नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०

नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०

नेपाललाई फिर्ता गरिएका भूभागहरू
सन्दर्भ	नयाँ मुलुक फिर्ता
हस्ताक्षर	१ नोभेम्बर १८६०
हस्ताक्षरकर्ता	नेपाल बेलायती साम्राज्य
भाषाहरू	नेपाली, अङ्ग्रेजी
विकिस्रोतमा

नेपाल–बेलायत सन्धिमा १ नोभेम्बर १८६० मा काठमाडौँमा राजा सुरेन्द्र विक्रम शाहको तर्फबाट जङ्गबहादुर राणा र भारतका गभर्नर-जनरल चार्ल्स क्यानिङ (प्रथम अर्ल क्यानिङ) को तर्फबाट जर्ज राम्सेले हस्ताक्षर गरेका थिए। यो सन्धि १५ नोभेम्बर १८६० मा कलकत्तामा अनुमोदन गरिएको थियो।

यसले सुगौली सन्धिमा नेपालले गुमाएका तराईका भूभागहरू फिर्ता गराएको थियो, जसमा कञ्चनपुर, कैलाली, बर्दिया र बाँके जिल्लाहरू समावेश थिए। यी चार पुनःप्राप्त जिल्लाहरूलाई नेपालमा ऐतिहासिक रूपमा नयाँ मुलुकको रूपमा चिनिन्छ।

सन्धिका पूर्णपाठ

सन् १८६० को नेपाल बेलायत सन्धिको सर्तहरू थिएः  

“		नेपाली अनुवाद	„
	During the disturbances which followed the mutiny of the Native army of Bengal in 1857, the Maharajah of Nipal not only faithfully maintained the relations of peace and friendship established between the British Government and the State of Nipal by the Treaty of Segowlee, but freely placed troops at the disposal of the British authorities for the preservation of order in the Frontier Districts, and subsequently sent a force to co-operate with the British Army in the recapture of Lucknow and the final defeat of the rebels. On the conclusion of these operations, the Viceroy and Governor-General in recognition of the eminent services rendered to the British Government by the State of Nipal, declared his intention to restore to the Maharajah the whole of the low lands lying between the River Kali and the District of Gorukpore, which belonged to the State of Nipal in 1815, and were ceded to the British Government in that year by the aforesaid Treaty. These lands have now been identified by Commissioners appointed for the purpose by the British Government, in the presence of Commissioners deputed by the Nipal Darbar; masonry pillars have been erected to mark the future boundary of the two States, and the territory has been formally delivered over to the Nipalese Authorities. In order the more firmly to secure the State of Nipal in the perpetual possession of this territory, and to mark in a solemn way the occasion of its restoration, the following Treaty has been concluded between the two States:	सन् १८५७ मा बंगालको देशी सेनामा भएको विद्रोहपछि उत्पन्न अशान्तिको समयमा, नेपालका महाराजाधिराजले सुगौली सन्धिद्वारा ब्रिटिश सरकार र नेपाल राज्यबीच स्थापित शान्ति तथा मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई मात्र इमानदारीपूर्वक कायम राखेनन्, बरु सीमावर्ती जिल्लाहरूमा शान्ति–व्यवस्था कायम गर्न ब्रिटिश अधिकारीहरूको आवश्यकताअनुसार आफ्ना सेना समेत स्वतन्त्र रूपमा उपलब्ध गराए। त्यसपछि उनले लखनउ पुनः कब्जा गर्न तथा विद्रोहीहरूलाई अन्तिम रूपमा पराजित गर्न ब्रिटिश सेनासँग सहकार्य गर्न नेपाली सेना पनि पठाए। यी सैन्य कारबाहीहरू समाप्त भएपछि, नेपाल राज्यले ब्रिटिश सरकारलाई पुर्‍याएको महत्वपूर्ण सेवाको सम्मानस्वरूप भाइसराय तथा गभर्नर-जनरलले महाराजाधिराजलाई सन् १८१५ मा नेपाल राज्यको स्वामित्वमा रहेका, तर सोही वर्ष माथि उल्लिखित सुगौली सन्धिद्वारा ब्रिटिश सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएका काली नदीदेखि गोरखपुर जिल्लासम्मका सम्पूर्ण तराईका भूभागहरू फिर्ता गर्ने आफ्नो मनसाय घोषणा गरे। उक्त भूभागहरू ब्रिटिश सरकारले यस उद्देश्यका लागि नियुक्त गरेका आयुक्तहरूले, नेपाल दरबारद्वारा पठाइएका आयुक्तहरूको उपस्थितिमा, हाल पहिचान गरिसकेका छन्। दुई राज्यबीचको भावी सीमा निर्धारण गर्न इँटा तथा ढुङ्गाबाट बनेका सीमास्तम्भहरू स्थापना गरिएका छन् र उक्त भूभाग औपचारिक रूपमा नेपाली अधिकारीहरूको जिम्मामा हस्तान्तरण गरिएको छ। नेपाल राज्यलाई उक्त भूभागमाथि सधैँका लागि पूर्ण अधिकारसहितको स्वामित्व अझ दृढ रूपमा सुनिश्चित गर्न तथा यो भूभाग फिर्ता गरिएको ऐतिहासिक अवसरलाई औपचारिक रूपमा अभिलेख गर्न, दुवै राज्यबीच निम्न सन्धि सम्पन्न गरिएको छ:

धारा १

“

All Treaties and Engagements now in force between the British Government and the Maharajah of Nipal, except in so far as they may be altered by this Treaty, are hereby confirmed.

