भ्रूण मृत्यु

भ्रूण मृत्यु
पर्यायबाचिहरू	मृत सन्तान प्रसूति
भ्रूण मृत्यु र जोखिम बढाउने चिकित्सा अवस्थाहरूको निदान गर्न प्रायः अल्ट्रासाउन्ड प्रयोग गरिन्छ।
विशिष्टता	प्रसूति तथा स्त्री रोग, शिशु शास्त्र, बालचिकित्सा,
लक्षणहरू	गर्भावस्थाको २०/२८ हप्तामा वा पछि भ्रूण मृत्यु
कारक	प्रायः अज्ञात, गर्भावस्थामा जटिलताहरू
जोखिम	आमाको उमेर ३५ वर्षभन्दा माथि, धूम्रपान, लागूपदार्थको प्रयोग, सहायक प्रजनन प्रविधिको प्रयोग
पहिचान	भ्रूणको चाल महसुस नहुनु, अल्ट्रासाउन्ड
बारम्बारता	१९ लाख (प्रत्येक ७२ जन्ममा १)

भ्रूण मृत्यु भनेको गर्भावस्थाको २० वा २८ हप्तामा वा पछि मृत सन्तान जन्मनुलाई भनिन्छ। यसले जीवनको सङ्केत बिना नै बच्चा जन्मिन्छन्। मृत जन्मले प्रायः आमामा दोष वा शोकको भावना निम्त्याउन सक्छ। यो शब्द गर्भस्रावको विपरीत हो, जुन प्रारम्भिक गर्भावस्था गुमाउनु हो। बच्चा जीवित जन्मेको केही समय पछि मर्नुलाई अचानक शिशु मृत्यु सिन्ड्रोम भनिन्छ।

प्रायः यसको कारण अज्ञात हुन्छ। कारणहरूमा गर्भावस्थाका जटिलताहरू जस्तै प्रि-एक्लेम्पसिया र जन्म जटिलताहरू, प्लेसेन्टा वा नाभीको समस्या, जन्म दोष, मलेरिया र भिरिङ्गी जस्ता सङ्क्रमणहरू र आमाको कमजोर स्वास्थ्य समावेश हुन सक्छ। जोखिम कारकहरूमा आमाको ३५ वर्षभन्दा माथिको उमेर, धूम्रपान, लागूपदार्थको प्रयोग, सहायक प्रजनन प्रविधिको प्रयोग, र पहिलो गर्भावस्था समावेश छन्। भ्रूणको चाल महसुस नभएको बेला मृत जन्मको शङ्का हुन सक्छ जसलाई अल्ट्रासाउन्डद्वारा पुष्टि गर्न गरिन्छ।

सुधारिएको स्वास्थ्य प्रणालीको साथ विश्वव्यापी रूपमा धेरैजसो भ्रूण मृत्युहरूको रोकथाम गर्न सम्भव छ। लगभग आधा भ्रूण मृत्युहरू प्रसवको समयमा हुन्छन्, यो विकसित भन्दा विकासशील देशहरूमा बढी सामान्य छ।  अन्यथा, गर्भावस्था कति टाढा छ भन्ने आधारमा, प्रसव सुरु गर्न औषधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ वा फैलावट र निकासी भनिने प्रकारको शल्यक्रिया गर्न सकिन्छ। मृत जन्म पछि, महिलाहरू अर्को जन्मको उच्च जोखिममा हुन्छन्; यद्यपि, धेरैजसो पछिल्ला गर्भावस्थाहरूमा समस्याहरू समान हुँदैनन्। डिप्रेसन, आर्थिक क्षति, र पारिवारिक विघटन ज्ञात जटिलताहरू हुन्।

सन् २०२१ मा विश्वव्यापी रूपमा, गर्भावस्थाको २८ हप्ता पछि अनुमानित १९ लाख भ्रूण मृत्युहरू भएका थिए (प्रत्येक ७२ जन्ममा लगभग १)। सन् २०२१ मा, अनुमानित भ्रूण मृत्युहरूको तीन चौथाई भन्दा बढी उपसहारा अफ्रिका र दक्षिण एसियामा भएको थियो, जसमा विश्वव्यापी कुलको ४७% उप-सहारा अफ्रिकामा र ३२% दक्षिण एसियामा थियो। हालैका वर्षहरूमा मृत जन्म दर घटेको छ, यद्यपि सन् २००० को दशकदेखि यो अझ सुस्त भएको छ। युनिसेफका अनुसार, भ्रूण मृत्युको कुल सङ्ख्या ३५% ले घटेको छ, सन् २००० मा २९ लाखबाट सन् २०२१ मा १९ लाख पुगेको छ। यदि प्रत्येक देशको मृत जन्म दर सन् २०२१ को स्तरमा रह्यो भने, सन् २०३० सम्ममा १७.५ लाख शिशुहरू मृत जन्मनेछन् भनेर अनुमान गरिएको छ।

करणहरू

सन् २०१६ सम्म, भ्रूण मृत्युका कारणहरूको लागि कुनै अन्तर्राष्ट्रिय वर्गीकरण प्रणाली छैन। व्यापक परीक्षण र शव परीक्षण गरिएता पनि ठुलो प्रतिशत भ्रूण मृत्युको कारणहरू अज्ञात छन्। यी वर्णन गर्न विरलै प्रयोग हुने शब्द "अचानक प्रसवपूर्व मृत्यु सिन्ड्रोम" हो, जुन सन् २००० मा प्रयोग गरिएको वाक्यांश हो। धेरै भ्रूण मृत्युहरू स्पष्ट रूपमा स्वस्थ गर्भवती महिलाहरूमा पूर्ण अवधिमा हुन्छन्, र पोस्टमार्टम मूल्याङ्कनले शव परीक्षण गरिएका लगभग ४०% केसहरूमा मृत्युको कारण प्रकट गर्दछ।

लगभग १०% केसहरूलाई मोटोपना, उच्च रक्तचाप, वा मधुमेहका कारण भएको विश्वास गरिन्छ।

अन्य जोखिम कारकहरू निम्न छन्:

• जीवाणु संक्रमण, जस्तै भिरिङ्गी
• औलो
• जन्म दोषहरू, विशेष गरी फोक्सोको हाइपोप्लासिया
• क्रोमोजमका विकृतिहरू
• वृद्धि निषेध
• गर्भावस्थाको इन्ट्राहेपाटिक कोलेस्टेसिस
• मातृ मधुमेह
• गर्भावस्थामा निषेधित मनोरञ्जनात्मक औषधिहरू (जस्तै मदिरा, निकोटिन, आदि) वा आमाद्वारा औषधिहरूको सेवन
• प्रसवोत्तर गर्भावस्था
• प्लेसेन्टल बिच्छेदन
• शारीरिक आघात
• विकिरण विषाक्तता
• आरएच रोग
• सिलिएक रोग
• महिला यौनाङ्ग कर्तन

सल्य प्रसूतिको समयमा जुम्ल्याहा गर्भावस्थामा नाभीको डोरीको जेलिएको द्रृष्टान्त

• नाभी सम्बन्धी दुर्घटनाहरू

• २८ हप्ताको गर्भावस्था पछि गर्भवती महिला उन्मुख अवस्थामा सुत्नु मृत बच्चा जन्मने जोखिम कारक हुन सक्छ।

मृत शिशु जन्मिएपछि अर्को गर्भावस्थामा अर्को मृत शिशु जन्मने जोखिम २.५% हुन्छ (०.४% बाट बढेको)।

बाह्य कडीहरू

• भ्रूण मृत्युमा ल्यान्सेटको शृङ्खला