मनकामना मन्दिर, सङ्खुवासभा

श्रीमनकामना मन्दिर
मनकामना मन्दिर संखुवासभा
प्राथमिक विवरण
स्थान:	खाँदबारी
सम्बन्धन	हिन्दुत्व
जिल्ला	संखुवासभा जिल्ला
देश	नेपाल
वास्तुकला प्रकार	नेपाली मन्दिर शैली

मनकामना मन्दिर संखुवासभा जिल्लामा रहेको अतिप्रसिद्ध मन्दिर हो । अरुण उपत्यका भित्र अवस्थित संखुवासभा जिल्ला पर्यटनको दृष्टिकोणले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ। यस जिल्लामा पहाड, पहाड, टार, उपत्यका, वनस्पति-वन, चराचुरुङ्गी र विभिन्न आदिवासी भाषा, संस्कृति र परम्परागत पोशाक जस्ता पर्यटकहरूका लागि आकर्षणहरू छन्। यी बाहेक, यहाँ धार्मिक तथा पुरातात्विक स्थलहरू पनि छन्। त्यस्ता धार्मिक स्थलहरूमध्ये अरुण नदीको किनारमा अवस्थित मनकामना देवी मूर्ति, मनकामना मन्दिर र वरपरको क्षेत्र (मनकामना धार्मिक क्षेत्र) पनि पर्छन्।

मनकामना धार्मिक क्षेत्र संखुवासभा जिल्लाको खाडबारी नगरपालिकाको वडा नम्बर ९, तुम्लिङटार नजिकै अरुण नदीको किनारमा अवस्थित छ। यस क्षेत्रमा मनकामना देवीको स्थापना कसले र कहिले गरेको थियो भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा थाहा छैन। यस विषयमा थप अध्ययन र अन्वेषण आवश्यक छ। यद्यपि, यस विषयमा प्रचलित किंवदन्तीहरू छन्:

प्राचीन समयमा, माटोका भाँडा बनाउने कुमाल समुदायका मानिसहरू टाँसिने माटोको खोजीमा तुम्लिङटार आएका थिए। उनीहरूको मुख्य काम तुम्लिङटारमा पाइने टाँसिने माटोबाट विभिन्न भाँडाकुँडा बनाउनु र त्यसपछि वरपरका बस्तीहरूमा आफ्नो जीविकोपार्जनको लागि यी भाँडाकुँडाहरूलाई अन्नसँग साट्नु थियो। आफ्नो भाँडाकुँडा व्यवसायसँगै, कुमाल समुदायका मानिसहरूले गाई पालन र खेतीपातीमा संलग्न हुन थाले। खेतीपाती र गाईवस्तु पालन गर्न थालेपछि, कुमाल समुदायका युवाहरूले माटोका भाँडाकुँडा बनाउने र खेतमा काम गर्ने गर्थे, जबकि बूढापाकाहरूले गाईवस्तुलाई जंगलमा चराउन लैजान्थे। एक दिन, गाईवस्तु चराउने क्रममा, सबैभन्दा धेरै दूध दिने गाई, जुन बाछो हुन लागेको थियो, गायब भयो।

हराएको गाईलाई सबैतिर खोज्दा पनि, उनी भेटिएनन्, र निराश कुमाल बूढाले सुतिरहेको बेला सपना देखे। सपनामा, एक कन्या देखा परिन् र कुमाल बूढालाई भनिन्, "तपाईंको हराएको गाईको बारेमा चिन्ता नगर्नुहोस्। उनी मकहाँ आएकी छिन्, जन्म दिएकी छिन्, र मलाई दैनिक दूध दिन्छिन्। म मनकामना देवी हुँ। मेरो मूर्ति अरुण नदीको किनारमा रहेको ढुङ्गाको मन्दिर भित्र छ। तुरुन्तै त्यहाँ जानुहोस्, पूजा गर्नुहोस्, र नियमित रूपमा धूप र बत्तीको व्यवस्था गर्नुहोस्। यो तपाईंको लागि लाभदायक हुनेछ।" सपना पछि, कुमाल बूढा उठे र केही साथीहरूसँग अरुण नदीको किनारमा खोजी गरे, जहाँ उनीहरूले अरुण नदीको किनारमा रहेको मनकामना ढुङ्गाको मन्दिरको हालको स्थानमा गाई र उनको बाछो भेट्टाए। हर्षित कुमाल बूढाले यो देवी मनकामनाको स्थल हो भन्ने विश्वास गरे र पूजाको लागि त्यहाँ मूर्ति स्थापना गरे। गाईलाई घर फिर्ता ल्याएपछि, एक योग्य ब्राह्मण पुजारीद्वारा पूजा सुरु गरियो, जुन आजसम्म पनि जारी छ।

भौगोलिक अवस्थिती

मनकामना मन्दिर संखुवासभा जिल्लाको खाँदबारी नगरपालिका को तुम्लिङटारबाट उत्तरी दिशामा र अरुण नदिको पूर्वी किनारमा अवस्थित छ ।

बाह्य कडीहरू

गूगल म्याप