नीम करोली बाबा

नीम करोली बाबा
कैची धाममा नीम करोली बाबा
व्यक्तिगत जीवन
जन्म	लक्ष्मण नारायण शर्मा अन्दाजी 1900 अक्बरापुर गाउँ, उत्तरपश्चिम प्रान्त, ब्रिटिस भारत (हाल अम्बेडकर नगर जिल्ला, उत्तर प्रदेश, भारत)
मृत्यु	११ सेप्टेम्बर १९७३ वृन्दावन, भारत
धार्मिक जीवन
धर्म	हिन्दु
दर्शन	भक्ती योगा
वरिष्ठ पदमा पदस्थापन
अनुयायिहरू भगवान दास, दादा मुखर्जी, जय उत्तल, कृष्ण दास, ल्यारी ब्रिलियन्ट, राम दास, सुर्य दास

नीम करोली बाबा (हिन्दी: नीम करौली बाबा, रोमनाइज्ड: nīm karaulī bābā) वा नीब करौरी बाबा (हिन्दी: नीब करौरी बाबा, रोमनाइज्ड: nīb karaurī bābā) (जन्म: लक्ष्मण नारायण शर्मा; करिब सन् १९०० – ११ सेप्टेम्बर १९७३), आफ्ना अनुयायीहरूद्वारा महाराज–जीका रूपमा परिचित, एक हिन्दू गुरु तथा हिन्दू देवता हनुमानका भक्त थिए।

जीवनी

सन् १९६४ मा नीम करोली बाबाद्वारा स्थापित कैन्ची धाम आश्रम।

लक्ष्मण नारायण शर्मा करिब सन् १९०० तिर भारतको उत्तर प्रदेश राज्यको फिरोजाबाद जिल्लास्थित अकबरपुर गाउँमा एक सम्पन्न ब्राह्मण परिवारमा जन्मिएका थिए। ११ वर्षको उमेरमा अभिभावकद्वारा विवाह गराइएपछि उनले घर छोडेर एक भ्रमणशील साधु (धार्मिक तपस्वी) बनेका थिए।

नीम करोली बाबा, जो त्यस समयमा बाबा लक्ष्मण दास (कहिलेकाहीँ “लक्ष्मण दास” पनि लेखिन्छ)का नामले परिचित थिए, सन् १९५८ मा घर छोडी उत्तर भारतभरि भ्रमणमा निस्किएका थिए। पछि पिताको अनुरोधमा उनी घर फर्किए र व्यवस्थित वैवाहिक जीवन बिताउन थालेका थिए। उनका दुई छोरा र एक छोरी थिए।

उनको जीवनकालमा कैंची र वृन्दावनमा दुई प्रमुख आश्रमहरू निर्माण गरेका थिए। उनको जीवनको अन्तिम दशकमा बसेको कैंची धाम सन् १९६४ मा हनुमानजीको मन्दिरसहित निर्माण गरिएको थियो। समयसँगै उनका नाममा १०० भन्दा बढी मन्दिरहरू निर्माण गरेका थिए।

नीम करोली बाबाको ११ सेप्टेम्बर १९७३ का दिन बिहान करिब १:१५ बजे भारतको वृन्दावनस्थित एक अस्पतालमा निधन भएको थियो। उनी मधुमेहजन्य कोमामा परेपछि उनको मृत्यु भएको थियो। छातीमा दुखाइ महसुस भएपछि हृदय रोग विशेषज्ञलाई भेट्न आगरा गएका उनी त्यहाँबाट नैनीताल नजिकैको कैंची फर्कँदै रातिको रेलयात्रामा थिए।

उनी र उनका सहयात्रीहरू मथुरा रेल्वे स्टेशनमा ओर्लिएका थिए, जहाँ उनलाई आकस्मिक झट्का (दौरा) आयो र अस्पताल लगियो, जहाँ उनको निधन भयो। उनका अन्तिम शब्दहरू, जसलाई उनले पटक–पटक दोहोर्‍याएका थिए, “जय जगदीश हरे” (“संसारका प्रभुलाई जय हो”) थिए। उनको समाधि (स्मारक) वृन्दावन आश्रम परिसरमा निर्माण गरिएको छ।

विरासत

संयुक्त राज्य अमेरिकामा फर्किएपछि राम दास र ल्यारी ब्रिलियन्टले क्यालिफोर्नियाको बर्क्लीमा आधारित एक अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्था सेवा फाउन्डेसन स्थापना गरे। सन् २००० को दशकको अन्त्यतिर नीम करौली बाबाका शिक्षाहरू प्रवर्द्धन गर्न ‘लभ सर्भ रिमेम्बर फाउन्डेसन’ स्थापना गरिएको थियो। सन् २०२४ मा उनका अनुयायी राहुल वर्माले नीम करौली बाबाका शिक्षामा आधारित निःशुल्क मार्गदर्शित ध्यान सत्रहरू सञ्चालन गर्ने एनकेबी डिभाइन मेडिटेशन फाउन्डेसन स्थापना गरे।

हरेक वर्ष जुन १५ मा, सन् १९६४ मा कैंची धामको स्थापना दिवसको स्मरणमा ‘कैंची धाम मेला’ नामक ठूलो मेला आयोजना गरिन्छ, जसमा हजारौँ भक्तजन तथा तीर्थयात्रीहरू सहभागी हुन्छन्।

• 
  राम दास पुस्तकालयमा रहेको नीम करौली बाबाको मूर्ति
• चित्र:नयाँ दिल्लीस्थित एनकेबी डिभाइन मेडिटेशन सेन्टरमा नीम करौली बाबाका भक्तजनहरू ध्यान गर्दै
• 
  वृन्दावनस्थित नीम करौली बाबा समाधि मन्दिर