निर्मला सीतारमन

निर्मला सीतारमन
सन् २०२५ मा सितारमन
भारतको ३० ‌औं अर्थमन्त्री
बहालवाला
पद बहाली ३० मे २०१९
प्रधानमन्त्री	नरेन्द्र मोदी
पूर्वाधिकारी	अरूण जेटली
भारतको संस्थागत मामिला मन्त्री
बहालवाला
पद बहाली ३० मे २०१९
प्रधानमन्त्री	नरेन्द्र मोदी
पूर्वाधिकारी	अरूण जेटली
भारतको रक्षा मन्त्री
कार्यकाल ३ सेप्टेम्बर २०१७ – ३० मे २०१९
प्रधानमन्त्री	नरेन्द्र मोदी
पूर्वाधिकारी	अरूण जेटली
उतराधिकारी	राजनाथ सिंह
व्यक्तिगत विवरण
जन्म	(1959-08-18) १८ अगस्ट १९५९ तमिलनाडुको मदुरै
राजनीतिक दल	भारतीय जनता पार्टी
जीवनसाथी	पाराकला प्रभाकर ( वि १९८६)
सन्तान	१

निर्मला सीतारमन (जन्म १८ अगस्ट १९५९) एक भारतीय अर्थशास्त्री र राजनीतिज्ञ हुन्। उनी सन् २०१९ देखि भारत सरकारकी अर्थमन्त्री तथा संस्थागत मामिला मन्त्रीका रूपमा कार्यरत छिन्। उनी भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) की वरिष्ठ नेत्री हुन्। उनले सन् २०१६ देखि भारतीय संसदको माथिल्लो सदन राज्यसभामा कर्नाटकको प्रतिनिधित्व गरेकी छिन्, यसअघि सन् २०१४ देखि २०१६ सम्म आन्ध्र प्रदेशको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्। सीतारमनले अहिलेसम्म ८ पटक केन्द्रीय बजेट प्रस्तुत गरेकी छिन्, जसले उनलाई मोरारजी देसाईपछि दोस्रो स्थानमा राख्छ। सन् २०२५ मा उनले लगातार ८ पटक बजेट प्रस्तुत गर्ने पहिलो व्यक्ति बनिन्।

उनी सन् २०१४ देखि २०१७ सम्म पहिलो मोदी मन्त्रिपरिषद्‌मा राज्यमन्त्रीका रूपमा कार्यरत थिइन्। उक्त अवधिमा उनले क्रमशः २०१४ मे देखि नोभेम्बरसम्म अर्थ मन्त्रालय र संस्थागत मामिला मन्त्रालयमा राज्यमन्त्रीको दोहोरो जिम्मेवारी वहन गरेकी थिइन्। त्यसपछि मे २०१४ देखि सेप्टेम्बर २०१७ सम्म वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयकी राज्यमन्त्रीका रूपमा कार्य गरिन्। त्यसपश्चात् उनलाई केन्द्र सरकारको मन्त्रिपरिषद्‌मा वरिष्ठ पदमा बढुवा दिइएको थियो।

उनले सन् २०१७ देखि २०१९ सम्म २८औं रक्षा मन्त्रीका रूपमा सेवा दिइन्, जसअन्तर्गत उनी भारतकी दोस्रो महिला रक्षा मन्त्री तथा इन्दिरा गान्धीपछि दोस्रो महिला अर्थमन्त्री बनिन्। उनी यी दुवै मन्त्रालयको पूर्णकालीन जिम्मेवारी सम्हाल्ने पहिलो महिला मन्त्री पनि हुन्। जुलाई २०२५ मा उनी सी. डी. देशमुखको कार्यकाललाई पार गर्दै भारतको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म लगातार कार्यरत रहने अर्थमन्त्री बनेकी छिन्।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

निर्मला सीतारमनको जन्म १८ अगस्ट १९५९ मा तमिलनाडुको मदुरैमा भएको थियो। उनी सावित्री र नारायणन सीतारमनकी छोरी हुन् र एक तमिल अय्यर परिवारमा जन्मेकी थिइन्। उनले प्रारम्भिक शिक्षा विलुपुरमस्थित सेक्रेड हार्ट कान्वेन्ट एङ्ग्लो–इन्डियन स्कूलमा प्राप्त गरिन् र त्यसपछि चेन्नईको विद्योदय स्कूलमा अध्ययन गरिन्। त्यसपछि उनले तिरुचिरापल्लीस्थित सेन्ट फिलोमेना स्कूल र होली क्रस स्कूलमा अध्ययन गरिन्।

