तराई-दुआर सवाना र घाँसेमैदान
| तराई-दुआर सवाना र घाँसे मैदान | |
|---|---|
 नेपालको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा एकसिङ्गे गैँडा | |
 | |
| पारिस्थितिकी | |
| जैविक क्षेत्र | हिन्द हिमालय |
| जैविक समुदाय | उष्णकटिबंधीय र उपोष्णकटिबंधीय घाँसेमैदान, सवाना र झाडीमैदान |
| सीमानाहरू |
|
| पक्षी प्रजातिहरू | ३६६[१] |
| स्तनधारी प्रजातिहरू | ११५[१] |
| भूगोल | |
| क्षेत्र | ३४,६०० किमी२ (१३,४०० वर्ग माइल) |
| देशहरू | नेपाल, भुटान, भारत |
| संरक्षण | |
| बासस्थान हानि | ९०.६२%[१] |
| संरक्षित | ८.९१%[१] |
तराई-दुआर सवाना र घाँसे मैदानहरू हिमालय आधारमा लगभग २५ किमी (१६ माइल) किलोमिटर (16 माइल) चौडा एउटा साँघुरो तल्लो पारिस्थितिक क्षेत्र हो र भारत, नेपाल र भुटान इन्डो-गङ्गा मैदान निरन्तरता हो। यसलाई नेपालदेखि पूर्वमा गङ्गा बेसिन तराई भनिन्छ, त्यसपछि पश्चिम बङ्गाल, भुटान र असम पूर्वमा ब्रह्मपुत्र नदी डुअर्स भनिन्छ। यसले विश्वको सबैभन्दा अग्लो घाँसे मैदानहरू ओगटेको छ, जुन विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा खतरामा परेका र दुर्लभ छन्।
स्थान र वर्णन
[सम्पादन गर्नुहोस्]यो उष्णकटिबन्धीय र उपोष्णकटिबन्धीय़ घाँसे मैदान, सवाना र झाडीको जैविक क्षेत्र पश्चिमी भुटान दक्षिणी नेपाल तराई, पश्चिमतर्फ बाङ्केसम्म फैलिएको छ, जसले राप्ती नदी किनारमा रहेको डाङ र देउखुरी उपत्यका भारत भाबर र दून उपत्यका समेट्छ। प्रत्येक छेउमा भारतको उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश र बिहार राज्यहरूमा सीमा पार गर्दछ। पूर्वी र मध्य क्षेत्रहरू पश्चिमी छेउमा भन्दा ओसिलो छन्।
नेपालमा कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष, चितवान राष्ट्रिय निकुञ्ज बफरजोनमा रहेको बिसाजार ताल, जगदीशपुर जलाशय र घोडाघोडी तालको सिमसार क्षेत्र रामसर स्थलका रूपमा तोकिएको छ। शुक्लफन्ट राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालको सबैभन्दा ठुलो निरन्तर घाँसे मैदान हो।
वनस्पति
[सम्पादन गर्नुहोस्]तराई-दुआर सवाना र घाँसे मैदानहरू माटोको गुणस्तर र प्रत्येक क्षेत्रले प्राप्त गर्ने वर्षाको मात्रामा निर्भर गर्दै अग्लो नदी किनारको घाँसे मैदान, सवाना र सदाबहार र पर्णपाती वन मोजेक हुन्। नेपालको तराईको घाँसे मैदानहरू संसारको सबैभन्दा अग्लोमध्ये एक हो, र वार्षिक मनसुन बाढीद्वारा जम्मा भएको गादले यसलाई जोगाउँछ। महत्त्वपूर्ण घाँसहरूमा बरुवा (ट्रिपिडियम बेङ्गालेन्से) र कन्स घाँस (स्याकरम स्पन्टेनियुम) समावेश छन् जसले मनसुनको पानी पछि पछि तुरुन्तै आफूलाई स्थापित गर्दछ। पाहाडी क्षेत्रहरूमा प्रमुख रूख साल (सोरिया रोबस्टा) हो जुन ४५ मी (१४८ फिट) मिटर (148 फिट) को उचाइसम्म बढ्न सक्छ। यस क्षेत्रमा मालोटस फिलिपेन्सिस, जामुन, कपासको रूख, मालोटस नुडिफ्लोरस र गरुगा पिन्नाटा समावेश भएको नदी किनारको उष्णकटिबन्धीय पर्णपाती वन पनि समावेश छ।
