नीलफामारी जिल्ला

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
नीलफामारी
নীলফামারী
—  जिल्ला  —
बङ्गलादेशको नक्शामा नीलफामारीको अवस्थिति
देश Flag of Bangladesh.svg बङ्गलादेश
विभाग रङ्पुर
क्षेत्रफल
 - जम्मा १,५४६.५९ किमी (५९७.१ वर्ग मी)
जनसङ्ख्या (२०११)
 - जम्मा १,८३४,२३१
 जनघनत्व १,१८६/किमी (३,०७१.७/वर्ग मी)
समय क्षेत्र बङ्गलादेशी समय (युटिसी+६)

नीलफामारी बङ्गलादेशको दक्षिणमा पर्ने एक जिल्ला हो। यो जिल्ला रङ्पुर विभागमा पर्छ। यो जिल्ला राजधानी ढाकाबाट ४०० किलोमिटर उत्तर-पश्चिममा पर्छ।

नीरफामारी जिल्ला बङ्गलादेशको उत्तर पूर्वमा पर्छ भने यो जिल्ला २५°४४' देखि २६°१९' उत्तर अक्षांश र ८८°४४' देखि ८९°१२' पुर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। नीलफामारी जिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये १५८०.८५ वर्ग किलोमिटर अोगटेको छ। यस जिल्लालाई भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले उत्तर, रङ्पुर जिल्लाले दक्षिण, लालमनिरहाट जिल्लाले पूर्व र दिनाजपुर जिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। टिष्टा, बुरुटिष्टा, इसामोती, जमुनेश्वरी, चलरकाटा,सर्वोमङ्गोला आदि यस जिल्लाका प्रमुख नदिहरू हुन्।[१] [२]

शब्दको उत्पत्ति[सम्पादन गर्ने]

२०० वर्ष अगाडि यस क्षेत्रमा ब्रिटिष्ट शासकहरूले खेती योग्य जमिनको स्थापना गरेका थिए जहाँ नीलको खेती गरिन्थ्यो। तात्कालिक समयमा यस क्षेत्रमा नील खेली गर्नका लागि जमिन एकदमै उर्वर थियो। जसको फल स्वरुप यस क्षेत्रका विभिन्न ठाउँहरूमा नील खेली गर्नका लागि कुटी र खेलको निर्माण गरिएको थियो। यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसका अनुसार निल खामारी शब्द नील खामारबाट आएको हो। त्यसैले नीलफामारी शब्द नील खामारीबाट आएको हो। [३]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

नीलफामारी जिल्ला पहिले राजशाही विभागमाको अधिनमा थियो। नीलफामारी उपजिल्ला सन् १८७५ मा स्थापना भएको थियो भने पहिले यो उपजिल्ला रङ्पुर जिल्लाको एक भाग थियो। सन् १९८४ मा यस उपजिल्लालाई जिल्लामा परिणत गरिएको थियो। यस जिल्लामा हाल ३ नगरपालिका, ३३ वडा, ६५ महल्ला, ६२ सङ्घ परिषद्, ३९० मोजा र ३७० गाउँहरू रहेका छन्।[४]

केही उतारचढावहरू[सम्पादन गर्ने]

ऐतिहासिक तिभगा आन्दोलन सन् १९४० को दशकमा यस जिल्ला को डोमर र डिमला उपजिल्लामा फैलिएको थियो। सन् १९८० को दशकमा आसाम-बङ्गाल रेल सेवाको सयदपुर उपजिल्लामा स्थापना गरिएको थियो भने बिहारी र उर्दु भाषा बोल्ने मानिसहरू यस उपजिल्लामा काम गर्नका लागि भित्रिएका थिए। ब्रिटिस शासनकालमा सयदपुरमा तात्कालिक शासकहरूले आसाम र बङ्गाल राज्यमा टेलिफोन सेवाको स्थापना गरेका थिए भने सयदपुर राजधानी ढाका र चिट्टग्राम पछिको तेस्रो ठूलो सहरको रुपमा परिचित थियो। सयदपुरमा उत्तर बङ्गालको पहिलो विमानस्थलको पनि स्थापना भएको थियो भने ब्रिटिस शासनकामा यस क्षेत्रमा सैनिक किल्लाहरूको पनि स्थापना गरिएको थियो। [५]

बङ्गलादेश मुक्ति युद्ध[सम्पादन गर्ने]

