बङ्गलादेशमा बौद्ध धर्म
.svg) | |
 | |
| कुल जनसङ्ख्या | |
|---|---|
| लगभग १०,०१,९७४; बङ्गालदेशको कुल जनसङ्ख्या ०.६१% | |
| उल्लेखनीय जनसङ्ख्या भएका क्षेत्रहरू | |
| भाषाहरू | |
| बङ्गाली, चाकमा, पाली, मारमा |
बौद्ध धर्म बङ्गलादेशमा तेस्रो ठुलो धार्मिक सम्बद्धता हो र यसले बङ्गलादेशको जनसङ्ख्याको लगभग ०.६१% ओगटेको छ।[१][२] बुद्ध आफ्नो जीवनमा एक पटक आफ्नो शिक्षा फैलाउन पूर्वी बङ्गालको यस क्षेत्रमा आएका थिए र उनी स्थानीय मानिसहरूलाई बौद्ध धर्ममा रूपान्तरण गर्न सफल भएको मानिन्छ। उनी विशेष गरी चट्टोग्राम विभागमा र पछि पाल साम्राज्यले बङ्गाल क्षेत्रभरि बौद्ध धर्मको प्रचार र संरक्षण गरेका थिए।[३]
बङ्गलादेशमा लगभग १० लाख मानिसहरू थेरवाद बौद्ध धर्म मान्छन्।[४] ६५% भन्दा बढी बौद्ध जनसङ्ख्या चट्टोग्राम पहाडी क्षेत्र क्षेत्रमा केन्द्रित छन्, जहाँ राखिन, चाकमा, मारमा, तन्चाङ्ग्या, जुम्मा मानिसहरू र बरयाहरू लगायतका जातिहरूको उस धर्म मान्दछन्।। बाँकी ३५% बङ्गाली बौद्धहरू छन्। बङ्गलादेशका सहरी केन्द्रहरू, विशेष गरी चट्टोग्राम र ढाकामा पनि बौद्ध समुदायहरू छन्।
इतिहास
[सम्पादन गर्नुहोस्]किंवदन्ती अनुसार गौतम बुद्ध बौद्ध धर्म फैलाउन यस क्षेत्रमा आएका थिए, र उनको पाइला पछ्याउन एक वा दुई व्यक्ति भिक्षु बनेका थिए भन्ने अनुमान गरिएको थियो। यद्यपि, अशोकको शासनकालमा बौद्ध धर्मले प्रभुत्व जमाउन नसकेसम्म बौद्ध धर्मले धेरै समर्थन पाएको थिएन। भारतीय उपमहाद्वीपलाई नियन्त्रण गर्ने पाल साम्राज्यले आधुनिक बङ्गलादेशमा धेरै बौद्ध विचारधाराहरू फैलाएको थियो र महास्थानगढ र सोमपुर महाविहार जस्ता धेरै मठहरू निर्माण गरेको थियो। पाल राजवंशको समयमा, अतिशा नामक एक प्रसिद्ध शिक्षकको जन्म विक्रमपुर सहरमा भएको थियो जसले र महायान बौद्ध धर्म फैलाएका थिए।
चन्द्र राजवंशका पुरणचन्द्र र सुवर्णचन्द्रले बौद्ध धर्म अपनाएका थिए र उनीहरूका उत्तराधिकारीहरू त्रैलोक्यचन्द्र र श्रीचन्द्रले हरिकेल र चन्द्रद्वीप (बरिशाल)मा शासन गरेका थिए।[५] खड्ग राजवंश भट्ट थर भएका मराजाहरूको बौद्ध राजवंश थियो। तिनीहरूले धेरै मन्दिर र मठहरू बनाएका थिए। उदाहरणका लागि राजा राजभट्ट एक धेरै प्रतिबद्ध महायानवादी बौद्ध थिए।[६]
सन् १२०२ मा तुर्की विजयको समयमा विभिन्न रूपहरूमा बौद्ध धर्म प्रचलित भएको देखिन्छ।[७] आक्रमणकारी सेनाहरूले असङ्ख्य मठहरू फेला पारेका थिए, जसलाई तिनीहरूले ध्वस्त पारेका थिए। नालन्दा विश्वविद्यालय जस्ता बौद्ध शिक्षा केन्द्रहरूको विनाशसँगै, बौद्ध धर्म द्रुत रूपमा विघटन भएको थियो। त्यसपछिका शताब्दीहरूमा र सन् १९८० को दशकसम्म लगभग सबै बाँकी बौद्धहरू चट्टोग्राम वरपरको क्षेत्रमा बसोबास गर्दथे, जुन बेलायती शासनको समय (सन् १८५८-१९४७) सम्म पूर्ण रूपमा विजय प्राप्त भएको थिएन।[८] १९औँ शताब्दीको बेलामा, एक पुनरुत्थान आन्दोलन विकसित भएको थियो[९] जसले थेरवाद भिक्षुहरूको दुई वर्ग, सङ्घराज निकाय र महास्थवीर निकायको विकास निम्त्याएको थियो।
चट्टोग्राम पहाडहरूमा, बौद्ध जनजातिहरूले बाहुल्यता रहेको छ र तिनीहरूको धर्म आदिवासी विश्वास र बौद्ध सिद्धान्तहरूको मिश्रण जस्तो देखिन्थ्यो। सन् १९८१ को जनगणना अनुसार, बङ्गलादेशमा लगभग ५,३८,००० बौद्धहरू थिए, जसले जनसङ्ख्याको १ प्रतिशत भन्दा कम प्रतिनिधित्व गर्दछ।
जनसाङ्ख्यिकीय अवलोकन
[सम्पादन गर्नुहोस्]| वर्ष | जन. | ±% |
|---|---|---|
| १९५१ | २९४,४३७ | — |
| १९६१ | ३५५,६३४ | +२०.८% |
| १९७४ | ४२८,८७१ | +२०.६% |
| १९८१ | ५२२,७२२ | +२१.९% |
| १९९१ | ६३७,८९३ | +२२% |
| २००१ | ८६२,०६३ | +३५.१% |
| २०११ | ८९८,६३४ | +४.२% |
| २०२२ | १,००१,९७४ | +११.५% |
| स्रोत: बङ्गलादेश सरकारको जनगणना प्राधिकरण[१०][११] | ||
| वर्ष (सन्) | प्रतिशत | वृद्धि |
