केतु

चन्द्र ग्रहण, दक्षिण चन्द्रपात स्वर्भानुको शरीर
नवग्रहको सदस्य
आफ्नो वाहनमा सवार केतु
आबद्ध	ग्रह, असुर, स्वर्भानु
वासस्थान	केतुलोक
मन्त्र	ॐ विप्रचित्ति पुत्र सिंहिका पुत्र ॐ नवग्रह केतवे नमः
अस्त्र	भाला
सङ्ख्या	७, १६ र २५
वाहन	गिद्ध
वंशावली
अभिभावकहरू	विप्रचित्ति (पिता), सिंहिका (माता)
भाइबहिनीहरू	राहु
रानी	चित्रलेखा

केतु () वैदिक वा हिन्दु ज्योतिषमा चन्द्रमाको अवरोही (अर्थात् 'दक्षिण') चन्द्रपात हो। देवताको रूपमा मानवीकरण गरिएका राहु (, आरोही वा 'उत्तर' चन्द्रपात) र केतुलाई अमर असुर स्वर्भानुका दुई भाग मानिन्छ, जसको टाउको भगवान विष्णुले काटिदिएका थिए।

वैदिक ज्योतिषका अनुसार, राहु र केतुको कक्षीय चक्र १८.६ वर्षको हुन्छ र उनीहरू कक्षीय रूपमा (साथै जन्म कुण्डलीमा पनि) सधैँ एकअर्काबाट १८० डिग्रीको दूरीमा हुन्छन्। यो चन्द्रमाको अयन गतिको कक्षा वा पृथ्वीको क्रान्तिवृत्तमा चन्द्रमाको आरोही र अवरोही बिन्दुहरूको १८.६ वर्षको परिक्रमा चक्रसँग मेल खान्छ। केतुले बुध (परम्परागत शासक ग्रह) सँगै कन्या राशिमा शासन गर्दछ।

खगोलीय रूपमा, राहु र केतुले खगोलीय गोलामा घुमिरहेका सूर्य र चन्द्रमाको मार्गहरू काटिने विन्दुहरूलाई जनाउँछन्, र यी कुनै भौतिक ग्रहहरू होइनन्। राहु र केतु क्रमशः उत्तर र दक्षिण चन्द्रपातका नामहरू हुन्। जब सूर्य र चन्द्रमा यी मध्ये कुनै एक विन्दुमा हुन्छन्, तब ग्रहण लाग्दछ, जसले गर्दा राहु/केतुले उनीहरूलाई निलिरहेको भन्ने पौराणिक कथाको जन्म हुन्छ। केतुलाई चन्द्रग्रहण गराउन जिम्मेवार मानिन्छ।

ज्योतिष

केतुको एक भित्ते चित्र। टाउको बिनाको शरीरको रूपमा चित्रण गरिएको। जयपुरको जवाहर कला केन्द्रबाट।

हिन्दु ज्योतिषमा, केतुले राम्रो र नराम्रो दुवै प्रकारका कर्मिक सङ्ग्रहका साथै आध्यात्मिकता र अलौकिक प्रभावहरूको प्रतिनिधित्व गर्दछ। केतुले भौतिकीकरणबाट आत्मातर्फको शुद्धीकरणको आध्यात्मिक प्रक्रियालाई जनाउँछ र यसलाई पापी र शुभ दुवै मानिन्छ: यो प्रक्रियाले दुःख र हानि गराउँछ, तैपनि सोही समयमा व्यक्तिलाई भगवानतर्फ डोर्याउँछ। अर्को शब्दमा, यसले व्यक्तिमा थप आध्यात्मिक दृष्टिकोण जबरजस्ती ल्याउनका लागि भौतिक नोक्सानी गराउँछ। केतु बुद्धिमत्ता, ज्ञान, वैराग्य, कल्पना, भेदक अन्तर्दृष्टि, मानसिक असन्तुलन र मानसिक क्षमताको 'कारक' वा सूचक हो। केतुले भक्तको परिवारमा समृद्धि ल्याउने र सर्पदंश तथा विषबाट उत्पन्न हुने बिरामीको प्रभाव हटाउने विश्वास गरिन्छ। उसले आफ्ना भक्तहरूलाई राम्रो स्वास्थ्य, धन र पशुधन प्रदान गर्दछ। केतु तीनवटा नक्षत्रहरू: अश्विनी, मघा र मूलाको स्वामी हो।

केतुलाई मोक्ष, सन्यास, आत्म-साक्षात्कार, ज्ञान, चञ्चल स्वभाव, अशान्ति, अन्तःस्रावी प्रणाली र छोटो तथा मोटो शरीरका लागि जिम्मेवार मानिन्छ।

केतुको प्रभावमा आउने मानिसहरूले ठुलो उचाइ हासिल गर्न सक्छन्, जसमध्ये धेरैजसो आध्यात्मिक हुन्छन्।

राहु, एक कर्मिक ग्रह भएकोले, जीवनको एक विशिष्ट क्षेत्रमा काम गर्ने आवश्यकता र इच्छा देखाउँछ जहाँ अघिल्लो जन्ममा अज्ञानता थियो। स्पष्ट असन्तुष्टिलाई सन्तुलनमा राख्नको लागि वर्तमान जीवनकालमा सन्तोषजनक समाधान प्राप्त गर्न अतिरिक्त प्रयास गर्नुपर्छ। राहुले प्रत्येक ग्रहको सबै नकारात्मक गुणहरू हटाउन सक्छ भने केतुले ग्रहको प्रत्येक सकारात्मक गुणलाई जोड दिन सक्छ। केतुलाई पापी ग्रह मानिन्छ र यो प्रायः नकारात्मक कुराहरूसँग जोडिएको छ। धेरै मानिसहरूले यसलाई कठिन ग्रह मान्छन् किनभने यो भौतिक स्तरमा अवरोधका रूपमा प्रकट हुन्छ। यद्यपि भगवान गणेशका मन्त्रहरूले ती समस्याहरू समाधान गर्न मद्दत गर्न सक्छन् किनभने गणेश केतुका अधिपति देवता हुन्। केतुले प्राय: व्यक्तिको जीवनमा पूर्ण वैराग्य, हानि, विचारहीनता, भौँतारिने र अन्योलको भावना ल्याउँछ। केतुको धेरै गहिरो पक्ष छ र यसलाई सबै ग्रहहरूमध्ये सबैभन्दा आध्यात्मिक भनिएको छ। केतुलाई ज्ञान र मुक्तिको ग्रह मानिएको छ। यो त्यस्तो हो जसले आफ्नो "टाउको (सांसारिक इन्द्रिय = तत्त्व)" गुमाएको छ, र यो त्यागको मानवीकरण हो (टाउको बिनाको धड जसलाई केही चाहिँदैन)। केतु त्यो तपस्वी हो जो सांसारिक जीवनभन्दा माथि उठेर अन्तिम मुक्ति प्राप्त गर्न चाहन्छ। केतु बृहस्पति (बृहस्पति), शनि (शनि) को मित्र हो; शुक्र (शुक्र) सँग तटस्थ छ र यसको बुध (बुध), चन्द्रमा (चन्द्र) र मङ्गल (मङ्गल) सँग शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध छ।

बाह्य कडीहरू

• केतुसँग सम्बन्धित चित्र तथा श्रव्यदृश्यहरू विकिमिडिया कमन्समा रहेको छ।