खड्गमान सिंह
खड्गमान सिंह बस्न्यात | |
|---|---|
| मन्त्री | |
| राजश्री | राजा त्रिभुवन |
| व्यक्तिगत विवरण | |
| जन्म | वि.सं. १९६४ |
| निधन | वि. सं. २०५५ आर्यघाट |
| दल | प्रचण्ड गोर्खा नेपाल प्रजा परिषद |
खड्गमानसिंह बस्न्यात एक नेपाली राणाबिरोधी राजनीतिज्ञ थिए।[१]
सिंहको जन्म सन् १९०७ मार्चमा काठमाडौँ, नेपाल भएको थियो।[२] डिल्लीबजारमा दिलिपसिंह वस्नेत र दीर्घकुमारीका छोरा थिए । उनले पटना विश्वविद्यालयबाट म्याट्रिक दिएपछि राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे।[३]
प्रचण्ड गोर्खा र जेलजीवन
[सम्पादन]बि.सं १९८८ मा उनले खण्डमानसिंह, मैनाबहादुर, रङ्गनाथ शर्मा, उमेशविक्रम शाह आदि सँग मिलेर प्रचण्ड गोर्खा नामक गोप्य संगठन स्थापना गरे, जुन नेपालको सत्ताबाट राणा वंशलाई हटाउन सुरु गरिएको थियो।[४] तर एक सदस्यले त्यो कुराको भण्डाफोर गर्दा उमेशविक्रमलाई पाल्पा, अन्यलाई सर्वस्यसहित कारावास भयो। खण्डमानसिंह र मैनाबहादुर जेलमै मरे। २००७ सालमा खड्गमानसिंह छुटे र २० वर्षमा गलफन्दी र नेलबाट मुक्ति पाए।[५]
२००७-२०१७
[सम्पादन]सात सालको क्रान्ति २००७ माघमा खड्गमानसिंह रिहा भए। जेलमा उनी टंकप्रसाद सँगै बसेका थिए र उनीसँगै रिहा भए। जेलबाहिर आउनासाथ सर्वसाधारणको भीडले छोप्यो । उठाएर बोक्ने, अँगालो हाल्ने फूल दिने, माला लगाइदिने भयो। त्यहाँबाट नयाँ सडकको ढोकासम्म आउन दुई घन्टा लागेको थियो । यट्खा टोलमा आठ बजे राति पुग्दा भीडले जिन्दावादको नारा लगायो। त्यसपछि खड्गमान सिंहले ‘स्वर्गबाट हेर्नोस् हे वीर हो । जाग्यौं हामी कर्तव्य सम्झेर’ भन्ने गीत गाए । प्रचण्ड गोर्खामा आफू मात्र बाँकी रहेकाले र टंकप्रसादसँग जेल बसेकाले खड्गमान पनि प्रजापरिषद्मा प्रवेश गरे। उनको विवाह राजा त्रिभुवनकै नातेदार प्रजाराज्य लक्ष्मीसँग राजकीय सम्मानका साथ विवाह भयो।[६] पहिलो मातृकाप्रसादको मन्त्रिपरिषद्मा उनी मन्त्री पनि भए। केशर सम्शेर जबराको परामर्शदातृ सरकारमा उनी परराष्ट्रमन्त्री बनेका थिए ।[७]
२०१७-२०४६
[सम्पादन]पञ्चायतमा अञ्चलाधीश हुँदै पाकिस्तान[८], इरान[९] र टर्कीका लागि शाही नेपाली राजदूत भए। सिंहकी श्रीमती प्रज्ञाराज्यलक्ष्मी सिंह राष्ट्रिय पञ्चायतकी उपाध्यक्ष पनि थिइन् ।
पछि आफू पञ्च नभएको र घरजग्गा नजोडेको भन्दै २०४६ सालको जनआन्दोलनलाई समर्थन गरे।
पुस्तक ‘जेलबाहिर बयालीस वर्ष’ मा लेखे ।
मृत्यु
[सम्पादन]उनको मृत्यु २०५५ सालमा भएको थियो। प्रजापरिषद् र राष्ट्रिय झन्डामा ओडाएर आर्यघाटमा उनको अन्त्येष्टि भयो।
उनको मृत्यु क्षयरोग भएको थियो।
कार्यहरू
[सम्पादन]सन्दर्भहरू
[सम्पादन]- ↑ "प्रचण्ड गोर्खाको उत्खनन", Annapurna Post (नेपालीमा), मूलबाट १३ नोभेम्बर २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १३ नोभेम्बर २०२१।
- ↑ Who's Who-Nepal, 1992, १९९२, अन्तिम पहुँच १३ नोभेम्बर २०२१।
- ↑ "खड्गमान सिंह – नइ एकेडेमी" (en-USमा), अन्तिम पहुँच २०२६-०६-२३। अभिलेखिकरण २०२६-०५-११ वेब्याक मेसिन
- ↑ The History of Constitutional Development of Nepal, 1948-1980, १९८१, अन्तिम पहुँच १३ नोभेम्बर २०२१।
- ↑ सुवेदी, राजाराम (२०५०), "प्रचण्ड व्यक्तित्व", जनमत ५३: ७–१०।
- ↑ भट्टराई, मदनकुमार (फागुन २२, २०८१), "प्रजा राज्यलक्ष्मी देवी सिंह : जो राष्ट्रिय पञ्चायतमा उपाध्यक्ष हुने प्रथम महिला बनिन्", www.ratopati.com (Nepaliमा), अन्तिम पहुँच २०२६-०६-२३।
- ↑ नारायण, गोविन्द (२००९ भाद्र १०), "श्री ५ महाराजाधिराजका सेक्रेटरीयट नारायणहीटी दरवार काठमाडौंको परामर्शदाताहरुको काम कर्तव्य", नेपाल गजेट।
- ↑ अधिकारी, कल्याणविक्रम, "श्री ५ महाराजाधिराजबाट पाकिस्तानका लागि शाही नेपाली राजदूत पदमा श्री खड्गमान सिंहलाई नियुक्त गरिबक्सेको", rajpatra.dop.gov.np, अन्तिम पहुँच २०२६-०७-१९।
- ↑ अधिकारी, कल्याणविक्रम, "श्री ५ महाराजाधिराजबाट शाही नेपाली राजदूत श्री विश्व प्रभानलाई युगोस्लाभियाका लागि र खङ्गमान सिंहलाई इरानका लागि पनि शाही नेपाली राजदूतमा नियुक्त गरिबक्सेको", rajpatra.dop.gov.np, अन्तिम पहुँच २०२६-०७-१९।