|---|---|---|
| १९५१ | ०.७% | |
| १९६१ | ०.७% |  ०% |
| १९७४ | ०.६% |  -०.१% |
| १९८१ | ०.६% | ०% |
| १९९१ | ०.६% | ०% |
| २००१ | ०.७% |  +०.१% |
| २०११ | ०.६% | -०.१% |
| २०२२ | ०.६३% | +०.०३% |
सन् २०१४ सम्म, बौद्ध धर्मका अनुयायीहरू मुख्यतया बङ्गलादेशको व्यापारिक सहर चट्टोग्राम सहरमा बस्ने बरुयाहरू र उप-उष्णकटिबन्धीय चट्टोग्राम पहाडी क्षेत्रमा बस्ने आदिवासी अरकानी वंशका मानिसहरू हुन्। बङ्गलादेशमा बौद्ध धर्म मान्ने मानिसहरू बहुमतमा बरुया मानिसहरू हुन्, बङ्गलादेशको ०.०७% जनसङ्ख्यामध्ये ६५% प्रतिशत, चकमा, चक, मारमा, तन्चाङ्ग्या र ख्याङ, जो अनादिकालदेखि नै बौद्ध धर्मको अभ्यास गर्दै आएका छन्। अन्य जनजातिहरू, विशेष गरी जीववादको अभ्यास गर्नेहरू, केही बौद्ध प्रभावमा आएका छन्।
| विभाग | प्रतिशत (%) | बौद्ध जनसङ्ख्या ( ) |
जम्मा जनसङ्ख्या |
|---|---|---|---|
| बरिसाल | ०.०५% |
४,९११ | ९१,००,१०४ |
| चट्टोग्राम | २.९२% |
९,६९,६३० | ३,३२,०२,३५७ |
| ढाका | ०.०५% |
२०,३३५ | ४,४२,१५,७५९ |
| खुल्ना | ०.०१% |
१,००६ | १,७४,१५,९२४ |
| राजशाही | ०.०१% |
१,१२३ | २,०३,५३,११७ |
| रङ्पुर | ०.०२% |
३,०९१ | १,७६,१०,९५५ |
| सिलेट | ०.०१% |
१,१०५ | १,१०,३४,९५२ |
| मयमनसिंह | ०.०१% |
७५३ | १,२२,२५,४४९ |
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ "Census 2022: Bangladesh population now 165 million", २७ जुलाई २०२२, मूलबाट २७ जुलाई २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २९ जुलाई २०२२।
- ↑ "Bangladesh : AT A GLANCE", मूलबाट ६ जुलाई २०११-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २७ फेब्रुअरी २०१५। अभिलेखिकरण २३ अगस्ट २०११ वेब्याक मेसिन
- ↑ "Bangladesh Buddhists Live in the Shadows of Rohingya Fear - IDN-InDepthNews | Analysis That Matters", www.indepthnews.net, मूलबाट २०२०-११-१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२०-१२-०९। अभिलेखिकरण २०२०-११-१७ वेब्याक मेसिन
- ↑ "Census 2022: Bangladesh population now 165 million", २७ जुलाई २०२२, मूलबाट २७ जुलाई २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २९ जुलाई २०२२।
- ↑ P. 22 European Trade and Colonial Conquest: Volume 1
- ↑ P. 261 Early Advaita Vedanta and Buddhism: The Mahayana Context of the Gau?apadiya By Richard King
- ↑
यस लेखले यसबाट पाठ समावेश गर्दछ यो स्रोत, जुन सार्वजनिक डोमेनमा रहेको छ।। "Bangladesh: देशको अध्ययन", सङ्घीय अनुसन्धान विभाग, Buddhism। - ↑ "Caryagiti", मूलबाट ९ मार्च २०१५-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २७ फेब्रुअरी २०१५।
- ↑ "Jewel in the Crown: Bengal's Buddhist Revival in the 19th and 20th Centuries | Buddhistdoor", मूलबाट २०१६-०६-१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१६-०६-०३।
- 1 2 "Bangladesh- Population census 1991: Religious Composition 1901-1991", Bangladeshgov.org, २ अगस्ट २०१६, मूलबाट १८ अगस्ट २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १३ मे २०२१। अभिलेखिकरण १८ अगस्ट २०१६ वेब्याक मेसिन
- ↑ "Census 2022: Bangladesh population now 165 million", २७ जुलाई २०२२, मूलबाट २७ जुलाई २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २९ जुलाई २०२२।
- ↑ "Census 2022: Bangladesh population now 165 million", २७ जुलाई २०२२, मूलबाट २७ जुलाई २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २९ जुलाई २०२२।
- ↑ "Mymensingh District - Banglapedia", मूलबाट २०२१-०५-०२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२१-०४-२५।
