प्रोपेन

प्रोपेन (/ˈproʊpeɪn/) तीन वटा कार्बन भएको हाइड्रोकार्बनअल्केन हो। यसको आणविक सूत्र C₃H₈ हो। यो मानक तापक्रम र दबाबमा ग्याँस अवस्थामा रहन्छ, तर यातायात र भण्डारणका लागि कम्प्रेस गर्दा तरल हुन्छ। यो प्राकृतिक ग्यास प्रशोधन र पेट्रोलियम प्रशोधनको एक उप-उत्पादन, यो प्रायः तरलीकृत पेट्रोलियम ग्यास (एलपीजी) को एक हिस्सा हो जुन सामान्यतया घरेलु र औद्योगिक प्रयोगहरूमा र कम उत्सर्जन सार्वजनिक यातायातमा ईन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। १८५७ मा फ्रान्सेली रसायनशास्त्री मार्सेलिन बर्थेलोटले पत्ता लगाएको यो १९११ सम्ममा अमेरिकामा व्यावसायिक रूपमा उपलब्ध भयो। प्रोपेनमा पेट्रोल वा कोइला भन्दा कम आयतन ऊर्जा घनत्व हुन्छ, तर तिनीहरूको भन्दा उच्च ग्रेभिमेट्रिक ऊर्जा घनत्व हुन्छ र यो बढी सफासँग जल्छ। 

प्रयोगहरू

पोर्टेबल स्टोभ

−४२ °से (−४४ °फे) को कम उम्लने बिन्दुले यसलाई प्रोपेनको दबाबयुक्त कन्टेनरबाट निस्कने बित्तिकै वाष्पीकरण गर्छ। तसर्थ, कुनै कार्बोरेटर वा अन्य वाष्पीकरण गर्ने उपकरण आवश्यक पर्दैन-एउटा साधारण नोजल पर्याप्त हुन्छ। त्यसैले प्रोपेन बारबेक्यू र पोर्टेबल स्टोभका लागि लोकप्रिय विकल्प हो।

घरेलु तथा औद्योगिक इन्धन

यसलाई सजिलै ढुवानी गर्न सकिने हुनाले, यो प्राकृतिक ग्यास पाइपलाइनहरू नभएका क्षेत्रहरूमा घरको इन्धन र ब्याकअप विद्युत उत्पादनका लागि लोकप्रिय इन्धन हो।

मोटर इन्धन

अमेरिकामा, १९०,००० भन्दा बढी सडक सवारी साधनहरूले प्रोपेन प्रयोग गर्छन्, र ४५०,००० भन्दा बढी फोर्कलिफ्टहरूले यसलाई शक्तिको लागि प्रयोग गर्छन्। यो पेट्रोल र डिजेल इन्धन पछि विश्वको तेस्रो सबैभन्दा लोकप्रिय सवारी साधन इन्धन हो। विश्वका अन्य भागहरूमा, सवारी साधनहरूमा प्रयोग हुने प्रोपेनलाई अटोग्यास भनिन्छ। २००७ मा, विश्वभर लगभग १ करोड ३० लाख सवारी साधनहरूले अटोग्यास प्रयोग गर्छन्।

अन्य प्रयोगहरू

• सोल्डरिङ लागि ब्लोटोर्चहरूमा प्रोपेन ग्यास प्रयोग गरिन्छ।
• प्रोपेनको प्रयोग अक्सी-इन्धन वेल्डिङ र काट्ने काममा गरिन्छ।
• प्रोपेन हावाका बेलुनहरूका लागि प्राथमिक इन्धन हो।
• प्रोपेन सामान्यतया थिम पार्कहरूमा र चलचित्र निर्माणमा विस्फोट र अन्य विशेष प्रभावहरूका लागि सस्तो, उच्च-ऊर्जा ईन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
• प्रोपेन खाना पकाउने इन्धनको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।
• प्रोपेन प्रोपिलिनको उत्पादनका लागि एक कच्चा पदार्थ हो ।

अन्य ग्रहहरूमा

प्रोपेन पहिलो पटक अन्तरिक्षमा १९८१ मा शनिको चन्द्रमा टाइटनको वायुमण्डलमा पत्ता लागेको थियो।