कश्यप सागर
| कश्यप सागर | |
|---|---|
 कश्यप सागरको मानचित्र | |
| भौगोलिक निर्देशांक | ४०°उ ५१°पू / 40°N 51°E |
| प्रकार | एण्डोरिक, नुनिलो, स्थायी, प्राकृतिक |
| अन्तर्वाह | भोल्गा नदी |
| बहिर्वाह | वाष्पीकरण |
| सिंचित क्षेत्रफल | ३६,२६,००० किमी२ (१४,००,००० वर्ग माइल)[१] |
| सिंचित क्षेत्र |  अजरबैजान इरान कजाख्स्तान रूस तुर्कमेनिस्तान |
| सतहको क्षेत्रफल | ३,७१,००० किमी२ (१,४३,००० वर्ग माइल) |
| औसत गहिराई | १८४ मी (६०४ फिट) |
| पानीको आयतन | ७८,२०० किमी३ (१८,८०० घन माइल) |
| अवधारण समय | २५० वर्ष |
| सतहको उचाई | −२८ मी (−९२ फिट) |
| बसोबास | बाकु (अजरबैजान), राश्त (ईरान), अकतउ (कजाखस्तान), मखाचकला (रूस), तुर्कमेनिस्तान |
| सन्दर्भ सामाग्री | [१] |
कश्यप सागर (फारसी भाषा: دریای مازندران, कश्यप सागर विश्वको सबैभन्दा ठूलो अन्तर्देशीय पानीको स्रोत हो। जसलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो तालको रूपमा वर्णन गरिएको छ र सामान्यतया पूर्ण समुद्रको रूपमा चिनिन्छ।[२][३][४] यो युरोप र एसिया दुवैमा अवस्थित छ। काकेशसको पूर्वमा, मध्य एसियाको फराकिलो मैदानको पश्चिममा, पूर्वी युरोपमा दक्षिणी रूसको उर्वर मैदानको दक्षिणमा र इरानी पठारका पर्वतीय क्षेत्रको उत्तरमा अवस्थित छ। यसले ३७१,००० वर्ग किलोमिटर (१,४३,००० वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ (पूर्वतर्फ रहेको अत्यधिक नुनिलो गराबोगाजकोल लगूनलाई बाहेक), जुन जापानको क्षेत्रफल बराबर हो। यसको जलआयतन ७८,२०० घन किलोमिटर (१९,००० घन माइल) छ।[५] यसको नुनिलोपन करिब १.२% (१२ ग्राम/लिटर) रहेको छ। जुन सामान्य समुद्री पानीको नुनिलोपनको करिब एक तिहाई मात्र हो। यसलाई उत्तरपूर्वमा काजाकिस्तान, उत्तरपश्चिममा रूस, दक्षिणपश्चिममा अजरबैजान, दक्षिणमा इरान र दक्षिणपूर्वमा तुर्कमेनिस्तानले घेरिएको छ। क्यास्पियन सागरको नाम प्राचीन इरानी कास्पी मानिसहरूबाट आएको हो। यो ताल उत्तरदेखि दक्षिणसम्म १,२०० किलोमिटर (७५० माइल) फैलिएको छ। जसको औसत चौडाइ ३२० किलोमिटर (२०० माइल) रहेको छ। यसको कुल क्षेत्रफल ३८६,४०० किलोमिटर (१४९,२०० वर्ग माइल) छ भने सतह समुद्र सतहभन्दा लगभग २७ मिटर (८९ फिट) तल रहेको छ। यसको मुख्य ताजा पानीको प्रवाह, युरोपको सबैभन्दा लामो नदी भोल्गा, उथले उत्तरी छेउमा प्रवेश गर्छ। दुई गहिरो बेसिनहरूले यसको मध्य र दक्षिणी क्षेत्रहरू बनाउँछन्। यसले तापक्रम, लवणता र पारिस्थितिकीमा तेर्सो भिन्नता निम्त्याउँछ। दक्षिणमा समुद्री सतह समुद्र सतहभन्दा १,०२३ मिटर (३,३५६ फिट) तल पुग्छ, जुन बैकाल र टांगानिका तालहरू पछि पृथ्वीमा तेस्रो-सबैभन्दा कम प्राकृतिक गैर-समुद्री अवसाद हो। यसका मध्य र दक्षिणी भागहरू दुई गहिरा बेसिनहरूले बनेका छन्। जसले तापक्रम, लवणता र पारिस्थितिकीमा तेर्सो भिन्नता उत्पन्न गर्छ। दक्षिणी बेसिनको गहिराइ समुद्र सतहभन्दा १,०२३ मिटर (३,३५६ फिट) तलसम्म पुग्छ, जसले यसलाई बैकाल ताल र टांगानिका तालपछि पृथ्वीको तेस्रो-सबैभन्दा कम प्राकृतिक गैर-समुद्री अवसाद बनाउँछ। ३७१,००० वर्ग किलोमिटर (१४३,००० वर्ग माइल) क्षेत्रफल भएको कश्यप सागर सुपेरियर ताल भन्दा करिब पाँच गुणा ठूलो रहेको छ। जसको क्षेत्रफल ८२,००० वर्ग किलोमिटर (३२,००० वर्ग माइल) रहेको छ।[६] कश्यप सागर विभिन्न प्रजातिहरूको आवासस्थल हो र विशेष गरी क्याभियार तथा तेल उद्योगका लागि प्रसिद्ध छ। तेल उद्योगबाट उत्पन्न प्रदूषण तथा यसमा मिसिने नदीहरूमा बनाइएका बाँधहरूले यसको पारिस्थितिकीमा नकारात्मक प्रभाव पारेका छन्। विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिसँगै मरुभूमीकरणको प्रक्रियाका कारण २१औँ शताब्दीभित्र यसको गहिराइ ९–१८ मिटर (३०–६० फिट) ले घट्ने अनुमान गरिएको छ। जसले पारिस्थितिकीय विनाश (इकोसाइड) निम्त्याउन सक्ने खतरा रहेको छ।[७][८]
व्युत्पत्ति