सन् १९७१ मा बङ्गलादेशको मुक्ति युद्धको शुरू भएको थियो भने २३ मार्चका दिन सयदपुरमा बसोबास गर्ने बिहारीहरूले आक्रमण गरि थुप्रै बङ्गाली मानिसहरूको हत्या गरेका थिए। ७ अप्रिल १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले सयदपुर उपजिल्लाका मानिसहरूलाई यातना दिने र सामूहिक हत्या गर्न शुरू गरेका थिए। ७ अप्रिका दिन बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकुहरूले ३०० बन्दुक र १०,००० गोलीहरूको जुगाड गरेका थिए। ८ अप्रिका दिन पाकिस्तानी सेनाले नीलफामारी जिल्लामा पनि कब्जा जमाएका थिए। मे महिनामा पाकिस्तानी सेनाले किशोरगञ्ज उपजिल्लाका एक प्रख्यात व्यापारी रविन्द्रनाथ कुण्डालाई कब्जामा लिएका थिए र लामो समयमा यातना दिई सकेपछि उनको पनि हत्या गरिदिएका थिए। २३ जुनका दिन पाकिस्तानी सेनाले सयदपुरको गोलाहाट भन्ने ठाउँमा ३५० स्थानीय मानिसहरूको गोली हानि सामूहिक हत्या गरेका थिए। ११ डिसेम्बरका दिन पाकिस्तानी सेनाले किशोरगञ्जका मुसाफिजुर रहमानलाई कब्जामा लिएका थिए भने पछि उनको पनि हत्या गरिदिएका थिए। १४ डिसेम्बरका दिन पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका सेना बीच गोली हानाहान भएको थियो भने उक्त घटनामा परि २ लडाकुहरूको मृत्यु भएको थियो।

जनसङ्ख्या[सम्पादन गर्ने]

जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १५७१६९० रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ८१०२६८ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ७६१४२२ रहेको छ। धर्मका अाधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १३११९१४ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २५७६३५ छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८७७, इसाई धर्मको १५५ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ११०९ रहेको छ। यस जिल्लामा सन्तल जनजाति बसोबास गर्छन्। [६]

अर्थतन्त्र[सम्पादन गर्ने]

नीलफामारी जिल्ला एक कृषि प्रधान जिल्ला हो। यस जिल्लामा मुख्यतः धान, अालु, गहुँ, खैनी र अन्य थुपै मैसम अनुसारका अन्नहरू उत्पादन हुन्छ।

यस जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती जसमा जिल्लाकै ६८.५१% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै ३.९३% मजदुरी, व्यापार र उद्योगमा ०.६६%, वाणिाज्यमा ११.७७%, सञ्चार र यातायातमा ३.०६%, रेमिटेन्समा ०.१७%, सरकारी कार्यलयहरूमा ४.४५%, धर्म सेवामा ०.२३% र अन्यमा ४.८५% रहेका छन्।[७]

यातायात[सम्पादन गर्ने]

नीलफामारी जिल्ला राजधानी ढाकासँग सिधै गाडी र रेल मार्फत जोडिएको छ। नीरफामारी जिल्लामा निलसगोर एक्सप्रेस, बरेण्ड्रो एक्सप्रेस, टुटिमिर एक्सप्रेस, रुप्सा एक्सप्रेस र सिमन्टो एक्सप्रेस रेल सेवाहरू उपलब्धि रहेका छन्। यस जिल्ला मुख्य सडक यातायात अायोगहरू; ग्रिन लाइन, नविल ट्राभल्स, सायामोली ट्राभल्स, हानिफ ट्राभल्स, एस ए ट्राभल्स, बब्लु ट्राभल्स, अगोमनी ट्राभल्स अादि हुन्। यस जिल्लामा केही विमानस्थलहरू पनि रहेका छन्।[८]

शिक्षा[सम्पादन गर्ने]

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ३८.८% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४४.७% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३२.६% रहेको छ। यस जिल्लामा ९५ क्याम्पस, २९५ माध्यमिक विद्यालय, ९४० प्राथमिक विद्यालय, २ सरकारी र १७ गैर सरकारी प्राविधिक शिक्षा संस्था र ११५ मदरसाहरू रहेका छन्। यस जिल्लाका केही उत्कृष्ट विद्यालयहरू यस प्रकार छन्; नीलफामारी सरकारी क्याम्पस (सन् १९८६), किशोरगञ्ज डिग्री क्याम्पस (सन् १९७१), जलढाका डिग्री क्याम्पस (सन् १९७२), सैदपुर मोहिला डिग्री क्याम्पस (सन् १९८१), डिम्ला स्लामी डिग्री क्याम्पस (सन् १९८३), सैदपुर क्याम्पस (सन् १९५३), मसिउर रहमान क्याम्पस (सन् १९५८), सरकारी मोहिला क्याम्पस (सन् १९७२), डिम्ला मोहिला क्याम्पस (सन् १९९८), नीरफामारी सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १८८२), सैदपुर पाइलट कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९०४), सैदपुर पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९०६), खागा खरिबारी उच्च विद्यालय (सन् १९०७), नौतारा उच्च विद्यालय (सन् १९११), नीलफामारी सरकारी छात्र उच्च विद्यालय (सन् १९१४), तुलसीराम कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९१४), डिम्ला राना बृन्दा सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १९१७), डोमर बहुभाषि उच्च विद्यालय (सन् १९१९), मगुरा उच्च विद्यालय (सन् १९२३), जलढाका पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९३९), किशोरगञ्ज बहुभाषी उच्च विद्यालय (सन् १९२३), नीलफामारी सरकारी कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९४५), समुलबारी उच्च विद्यालय आदि हुन्।

