नसर्ने रोग

नसर्ने रोग
नसर्ने रोगहरूको किट बोकेकी एक नर्स, फिजी, सन् २०१२

नसर्ने रोग त्यो रोग हो जुन एउटा व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सीधै सर्न सक्दैन। नसर्ने रोगहरूमा पार्किन्सनको, स्वप्रतिरक्षित रोग, मस्तिष्काघात, हृदय रोग, क्यान्सर, मधुमेह, दीर्घकालिक मृगौला रोग, अल्जाइमर, मोतिबिन्दु र अन्य समावेश छन्। नसर्ने रोगहरू दीर्घकालीन वा तीव्र हुन सक्छ। अधिकांश गैर-सञ्चारनीय हुन्छन्, यद्यपि केही नसर्ने सङ्क्रमक रोगहरू पनि छन्।

संसारमा मृत्युको प्रमुख कारण बनिरहेका चारवटा मुख्य नसर्ने रोगहरू भनेका हृदय रोग, क्यान्सर, दीर्घकालीन श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगहरू, र मधुमेह हुन्। नसर्ने रोगहरूले विश्वभरको १० प्रमुख मृत्युका कारणहरू मध्ये सातलाई समेट्छन्। सन् २०१९ का लागि दिइएका तथ्याङ्कहरू अनुसार विश्वव्यापी रूपमा नसर्ने रोगका कारण ४.१ करोड मानिसहरूको मृत्यु भएको छ। यसमध्ये १.७९ करोड हृदय रोग; ९३ लाख क्यान्सर; ४१ लाख दीर्घकालीन श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगहरू, र २० लाख मधुमेहको कारण मृत्यु भएको छ। यी चार समूहका ८०% भन्दा बढी मृत्यु समयपूर्व थिए जसमा मृतकको उमेर ७० वर्ष भन्दा कम थियो।

व्यक्तिको पृष्ठभूमि, जीवनशैली र वातावरण जस्ता जोखिम कारकहरूले केही गैर-सङ्क्रामक रोगहरूको सम्भावना बढाउँछन्। प्रत्येक वर्ष, कम्तिमा ५० लाख मानिसहरू सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोगका कारण मृत्यु हुने गरेको छ र लगभग २८ लाख मानिसहरू बढी तौलका कारण मृत्युको शिकार बन्छन्। उच्च कोलेस्ट्रोलले लगभग २६ लाख मृत्युको कारण बनाउँछ र ७५ लाख उच्च रक्तचापका कारण मृत्यु हुने गरेको छ।

जोखिमका कारकहरू

व्यक्तिको पृष्ठभूमि; जीवनशैली र वातावरण जस्ता जोखिम कारकहरूले केही गैर-सङ्क्रामक रोगहरूको सम्भावना बढाउने कुरा ज्ञात छ। यसमा उमेर, लिङ्ग, आनुवंशिकी, वायु प्रदूषणको सम्पर्क, र धूम्रपान, अस्वस्थ आहार र शारीरिक निष्क्रियता जस्ता व्यवहारहरू समावेश छन् जसले उच्च रक्तचाप र मोटोपना निम्त्याउन सक्छ, जसले गर्दा धेरै नसर्ने रोगहरूको जोखिम बढ्छ। धेरैजसो नसर्ने रोगहरूलाई रोकथाम गर्न सकिने मानिन्छ किनभने तिनीहरू परिमार्जन गर्न सकिने जोखिम कारकहरूले गर्दा हुन्छन्।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको विश्व स्वास्थ्य प्रतिवेदन सन् २००२ ले स्वास्थ्यको लागि शीर्ष दस प्रमुख जोखिमहरूमा नसर्ने रोगका लागि पाँच महत्त्वपूर्ण जोखिम कारकहरू पहिचान गरेको छ। यी हुन् रक्तचाप बढ्नु, कोलेस्ट्रोल बढ्नु, सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग, मदिरा सेवन र अधिक तौल। नसर्ने रोगको उच्च जोखिमसँग सम्बन्धित अन्य कारकहरूमा व्यक्तिको आर्थिक र सामाजिक अवस्था समावेश छ, जसलाई स्वास्थ्यको सामाजिक निर्धारक पनि भनिन्छ।

यदि प्राथमिक जोखिम कारकहरू हटाइयो भने, मुटु रोग, मस्तिष्काघात र प्रारम्भिक मधुमेहका ८०% र क्यान्सरका ४०% घटनाहरूलाई रोक्न सकिन्छ भन्ने अनुमान गरिएको छ। मुख्य जोखिम कारकहरूलाई लक्षित गर्ने हस्तक्षेपहरूले विश्वव्यापी रूपमा रोगको बोझ कम गर्नमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। राम्रो आहार र बढ्दो शारीरिक गतिविधिमा केन्द्रित प्रयासहरूले नसर्ने रोगहरूको व्यापकता नियन्त्रण गर्न सक्षम भएको छ।

बाह्य कडीहरू

• नसर्ने रोगहरूको बारेमा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको तथ्य पत्र
• विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको पूर्वी भूमध्यसागरीय क्षेत्रीय कार्यालयको लागि गैर-सङ्क्रामक रोगहरूको वेबसाइट