[सम्पादन गर्नुहोस्]कश्यप सागरको नाम कास्पी शब्दबाट आएको हो। जुन प्राचीन मानिसहरू ट्रान्सकाकेशियामा समुद्रको दक्षिण पश्चिममा बसोबास गर्ने गर्थे।[९] इरानमा यस ताललाई माजन्दरान सागर (फारसी: دریای مازندران) भनिन्छ। जुन यसको दक्षिणी किनारमा अवस्थित ऐतिहासिक माजन्दरान प्रान्तको नामबाट व्युत्पन्न भएको हो।[१०] पुराना रूसी स्रोतहरूमा यसलाई ख्वालिन वा ख्वालिस सागर (रूसी: Хвалынское море / Хвалисское море) भनिएको पाइन्छ। जसको नाम ख्वारज्मिया क्षेत्रसँग सम्बन्धित मानिन्छ।[११] प्राचीन शास्त्रीय कालमा ग्रीक र फारसी स्रोतहरूमा यसलाई हार्कानियन सागर का रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।[१२]
जलाधार (बेसिन) देशहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]सीमावर्ती देशहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]उत्तर
[सम्पादन गर्नुहोस्]पूर्व
[सम्पादन गर्नुहोस्]पश्चिम
[सम्पादन गर्नुहोस्]दक्षिण
[सम्पादन गर्नुहोस्]पूर्व सीमावर्ती देशहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]उत्तर
[सम्पादन गर्नुहोस्]
दक्षिण
[सम्पादन गर्नुहोस्] इरान(पहलवी इरान)
पश्चिम
[सम्पादन गर्नुहोस्]ओटोमन साम्राज्य 1736
भौतिक विशेषताहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- 1 2 वान डर लीडेन, ट्रएज, एवम् टड, एड्स, द वाटर विश्वकोष द्वितीय संस्करण. चेल्सिया, एम.आई: लुविस पब्लिशर्स, १९९०, पृष्ठ १९६
- ↑ "Convention on the Legal Status of the Caspian Sea", President Of Russia (en-USमा), २०१८-०८-१२, मूलबाट २०२२-०३-१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२२-०१-२२।
- ↑ "Is the Caspian a sea or a lake?", The Economist (en-USमा), २०१८-०८-१६, आइएसएसएन 0013-0613, मूलबाट २०१८-०८-१९-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२२-०१-२२।
- ↑ Zimnitskaya, Hanna; von Geldern, James (जनवरी २०११), "Is the Caspian Sea a Sea; and Why Does it Matter?", Journal of Eurasian Studies 2 (1): 1–14, डिओआई:10.1016/j.euras.2010.10.009।
- ↑ Leong, Goh Cheng (१९९५-१०-२७), Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition (अङ्ग्रेजीमा), Oxford University Press, पृ: 66, आइएसबिएन 978-0-19-562816-6, मूलबाट २०२२-१०-१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२२-०१-१७।
- ↑ "Great Lakes – Physical Facts", United States Environmental Protection Agency, मूलबाट २९ अक्टोबर २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ जनवरी २०२३।
- ↑ Dumont, Henri (अक्टोबर १९९५), "Ecocide in the Caspian Sea", Nature 377 (6551): 673–674, डिओआई:10.1038/377673a0, बिबकोड:1995Natur.377..673D।
- ↑ Wesselingh, Frank; Lattuada, Matteo (२०२०-१२-२३), "The Caspian Sea is set to fall by 9 metres or more this century – an ecocide is imminent", The Conversation (en-USमा), अन्तिम पहुँच २०२३-०६-२९।
- ↑ Caspian Sea अभिलेखिकरण २००८-०१-०७ वेब्याक मेसिन in Encyclopædia Britannica.
- ↑ Zonn, I.S.; Kosarev, A.N.; Glantz, M.; Kostianoy, A.G. (२०१०), The Caspian Sea Encyclopedia, Encyclopedia of Seas, Springer Berlin Heidelberg, पृ: २९०, आइएसबिएन 978-3-642-11524-0, मूलबाट अक्टोबर १८, २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच जुलाई २०, २०२२।
- ↑ Max Vasmer, Etimologicheskii slovar' russkogo yazyka, Vol. IV (Moscow: Progress, 1973), p. 229.
- ↑ Pliny the Elder, Natural History 6.35 et alibi.
बाह्य कडीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]
- Kropotkin, Peter Alexeivitch; Bealby, John Thomas (१९११), "Caspian Sea", in क्रिसहोल्म, हुग, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका 5 (११औँ संस्करण), क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय छापाखाना, पृ: 452–455।
- कश्यप सागरका नामहरू
- कश्यप सागर क्षेत्र
- कश्यप समुद्री सतहमा परिवर्तनहरू बारे डेटिङ
