" nor "Template:Location map भारत पश्चिम बङ्गाल" exists.
Name
नाम कालीघाट काली मन्दिर
Devanagari कालीघाट काली मन्दिर
Sanskrit transliteration कालीघाट शक्तिपीठम
Bengali কালীঘাট কালী মন্দির
Geography
देश भारत
State पश्चिम बङ्गाल
स्थान कलकत्ताको अडि गंगाको किनारमा अवस्थित
Culture
Primary deity काली
History and governance
Date built १८०९
Creator सन्तोष रोय चौधरी (सबर्न रोय चौधरी)

कालीघाट काली मन्दिर (बङ्गाली: কালীঘাট মন্দির) पश्चिम बङ्गाल, भारतमा अवस्थित हिन्दु देवी कालिको मन्दिर हो । [१] यो एक ५१ वटा हिन्दु शक्तिपीठ मध्ये एक हो । 

कालीघाट कलकत्ताको हुगलि नदिको किनारमा रहेको काली देवीमा समर्पित घाट थियो । कलकत्ता सहरको नाम पनि कालीघाट भन्ने शब्दबाट ल्याइएको भनिन्छ । नदी भने समय वित्दै जाँदा मन्दिर परिसरबाट टाढा हुदै गएको छ । मन्दिर अहिले सानो कुलो अडि गंगाको किनारमा रहेको छ जुन हुगली नदिसँग जोडिएको छ । अडि गंगा हुगली नदिको वास्तविक वाटो थियो, त्यही भएर यसको नाम अडि (वास्तविक) गंगा राखिएको हो । 

पूजाअर्चना[सम्पादन गर्ने]

यो मन्दिरमा भारत लगायत नेपालबाट समेत धर्मावलम्बीहरूबाट जाने गर्दछन् । 

पौराणिक कथा[सम्पादन गर्ने]

कालीघाट भारतको ५१ वटा शक्तिपीठ मध्ये एक मानिन्छ, यस स्थानमा शिवको रूद्र तान्दवको दौरान सतिका विभिन्न अंगहरू खसेको मान्यता रहेको छ । कालीघाटमा सतिको दाँया खुट्टाको बुढी औला खसेको मानिन्छ । सन् १५७० जनवरीमा जिया गनोपाध्यायका श्रीमती पद्यमवती देवीले काली कुण्डमा दिव्य ज्योती देखेका थिए, यसको सोधखोज गर्दा मानव खुट्टाको आकारको ढुंगावाट उक्त ज्योती आएको पाइएको थियो । [२]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

सन् २८८७ मा कालीघाट काली मन्दिर

हालको कालीघाट मन्दिर २०० वर्ष पूरानो रहेको छ यद्यपी यसको उल्लेख १५ औं शताब्दिमा तयार गरिएको मनसार भाषण तथा १७ औं शताब्दिको कवि कनकन चान्दिमा  गरिएको छ । काली मन्दिरको उल्लेख लालमोहन विद्यानिधीको 'समबन्ध निरनोय' समेत रहेको छ । [३] 

वास्तविक मन्दिर एउटा सानो झोपडिमा थियो । हालको मन्दिर सवर्ना रोय चौधरी परिवारको सन्तोष रोय चौधरीद्वारा निर्माण गरिएको थियो ।[४] सन् १७९९ मा सन्तोष रोय चौधरीको मृत्यु पश्चात उनका नाती राजिवलोचन रोय चौधरीले यस मन्दिरको निर्माण सन् १८०९ मा गराएका थिए । यस मन्दिरका वास्तविक मालिक सवर्ना रोय चौधरीका परिवार थिए ।[५] रोय परिवारले ५९५ विघा जग्गा मन्दिरलाई प्रदान गरेका थिए ।[६] सवर्ना रोय परिवारद्वारा हलदर परिवारलाई कालीघाटको पुरोहितको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो ।[७][८] सन् १९६० मा सर्वोच्च अदालयद्वारा मन्दिर व्यवस्थापको लागी सरकारको प्रतिनिधी सहितको कमिटी गठन गरेको थियो । [९]

कालीको मूर्ति[सम्पादन गर्ने]

कालीघाट मन्दिर

यस मन्दिरमा भएको कालीको मूर्ति अद्वितीय रहेको छ । यसमा बङ्गालमा भएको कालीको मूर्तिको ढाँचालाई अनुसरण गरिएको छैन् । हालको ढुंगाको मूर्ति दुईजना सन्तहरू आत्माराम ब्रम्हचारी तथा ब्रम्हमानन्द गिरीले माता भुवनेश्वरीको मूर्तिको आकारमा तयार गरेका थिए । [१०] हालको मूर्तिमा तीन वटा आ‌खा, बाहिर निकालिएको सुनबाट बनेको जिब्रो तथा चारवटा हातहरू रहेको छन्, उक्त हातहरू समेत सुनबाट बनेको हो । उक्त हातहरू मध्ये दुईवटाहरूले वाङ्गो तरवार तथा असुरका राजा 'शुम्भ'को काटिएको टाउको लिएका छन् ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. Balakrishnan, S (मे ९, २००३), "Kali Mandir of Kolkata", The Hindu, अन्तिम पहुँच २००९-११-१० 
  2. https://www.facebook.com/Mahatirthasabarnakalighat/
  3. Bangiya Sabarna Katha Kalishetra Kalikatah by Bhabani Roy Choudhury, Manna Publication.
  4. http://www.westbengaltourism.gov.in/web/guest/kalighat
  5. http://www.sabarna.faithweb.com/custom4.html
  6. Bangiya Sabarna Katha Kalishetra Kalikatah by Bhabani Roy Choudhury, Manna Publication. ISBN 81-87648-36-8
  7. Bangiya Sabarna Katha Kalishetra Kalikatah by Bhabani Roy Choudhury, Manna Publication ISBN 81-87648-36-8
  8. https://www.facebook.com/Mahatirthasabarnakalighat/
  9. Bangiya Sabarna Katha Kalishetra Kalikatah by Bhabani Roy Choudhury, Manna Publication. ISBN 81-87648-36-8
  10. http://kamdev.faithweb.com/whats_new_1.html