मरिअम्मन
| मरियम्मन | |
|---|---|
मौसमकी देवी, प्रजननशीलता,[१] र स्वास्थ्यकी देवी | |
| महादेवीको सदस्य | |
 मरिअम्मनको चित्र, तमिलनाडु | |
| अन्य नामहरू | रेनुगा देवी, रेणुका, मरिअम्मा, मरिअम्मन, मुथुमरियम्मन, मरियाथा, मारी, अम्मन, अम्मा, अम्बिका, करुमरियम्मन, करुमारी, पराशक्ति, आदि पराशक्ति, पिडारी |
| सम्मानित | दक्षिण भारत |
| आबद्ध | देवी, शक्ति, महादेवी, दुर्गा, काली, पार्वती, शीतला, द्रौपदी, रुक्मिणी, सीता, रेणुका, शाक्त, पिडारी |
| वासस्थान | पृथ्वी |
| अस्त्र | त्रिशूल, तरबार, पाश |
| जनावरहरू | सर्प, सिंह |
| प्रतीकहरू | नीमका रूख/पात, त्रिशूल, कुमकुम, नाग सर्पहरू |
| अनुयायीहरू | मुख्य रूपमा ग्रामीण[२] तामिल हिन्दुहरू, दक्षिण भारतीय हिन्दुहरू |
| वाहन | सिंह |
| Temples | समयापुरम मरिअम्मन, पुन्नैनल्लुर मरिअम्मन, तिरुवेरकाडु देवी करुमरियम्मन मन्दिर, डिण्डिगुल कोट्टै मरिअम्मन |
| चाडपर्वहरू | नवरात्रि, आदि थिरुविला |
| दर्शन |
|  | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ग्रन्थहरू |
| ||||||||||||||||||
| देवी-देवता |
| ||||||||||||||||||
| अभ्यासहरू |
| ||||||||||||||||||
| सम्बन्धित | |||||||||||||||||||
मरियम्मन (तमिल: மாரியம்மன்), प्रायः अम्मन (तमिल: மாரியம்மன்) को रूपमा छोटकरीमा चिनिन्छ, हिन्दु तामिल लोक धर्ममा मौसमकी एक देवी हुन् जसलाई मुख्य रूपमा दक्षिण भारतका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा पूजा गरिन्छ।[३][४] उनको उत्सवहरू तामिलनाडु र डेक्कन क्षेत्रभरि आदि महिनाको ढिलो ग्रीष्म/प्रारम्भिक शरद ऋतुमा मनाइन्छ, जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो आदि थिरुविला हो। उनको पूजा मुख्य रूपमा वर्षा ल्याउने र हैजा, बिफर, र ठेउला जस्ता गम्भीर रोगहरू निको पार्नेमा केन्द्रित छ। मरिअम्मनलाई स्थानीय परम्पराहरू अनुसार पिडारी, करुमरिअम्मन[५], रेणुका, द्रौपदी वा ग्रामदेवताको रूपमा पूजा गरिन्छ। उनी धेरै दक्षिण भारतीय गाउँलेहरूबाट संरक्षक देवताको रूपमा मानिन्छिन्। उनलाई कर्नाटकमा पनि मारिकाम्बेको रूपमा पूजा गरिन्छ जो आदि-पराशक्ति वा महादेवीको एक अभिव्यक्ति हुन्।
उत्पत्ति
[सम्पादन गर्नुहोस्]
मरियम्मनको पूजा द्रविडियाली लोक धर्मको परम्पराबाट उत्पन्न भएको हो।[६] उनी मुख्य तामिल मातृदेवी हुन् जसलाई मुख्य रूपमा दक्षिण भारतका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा पूजा गरिन्छ। मरिअम्मनलाई पार्वती,[७] काली, दुर्गा,[८] रुक्मिणी,[९] सीता,[१०] द्रौपदी,[११] सँग जोडिएको छ, साथै उनी उत्तर भारतीय समकक्षी शीतला, पूर्वी भारतीय समकक्षी ओलाई चण्डी र पश्चिमी भारतीय समकक्षी मोगल मातासँग पनि सम्बन्धित छिन्। शब्द "मरी"को उत्पत्ति सङ्गम तमिल भाषाबाट भएको हो जसको अर्थ "वर्षा" हुन्छ, र द्रविडियाली मूल शब्द "अम्मन" को अर्थ "आमा" भन्ने हुन्छ। उनलाई प्राचीन तमिलहरूद्वारा वर्षा ल्याउने र समृद्धि ल्याउने देवीको रूपमा पूजा गरिन्थ्यो, किनकि उनीहरूको बालीको प्रचुरता पर्याप्त वर्षामा निर्भर थियो। मातृदेवीको पूजा त्यस्तो समाजको सङ्केतको रूपमा लिइन्छ जसले स्त्रीत्वको पूजा गर्थ्यो। सङ्गम कालका मन्दिरहरू, मुख्य रूपमा मदुराईका, देवताका लागि पुजारिनीहरू भएको देखिन्छ, जुन मुख्य रूपमा देवीहरूको रूपमा देखा पर्छन्।[१२] सङ्गम साहित्यमा पलामुतिरचोलाई मन्दिरमा कुरवर पुजारिनीहरूले गर्ने संस्कारहरूको विस्तृत वर्णन छ।[१३]
प्रतिमा लक्षण