केही प्रसिद्ध स्थानहरू[सम्पादन गर्ने]

তিস্তা ব্যারেজ

निलसागर : निलसागर नीलफामारी जिल्लामा रहेकन्ह एक ऐतिहासिक ठूलो पोखरी हो जुन धोबाडाङ्गा मौजामा अवस्थित छ भने यो पोखरी नीलफामारी जिल्लाको सदरमुकामबाट १४ किलोमिटर उत्तर पश्चिममा रहेको छ। राजा विराटको शासन कालमा यस क्षेत्रका किसानहरूले थुप्रै गाईहरू पालेका थिए जसका कारण राजा विराटल गाईहरूका लागि यस क्षेत्रमा ठूलो पोखरीको निर्माण गरेका थिए। बङ्गलादेश स्वतन्त्र भए पश्चात् यस पोखरीको नाम निलसागर राखिएको थियो। यस पोखरीको पूर्वी किनारमा एक हिन्दु मन्दिर र पश्चिममा एक मस्जिद अवस्थित छ। यस पोखरी २१.४४९ हेक्टरमा फैलिएको छ भने यसको गहिराई ७ देखि १२ मिटर सम्म रहेको छ। यस पोखरीलाई चारैतिरबाट इट्टाका पर्खालहरूले घेरिएको छ। यस पोखरीको भर्मणका लागि वर्षैपिच्छे थुप्रै विदेश पर्यटकहरू र आगन्तुक चराचुरुङ्गीहरू समेत आउने गरेका छन् भने यस स्थानमा विभिन्न साँस्कृतिक कार्यक्रम पनि आयोजना हुँदै आएको छ।[९]

प्रशासन[सम्पादन गर्ने]

प्रशासकीय नीलफामारी उपजिल्लाको स्थापना सन् १८७५ मा भएको थियो भने पछि सन् १९८४ मा यसलाई जिल्लाको रुपमा परिणत गरिएको थियो। यस जिल्लामा हाल ६ उपजिल्लाहरू रहेका छन् जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो उपजिल्ला नीलफनमारी सदर (३७३.०९ वर्ग किलोमिटर) हो भने सबैभन्दा सानो उपजिल्ला सैदपुर (१२१.६८ वर्ग किलोमिटर) हो।

उपजिल्ला जनसङ्ख्या पुरुष महिला
नीलफामारी सदर (बङ्गाली: নীলফামারী সদর) ४३५१६५ २१९०८० २१७०८२
सयदपुर उपजिल्ला (बङ्गाली: সৈয়দপুর alt. spelling: Syedpur) २६५४६१ १३४७३७ १३१७२४
जलढाका (बङ्गाली: জলঢাকা) ३४१६७२ १७१४६६ १६९२०६
किशोरगञ्ज (बङ्गाली: কিশোরগঞ্জ) २६१०६९ १३०९३१ १३०१३८
दोमार (बङ्गाली: ডোমার) २४९४२९ १२५३३८ १२४०९१
डिमला (बङ्गाली: ডিমলা) २८३४३८ १४२४१२ १४१०२६
जम्मा १८३४२३१ '९२२९६४ ९११२६७

स्रोत बङ्गलादेश राष्ट्रिय जनगणना तथ्याङ्क (सन् २०११)[१०]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. "नीलफामारी जिल्लाका नदिहरू", बङ्गलादेश राष्ट्रिय पोर्टल 
  2. "नीरफामारी जिल्ला जानकारी", बङ्गलापिडिया। 
  3. "नीरफामारी जिल्लाको पृष्ठभूमि", बङ्गलादेश राष्ट्रिय पोर्टल 
  4. "नीलफामारी जिल्ला". बङ्गलापिडिया: बङ्गालादेशको राष्ट्रिय ज्ञानकोष (दोस्रो संस्करण). बङ्गलादेश. 2012. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Nilphamari_District. 
  5. "बङ्गलादेश टक्स डटकम" अन्तिम पहुँच मिती: २०१३ फेब्रुअरी २६
  6. "नीलफामारी जिल्लाको झलक", बङ्गलादेश राष्ट्रिय पोर्टल 
  7. "नीलफामारी जिल्ला", बङ्थलादेश राष्ट्रिय पोर्टल 
  8. "नीलफामारी जिल्ला रको यातायात प्रणाली", बङ्गलादेश राष्ट्रिय पोर्टल 
  9. निलसागर बङ्गलापिडियाबाट, अन्तिम पहुँच मिति: ६ डिसेम्बर २०१४
  10. "जिल्ला तथ्याङ्क", बङ्गलादेश राष्ट्रिय जनगणना विभाग, अन्तिम पहुँच २०१९-०५-०२ 

बाह्य सूत्रहरू[सम्पादन गर्ने]