जीवजन्तु
[सम्पादन गर्नुहोस्]पारिस्थितिक क्षेत्र धेरै सङ्ख्यामा स्तनपायी र पक्षी प्रजातिहरूको वासस्थान हो। लुप्तप्राय वृहत् एक-सिङ्गा गैंडा र बङ्गाल बाघका साथै एसियाली हात्ती, स्लोथ भालु, भारतीय चितुवा पनि उल्लेखनीय छन्।
नेपालको चितवान राष्ट्रिय निकुञ्ज सन् मा 400 भन्दा बढी गैंडा देखिएको थियो र डिसेम्बर 2009 देखि मार्च 2010 सम्म गरिएको सर्वेक्षणमा 125 वयस्क बाघहरू रेकर्ड गरिएको थियो, जसले १,२६१ किमी२ (४८७ वर्ग माइल) वर्ग किलोमिटर वर्ग माइल) क्षेत्र ओगटेको थियो। नेपालको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र शुक्लफन्ट राष्ट्रिय निकुञ्ज र भारतको वाल्मीकि र दुधवा राष्ट्रिय निकुञ्ज करिब 100 वटा बाघ छन्। चित्तुवान र छेउछाउको परसा राष्ट्रिय निकुञ्ज विशेष गरी बाघ र बादल चितुवा लागि प्रमुख महत्त्वको छ। घाँसे मैदानका चराउने जनावरहरूमा पाँच प्रजातिका मृग, बारासिङ्गा, सम्बर, चितल, हग डियर र मुन्टजाक साथै चार ठुला चराउने जनावरहरू, एसियाली हात्ती, गैंडा, गौर र नीलगाई समावेश छन्। यहाँ पाइने खतरामा परेका स्तनपायीहरूमा जङ्गली पानी भैँसी र निकट-स्थानिक हिस्पिड खरायो (क्याप्रोलागस हिस्पिडस) समावेश छन्।
घाँसे मैदानहरूमा घरियाल, मगरमच्छ र नरम-खोल भएका कछुवाहरूसहित धेरै सरीसृपहरू पनि छन्।
घाँसे मैदानहरूले आंशिक रूपमा दुई बर्डलाइफ अन्तर्राष्ट्रिय स्थानिक पक्षी क्षेत्रहरू, पश्चिमी नेपालको मध्य हिमालय इबिए र भुटानको दक्षिणमा असम मैदान इबिएको पश्चिमी छेउमा ओगटेका छन्। त्यहाँ तीनवटा निकट-स्थानिक चरा प्रजातिहरू छन्। घाँसे मैदानका 44 वटा खतरामा परेका र घट्दै गइरहेका चरा प्रजातिहरूमा बङ्गाल फ्लोरिकन (हौबरोप्सिस बेङ्गालेन्सिस लेसर फ्लोरिकन (साइफिओटाइड्स इन्डिका सारस क्रेन (ग्रस एन्टिगोन) र मायावी भारतीय घाँस पक्षी समावेश छन्।
खतरा र संरक्षण
[सम्पादन गर्नुहोस्]अग्ला घाँसे मैदान भएका क्षेत्रहरूको संरक्षणको विशेष महत्त्व छ। वुडी बोटको अतिक्रमण तराई-दुआर सवाना र घाँसे मैदानहरूका लागि खतरा हो।[२]
पनि हेर्नुहोस्
[सम्पादन गर्नुहोस्]- भारतका पारिस्थितिक क्षेत्रहरूको सूची
- नेपालका पारिस्थितिक क्षेत्रहरूको सूची
- हिमालय उपोष्णकटिबन्धीय चौडा पात वन
- मार्गला हिल्स
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- 1 2 3 4 उद्दरण त्रुटी: अवैध
<ref>चिनो; "Atlas" नामको सन्दर्भका लागि कुनै पाठ प्रदान गरिएको छैन - ↑ Bhowal, S.; Banerjee, S.; Das, D.; John, R. (२०२५), "Fire, anthropogenic influence, and habitat factors affect grassland persistence in the face of woody encroachment in a Terai-Duars savanna and grasslands habitat", Environmental Monitoring and Assessment 197 (8): ९७१, डिओआई:10.1007/s10661-025-14425-4।