ब्रिटिश सरकार र नेपालका महाराजाधिराजबीच हाल लागू रहेका सबै सन्धि तथा सम्झौताहरू, यस सन्धिद्वारा परिवर्तन गरिएका प्रावधानहरू बाहेक, यसैद्वारा पुनः पुष्टि गरिन्छन्।

„

धारा २

“

The British Government hereby bestows on the Maharajah of Nipal in full sovereignty, the whole of the lowlands between the Rivers Kali and Raptee, and the whole of the lowlands lying between the River Raptee and the District of Gorukpore, which were in the possession of the Nipal State in the year 1815, and were ceded to the British Government by Article III of the Treaty concluded at Segowlee on the 2nd of December in that year.

ब्रिटिश सरकारले नेपालका महाराजाधिराजलाई पूर्ण सार्वभौम अधिकारसहित काली नदी र राप्ती नदीबीच रहेका सम्पूर्ण तराईका भूभागहरू तथा राप्ती नदी र गोरखपुर जिल्लाबीच रहेका सम्पूर्ण तराईका भूभागहरू प्रदान गर्दछ। यी भूभागहरू सन् १८१५ मा नेपाल राज्यको अधीनमा रहेका थिए र सोही वर्षको डिसेम्बर २ मा सुगौलीमा सम्पन्न सन्धिको तेस्रो धाराअनुसार ब्रिटिश सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएका थिए।

„

धारा ३

“

The boundary line surveyed by the British Commissioners appointed for the purpose extending eastward from the River Kali or Sardah to the foot of the hills north of Bagowra Tal, and marked by pillars, shall henceforth be the boundary between the British Province of Oudh and the Territories of the Maharajah of Nipal.

यस उद्देश्यका लागि ब्रिटिश सरकारले नियुक्त गरेका आयुक्तहरूले सर्वेक्षण गरी निर्धारण गरेको सीमा रेखा, जुन काली नदी वा शारदा नदीदेखि पूर्वतर्फ बगौरा तालको उत्तरमा रहेका पहाडहरूको फेदीसम्म फैलिएको छ र सीमास्तम्भहरूद्वारा चिन्हित गरिएको छ, अबदेखि ब्रिटिश अधीनस्थ अवध प्रान्त र नेपालका महाराजाधिराजका भूभागबीचको सीमा हुनेछ।

„

अनुमोदन

“

This Treaty, signed by Lieutenant-Colonel George Ramsay, on the part of His Excellency the Right Honourable Charles John Earl Canning, G.C.B., Viceroy and Governor General of India, and by Maharajah Jung Bahadur Rana, G.C.B., on the part of Maharajah Dheraj Soorinder Vikram Sah Bahadoor Shumshere Jung, shall be ratified, and the ratifications shall be exchanged at Khatmandoo within thirty days of the date of signature. Signed and sealed at Khatmandoo, this First day of November, A.D. one Thousand Eight Hundred and Sixty, corresponding to the Third day of Kartick Budee, Sumbut Nineteen Hundred and Seventeen. Sd/- G. RAMSAY, Lieut-Colonel Resident at Nepal (Seal) (Seal) Sd/- CANNING Viceroy and Governor General This Treaty was ratified by His Excellency the Governor-General, at Calcutta, on the 15th of November 1860. Sd/- A. R. YOUNG Deputy Secretary to the Government of India

भारतका भाइसराय तथा गभर्नर-जनरल महामहिम राइट अनरेबल चार्ल्स जोन अर्ल क्यानिङ (G.C.B.) को तर्फबाट लेफ्टिनेन्ट-कर्नल जर्ज राम्से, र श्री ५ महाराजाधिराज सुरेन्द्र बिक्रम शाह बहादुर शम्शेर जंगको तर्फबाट प्राइममिनिस्टर श्री ३ महाराज जंगबहादुर राणा (G.C.B.) द्वारा हस्ताक्षर गरिएको यो सन्धि अनुमोदन गरिनेछ, र हस्ताक्षर भएको मितिले ३० दिनभित्र काठमाडौँमा अनुमोदनका पत्रहरू साटासाट गरिनेछ। काठमाडौँमा सन् १८६० नोभेम्बर महिनाको पहिलो दिन, जुन बिक्रम सम्बत १९१७ कात्तिक बदी ३ गते परेको छ, मा हस्ताक्षर गरी छाप लगाइयो। दस्तखत/- जी. राम्से, लेफ्टिनेन्ट-कर्नल नेपालका लागि रेजिडेन्ट (छाप) (छाप) दस्तखत/- क्यानिङ भाइसराय तथा गभर्नर-जनरल यो सन्धि महामहिम गभर्नर-जनरलद्वारा सन् १८६० नोभेम्बर १५ का दिन कलकत्तामा अनुमोदन गरियो। दस्तखत/- ए. आर. याङ भारत सरकारका उप-सचिव

„

यो पनि हेर्नुहोस्

• सुगौली सन्धि
• सन् १९२३ को नेपाल-बेलायत सन्धि