सन् १९८० मा उनले तिरुचिरापल्लीस्थित सीतलक्ष्मी रामास्वामी कलेजबाट अर्थशास्त्रमा स्नातक उपाधि प्राप्त गरिन् र सन् १९८४ मा दिल्लीस्थित जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय (जे.एन.यू.) बाट अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर तथा एम.फिल. उपाधि हासिल गरिन्। त्यसपछि उनले भारत–युरोप व्यापारमा केन्द्रित अर्थशास्त्र विषयमा पीएचडी कार्यक्रममा भर्ना भएकी थिइन्, तर पछि आफ्नो श्रीमानले लन्डन स्कूल अफ इकोनॉमिक्समा छात्रवृत्ति प्राप्त गरेपछि उनले उक्त कार्यक्रम छोडेर लन्डन सरेकी थिइन्।

गैर राजनीतिक करियर

निर्मला सीतारमनले लन्डनको रीजेन्ट स्ट्रिटमा रहेको गृह सजावट पसल ह्याबिट्याटमा काम गरेकी थिइन्। उनले बेलायतको कृषि इन्जिनियर सङ्घमामा अर्थशास्त्रीका सहायकका रूपमा पनि सेवा दिएकी थिइन्। बेलायतमा बसाइँका क्रममा उनले पीडब्ल्यूसीमा अनुसन्धान तथा विकास विभागकी वरिष्ठ प्रबन्धकका रूपमा र केही समयका लागि बीबीसी वर्ल्ड सर्भिसमा पनि कार्य गरेकी थिइन्। सन् २०१७ मा उनले हैदराबादमा स्थापना भएको निजी सहशिक्षा संस्था प्रणव द स्कूलकी संस्थापक निर्देशकको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।

प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन

निर्मला सीतारमनले सन् २००३ देखि २००५ सम्म राष्ट्रिय महिला आयोगकी सदस्यका रूपमा सेवा दिइन्। त्यसपछि उनले सन् २००८ मा भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) मा प्रवेश गरी सन् २०१४ सम्म पार्टीकी राष्ट्रिय प्रवक्ताको रूपमा काम गरिन्। सन् २०१४ मा उनलाई नरेन्द्र मोदीको पहिलो मन्त्रिपरिषद्‌मा वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयकी केन्द्रीय राज्यमन्त्रीका रूपमा समावेश गरिएको थियो र सोही वर्ष जुन महिनामा उनी आन्ध्र प्रदेशबाट राज्यसभा सदस्यका रूपमा निर्वाचित भइन्। मे २०१६ मा उनलाई भाजपा द्वारा ११ जुनमा हुने राज्यसभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारका रूपमा मनोनयन गरिएको १२ जनामध्ये एक थिइन्। उनले कर्नाटकबाट आफ्नो सीट सफलतापूर्वक जितिन्।

सीतारमन, केन्द्रीय रक्षा मन्त्री, नयाँ दिल्ली, ७ सेप्टेम्बर २०१७

व्यक्तिगत जीवन

सीतारमनले आफ्नो श्रीमान पाराकला प्रभाकरलाई जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्दै गर्दा भेटेकी थिइन्। प्रभाकर आन्ध्र प्रदेशको नरसापुरका बासिन्दा हुन् र पेशाले अर्थशास्त्री तथा टिप्पणीकार हुन्। उनीहरूले सन् १९८६ मा विवाह गरे र उनीहरूकी एक छोरी छिन्, जसले पहिले <i>द हिन्दू</i> मा काम गरेकी थिइन् र हाल <i>मिन्ट लाउन्ज</i> मा कार्यरत छिन्। पाराकला प्रभाकरले सन् २०१४ देखि २०१८ सम्म आन्ध्र प्रदेश सरकारका सञ्चार सल्लाहकारका रूपमा सेवा दिएका थिए।