[सम्पादन गर्नुहोस्]मारीअम्मनलाई सामान्यतया रातो अनुहार भएकी र रातो पहिरन लगाएकी एक सुन्दरी युवतीको रूपमा चित्रण गरिन्छ। कहिलेकाहीँ उनलाई धेरै हातहरू भएकी देवीको रूपमा चित्रण गरिन्छ जसले उनको अनेक शक्तिहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। अधिकांश चित्रणहरूमा उनका दुई वा चारवटा मात्र हातहरू हुन्छन्। उनलाई गहनाको रूपमा सर्पहरू पहिरिएको पनि वर्णन गरिएको छ।[१४]
मारीअम्मनलाई सामान्यतया बसिरहेको वा उभिएको मुद्रामा चित्रण गरिन्छ, जसमा उनको टाउकोमा पाँच टाउको भएको नाग हुन्छ। उनले प्रायः एउटा हातमा त्रिशूल र अर्कोमा कपाल लिएकी हुन्छिन्। उनको एउटा हातले मुद्रा प्रदर्शन गरेको हुन सक्छ, जुन सामान्यतया डर भगाउनका लागि अभय मुद्रामा हुन्छ। उनीसँग एउटा हातमा डमरु पनि देखिन्छ, जसमा प्रायः सर्प बेरिएको हुन्छ।[१५] उनलाई दुईवटा स्वभावमा चित्रण गर्न सकिन्छ—एउटा उनको सुखद स्वभाव प्रदर्शन गर्ने, र अर्को उनको भयानक रूप, जसमा दाह्रा र उग्र कपाल हुन्छ।[१६]
यसका साथै, कतिपय ग्रामीण क्षेत्रहरूमा उनलाई शिर मात्र भएको रूपमा पनि पुजिन्छ, जसले रेणुकाको पौराणिक कथालाई सङ्केत गर्दछ।[१७]
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ Bhattacharya, Jayati; Kripalani, Coonoor (१ मार्च २०१५), Indian and Chinese Immigrant Communities: Comparative Perspectives, Anthem Press, आइएसबिएन 9781783083626 – Google Booksद्वारा।
- ↑ Bremner, Lindsay; Cullen, Beth; Geros, Christina Leigh; Bhat, Harshavardhan; Powis, Anthony (२५ मे २०२२), Monsoon as Method: Assembling Monsoonal Multiplicities, Actar D, Inc., आइएसबिएन 9781638408048 – Google Booksद्वारा।
- ↑ "Mariamman – the Village Goddess who travelled", Storytrails, ३० सेप्टेम्बर २०२०, अन्तिम पहुँच ७ अगस्ट २०२१।
- ↑ Neuenhofer, Christa (२७ नोभेम्बर २०१२), Ayyanar and Mariamman, Folk Deities in South India (अङ्ग्रेजीमा), Blurb, Incorporated, आइएसबिएन 978-1-4579-9010-6।
- ↑ PremKV (२०२५-१०-३१), Documentary - Grama Devatas - a prequel to Agastyamuni series, अन्तिम पहुँच २०२६-०३-२९ – YouTubeद्वारा।
- ↑ Proceedings (अङ्ग्रेजीमा), Indian History Congress, १९८०, पृ: 100।
- ↑ "ஆயி உமையானவளே ஆதிசிவன் தேவியரே" (Oh Mother Uma, Consort of Siva!) – Mariamman Thalattu, Goddess Mari Prayer.
- ↑ "The truthful Kali who guarded the homesteads sat with her, The Kali sat together with Durga continuously with her". Mariamman Lullaby
- ↑ Viraraghavacharya, T. K. T. (१९९७), History of Tirupati: The Thiruvengadam Temple (अङ्ग्रेजीमा), Tirumala Tirupati Devasthanams, पृ: 486।
- ↑ Ricci, Ronit (२१ नोभेम्बर २०१९), Banishment and Belonging: Exile and Diaspora in Sarandib, Lanka and Ceylon (अङ्ग्रेजीमा), Cambridge University Press, पृ: 151, आइएसबिएन 978-1-108-48027-7।
- ↑ Harvey, Graham (८ अप्रिल २०१६), Religions in Focus: New Approaches to Tradition and Contemporary Practices (अङ्ग्रेजीमा), Routledge, आइएसबिएन 978-1-134-93690-8।
- ↑ Manickam, Valliappa Subramaniam (१९६८), A glimpse of Tamilology, Academy of Tamil Scholars of Tamil Nadu, पृ: 75।
- ↑ Lal, Mohan (२००६), The Encyclopaedia Of Indian Literature (Volume Five (Sasay To Zorgot), Volume 5, Sahitya Akademi, पृ: 4396, आइएसबिएन 8126012218।
- ↑ Beck, Brenda (१९८२), The Three Twins: The Telling of a South Indian Folk Epic, Indiana University Press।
- ↑ "Mariamman - Hindu goddess", Britannica।
- ↑ Whitehead, Henry (१९२१), The Village Gods of South India, Oxford University Press।
- ↑ Hiltebeitel, Alf (१९८८), The Cult of Draupadi, University of Chicago Press।